દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 4

037.008. એનં ચ યૂપમાદાય શઙ્ખસ્ય રાજ્ઞ ઉપનામયિષ્યન્તિ।
037.008. શઙ્ખો ઽપિ રાજા બ્રહ્માયુષે બ્રાહ્મણાયાનુપ્રદાસ્યતિ।
037.009. બ્રહ્માયુરપિ બ્રાહ્મણો મૈત્રેયાય માણવાયાનુપ્રદાસ્યતિ।
037.009. મૈત્રેયો ઽપિ માણવસ્તેષાં માણવકાનામનુપ્રદાસ્યતિ।
037.010. તતસ્તે માણવકાસ્તમ્ યૂપં ખણ્ડં ખણ્ડં છિત્ત્વા ભાજયિષ્યન્તિ।
037.011. તતો મૈત્રેયો માણવકસ્તસ્ય યૂપસ્યાનિત્યતાં દૃષ્ટ્વા તેનૈવ સંવેગેન વનં સંશ્રયિષ્યતિ।
037.011. યસ્મિન્નેવ દિવસે વનં સંશ્રયિષ્યતિ, તસ્મિન્નેવ દિવસે મૈત્રેયાંશેન સ્ફુરિત્વા અનુત્તરં જ્ઞાનમધિગમિષ્યતિ।
037.013. તસ્ય મૈત્રેયઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધ ઇતિ સંજ્ઞા ભવિષ્યતિ।
037.013. યસ્મિન્નેવ દિવસે મૈત્રેયઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽનુત્તરજ્ઞાનમધિગમિષ્યતિ, તસ્મિન્નેવ દિવસે શઙ્ખસ્ય રાજ્ઞઃ સપ્તરત્નાન્યન્તર્ધાસ્યન્તે।
037.014. શઙ્ખો ઽપિ રાજા અશીતિકોટ્ટરાજસહસ્રપરિવારો મૈત્રેયં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં પ્રવ્રજિતમનુપ્રવ્રજિષ્યતિ।
037.015. યદપ્યસ્ય સ્ત્રીરત્નં વિશાખા નામ, સાપિ અશીતિસ્ત્રીસહસ્રપરિવારા મૈત્રેયં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં પ્રવ્રજિતમનુપ્રવ્રજિષ્યતિ।
037.017. તતો મૈત્રેયઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽશીતિભિક્ષુકોટિપરિવારો યેન ગુરુપાદકઃ પર્વતસ્તેનોપસંક્રમિષ્યતિ, યત્ર કાશ્યપસ્ય ભિક્ષોરસ્થસંઘાતો ઽવિકોપિતસ્તિષ્ઠતિ।
037.018. ગુરુપાદકપર્વતો મૈત્રેયાય સમ્યક્સમ્બુદ્ધાય વિવરમનુપ્રદાસ્યતિ।
037.019. યતો મૈત્રેયઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ કાશ્યપસ્ય ભિક્ષોરવિકોપિતમસ્થિસંઘાતં દક્ષિણેન પાણિના ગૃહીત્વા વામે પાણૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય એવં શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયિષ્યતિ--યો ઽસૌ ભિક્ષવો વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નસ્તસ્યાયં શ્રાવકઃ કાશ્યપો નાંના અલ્પેચ્છાનાં સંતુષ્ટાનાં ધૂતગુણવાદિનામગ્રો, નિર્દિષ્ટઃ।
037.022. શાક્યમુનેઃ પરિનિર્વૃતસ્યાનેન શાસનસંગીતિઃ કૃતા ઇતિ।
037.023. તે દૃષ્ટ્વા સંવેગમાપત્સ્યન્તે--કથમિદાનીમીદૃશેનાત્મભાવેનેદૃશા ગુણગણા અધિગતા ઇતિ।
037.024. તે તેનૈવ સંવેગેનાર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યન્તિ।
037.025. ષણ્ણવતિકોટ્યો ઽર્હતાં ભવિષ્યન્તિ ધૂતગુણસાક્ષાત્કૃતાઃ।
037.025. યં ચ સંવેગમાપત્સ્યન્તે, તત્રાસૌ યૂપો વિલયં ગમિષ્યતિ॥
037.027. કો ભદન્ત હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો દ્વયો રત્નયોર્યુગપલ્લોકે પ્રાદુર્ભાવાય? ભગવાનાહ--પ્રણિધાનવશાત્।
037.028. કુત્ર ભગવન્ પ્રણિધાનં કૃતમ્?
037.029. ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ મધ્યદેશે વાસવો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ।
037.030. તસ્ય સદાપુષ્પફલા વૃક્ષાઃ।
037.030. દેવઃ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારામનુપ્રયચ્છતિ।
037.031. અતીવ શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ।
037.031. ઉત્તરાપથે ધનસંમતો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ।
037.033. તસ્યાપિ સદાપુષ્પફલા વૃક્ષાઃ।
037.033. દેવઃ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારામનુપ્રયચ્છતીતિ।
037.033. અતીવ <38>શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ।
038.001. યાવદપરેણ સમયેન વાસવસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રો જાતો રત્નપ્રત્યુપ્તયા શિખયા।
038.002. તસ્ય વિસ્તરેણ જાતિમહં કૃત્વા રત્નશિખીતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્।
038.002. સો ઽપરેણ સમયેન જીર્ણાતુરમૃતંસંદર્શનાદુદ્વિગ્નો વનં સંશ્રિતઃ।
038.003. યસ્મિન્નેવ દિવસે વનં સંશ્રિતસ્તસ્મિન્નેવ દિવસે ઽનુત્તરં જ્ઞાનમધિગતમ્।
038.004. તસ્ય રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધ ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ।
038.004. અથાપરેણ સમયેન ધનસંમતો રાજા ઉપરિપ્રાસાદતલગતો ઽમાત્યગણપરિવૃતસ્તિષ્ઠતિ।
038.005. સો ઽમાત્યાનામન્ત્રયતે--ભવતઃ, કસ્યચિદન્યસ્યાપિ રાજ્ઞો રાજ્યમેવમૃદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ।
038.007. સદાપુષ્પફલા વૃક્ષાઃ।
038.007. દેવઃ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારામનુપ્રયચ્છતીતિ।
038.008. અતીવ શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ યથા અસ્માકમિતિ? મધ્યદેશાદ્ વણિજઃ પણ્યમાદાયોત્તરાપથં ગતાઃ।
038.009. તે કથયન્તિ--અસ્તિ દેવ મધ્યદેશે વાસવો નામ રાજા ઇતિ।
038.009. સહશ્રવણાદેવ ધનસંમતસ્ય રાજ્ઞો ઽમર્ષ ઉત્પન્નઃ।
038.010. સ સંજાતામર્ષો ઽમાત્યાનામન્ત્રયતે--સંનાહયન્તુ ભવન્તશ્ચત્રુઅઙ્ગં બલકાયમ્।
038.011. રાષ્ટ્રાપમર્દનમસ્ય કરિષ્યામ ઇતિ।
038.011. તતો ધનસંમતો રાજા ચતુરઙ્ગં બલકાયં સંનાહ્ય હસ્તિકાયમશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં મધ્યદેશમાગત્ય ગઙ્ગાયા દક્ષિણે કૂલે ઽવસ્થિતઃ।
038.013. અશ્રૌષીદ્વાસવો રાજા--ધનસંમતો રાજા ચત્રુઅઙ્ગં બલકાયં સંનાહ્ય હસ્તિકાયમશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં મધ્યદેશમાગત્ય ગઙ્ગાયા દક્ષિણે કૂલે ઽવસ્થિત ઇતિ।
038.014. શ્રુત્વા ચ પુનઃ સો ઽપિ ચતુરઙ્ગં બલકાયં સંનાહ્ય હસ્તિકાયમશ્વકાયં રથકાયં પતિકાયં ગઙ્ગાયા ઉત્તરે કૂલે ઽવસ્થિતઃ।
038.016. અથ રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તયોર્વિનયકાલં જ્ઞાત્વા નદ્યા ગઙ્ગાયાસ્તીરે રાત્રિં વાસમુપગતઃ।
038.017. રત્નશિખિના સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન લૌકિકં ચિત્તમુત્પાદિતમ્।
038.017. ધર્મતા ખલુ યદા બુદ્ધા ભગવન્તો લૌકિકં ચિત્તમુત્પાદયન્તિ, તસ્મિન્ સમયે શક્રબ્રહ્માદયો દેવા ભગવતશ્ચેતસા ચિત્તમાજાનન્તિ।
038.019. અથ શક્રબ્રહ્માદયો દેવા યેન રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તાઃ।
038.020. ઉપસંક્રમ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણાઃ।
038.020. તેષાં વર્ણાનુભાવેન મહાનુદારાવભાસઃ સંવૃત્તઃ।
038.021. ધનસંમતેન રાજ્ઞા દૃષ્ટઃ।
038.021. દૃષ્ટ્વા ચ પુનરમાત્યાન્ પૃચ્છતિ--કિમયં ભવન્તો વાસવસ્ય રાજ્ઞો વિજિતે મહાનુદારાવભાસહ્? તે કથયન્તિ--દેવ, વાસવસ્ય રાજ્ઞો વિજિતે મહાનુદારાવભાસહ્? તે કથયન્તિ--દેવ, વાસવસ્ય રાજ્ઞો વિજિતે રત્નશિખી નામ સમ્યક્સમ્બુદ્ધહ્ ઉત્પન્નઃ।
038.023. તસ્ય શક્રબ્રહ્માદયો દેવા દર્શનાયોપસંક્રમન્તિ।
038.024. તેનૈવોદારાવભાસઃ સંવૃત્તઃ।
038.024. મહર્દ્ધિકો ઽસૌ મહાનુભાવઃ।
038.024. તસ્યાયમનુભાવ ઇતિ।
038.025. ધનસંમતો રાજા કથયતિ--ભવન્તઃ, યસ્ય વિજિતે ઈદૃશં દ્વિપાદકં પુણ્યક્ષેત્રમુત્પન્નમ્, યં શક્રબ્રહ્માદયો ઽપિ દેવા દર્શનાયોપસંક્રામન્તિ, તસ્યાહં કીદૃશમનર્થં કરિષ્યામિ? તેન તસ્ય દૂતો ઽનુપ્રેષિતઃ।
038.027. વયસ્ય, આગચ્છ।
038.027. ન તે ઽહં કિંચિત્ કારિષ્યામિ ઇતિ।
038.027. પુણ્યમહેશાખ્યસ્ત્વમ્, યસ્ય વિજિતે દ્વિપાદકં પુણ્યક્ષેત્રં રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ઽયમ્।
038.028. શક્રબ્રહ્માદયો દેવા દર્શનાયોપસંક્રામન્તિ।
038.029. કિં તુ કણ્ઠાશ્લેષં તે દત્વા ગમિષ્યામિ।
038.029. એવમાવયોઃ પરસ્પરં ચિત્તસૌમનસ્યં ભવતીતિ।
038.030. વાસવો રાજા વિશ્વાસં ન ગચ્છતિ।
038.030. સ યેન રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
038.031. ઉપસંક્રમ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।

038.032. એકાન્તનિષણ્ણો વાસવો રાજા રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--<39>મમ ભદન્ત ધનસંમતેન રાજ્ઞા સંદિષ્ટમ્--પ્રિયવયસય આગચ્છ, ન તે ઽહં કિંચિત્ કરિષ્યામિ।
039.002. કણ્ઢા કણ્ઢાશ્લેષં શ્લેષં દત્વ અગમિષ્યામિ।
039.002. એવમાવયોઃ પરસ્પરં ચિત્તસૌમનસ્યં ભવતીતિ।
039.002. તત્ર મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્? રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ કથયતિ--ગચ્છ મહારાજ, શોભનં ભવિષ્યતિ।
039.004. ભગવન્, કિં મયા તસ્ય પાદયોર્ નિપતિતવ્યમ્? મહારાજ, બલશ્રેષ્ઠા હિ રાજાનઃ।
039.004. નિપતિતવ્યમ્।
039.005. અથ વાસવો રાજા રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તઃ।
039.006. યેન ધનસંમતો રાજા તેનોપસંક્રાન્તઃ।
039.006. ઉપસંક્રમ્ય ધનસંમતસ્ય રાજ્ઞઃ પાદયોર્ નિપતિતઃ।
039.007. તતો ધનસંમતેન રાજ્ઞા કણ્ઢે શ્લેષં દત્ત્વા વિશ્વાસમુત્પાદ્ય પ્રેષિતઃ॥
039.008. અથ વાસવો રાજા યેન રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
039.008. ઉપસંક્રમ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।
039.009. એકાન્તનિષણ્ણો વાસવો રાજા રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--કસ્ય ભદન્ત સર્વે રાજાનઃ પાદયોર્ નિપતન્તિ? રાજ્ઞો મહારાજ ચક્રવર્તિનઃ।
039.011. અથ વાસવો રાજા ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન રત્નશિખી તથાગતઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--અધિવાસયતુ મે ભગવાઞ્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન।
039.013. અથ વાસવો રાજા તામેવ રાત્રિં શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં સમુદાનીય કાલ્યમેવોત્થાય આસનાનિ પ્રજ્ઞાપ્ય ઉદકમણીન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય દૂતેન કાલમારોચયતિ--સમયો ભદન્ત, સજ્જં ભક્તમ્, યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે ઇતિ।
039.016. અથ રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય ભિક્ષુસંઘપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન રાજ્ઞો વાસવસ્ય ભક્તભિસારસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
039.018. ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ।
039.018. અથ રાજા વાસવો રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં સુખોપનિષણ્ણં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ।
039.020. અનેકપર્યાયેણ શુચિના ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તં સમતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમપનીતપાત્રં પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમારબ્ધહ્--અનેનાહં ભદન્ત કુશલમૂલેન રાજા સ્યાં ચક્રવર્તીતિ।
039.023. તત્સમનન્તરં ચ શઙ્ખ આપૂરિતઃ।
039.023. તતો રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વાસવં રાજાનમિદમવોચત્--ભવિષ્યસિ મહારાજ અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં શઙ્ખો નામ રાજા ચક્રવર્તીતિ।
039.024. તત ઉચ્ચશબ્દો મહાશબ્દો જાતઃ।
039.025. ધનસંમતો રાજા કોલાહલશબ્દં શ્રુત્વા અમાત્યાન્ પૃચ્છતિ--કિમેષ ભવન્તો વાસવસ્ય રાજ્ઞો વિજિતે કોલાહલશબ્દઃ શ્રૂયતે ઇતિ? તૈરાગમ્ય નિવેદિતમ્--દેવ, રત્નશિખિના સમ્યક્સમ્બુદ્ધેન વાસવો રાજા ચક્રવર્તિરાજ્યે વ્યાકૃત ઇતિ જનકાયો હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતઃ।
039.028. તેન કોલાહલશબ્દો જાત ઇતિ।
039.028. અથ ધનસંમતો રાજા યેન રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
039.029. ઉપસંક્રમ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ।
039.030. એકાન્તનિષણ્ણો ધનસંમતો રાજા રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--કસ્ય ભદન્ત સર્વે ચક્રવર્તિનઃ પાદયોર્ નિપતન્તિ? તથાગતસ્ય મહારાજ અર્હતઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય।
039.032. અથ ધનસંમતો રાજા ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તેનાઞ્જલિમ્<40> પ્રણમ્ય રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધમિદમવોચત્--અધિવાસયતુ મે ભગવાઞ્ શ્વો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન।
040.002. અધિવાસયતિ રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધો ધનસંમતસ્ય રાજ્ઞો ઽપિ તૂષ્ણીભાવેન।
040.003. અથ ધનસંમતો રાજા રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનં વિદિત્વા રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્યાન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ॥
040.006. અથ ધનસંમતો રાજા તામેવ રાત્રિં શુચિ પ્રણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં સમુદાનીય કાલ્યમેવોત્થાય આસનાનિ પ્રજ્ઞપ્ય ઉદકમણીન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય રત્નશિખિનઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય દૂતેન કાલમારોચયતિ--સમયો ભદન્ત, સજ્જં ભક્તમ્, યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે ઇતિ।
040.009. અથ રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન ધનસંમતસ્ય રાજ્ઞો ભક્તાભિસારસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
040.010. ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ।
040.011. અથ ધનસંમતો રાજા સુખોપનિષણ્ણં રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં તત્પ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તેન સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ।
040.013. અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તેન સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય રત્નશિખિનં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમપનીતપાત્રં પાદયોર્ નિપત્ય સર્વમિમં લોકં મૈત્રેણાંશેન સ્ફુરિત્વા પ્રણિધાનં કર્તુમરબ્ધહ્--અનેનાહં કુશલમૂલેન શાસ્તા લોકે ભવેયં તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધ ઇતિ।
040.016. રત્નશિખી સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ કથયતિ--ભવિષ્યસિ ત્વં મહારાજ અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં મૈત્રેયો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યકસ્મ્બુદ્ધ ઇતિ।
040.018. તત્પ્રણિધાનવશાદ્ દ્વયો રત્નયોર્લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવિષ્યતિ॥
040.019. ઇદમવોચદ્ભગવાન્।
040.019. આત્તમનસસ્તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્॥
040.020. ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને મૈત્રેયાવદાનં તૃતીયમ્॥
********** અવદાન 4 **********
041.001. દિવ્4 બ્રાહ્મણદારિકાવદાનમ્।
041.002. ભગવાન્ ન્યગ્રોધિકામનુપ્રાપ્તઃ।
041.002. અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય ન્યગ્રોધિકાં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્।
041.002. કપિલવસ્તુનો બ્રાહ્મણસ્ય દારિકા ન્યગ્રોધિકાયાં નિવિષ્ટા।
041.003. અદ્રાક્ષીત્ સા બ્રાહ્મણદારિકા ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમશીત્યાનુવ્યઞ્જનૈર્વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમિવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્।
041.005. સહદર્શનાદસ્યા એતદભવત્--અયં સ ભગવાઞ્ શાક્યકુલનન્દનશ્ચક્રવર્તિકુલાદ્ રાજ્યમપહાય સ્ફીતમન્તઃપુરં સ્ફીતાનિ ચ કોશકોષ્ઠાગારાણિ પ્રવ્રજિત ઇદાનીં ભિક્ષામટતે।
041.006. યદિ મમાન્તિકાત્સક્તુકભિક્ષાં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્, અહમસ્મૈ દદ્યામિતિ।

041.007. તતો ભગવતા તસ્યાશ્ચેતસા ચિત્તમાજ્ઞાય પાત્રમુપનામિતમ્--યદિ તે ભગિનિ પરિત્યક્તમ્, આકીર્યતામસ્મિન્ પાત્ર ઇતિ।
041.008. તતો ભૂયસ્યા માત્રયા તસ્યાઃ પ્રસાદ ઉત્પન્નઃ।
041.009. જાનાતિ મે ભગવાંશ્ચેતસા ચિત્તમિતિ વિદિત્વા તીવ્રેણ પ્રસાદેન ભગવતે સક્તુભિક્ષાં દત્તવતી।
041.010. તતો ભગવતા સ્મિતમુપદર્શિતમ્।
041.010. ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ, તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતાઃ પુષ્પરાગપદ્મરાગવજ્રવૈડૂર્યમુસારગલ્વાર્કલોહિતકાદક્ષિણાવર્તશઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતવર્ણા અર્ચિષો મુખાન્નિશ્ચાર્ય કાશ્ચિદધસ્તાદ્ગચ્છન્તિ, કાશ્ચિદુપરિષ્ટાદ્ગચ્છન્તિ।
041.013. યા અધસ્તાદ્ગચ્છન્તિ, તાઃ સંજીવં કાલસૂત્રં સંઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તપનં પ્રતાપનમવીચિમર્બુદં નિરર્બુદમટટં હહવ હુહુવમુત્પલં પદ્મં મહાપદ્મમવીચિપર્યન્તાન્ નરકાન્ ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્તેષુ શીતીભૂત્વા નિપતન્તિ, યે શીતનરકાસ્તેષૂષ્ણીભૂત્વા નિપતન્તિ।
041.016. તેનાનુગતાસ્તેષાં સત્ત્વાનાં તસ્મિન્ ક્ષણે કારણાવિશેષાઃ, તે પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્તે।
041.017. તેષામેવં ભવતિ--કિં નુ વયં ભવન્તમ્ ઇતશ્ચ્યુતા આહોસ્વિદન્યત્રોપપન્ના ઇતિ।
041.018. તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્નિર્મિતમ્ {દર્શનમ્} વિસર્જયતિ।
041.019. તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વૈવં ભવતિ--ન હ્યેવ વયં ભવન્ત ઇતશ્ચ્યુતાઃ, નાપ્યન્યત્રોપપન્ના ઇતિ।
041.020. તે નિર્મિતે ચિત્તમભિપ્રસાદ્ય તન્નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસંધિં ગૃહ્ણન્તિ, યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ।
041.022. યા ઉપરિષ્ટાદ્ગચ્છન્તિ, તાશ્ચાતુર્મહારાજિકાન્ દેવાન્ ગત્વા ત્રાયસ્ત્રિંશાન્ યામાંસ્તુષિતાન્ નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાન્ બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભાનપ્રમાણાભાનાભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાનપ્રમાણશુભાઞ્ શુભકૃત્સ્નાનનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાનભૃહાનતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શાનકનિષ્ઠપર્યન્તાન્ દેવાન્ ગત્વા અનિત્યં દુઃખં શૂન્યમનાત્મેત્યુદ્ઘોષયન્તિ।
041.026. ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે--
041.027. આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને।
041.028. ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમિવ કુઞ્જરઃ

041.029. યો હ્યસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ચરિષ્યતિ।
041.030. પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ

042.001. <42>અથ તા અર્ચિષસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમેવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધા ગચ્છન્તિ।
042.002. તદ્યદિ ભગવાનતીતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પૃષ્ઠતો ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.003. અનાગતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પુરસ્તાદન્તર્ધીયન્તે।
042.003. નરકોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાદતલે ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.004. તિર્યગુપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાર્ષ્ણ્યામન્તર્ધીયન્તે।
042.004. પ્રેતોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાદાઙ્ગુષ્ઠે ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.005. મનુષ્યોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, જાનુનોરન્તર્ધીયન્તે।
042.006. બલચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, વામે કરતલે ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.006. ચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, દક્ષિણે કરતલે ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.007. શ્રાવકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, આસ્યે ઽન્તર્ધીયન્તે।
042.008. પ્રત્યેકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ઊર્ણાયામન્તર્ધીયન્તે।
042.008. યદિ અનુત્તરાં સમ્યક્સમ્બોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ઉષ્ણીષે ઽન્તર્ધીયન્તે॥
042.010. અથ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્યોર્ણાયામન્તર્હિતાઃ।
042.010. અથાયુષ્માનાનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ--
042.012. નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો વક્ત્રાન્તરાન્નિષ્ક્રમિતઃ કલાપઃ।
042.014. અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાત્ દિવાકરેણોદયતા યથૈવ

042.016. ગાથાદ્વયં ચ ભાષતે--
042.017. વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા બુદ્ધા જગત્યુત્તમહેતુભૂતાઃ।
042.019. નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરં સ્મિતમુપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ

042.021. તત્કાલં સ્વયમધિગમ્ય ધીર બુદ્ધ્યા શ્રોતૃર્ણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્।
042.023. ધીરાભિર્મુનિવૃષ વાગ્ભિરુત્તમાભિરુત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ

042.025. નાકસ્માલ્લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમુપદર્શયન્તિ નાથાઃ।
042.027. યસ્યાર્થે સ્મિતમુપદર્શયન્તિ ધીરાસ્તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ

ઇતિ।
042.029. ભગવાનાહ--એવમેતદાનન્દ, એવમેતત્।
042.029. નાહેતુપ્રત્યયમાનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ।
042.030. સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ।
042.030. દૃષ્ટા તવૈષા સા આનન્દ બ્રાહ્મણદારિકા, યયા <43>પ્રસાદજાતયા મહ્યં સક્તુભિક્ષાનુપ્રદત્તા ? દૃષ્ટા ભદન્ત।
043.001. અસાવાનન્દ બ્રાહ્મણદારિકા અનેન કુશલમૂલેન ત્રયોદશ કલ્પાન્ વિનિપાતં ન ગમિષ્યતિ।
043.002. કિં તર્હિ દેવાંશ્ચ મનુષ્યાંશ્ચ સંવાચ્યસંસૃત્ય પશ્ચિમે ભવે પશ્ચિમે નિકેતે પશ્ચિમે સમુચ્છ્રયે પશ્ચિમ આત્મભાવપ્રતિલમ્ભે સુપર્ણિહિતો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ભવિષ્યતિ।
043.004. સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતહ્--અમુકયા બ્રાહ્મણદારિકા પ્રસાદજાતયા ભગવતે સક્તુભિક્ષા પ્રતિપાદિતા, સા ભગવતા પ્રત્યેકાયાં બોધૌ વ્યાકૃતેતિ।
043.006. તસ્યાશ્ચ સ્વામી પુષ્પસમિધામર્થાયારણ્યં ગતઃ।
043.006. તેન શ્રુતં મમ પત્ન્યા શ્રમણાય ગૌતમાય સક્તુભિક્ષા પ્રતિપાદિતા, સા ચ શ્રમણેન ગૌતમેન પ્રત્યેકાયાં બોધૌ વ્યાકૃતા ઇતિ।
043.008. શ્રુત્વા પુનઃ સંજાતામર્ષો યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
043.008. ભગવતા સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથાં વ્યતિસાર્ય ભગવન્તમિદમવોચત્--અગમદ્ભવાન્ ગૌતમો ઽસ્માકં નિવેશનમ્? અગમં બ્રાહ્મણ।
043.010. સત્યં ભવતે તયા મમ પત્ન્યા સક્તુભિક્ષા પ્રતિપાદિતા, સા ચ ત્વયા પ્રત્યેકાયાં બોધૌ વ્યાકૃતા ઇતિ? સત્યં બ્રાહ્મણ।
043.011. ત્વં ગૌતમ ચક્રવર્તિરાજ્યમપહાય પ્રવ્રજિતઃ।
043.011. કથં નામ ત્વમેતર્હિ સક્તુભિક્ષાહેતોઃ સંપ્રજાનન્ મૃષાવાદં સંભાષસે, કસ્તે શ્રદ્ધાસ્યતિ ઇયત્પ્રમાણસ્ય બીજસ્યેતત્ ફલમિતિ? તેન હિ બ્રાહ્મણ ત્વમેવ પ્રક્ષ્યામિ, યથા તે ક્ષમતે તથૈવં વ્યાકુરુ।
043.014. કિં મન્યસે બ્રાહ્મણ અસ્તિ કશ્ચિત્ત્વયા આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મો દૃષ્ટહ્? તિષ્ઠન્તુ તાવત્ ભો ગૌતમ અન્યે આશ્ચર્યાદ્ભુતા ધર્માઃ।
043.015. યો મયા અસ્યામેવ ન્યગ્રોધિકાયામાશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મો દૃષ્ટઃ, સ તાવચ્છ્રૂયતામ્।
043.016. અસ્યાં ભો ગૌતમ ન્યગ્રોધિકાયાં પૂર્વેણ ન્યગ્રોધો વૃક્ષો યસ્ય નાંનેયં ન્યગ્રોધિકા, તસ્યાધસ્તાત્ પઞ્ચ શકટશતાનિ અસંસક્તાનિ તિષ્ઠન્તિ અન્યોન્યાસમ્બાધમાનાનિ।
043.018. કિયત્પ્રમાણં તસ્ય ન્યગ્રોધસ્ય ફલમ્? કિયત્ તાવત્? કેદારમાત્રમ્।
043.018. નો ભો ગૌતમ કિલિઞ્જમાત્રમ્।
043.019. તૈલિકચક્રમાત્રમ્।
043.019. શકટચક્રમાત્રમ્।
043.019. ગોપિટકમાત્રમ્।
043.019. બિલ્વમાત્રમ્।
043.020. કપિત્થમાત્રમ્? નો ભો ગૌતમ સર્ષપચતુષ્ટયભાગમાત્રમ્।
043.020. કસ્તે શ્રદ્ધાસ્યતિ ઇયત્પ્રમાણસ્ય બીજસ્યાયં મહાવૃક્ષો નિર્વૃત્ત ઇતિ? શ્રદ્દધાતુ મે ભવાન્ ગૌતમો મા વા।
043.021. નૈતત્ પ્રત્યક્ષં ક્ષેત્રમ્।
043.022. તાવદ્ભો ગૌતમ નિરુપહતં સ્નિગ્ધમધુરમૃત્તિકાપ્રદેશં બીજં ચ નવસારં સુખારોપિતમ્।
043.023. કાલેન ચ કાલં દેવો વૃષ્યતે, તેનાયં મહાન્યગ્રોધવૃક્ષો ઽભિનિર્વૃત્તઃ।
043.023. અથ ભગવાનસ્મિન્નુત્પન્ને ગાથાં ભાષતે--
043.025. યથા ક્ષેત્રે ચ બીજેન પ્રત્યક્ષસ્ત્વમિહ દ્વિજ।
043.026. એવં કર્મવિપાકેષુ પ્રત્યક્ષા હિ તથાગતાઃ

043.027. યથા ત્વયા બ્રાહ્મણ દૃષમેતદલ્પં ચ બીજં સુમહાંશ્ચ વૃક્ષઃ।
043.029. એવં મયા બ્રાહ્મણ દૃષ્ટમેતત્ અલ્પં ચ બીજં મહતી ચ સંપત્

ઇતિ॥
043.031. તતો ભગવતા મુખાત્ જિહ્વાં નિર્ નમય્ય સર્વં મુખમણ્ડલમાચ્છાદિતમ્ યાવત્ કેશપર્યન્તમુપાદાય, સ ચ બ્રાહ્મણો ઽભિહિતહ્--કિં મન્યસે બ્રાહ્મણ યસ્ય મુખાત્ જિહ્વાં નિશ્ચાર્ય સર્વમ્ <44>મુખમણ્ડલમાચ્છાદયતિ, અપિ ત્વસૌ ચક્રવર્તિરાજ્યશતસહસ્રહેતોરપિ સંપ્રજાનન્ મૃષાવદાં ભાષેત? નો ભો ગૌતમ।
044.002. તતો ઽન્વેવ ગાથાં ભાષતે--
044.003. અપ્યેવ હિ સ્યાદનૃતાભિધાયિની મમેહ જિહ્વાર્જવસત્યવાદિતા।
044.005. તદેવમેતન્ન યથા હિ બ્રાહ્મણ તથાગતો ઽસ્મીત્યવગન્તુમર્હસિ