દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 27

281.029. યાવત્ પત્રાભિલિખિતં કૃત્વા દન્તમુદ્રયા મુદ્રિતમ્।
281.029. તતો રાજા મહાપૃથિવીં સંઘે દત્વા કાલગતઃ।
281.030. યાવદમાત્યૈર્ નીલપીતાભિઃ શિબિકાભિર્ નિર્હારિત્વા શરીરપૂજાં કૃત્વા રાજાનં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામ ઇતિ, યાવદ્રાધગુપ્તેનાભિહિતમ્।
281.031. રાજ્ઞા અશોકેન મહાપૃથિવી સંઘે નિર્યાતિતા <282>ઇતિ।
282.001. તતો ઽમાત્યૈરભિહિતમ્--કિમર્થમિતિ? રાધગુપ્ત ઉવાચ--એષ રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય મનોરથે બભૂવ--કોટિશતં ભગવચ્છાસેન દાનં દાસ્યામીતિ।
282.002. તેન ષણ્ણવિતિકોટ્યો દત્તા યાવદ્રાજ્ઞ્યા પ્રતિષિદ્ધા।
282.003. તદભિપ્રાયેણ રાજ્ઞા મહાપૃથિવી સંઘે દત્તા।
282.003. યાવદમાત્યૈશ્ચતસ્રઃ કોટ્યો ભગવચ્છાસને દત્ત્વા પૃથિવીં નિષ્ક્રીય સંપદી રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ।
282.004. સંપદેર્બૃહસ્પતિઃ પુત્રઃ, બૃહસ્પતેર્વૃષસેનઃ, વૃષસેનસ્ય પુષ્યધર્મા, પુષ્યધર્મણઃ પુષ્યમિત્રઃ।
282.005. સો ઽમાત્યાનામન્ત્રયતે--ક ઉઅપાયઃ સ્યાદ્યદસ્માકં નામ ચિરં તિષ્ઠેત્? નૈરભિહિતમ્--દેવસ્ય ચ વંશાદશોકો નાંના રાજા બભૂવેતિ।
282.006. તેન ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્।
282.007. યાવદ્ભગવચ્છાસનં પ્રાપ્યતે, તાવત્તસ્ય યશઃ સ્થાસ્યતિ।
282.008. દેવો ઽપિ ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપયતુ।
282.008. રાજા આહ--મહેશાખ્યો રાજા અશોકો બભૂવ।
282.009. અન્યઃ કશ્ચિદુપાય ઇતિ? તસ્ય બ્રાહ્મણપુરોહિતઃ પૃથગ્જનો ઽશ્રાદ્ધઃ।
282.010. તેનાભિહિતમ્--દેવ, દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં નામ ચિરં સ્થાસ્યતિ।
282.010. યાવદ્રાજા પુષ્યમિત્રશ્ચતુરઙ્ગબલકાયં સંનાહયિત્વા ભગવચ્છાસનં વિનાશયિષ્યામીતિ કુક્કુટારામં નિર્ગતઃ।
282.011. દ્વારે ચ સિંહનાદો મુક્તઃ।
282.012. યાવત્સ રાજા ભીતઃ પાટલિપુત્રં પ્રવિષ્ટઃ।
282.012. એવં દ્વિરપિ ત્રિરપિ।
282.012. યાવદ્ભિક્ષૂંશ્ચ સંઘમાહૂય કથયતિ--ભગવચ્છાસનં નાશાયિષ્યામીતિ।
282.013. કિમિચ્છથ સ્તૂપં સંઘારામાન્ વા? ભિક્ષુભિઃ પરિગૃહીતાઃ।
282.014. યાવત્પુષ્યમિત્રો યાવત્ સંઘારામં ભિક્ષૂંશ્ચ પ્રઘાતયન્ પ્રસ્થિતઃ।
282.015. સ યાવચ્છાકલમનુપ્રાપ્તઃ।
282.015. તેનાભિહિતમ્--યો મે શ્રમણશિરો દાસ્યતિ, તસ્યાહં દીનારશતં દાસ્યામિ।
282.016. ધર્મરાજિકાવાર્હદ્બુદ્ધ્યા(?) શિરો દાતુમારબ્ધમ્।
282.016. શ્રુત્વા ચ રાજા અર્હત્પ્રઘાતયિતુમારબ્ધઃ।
282.017. સ ચ નિરોધં સમાપન્નઃ।
282.017. તસ્ય પરોપકર્મો ન ક્રમતે।
282.017. સ યત્નમુત્સૃજ્ય યાવત્કોષ્ઠકં ગતઃ।
282.018. દંષ્ઠ્રાનિવાસી યક્ષશ્ચિન્તયતિ--ઇદં ભગવચ્છાસનં વિનશ્યતિ।
282.018. અહં ચ શિક્ષાં ધારયામિ।
282.019. ન મયા શક્યં કસ્યચિદપ્રિયં કર્તુમ્।
282.019. તસ્ય દુહિતા કૃમિશેન યક્ષેણ યાચ્યતે, ન ચાનુપ્રયચ્છતિ--ત્વં પાપકર્મકારીતિ।
282.020. યાવત્સા દુહિતા તેન કૃમિશસ્ય દત્તા ભગવચ્છાસનપરિત્રાણાર્યં પરિગ્રહપરિપાલનાર્થં ચ।
282.021. પુષ્યમિત્રસ્ય રાજ્ઞઃ પૃષ્ઠતો યક્ષો મહાન્ પ્રમાણે યૂયમ્(?)।
282.022. તસ્યાનુભાવાત્સ રાજા ન પ્રતિહન્યતે।
282.022. યાવદ્દંષ્ટ્રાનિવાસી યક્ષસ્તં પુષ્યમિત્રાનુબન્ધયક્ષં ગ્રહાય પર્વતચર્યે ઽચરત્।
282.023. યાવદ્દક્ષિણા મહાસમુદ્રં ગતઃ।
282.023. કૃમિશેન ચ યક્ષેણ મહાન્તં પર્વતમાનયિત્વા પુષ્યમિત્રો રાજા સબલવાહનો ઽવષ્ટબ્ધઃ।
282.024. તસ્ય મુનિહત ઇતિ સંજ્ઞા વ્યવસ્થાપિતા।
282.024. યદા પુષ્યમિત્રો રાજા પ્રઘાતિતસ્તદા મૌર્યવંશઃ સમુચ્છિન્નઃ॥
282.026. ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને અશોકાવદાનં સમાપ્તમ્॥
********** અવદાન 30 **********
283.001. દિવ્30 સુધનકુમારાવદાનમ્।
283.002. પુનરપિ મહારાજ યન્મયા અનુત્તરસમ્યક્સમ્બોધિપ્રાપ્તયે દાનાનિ દત્તાનિ, પુણ્યાનિ કૃતાનિ, વીર્યપારમિતા ચ પરિરિપૂતા, અનુત્તરા સમ્યક્સમ્બોધિર્ નારાધિતા, તચ્છ્રૂયતામ્॥
283.003. ભૂતપૂર્વં મહારજ પઞ્ચાલવિષયે રાજનૌ બભૂવતુઃ, ઉત્તરપાઞ્ચાલો દક્ષિણપાઞ્ચાલશ્ચ।
283.005. તત્રોત્તરપાઞ્ચાલો મહાધનો નાંના દસ્તિનાપુરે રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ શાન્તકલિકલહડિમ્બડ્મરતસ્કરદુર્ભિક્ષરોગાપગતં શલીક્ષુગોમહિષીસમ્પન્નમ્।
283.007. ધાર્મિકો ધર્મરાજો ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ।
283.007. તસ્મિંશ્ચ નગરે મહાહ્રદ ઉત્પલકુમુદપુણ્ડ્રીકસમ્પન્નો હંસકારણ્ડવચક્રવાકોપશોભિતો રમણીયઃ।
283.008. તત્ર ચ હ્રદે જન્મચિત્રકો નાં નાગપોતઃ પ્રતિવસતિ।
283.009. સ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારામનુપ્રયચ્છતિ।
283.010. અતીવ શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ।
283.010. શસ્યવતી વસુમતી।
283.010. સુભિક્ષાન્નપાનો દેશઃ।
283.011. દાનમાનસત્કારવાંશ્ચ લોકઃ શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકોપભોજ્યઃ।
283.011. દક્ષિણપાઞ્ચાલસ્તુ રાજા અધર્મભૂયિષ્ઠશ્ચણ્ડો રભસઃ કર્કશો ઽધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ, નિત્યં દણ્ડેન ઘાતનધારણબન્ધનહિડિનિગડોપરોધન રાષ્ટ્રનિવાસિનાં ત્રાસયતિ।
283.013. અધર્મભૂયિષ્ઠતયા ચાસ્ય દેવો ન કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારમુત્સૃજતિ।
283.014. તતો ઽસૌ મહાજનકાયઃ સંત્રસ્તઃ સ્વત્રસ્તઃ સ્વજીવિતાપેક્ષયા રાષ્ટ્રપરિત્યાગં કૃત્વા ઉત્તરપાઞ્ચાલસ્યૈવ રાજ્ઞો વિષયં ગત્વા પ્રતિવસતિ।
283.015. યાવદપરેણ સમયેન દક્ષિણપાઞ્ચાલો રાજા મૃગયાવ્યપદેશેન જનપદાન્ વ્યવલોકનાય નિર્ગતઃ।
283.016. યાવત્ પશ્યતિ ગ્રામનગરાણિ શૂન્યાનિ, ઉદ્યાનદેવકુલાનિ ભિન્નપ્રભગ્નાનિ।
283.017. સ જનકાયઃ ક્વ ગત ઇતિ કથયતિ।
283.018. અમાત્યાઃ કથયત્ન્તિ--દેવ, ઉત્તરપાઞ્ચાલસ્ય રાજ્ઞો વિષયં ગતઃ।
283.018. કિમર્થમ્? દેવ, અભયં પ્રયચ્છ, કથયામઃ।
283.019. દત્તં ભવતુ।
283.019. તતસ્તે કથયન્તિ--દેવ, ઉત્તરપાઞ્ચાલો રાજા ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ।
283.020. તસ્ય જનપદા ઋદ્ધાશ્ચ સ્ફીતાશ્ચ ક્ષેમાશ્ચ સુભિક્ષાશ્ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરતસ્કરદુર્ભિક્ષરોગાપગતાઃ શાલીક્ષુગોમહિષીસમ્પન્નાઃ।
283.022. દાનમાનસત્કારવાંશ્ચ લોકઃ શ્રમણબ્રાહ્મણવનીપકોપભોજ્યઃ।
283.022. દેવસ્તુ ચણ્ડો રભસઃ કર્કશો નિત્યં તાડનઘાતનધારણબન્ધનનિગડોપરોધ(ન) રાષ્ટ્રં ત્રાસયતિ।
283.023. યતો ઽસૌ જનકાયઃ સંત્રસ્તઃ સંવેગમાપન્ન ઉત્તરપાઞ્ચાલસ્ય રાજ્ઞો વિષયં ગતઃ।
283.024. દક્ષિણપાઞ્ચાલો રાજા કથયતિ--ભવન્તઃ, કો ઽસાવુપાયઃ સ્યાદેનાસૌ જનકાયઃ પુનરાગત્ય એષુ ગ્રામનગરેષુ પ્રતિવસેત્? અમાત્યા આહુહ્--યદિ દેવ ઉત્તરપાઞ્ચાલવદ્ધર્મેણ રાજ્યં કારયસિ, મૈત્રચિત્તો ઽનુકમ્પાચિત્તશ્ચ રાષ્ટ્રં પાલયસિ, નચિરાદસૌ જનકાયઃ પુનરાગત્ય એષુ ગ્રામનગરેષુ પ્રતિવસેત્।
283.027. દક્ષિણપાઞ્ચાલો રાજા કથયતિ--ભવન્તઃ, યદ્યેવમ્, અહમપ્યુત્તરપાઞ્ચાલવદ્ધર્મેણ રાજ્યં કારયામિ, મૈત્રચિત્તો હિતચિત્તો ઽનુકમ્પાચિત્તશ્ચ રાષ્ટ્રં પાલયામિ।
283.029. યૂયં તથા કુરુત, યથા અસૌ જનકાયઃ પુનરાગત્ય એષુ ગ્રામનગરેષુ પ્રતિવસતીતિ।
283.030. અમાત્યા આહુહ્--દેવ, અપરો ઽપિ તત્રાનુશંસો ઽસ્તિ।

283.031. તસ્મિન્ નગરે મહાગ્રદ ઉત્પલકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્નો હંસકારણ્ડવચક્રવાકોપશોભિતહ્<284>।
284.001. તત્ર જન્મચિત્રકો નામ નાગપોતકઃ પ્રતિવસતિ।
284.001. સ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારમનુપ્રયચ્છતિ।
284.002. અતીવ શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ।
284.002. તેંસ્ તસ્ય શસ્યવતી વસુમતી, સુભિક્ષાન્નપાનશ્ચ દેશઃ।
284.003. રાજા આહ--કો ઽસૌ ઉપાયઃ સ્યાદ્યેનાસૌ નાગપોત ઇહાનીયેત? અમાત્યા આહુહ્--દેવ, વિદ્યામન્ત્રધારિણ્ઃ, તાનાનયેતિ।
284.004. તે સમન્વિષ્યન્તામ્।
284.004. તતો રાજ્ઞા સુવર્ણપિટકં ધ્વજાગ્રે બદ્ધ્વા સ્વવિજિતે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્--ય ઉત્તરપાઞ્ચાલરાજવિષયાજ્જન્મચિત્રકં નામ નાગપોતકમાનયતિ, તસ્યેમં સુવર્ણપિટકં દાસ્યામિ, મહતા ચ સત્કારેણ સત્કરિષ્યામીતિ।
284.007. યાવદન્યતમો ઽહિતુણ્ડિકો ઽમાત્યાનાં સકાશં ગત્વા કથયતિ--મમેદં સુવર્ણપિટકમનુપ્રયચ્છત।
284.008. અહં જન્મચિત્રં નામ નાગપિતકમપહૃત્યાનયામીતિ।
284.009. અમાત્યાઃ કથયન્તિ--એષ ગૃહાણ।
284.009. સ કથયતિ--યો યુષ્માકં શ્રદ્ધયિતઃ પ્રત્યયિતશ્ચ, તસ્ય હસ્તે તિષ્ઠતુ।
284.010. આનીતે જન્મચિત્રે નાગપોતકે ગ્રહીષ્યામીતિ।
284.010. એવં કુરુષ્વેતિ।
284.010. તતો ઽસૌ અહિતુણ્ડિકઃ પ્રત્યયિતસ્ય પુરુષસ્ય હસ્તે સુવર્ણપિટકં સ્થાપયિત્વા હસ્તિનાપુરં ગતઃ।
284.012. તેનાસૌ હ્રદઃ સમન્તતો વ્યવલોકિતઃ।
284.012. નિમિત્તીકૃતહ્--અસૌ જ્ઞ્મચિત્રો નાગપોતક એતસ્મિન્ પ્રદેશે તિષ્ઠતીતિ।
284.013. તતો બલ્યુપહારનિમિત્તં પુનઃ પ્રત્યાગતઃ।
284.013. અમાત્યાનાં કથયતિ--બલ્યુપહારમેનં પ્રયચ્છત।
284.014. સપ્તમે દિવસે તં નાગપોતકમપહૃત્ય આનયામીતિ।
284.014. સ ચાહિતુણ્ડિકસ્તેન સંલક્ષિતહ્--મમાસાવપહરણાયાગતઃ।
284.015. સપ્તમે દિવસે મામપહરિષ્યતિ।
284.015. માતાપિતૃવિયોગજં મે દુઃખં ભવિષ્યતીતિ।
284.016. કિં કરોમિ, કિં શરણં પ્રપદ્યેયમિતિ।
284.016. તસ્ય હ્રદસ્ય નાતિદૂરે દ્વૌ લુબ્ધકૌ પ્રતિવસતઃ, સારકો હલકઃ।
284.017. તૌ હ્રદમાશ્રિત્ય જીવિકાં કલ્પયતઃ।
284.017. યે સ્થલગતાઃ પ્રાણિનો મૃગશરભસૂકરાદયસ્તં હ્રદમુપસર્પન્તિ, તાન્ પ્રઘાતયતઃ, યે ઽપિ જલગતા મત્સ્યકચ્છપમણ્ડૂકાદયઃ।
284.019. તત્ર સારકઃ કાલગતઃ, હલકો જીવતિ।
284.019. જન્મચિત્રો નાગપોતઃ સંલક્ષયતિ--કો ઽન્યો ઽસ્તિ મમ શરણમૃતે હલકાત્ લુબ્ધકાત્? તતો મનુષ્યવેષમાસ્થાય હલકસ્ય લુબ્ધકસ્ય સકાશં ગતઃ।
284.021. ગત્વા કથયતિ--ભોઃ પુરુષ, કિં ત્વં જાનીષે કસ્યાનુભાવાદ્ધનસ્ય રાજ્ઞો જનપદા ઋદ્ધાશ્ચ સ્ફીતાશ્ચ સુભિક્ષાકીર્ણબહુજનમનુષ્યાશ્ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરતસ્કરદુર્ભિક્ષરોગાપગતાઃ શાલીક્ષુગોમહિષીસમ્પન્ના ઇતિ? સ કથયતિ--જાને સ રાજા ધાર્મિકો ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ, મૈત્રચિત્તો હિતચિત્તો ઽનુક્મ્પાચિત્તશ્ચ રાષ્ટ્રં પાલયતીતિ।
284.025. અસ્મિન્ પ્રદેશે જન્મચિત્રકો નામ નાગપિતકઃ પ્રતિવસતિ।
284.026. સ કાલેન કાલં સમ્યગ્વારિધારામનુપ્રયચ્છતિ।
284.027. અતીવ શસ્યસમ્પત્તિર્ભવતિ।
284.027. શસ્યવતી વસુમતી, સુભિક્ષાન્નપાનશ્ચ દેશ ઇતિ।
284.028. જન્મચિત્રઃ કથયતિ--તં નાગપોતકમિતો વિષયાદપહરેત્, તસ્ય નાગપોતકસ્ય કિં સ્યાત્? ન શોભનં સ્યાત્, માતાપિતૃવિયોગજં દુઃખં સ્યાદ્રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય ચ।
284.030. યો ઽપહરતિ, તસ્ય કિં ત્વં કુર્યાહ્? સ આહ--જીવિતાદ્વ્યપરોપયેયમ્।
284.030. જાનીષે ત્વં કતરો ઽસૌ નાગપોતક ઇતિ? ન જાને।
284.031. અહમેવાસૌ નાગઃ।
284.031. દક્ષિણપાઞ્ચાલવૈષયિકેનાહિતુણ્ડિકેનાપહૃત્ય નીયેત।
284.032. સ બલ્યુપહારવિધાનાર્થં ગતઃ।
284.032. સપ્તમે દિવસે આગમિષ્યતિ।
285.001. <285>આગત્ય અસ્ય હ્રદસ્ય ચતસૃષુ દિક્ષુ ખદિરશલાકાન્નિખન્ય નાનારઙ્ગૈઃ સૂત્રૈર્વેષ્ટયિત્વા મન્ત્રાનાવર્તયિષ્યતિ।
285.002. તત્ર ત્વયા પ્રચ્છન્ને સંનિકૃષ્ટે સ્થાતવ્યમ્।
285.002. યદા તેનાયમેવમ્રૂપઃ પ્રયોગઃ કૃતો ભવતિ, તદા હ્રદમધ્યાત્ ક્વથમાનં પાનીયમુત્થાસ્યતિ અહં ચોત્થાસ્યામિ।
285.003. તદા ત્વયાસૌ અહિતુણ્ડિકઃ શરેણ મર્મણિ તાડયિતવ્યઃ, આશુ ચોપસંક્રમ્ય વક્તવ્યહ્--મન્ત્રાનુપસંહર।
285.004. મા તે ઉત્કૃત્તમૂલં શિરઃ કૃત્વા પૃથિવ્યાં નિપાતયિષ્યામીતિ।
285.005. યદ્યસૌ મન્ત્રાનનુપસંહૃત્ય પ્રાણૈર્વિયોક્ષ્યતે, મૃતં તે ઽહમ્ યાવજ્જીવં મન્ત્રપાશબ્દ્ધઃ સ્યામિતિ।
285.006. લુબ્ધકઃ પ્રાહ--યદિ તવૈકસ્યૈવં ગુણઃ સ્યાત્, તથાપ્યહમેવં કુર્યામ્, પ્રાગેવ સરાજકસ્ય રાષ્ટ્રસ્ય।
285.007. ગચ્છ, અહં તે ત્રાતેતિ।
285.008. તતસ્તેન નાગપોતકેન તસ્યૈકપાર્શ્વે ગુપ્તસ્થાનમુપદર્શિતમ્।
285.008. યાવદસૌ લુબ્ધકઃ સપ્તમે દિવસે પ્રતિગુપ્તે પ્રદેશે આત્માનં ગોપયિત્વા અવસ્થિતઃ।
285.009. સ ચાહિતુણ્ડિક આગત્ય બલ્યુપહારં કર્તુમારબ્ધઃ।
285.010. તેન ચતસૃષુ દિક્ષુ ચત્વારઃ ખદિરકીલકા નિખાતાઃ।
285.010. નાનારઙ્ગૈઃ સૂત્રૈર્વેષ્ટયિત્વા મન્ત્રા આવર્તિતાઃ।
285.0તતસ્તસ્માત્ પાનીયં ક્વથિતુમારબ્ધમ્।
285.011. લુબ્ધકેન ચ શરેણ મર્મણિ તાડિતઃ।
285.012. નિષ્કોશં ચાસિં કૃત્વા અભિહિતહ્--ત્વમસ્મદ્વિષયનિવાસિનં નાગપોતમપહરસિ।
285.013. મા તે ઉત્કૃત્તમૂલં શિરઃ કૃત્વા પૃથિવ્યાં નિપાતયામીતિ।
285.013. તતો ઽહિતુણ્ડિકેન દુઃખવેદનાભિભૂતેન મરણભયભીતેન મન્ત્રા વ્યાવર્તિતાઃ।
285.014. તત્સમનન્તરં ચ લુબ્ધકેન જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ।
285.015. તતો નાગો મન્ત્રપાશવિનિર્મુક્તો હ્રદાદભ્યુદ્ગમ્ય લુબ્ધકં પરિષ્વક્તવાન્, એવં ચાહ--ત્વં મે માતા, ત્વં મે પિતા, યન્મયા ત્વામાગમ્ય માતાપિતૃવિયોગજં દુઃખં નોત્પન્નમ્।
285.017. આગચ્છ, ભવનં ગચ્છામઃ।
285.017. તેનાસૌ ભવનં નીતઃ, નાનાવિધેન ચાન્નપાનેન સંતર્પિતઃ, રત્નાનિ ચોપદર્શિતાનિ, માતાપિત્રોશ્ચ નિવેદિતઃ।
285.018. અમ્બ તાત--એષ મે સુહૃચ્છરણં બાન્ધવઃ।
285.019. અસ્યાનુભાવાદ્યુષ્માભિઃ સહ વિયોગો ન જાત ઇતિ।
285.019. તાભ્યામસૌ વરેણ પ્રવારિતો વિવિધાનિ ચ રત્નાનિ દત્તાનિ।
285.020. સ તાન્યાદાય તસ્માદ્ હ્રદાદ્ વ્યુથિતઃ।
285.020. તસ્ય ચ હ્રદસ્ય નાતિદૂરે પુષ્પફલસલિલસમ્પન્ને નાનાશકુનિકૂજિતે ઋષેરગ્રમાશ્રમપદમ્।
285.021. તત્ર ચ નાગપોતકેન સાર્ધં વૃત્તકં તત્સર્વં વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
285.022. તત ઋષિઃ કથયતિ--કિં રત્નૈઃ કિં વા તે સુવર્ણેન? તસ્ય ભવને ઽમોઘો નાં પાશસ્તિષ્ઠતિ, તમ્ યાચસ્વ।
285.023. તતો લુબ્ધકો ઽમોઘપાશે સંજાતતૃષ્ણહ્ ઋષિવચનમુપશ્રુત્ય પુનરપિ નાગભવનં ગતઃ।
285.024. યાવત્પશ્યતિ ભવનદ્વારે તમમોઘપાશમ્।
285.025. તસ્યૈતદભવત્--એષ સ પાશો યો મયા પ્રાર્થનીયઃ।
285.025. ઇતિ વિદિત્વા નાગભવનં પ્રવિષ્ટઃ।
285.025. તતો જન્મચિત્રેણ નાગપોતકેન અન્યૈશ્ચ નાગૈઃ સસમ્ભ્રમૈઃ પ્રતિસંમોદિતો રત્નૈશ્ચ પ્રવારિતઃ।
285.026. સ કથયતિ--અલં મમ રત્નૈઃ।
285.027. કિં તુ એતમમોઘપાશં પ્રયચ્છથેતિ।

285.027. સ નાગ આહ--તવાનેન કિં પ્રયોજનમ્? યદા ગરુત્મતોપદ્રુતા ભવામઃ, તદા અનેનાત્માનં રક્ષામઃ।
285.028. લુબ્ધક આહ--યુષ્માકમેષ કદાચિત્ કર્હિચિત્ ગરુત્મતોપદ્રુતાનામુપયોગં ગચ્છતિ।
285.029. મમ તુ અનેન સતતમેવ પ્રયોજનમ્।
285.030. યદસ્તિ કૃતમુપકૃતં ચ, અનુપ્રયચ્છેતિ।
285.030. જન્મચિત્રસ્ય નાગપોતકસ્યૈતદભવત્--મમાનેન બહૂપકૃતમ્।
285.031. માતાપિતરૌ અવલોક્ય દદામીતિ।
285.031. તેન્ માતાપિતરૌ અવલોક્ય સ પાશો દત્તઃ।
285.032. તતો ઽસૌ લુબ્ધકઃ પૃથિવીલબ્ધપ્રખ્યેન સુખસૌમનસ્યેનાપ્યાયિતમના અમોઘપાશમાદાય નાગભવનાદભ્યુદ્ગમ્ય સ્વગૃહં ગતઃ॥
286.001. <286>યાવદપરેણ સમયેન ધનો રાજા દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ।
286.001. તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો ન પુત્રો ન દુહિતા।
286.002. સ કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતહ્--અનેકધનસમુદિતં મે ગૃહમ્।
286.003. ન મે પુત્રો ન દુહિતા।
286.003. મમાત્યયાત્સ્વકુલવંશચ્છેદે રાષ્ટ્રાપહારઃ સર્વસન્તસ્વાપતેયમપુત્રમિતિ કૃત્વા અન્યરાજવિધેયો ભવિષ્યતીતિ।
286.004. સ શ્રમણબ્રાહ્મણસુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવૈરુચ્યતે--દેવ, કિમસિ ચિન્તાપરહ્? સ એતત્પ્રકરણં વિસ્તરેણારોચયતિ।
286.006. તે કથયતિ--દેવતારાધનં કુરુ, પુત્રસ્તે ભવિષ્યતીતિ।
286.006. સો ઽપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરવાસવાદીનન્યાંશ્ચ દેવતાવિશેષાનાયાચતે, તદ્યથા--આરામદેવતા વનદેવતા ચત્વરદેવતા શૃઙ્ગાટકદેવતા બલિપ્રતિગ્રાહિકાઃ।
286.008. સહજાઃ સહધર્મિકા નિત્યાવુબદ્ધા અપિ દેવતા આયાચતે।
286.009. અસ્તિ ચૈષ લોકે પ્રવાદો યદાયાચનહેતોઃ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ચેતિ।
286.009. તચ્ચ નેઇવમ્।
286.010. યદ્યેવમભવિષ્યત્, એકૈકસ્ય પુત્રસહસ્રમભવિષ્યત્, તદ્યથા રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ।
286.010. અપિ તુ ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ચ।
286.011. કતમેષાં ત્રયાણામ્? માતાપિતરૌ રક્તૌ ભવતઃ સંનિપતિતૌ।
286.012. માતા ચાસ્ય કલ્યા ભવતિ ઋતુમતી ચ।
286.012. ગન્ધર્વઃ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ।
286.013. એષા ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ચ।
286.013. સ ચૈવમાયાચનપરસ્તિષ્ઠતિ।
286.014. અન્યતમશ્ચ ભદ્રકલ્પિકો બોધિસત્ત્વસ્તસ્યાગ્રમહિષ્યા અવક્રાન્તઃ।
286.015. પઞ્ચાવેણીયા ધર્મા એકત્યે પણ્ડિતજાતીયે માતૃગ્રામે।
286.015. કતમે પઞ્ચ? રક્તં પુરુષં જાનાતિ વિરક્તં જાનાતિ।
286.016. કાલં જાનાતિ ક્રતું જાનાતિ।
286.016. ગર્ભમવક્રાન્તં જાનાતિ।
286.016. યસ્ય સકાશાદ્ગર્ભમવક્રામતિ તમપિ જાનાતિ।
286.017. દારકં જાનાતિ, દારિકાં જાનાતિ।
286.017. સચેદ્દારકો ભવતિ, દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ।
286.018. સચેદ્દારિકા ભવતિ, વામં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ।
286.018. સા આત્તમનાઃ સ્વામિન્ન્ આરોચયતિ--દિષ્ટ્યા વર્ધસ્વ આર્યપુત્ર।
286.019. આપન્નસત્ત્વાસ્મિ સંવૃત્તા।
286.019. યથા ચ મે દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ, નિયતં દારકો ભવિષ્યતીતિ।
286.020. સો ઽપ્યાત્તમનાત્તમનાઃ પૂર્વં કાયમુન્નમય્ય દક્ષિણં બાહુમભિપ્રસાર્ય ઉદાનમુદાનયતિ--અપ્યેવાહં ચિરકાલાભિલષિતં પુત્રમુખં પશ્યેયમ્।
286.022. જાતો મે સ્યાન્નાવજાતઃ।
286.022. કૃત્યાનિ મે કુર્વીત્।
286.022. પ્રતિભરેત્।
286.022. દાયાદ્યં મે પ્રતિપદ્યેત।
286.023. કુલવંશો મે ચિરસ્થિતિકઃ સ્યાત્।
286.023. અસ્માકં ચાપ્યતીતકાલગતાનામલ્પં વા પ્રભૂતં વા દાનાનિ દત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા અસ્માકં નાંના દક્ષિણામાદેક્ષ્યતિ--ઇદં તયોર્યત્રતત્રોપપન્નયોર્ગચ્છતોરનુગચ્છતુ ઇતિ।
286.025. આપન્નસત્ત્વાં વિદિત્વા ઉપરિપ્રાસાદતલગતામયન્ત્રિતાં ધારયતિ તિક્તામ્લલવણમધુર્કટુકષાયવિવર્જિતૈરાહારૈઃ।
286.026. હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રીમપ્સરસમિવ નન્દનવનચારિણીં મઞ્ચાન્મઞ્ચં પીઠાત્પીઠમનવતરન્તીમધરિમાં ભૂમિમ્।
286.027. ન ચાસ્યાઃ કિંચિદમનોજ્ઞશબ્દશ્રવણમ્ યાવદેવ ગર્ભસ્ય પરિપાકાય।
286.028. સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામત્યયાત્પ્રસૂતા।
286.029. દારકો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણશ્છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્વિસ્તીર્ણલલાટ ઉચ્ચઘોણઃ સંગતભ્રૂસ્તુઙ્ગનાસઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ।
286.030. તસ્ય જાતૌ આનન્દભેર્યસ્તાડિતાઃ।
286.031. શ્રુત્વા રાજા કથયતિ--કિમેતદિતિ।
286.031. અન્તઃપુરિકાભી રાજ્ઞે નિવેદિતમ્--દેવ, દિષ્ટ્યા વર્ધસ્વ।
286.032. પુત્રસ્તે જાત ઇતિ।
286.032. તતો રાજ્ઞા તં સર્વં નગરમપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લમ્ <287>વ્યવસ્થિતમ્, ચન્દનવારિસિક્તમુચ્છ્રતધ્વજપતાકં સુરભિધૂપઘટિકોપનિબુદ્ધં નાનાપુષ્પાભિકીર્ણરમણીયમ્।
287.002. આજ્ઞા ચ દત્તા--શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકેભ્યો દાનં પ્રયચ્છત, સર્વબન્ધનમોક્ષં ચ કુરુતેતિ।
287.003. તસ્યૈવં ત્રીણિ સપ્તકાન્યેકવિંશતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતકર્મ કરોતિ।
287.004. તસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપિતુમારબ્ધમ્--કિં ભવતુ દારક્સ્ય નામેતિ? અમાત્યાઃ કથયન્તિ--અયં દારકો ધનસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રઃ, ભવતુ દારકસ્ય સુધનો નામેતિ।
287.005. તસ્ય સુધન ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્હ્તાપિતમ્।
287.006. સુધનો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુદત્તો દ્વાભ્યામંસધાત્રીભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્।
287.007. સો ઽષ્ટાભિર્ધાત્રીભિરુન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવતીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડૈર્વા અન્યૈશ્ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈરુપકરણવિશેષૈઃ।
287.009. આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમિવ પઙ્કજમ્॥
287.010. સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્તદા લિપ્યામુપન્યસ્તઃ સંખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયામુદ્ધારે ન્યાસે નિક્ષેપે વસ્તુપરીક્ષાયાં કુમારપરીક્ષાયાં કુમારિકાપરીક્ષાયાં દારુપરીક્ષાયાં રત્નપરીક્ષાયાં વસ્ત્રપરીક્ષાયામ્।
287.012. સો ઽષ્ટાસુ પરીક્ષાસુ ઘટકો વાચકઃ પણ્ડિતઃ પટુપ્રચારઃ સંવૃત્તઃ।
287.012. સ યાનિ તાનિ ભવન્તિ રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં મૂર્ધાભિષિક્તાનાં જનપદૈશ્વર્યમનુપ્રાપ્તાનાં મહાન્તં પૃથિવીમણ્ડલમભિનિર્જિત્યાધ્યાવસતાં પૃથગ્ભવન્તિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ, તસ્યથા--હસ્તિગ્રીવાયામશ્વપૃષ્ઠે રથે ત્સરૌ ધનુષિ અપયાને નિર્યાણે ઽઙ્કુશગ્રહે પાશગ્રહે છેદ્યે ભેદ્યે મુષ્ટિબન્ધે પદબન્ધે દૂરવેધે શબ્દવેધે મર્મવેધે ઽક્ષુણ્ણવેધે દૃઢપ્રહારિતાયામ્।
287.016. પઞ્ચસ્થાનેષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ।
287.017. તસ્ય પિત્રા ત્રીણ્યન્તઃપુરાણિ વ્યવસ્થાપિતાનિ જ્યેષ્ઠં મધ્યં કનીયસમ્।
287.017. ત્રીણિ વાસગૃહાણિ માપિતાનિ, હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્।
287.018. ત્રીણ્યુદ્યાનાનિ માપિતાનિ, હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્।
287.019. તતઃ સુધનકુમાર ઉપરિપ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ॥
287.021. યાવદપરેણ સમયેન હલકો લુબ્ધકો મૃગયામન્વેષમાણસ્તેન તેનાનુવિચરન્નન્યતમં પર્વતમનુપ્રાપ્તઃ।

287.022. તસ્ય ચ પર્વતસ્યાધસ્તાદૃષેરાશ્રમપદં પશ્યતિ પુષ્પફલસમ્પન્નં નાનાપક્ષિગણવિચારિતમ્।
287.023. મહાન્તં ચ હ્રદમુત્પલકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્નં હંસકારણ્ડવચક્રવાકોપશોભિતમ્।
287.024. સ તમાશ્રમપદં પરિભ્રમિતુમારબ્ધઃ।
287.024. યાવત્તમ્ ઋષિં પશ્યતિ દીર્ઘકેશશ્મશ્રુનખરોમાણં વાતાપકર્ષિતશરીરં ચીવરવલ્કલધારિણમન્યતમવૃક્ષમૂલાશ્રયતૃણકુટિકાકૃતનિલયમ્।
287.025. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા કૃતાઞ્જલિપુટઃ પપ્રચ્છ--ભગવન્, કિયચ્ચિરમસ્મિન્ પ્રદેશે તવ પ્રતિવસતહ્? ચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ।
287.027. અસ્તિ ત્વયા ઇયતા કાલેનાસ્મિન્ પ્રદેશે કશ્ચિદાશ્ચર્યાદ્ભુતધર્મો દૃષ્ટઃ શ્રુતો વા? પ્રશાન્તાત્મા ઋષિર્મન્દં મન્દમુવાચ--ભદ્રમુખ, દૃષ્ટસ્તે ઽયં હ્રદહ્? દૃષ્ટો ભગવન્।
287.029. એષા બ્રહ્મસભા નામ પુષ્કિરિણી ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્ના નાનાપક્ષિગણનિષેવિતા હિમરજતતુષારગૌરામ્બુસમ્પૂર્ણા સુરભિકુસુમપૂર્ણતોયા।
287.030. અસ્યાં પુષ્કિરિણ્યાં પઞ્ચદશમ્યાં મનોહરા નામ દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય દુહિતા પઞ્ચકિન્નરીશતપરિવારા નાનાવિધસ્નાનોદ્વર્તનૈરાગત્ય સ્નાતિ।
287.032. સ્નાનકાલે ચાસ્યા મધુરગીતવાદિતશબ્દેન મૃગપક્ષિણો ઽવહ્રિયન્તે।
288.001. અહમપિ તં શબ્દં શ્રુત્વા મહતા પ્રીતિસૌમનસ્યેન સપ્તાહમતિનામયામિ।
288.001. એતદાશ્ચર્યં ભદ્રમુખ મયા દૃષ્ટમિતિ।
288.002. અથ હલકસ્ય લુબ્ધકસ્યૈતદભવત્--શોભનો ઽયં મયા અમોઘઃ પાશો નાગાલ્લબ્ધો મનોહરાયાઃ કિન્નર્યાઃ ક્ષેપ્સ્યામીતિ।
288.003. સો ઽપરેણ સમયેન પૂર્ણપઞ્ચદશ્યામમોઘં પાશમાદાય હ્રદતીરસમીપે પુષ્પફલવિટપગહનમાશ્રિત્ય અવધાનતત્પરો ઽવસ્હ્તિતઃ।
288.004. યાવન્મનોહરા કિન્નરી પઞ્ચશતપરિવારિતા તાદૃશ્યૈવ વિભૂત્યા બ્રહ્મસભાં પુષ્કિરિણીમવતીર્ણા સ્નાતુમ્।
288.005. તત્સમન્તરં ચ હલકેન લુબ્ધકેન અમોઘઃ પાશઃ ક્ષિપ્તઃ, યેન મનોહરા કિન્નરી બદ્ધા।
288.006. તયા અમોઘપાશશ્રિતયા હ્રદે મહાહતનાદઃ કૃતો ભીષણશ્ચ શબ્દો નિશ્ચારિતઃ, યં શ્રુત્વા પરિશિષ્ટઃ કિન્નરિગણ ઇતશ્ચામુતશ્ચ સંભ્રાન્તો મનોહરાં નિરીક્ષિતુમારબ્ધઃ।
288.008. પશ્યન્તિ બદ્ધામ્।
288.008. દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ભીતા નિષ્પલાયિતાઃ।
288.009. અદ્રાક્ષીત્સ લુબ્ધકસ્તાં પરમરૂપદર્શનીયામ્।
288.009. દૃષ્ટ્વા ચ પુનરુપશ્લિષ્ટો ગ્રહીષ્યામીતિ।
288.010. સા આહ--હા હતાસ્મિ, હા મન્દભાગ્યા, મમોદૃશીમવસ્થામાપ્તામ્।
288.011. મા નૈષીસ્ત્વં હિ મા સ્પ્રાક્ષીર્ નૈતત્ત્વ સુચેષ્ટિતમ્।
288.012. રાજભોગ્યા સુરૂપાહં ન સાધુ ગ્રહણં તવ

ઇતિ।
288.013. લુબ્ધકઃ પ્રાહ--યદિ ત્વાં ન ગૃહ્ણામિ, નિષ્પલાયસે।
288.013. સા કથયતિ--નાહં નિષ્પલાયે।
288.014. યદિ ન શ્રદ્દધાસિ, ઇમં ચૂડામણિં ગૃહાણ।
288.014. અસ્યાનુભાવેનાહમુપરિવિહાયસા ગચ્છામીતિ।
288.015. લુબ્ધકઃ કથયતિ--કથં જાને? તયા શિરસ્થશ્ચૂડામણિર્દત્ત ઉક્તશ્ચ--એષ ચૂડામણિર્યસ્ય હસ્તે, તસ્યાહં વશા ભવામિ।
288.016. તતો લુબ્ધકેનાસૌ ચૂડામણિર્ગૃહીતઃ, પાશબદ્ધાં ચૈનાં સંપ્રસ્હ્તિતઃ॥
288.017. તેન ખલુ સમયેન સુધનરાજકુમારો મૃગયાનિર્ગતઃ।
288.017. અદ્રાક્ષીત્સ લુબ્ધકઃ સુધનં રાજકુમારમભિરૂપં દર્શનીયં પ્રાસાદિકમ્।
288.018. દૃષ્ટ્વા ચ પુનરસ્યૈતદભવત્--અયં ચ રાજકુમારઃ, ઇયં ચ પરમદર્શનીયા।
288.019. યદ્યેનાં દ્રક્ષ્યતિ, બલાદ્ગ્રહીષ્યતિ।
288.019. યન્ન્વહમેનાં પ્રાભૃતન્યાયેન સ્વયમેવોપનયેયમ્।
288.020. તતસ્તાં પાશબ્દ્ધામાદાય યેન રાજકુમારસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
288.020. ઉપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--ઇદં મમ દેવસ્ય સ્ત્રીરત્નં પ્રાભૃતમાનીતમ્, પ્રતિગૃહ્યતામિતિ।
288.021. અદ્રાક્ષીત્સુધનકુમારો મનોહરાં કિન્નરીમભિરૂપાં દર્શનીયાં પ્રાસાદિકાં પરમશુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતાં સર્વગુણસમુદિતામષ્ટાદશાભિઃ સ્ત્રીલક્ષણૈઃ સમલંકૃતાં જનપદકલ્યાણાં કાઞ્ચનકલશકૂર્મપીનોન્નતકઠિનસહિતસુજાતવૃત્તપ્રગલ્ભમાનસ્તનીમભિનીલરક્તાંશુકવિસૃતાયતનવકમલસદૃશનયનાં સુભ્રુવમાયતતુઙ્ગનાસાં વિદ્રૂમમણિરત્નવિંવફલસંસ્થાનસદૃશાધરોષ્ઠીં સુદૃઢપરિપૂર્ણગણ્ડપાર્શ્વામત્યર્થરતિકરકપોલતિલકાનુપૂર્વચરિતાં સંગતભ્રુવારવિન્દવિકચસદૃશપરિપૂર્ણવિમલશશિવપુષં
પ્રલમ્બબાહું ગમ્ભીરતિવલિકસંતતમધ્યાં સ્તનભારાવનામ્યમાનપૂર્વાર્ધાં રથાઙ્ગસંસ્થિતસુજાતજઘનાં કદલીગર્ભસદૃશકરાનુપૂર્વાવસ્થિતસુજાતકરભોરું સુનિગૂઢસુરચિતસર્વાઙ્ગસુન્દરશિરાં સહિતમણિપીડાસમ્રક્તકરતલપ્રહર્ષનૂપુરવલયામ્
હારર્ધહારનિર્ઘોષવિમલશિતગતિમાયતનીલસૂક્ષ્મકેશીં સચીવરપ્રભ્રષ્ટકાઞ્ચીગુણાં નૂપુરાવચ્છાદિતપાદાં ક્ષામોદરીમ્।
288.030. તાં પ્રતિકીર્ણહારામુત્તપ્તજામ્બૂનદચારુપૂર્ણાં દૃષ્ટ્વા કુમારઃ સહસા પપાત વિદ્ધો દૃઢરાગશરેણ।
288.031. તત્ર સ રાગવરાહદવદહનપતઙ્ગસદૃશેન જલચન્દ્રચઞ્ચલવિમલોજ્જ્વલસ્વભાવેન દુર્ગ્રાહ્યતરેણ નદીતરઙ્ગજ્ઞષમકરસુરભિગમનેન <289>ગરુડપવનજવસમગતિના તૂલપરિવર્તનલઘુતરેણ વાનરાવસ્થિતચપલોદ્ભ્રાન્તતરેણ સતતાભ્યાસક્લેશનિષેવણરાગસુખાસ્વાદલોભેન સર્વક્લેશવિષમદુર્ગપ્રપાતનિઃસઙ્ગેન પરમસલીલેન ચિત્તેન તદ્ભૂતાનુગતયા અયોનિશોમનસ્કારધનુર્વિસૃતૈઃ સમ્યોગાભિલષિતપરમરહસ્યશબ્દેન કામશરેણ હૃદયે વિદ્ધ।
289.004. આહ ચ--
289.005. દૃષ્ટ્વા ચ તાં સુધન ઇન્દુસમાન્વક્ત્રાં પ્રાવૃડઘનાન્તરવિનિશ્ચરિતેવ વિદ્યુત।
289.007. તત્સ્નેહમન્મથવિલાસસમુદ્ભવેન સદ્યઃ સ ચેતસિ નુ રાગશરેણ વિદ્ધઃ

289.009. સ તામતિમનોહરાં ગૃહીત્વા હસ્તિનાપુરં ગતઃ।
289.009. સ ચ લુબ્ધઃ પઞ્ચગ્રામવરેણાચ્છાદિતઃ।
289.010. તતઃ સુધનો રાજકુમારો મનોહરયા રૂપયૌવનગુણેન સુઘનઃ કુમારોનેકૈશ્ચોપચારશતૈસ્તથા અપહૃતો યથા મુહૂર્તમપિ તાં ન જહાતિ।
289.011. યાવદપરેણ સમયેન જેતવનાદ્દ્વૌ બ્રાહ્મણૌ અભ્યાગતૌ।
289.012. તત્રૈકો રાજાનાં સંશ્રિતઃ, દ્વિતીયઃ સુધનં કુમારમ્।
289.012. યો રાજાનં સંશ્રિતઃ, સ રાજ્ઞા પુરોહિતઃ સ્થાપિતો ભોગૈશ્ચ સંવિભક્તઃ।
289.013. યસ્તુ સુધનં કુમારમ્, સ ભોગમાત્રેણ સંવિભક્તઃ।
289.014. સ કથયતિ--યથા તવ સહાયો બ્રાહ્મણો મમ પિત્રા પૌરોહિત્યે ઽવસ્થાપિતઃ, એવમહં ત્વામપિ પૌરોહિત્યે સ્થાપયામીતિ।
289.016. એષ ચ વૃત્તાન્તસ્તેન બ્રાહ્મણેન કર્ણપરમ્પરયા શ્રુતઃ।
289.016. તસ્યૈતદભવત્--અહં તથા કરિષ્યે, યથા કુમારો રાજ્યમેવ નાસાદયિષ્યતિ, કુતસ્તં પુરોહિતં સ્થાપયિષ્યતીતિ? યાવદપરેણ સમયેન તસ્ય રાજ્ઞો વિજિતે ઽન્યતમઃ કાર્વટિકઃ પ્રતિવિરુદ્ધઃ, તસ્ય સમુચ્છિત્તયે એકો દણ્ડઃ પ્રેષિતઃ।
289.019. સ હતવિહતવિધ્વસ્તઃ પ્રત્યાગતઃ।
289.019. એવમ્ યાવત્સપ્ત, યે દણ્ડાઃ પ્રેષિતાઃ, તે ઽપિ હસ્તવિધ્વસ્તાઃ પ્રત્યાગતાઃ।
289.020. અમાત્યૈ રાજા વિજ્ઞાપિતઃ સર્વો ઽસૌ આહૂયતામિતિ।
289.022. બ્રાહ્મણ પુરોહિતઃ સંલક્ષયતિ--અયં સ કુમારસ્ય વધોપાયકાલ ઇતિ।
289.022. તેન રાજા વિજ્ઞપ્તહ્--દેવ, નૈવમસૌ શક્યઃ સંનામયિતુમ્।
289.023. રાજા કથયતિ--કિં મયા સ્વયં ગન્તવ્યમ્? પુરોહિતઃ કથયતિ--કિમર્થં દેવઃ સ્વયં ગચ્છતિ? અયં સુધનઃ કુમારો યુવા બલદર્પયુક્તઃ।
289.025. એષ દણ્ડસહાયઃ પ્રેષ્યતામિતિ।
289.025. રાજા કથયતિ--એવમસ્ત્વિતિ।
289.025. તતો રાજા કુમારમાહૂય કથયતિ--ગચ્છ કુમાર, દણ્ડસહાયઃ કાર્વટિકં સંનામય।
289.026. એવં દેવેતિ સુધનઃ કુમારો રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટઃ।
289.027. મનોહરાદર્શનાચ્ચાસ્ય સર્વં વિસ્મૃતમ્।
289.027. પુનરપિ રાજ્ઞા અભિહિતહ્--પુનરપિ તદ્દર્શનાત્સર્વં વિસ્મૃતમ્।
289.028. પુરોહિતેન ચાભિહિતહ્--દેવ, સુધનઃ કુમારો મનોહરયા અતીવ સક્તો ન શક્યતે પ્રેષયિતુમ્।
289.029. રાજા કથયતિ--સાધનં સજ્જં ક્રિયતામ્।
289.029. નિર્ગતઃ કુમારો ઽન્તઃપુરાત્ પ્રેષયિતવ્યો યથા મનોહરાયાઃ સકાશં ન પ્રતિવસતીતિ।
289.030. એવં દેવેતિ અમાત્યૈ રાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય બલૌઘો હસ્ત્યશ્વરથપદાતિસમ્પન્નો ઽનકપ્રહરણોપકરણયુક્તઃ સજ્જીકૃતઃ।
289.032. તતઃ કુમારો નિર્ગતહ્ ઉક્તહ્--ગચ્છ કુમાર, સજ્જો બલૌઘ ઇતિ।
289.032. સ કથયતિ--દેવ, ગમિષ્યામિ <290>મનોહરાં દૃષ્ટ્વા।
290.001. રાજા કથયતિ--કુમાર ન દ્રષ્ટવ્યા, કાલો ઽતિવર્તતે।
290.001. સ કથયતિ--તાવદ્યદિ એવમ્, માતરં દૃષ્ટ્વા ગચ્છામિ।
290.002. ગચ્છ કુમારો અવલોક્ય જનનીમ્।
290.002. સ મનોહરસન્તકં ચૂડામણિમાદાય માતુઃસકાશમુપસંક્રાન્તઃ।
290.003. પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--અમ્બ, અહં કાર્વટિકં સંનામનાય ગચ્છામિ।
290.005. દુહિતા શક્રકલ્પસ્ય કિન્નરેન્દ્રસ્ય માનિની।
290.006. પાલ્યા વિરહશોકાર્તા મદ્વાત્સલ્યધિયા

290.007. અયં ચૂડામણિ સુગુપ્તં સ્થાપયિતવ્યઃ।
290.007. ન કદાચિન્મનોહરાયા દાતવ્યો ઽન્યત્ર પ્રાણવિયોગાદિતિ।
290.008. સ એવં માતરં પિતરં સંદિશ્ય અભિવાદ્ય ચ નાનાયોધબલૌઘતૂર્યનિર્ નાદિતૈઃ સંપ્રસ્થિતઃ।
290.009. અનુપૂર્વેણ જનપદાનતિક્રમ્ય તસ્ય કાર્વટિકસ્ય નાતિદૂરે ઽન્યતં વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય વાસમુપગતઃ।
290.010. તેન ખલુ સમયેન વૈશ્રવણો મહારાજો ઽનેકયક્ષપરિવારો ઽનેકયક્ષશતસહસ્રપરિવારઃ।
290.011. તેન યક્ષાણામ્ યક્ષસમિતિં સંપ્રસ્થિતઃ।
290.011. તસ્ય તેન પથા ગચ્છતઃ ખગપથેન યાનમવસ્થિતમ્।
290.012. તસ્યૈતદભવત્--બહુશો ઽહમનેન પથા સમતિક્રાન્તઃ।
290.012. ન ચ મે કદાચિદ્યાનં પ્રતિહતમ્।
290.013. કો ઽત્ર હેતુર્યેનેદાનીં પ્રતિહત ઇતિ? પશ્યતિ સુધનં કુમારમ્।
290.013. તસ્યૈતદભવત્--અયં ભદ્રકલ્પિકો બોધિસત્ત્વઃ ખેદમાપત્સ્યતિ યુદ્ધાયાભિપ્રસ્થિતઃ।
290.014. સાહાય્યમસ્ય કરણીયમ્।
290.015. કાર્વટિકઃ સંનામયિતવ્યઃ।
290.015. ન ચ કસ્યચિત્પ્રાણિનઃ પીડા કરણીયેતિ વિદિત્વા પાઞ્ચિકં મહાયક્ષસેનાપતિમામન્ત્રયતે--એહિ ત્વં પાઞ્ચિક, સુધનસ્ય કુમારસ્ય કાર્વટિકમયુદ્ધેન સંનામય।
290.017. ન ચ તે કસ્યચિત્પ્રાણિનઃ પીડા કર્તવ્યેતિ।
290.017. તથેતિ પાઞ્ચિકેન યક્ષસેનાપતિના વૈશ્રવણસ્ય મહારાજસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય દિવ્યશ્ચતુરઙ્ગો બલકાયો નિર્મિતહ્--તાલમાત્રપ્રમાણાઃ પુરુષઃ, પર્વતપ્રમાણા હસ્તિનઃ, હસ્તિપ્રમાણા અશ્વાઃ।
290.019. તતો નાનાવિધખઙ્ગમુશલતોમરપાશચક્રશરપરશ્વધાદિશસ્ત્રવિશેષેણ નાનાવાદિત્રસંક્ષોભેણ ચ મહાભયમુપદર્શયન્ મહતા બલૌધેન પાઞ્ચિકો ઽનુપ્રાપ્તઃ।
290.021. હસ્ત્યશ્વરથનિર્ઘોષાન્નાનાવાદિત્રનિદ્વનાત્।
290.022. યક્ષાણાં સ્વપ્રભાવાચ્ચ પ્રાકારઃ પ્રપપાત વૈ

290.023. તતસ્તે કર્વટનિવાસિનસ્તં બલૌઘં દૃષ્ટ્વા તચ્ચ પ્રાકારપતનં પરં વિષાદમાપન્નાઃ પપ્રચ્છુહ્--કુત એષ બલૌઘ આગચ્છતીતિ? તે કથયન્તિ--શીઘ્રં દ્વારાણિ મુઞ્ચત।
290.024. એષ પૃષ્ઠતઃ કુમાર આગચ્છતિ।
290.025. તસ્ય ચ બલૌઘો યદિ ચિરં વિધારયિષ્યથ, સર્વથા ન ભવિષ્યથેતિ।
290.026. તે કથયન્તિ--
290.027. વ્યુત્પન્ના ન વયં રાજ્ઞો ન કુમારસ્ય ધીમતઃ।
290.028. નૃપપૌરુષકેભ્યો સ્મ ભીતાઃ સંત્રાસમાગતાઃ

290.029. તૈર્દ્વારાણિ મુક્તાનિ।
290.029. તત ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકાપૂર્ણકલશા નાનાવિધતૂર્યનિર્ નાદિતૈઃ સુધનં કુમારં પ્રત્યુદ્ગતાઃ।
290.030. તેન ચ સમાશ્વાસિતાઃ, તદભિપ્રાયશ્ચ રાજભટઃ સ્થાપિતઃ।
290.030. નિપકાશ્ચ નિગૃહીતાઃ।
290.031. કરપ્રત્યાયાશ્ચ નિબદ્ધાઃ।
290.031. તતસ્તં કર્વટકં સ્ફીતીકૃત્ય સુધનકુમારહ્ <291>પ્રતિનિવૃત્તઃ।
291.001. ધનેન ચ રાજ્ઞા તામેવ રાત્રિં સ્વપ્નો દૃષ્ટહ્--ગૃધ્રેણાગત્ય રાજ્ઞ ઉદરં સ્ફોટયિત્વા અન્ત્રાણ્યાકૃષ્ય સર્વં તન્નગરમન્ત્રૈર્વેષ્ટિતમ્, સપ્ત રત્નાનિ ગૃહં પ્રવેશ્યમાનાનિ દૃષ્ટાનિ।
291.002. તતો રાજા ભીતસ્ત્રસ્તઃ સંવિગ્ન આહૃષ્ટરોમકૂપો લઘુકધ્વેવોત્થાય મહાશયને નિષદ્ય કરે કપોકં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતહ્--મા હૈવ મે અતોનિદાનં રાજ્યચ્ચ્યુતિર્ભવિષ્યતિ, જીવિતસ્ય વા અન્તરાય ઇતિ।
291.005. સ પ્રભાતાયાં રજન્યાં સ્વપ્નં બ્રાહ્મણાય પુરોહિતાય નિવેદયામાસ।
291.005. સ સંલક્ષયતિ--યાદૃશો દેવેન સ્વપ્નો દૃષ્ટઃ, નિયતં કુમારેણ કર્વટકો નિર્જિતઃ।
291.006. વિતથનિર્દેશઃ કરણીયઃ।
291.007. ઇતિ કૃત્વા કથયતિ--દેવ, ન શોભનઃ સ્વપ્નઃ।
291.007. નિયતમતોનિદાનં રાજ્યાચ્ચ્યુતિર્ભવિષ્યતિ, જીવિતસ્યાન્તરાય ઇતિ।
291.008. કેવલં તુ અત્રાસ્તિ પ્રતિકારઃ, સ ચ બ્રાહ્મણકમન્ત્રેષુ દૃષ્ટઃ।
291.008. કો ઽસૌ પ્રતિકારહ્? દેવ, ઉદ્યાને પુષ્કરિણી પુરુષપ્રમાણિકા કર્તવ્યા।
291.009. તત સુધયા પ્રલેપ્તવ્યા।
291.010. સુસંમૃષ્ટાં કૃત્વા ક્ષુદ્રમૃગાણાં રુધિરેણ પૂરયિતવ્યા।
291.010. તતો દેવેન સ્નાનપ્રયતેન તાં પુષ્કરિણીમેકેન સો ઽઆનેનાવતરિતવ્યમ્, એકેનાવતીર્ય દ્વિતીયેનોત્તરિતવ્યમ્, દ્વિતીયેનોત્તીર્ય તૃતીયેનાવતરિતવ્યમ્, તૃતીયેનાવતીર્ય ચતુર્થેનોત્તરિતવ્યમ્।
291.012. તતશ્ચતુર્ભિર્બ્રાહ્મણૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈર્દેવસ્ય પાદયોર્જિહ્વયા નિર્લેઢવ્યમ્, કિન્નરવસયા ચ ધૂપો દેયઃ।
291.013. એવં દેવો વિધૂતપાપશ્ચિરં રાજ્યં પાલયિષ્યતીતિ।
291.014. રાજા કથયતિ--સર્વમેતચ્છક્યમ્ યદિદં કિન્નરમેદમતીવ દુર્લભમ્।
291.014. પુરોહિતઃ કથયતિ--દેવ, યદેવ દુર્લભં તદેવ સુલભમ્।
291.015. રાજા કથયતિ--યથા કથમ્? પુરોહિતઃ કથયતિ--દેવ, નન્વિયં મનોહરા કિન્નરી।
291.016. રાજા કથયતિ--પુરોહિત, મા મૈવં વદ।
291.016. કુમારસ્યાત્ર પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ।
291.017. સ કથયતિ--નનુ દેવેન શ્રુતમ્--
291.018. ત્યજેદેકં કુલસ્યાર્થે ગ્રામસ્યાર્થે કુલં ત્યજેત્।
291.019. ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્

291.020. દૃઢેનાદ્ધ્યાત્મના(?) રાજ્યં કુમારસ્યાસ્ય ધીમતઃ।
291.021. શક્ષ્યસિ હ્યપરાં કર્તું ઘાતયૈનાં મનોહરામ્

ઇતિ।
291.022. આત્માભિનન્દિનો ન કિંચિન્ન પ્રતિપદ્યન્ત ઇતિ તેનાધિવાસિતમ્।
291.022. તતો યથોપદિષ્ટં પુરોહિતેન કારયિતુમારબ્ધમ્।
291.023. પુષ્કરિણી ખાતા સુધયોપલિપ્તા ક્ષુદ્રમૃગરુધિરમુપાવર્તાયિતુમારબ્ધમ્।
291.024. સ ચ પ્રયોગઃ સુધનસ્યાન્તઃપુરજનેનોપલબ્ધઃ।
291.024. તાઃ પ્રીતિમનસઃ સંવૃત્તાહ્--વયં રૂપયૌવનસમ્પન્નાઃ।
291.025. ઇદાનીમસ્માકં સુધનઃ કુમારઃ પરિચારયિષ્યતીતિ।
291.026. તાઃ પ્રમુદિતા દૃષ્ટ્વા મનોહરા પૃચ્છતિ--કિમ્ યૂયમતીવ પ્રહર્ષિતા ઇવ? યાવદપરયા સ વૃત્તાન્તો વિસ્તરેણ મનોહરાયા નિવેદિતઃ।
291.027. તતો મનોહરા સંજાતદુઃખદૌર્મનસ્યા યેન સુધનસ્ય કુમારસ્ય જનની તેનોપસંક્રાન્તા।
291.028. ઉપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કરુણદીનવિલમ્બિતૈરક્ષરૈરેતમર્થં નિવેદયામાસ।
291.029. સા કથયતિ--યદ્યેવં સ્વાગતમિદં કુરુ વિચારયિષ્યામીતિ।
291.029. મનોહરયા આગમ્ય પુનરપિ સમાખ્યાતમ્।
291.030. તયા અપિ વિચારિતમ્।
291.030. પશ્યતિ ભૂતમ્।
291.030. તતસ્તયા સ ચૂડામણિર્વસ્ત્રાણિ ચ મનોહરાયૈ દત્તાનિ, ઉક્તા ચ--પુત્રિકે, પ્રાપ્તે કાલે આગન્તવ્યમ્।
291.031. એવં મમોપાલમ્ભો ન ભવતીતિ।
291.032. તતો રાજા યથાદિષ્ટેન ક્રમેણ સ્નાનપ્રયતો રુધિરપૂર્ણાં પુષ્કિરિણિમવતીર્યોત્તીર્ણહ્<292>।
292.001. તતો ઽસ્ય બ્રાહ્મણૈર્જિહ્વયા પાદૌ નિલીઢૌ, અવસ્થિતહ્--આનીયતાં કિન્નરીતિ ચ સમાદિષ્ટમ્।
292.002. તત્સમનન્તરમેવ મનોહરા ગગનતલમુત્પ્લુત્ય ગાથાં ભાષતે--
292.003. સ્પર્શસંગમનં મહ્યં રમિતં ચ મે।
292.004. નાગીવ બન્ધનાન્મુક્તા એષા ગચ્છામિ સામ્પ્રતમ્

ઇતિ।
292.005. રાજ્ઞા દૃષ્ટા વાયુપથેન ગચ્છન્તી।
292.005. સ ભીતઃ પુરોહિતમામન્ત્રયતે--યદર્થં કૃતો યત્નઃ, સ ન સંપન્નઃ, મનોહરા કિન્નરી નિષ્પલાયિતેતિ।
292.006. પુરોહિતઃ કથયતિ--દેવ, સિદ્ધાર્થો ઽપગતપાપો દેવઃ સામ્પ્રતમિતિ।
292.007. તતો મનોહરાયાઃ ખગપથેન ગચ્છન્ત્યા એતદભવત્--યદહમેતામવસ્થાં પ્રાપ્તા, તત્તસ્ય ઋષેર્બ્યપદેશાત્।
292.008. યદિ તેન નાખ્યાતમભવિષ્યત્, નાહં ગ્રહણ ગતા અભવિષ્યત્।
292.009. તેન હિ યસ્યામિ તાવદસ્યૈવ ઋષેઃ સકાશામિતિ।
292.009. સા તસ્યાશ્રમપદં ગતા।
292.009. પાદાભિવન્દનં કૃત્વા તમ્ ઋષિમુવાચ--મહર્ષે, તવ વ્યપદેશાદહં ગ્રહણં ગતા, મનુષ્યસ્ય સંસ્પર્શશ્ચ સંપ્રાપ્તઃ।
292.011. જીવિતાન્તરાયશ્ચૈતત્સંવૃત્તઃ।
292.011. તદ્વિજ્ઞાપયામિ--યદિ યદા કદાચિત્સુધનઃ કુમાર આગચ્છતિ માં સમન્વેષમાણઃ, તસ્યેમામઙ્ગુલિમુદ્રાં દાતુર્મહસિ।
292.012. એવં ચ વક્તવ્યમ્--કુમાર, વિષમાઃ પન્થાનો દુર્ગમાઃ, ખેદમાપત્સ્યસે, નિર્વતસ્વેતિ।
292.013. યદિ નિર્વાયમાણો ન રિષ્ઠેત્, તસ્ય માર્ગં વ્યપદેષ્ટુમર્હસિ--કુમાર, મનોહરયા સમાખ્યાતમ્--ઉત્તરે દિગ્ભાગે ત્રયઃ કાલપર્વતાઃ, તાનતિક્રમ્ય અપરે ત્રયઃ, તાનપ્યતિક્રમ્ય અપરે ત્રયઃ, તાનતિક્રમ્ય હિમવાન્ પર્વતરાજઃ, તસ્યોત્તરેણોત્કલકપર્વતઃ, તત ઉત્કૂલકો જલપથ એકધારકો વજ્રકઃ કામરૂપી।
292.017. તત્ર ખદિરકે પર્વતે ગુહા, પ્રવેશ એકધારકે તુ કીલકાઃ, વજ્રકે પક્ષિરાજેન પ્રવેશઃ।
292.018. એભિરુપાયૈસ્તે પર્વતા અતિક્રમણીયાઃ, યન્ત્રાણિ ચ ભુઙ્ક્તવ્યાનિ।
292.019. અજવક્ત્રમેણ્ઢકઃ પુરુષો રાક્ષસરૂપી પિઙ્ગલાગુહાયાં લાલાસ્રોતસા મહાનજગરો વેગેન પ્રધાવતિ।
292.020. સ તે વિક્રમેણ હન્તવ્યઃ।
292.020. અરાન્તરગતાં નાભીમ્ યત્ર પશ્યેત્તત્ર કિટિભકશ્ચ।
292.022. અયં ભુક્તેન બાણેન હન્તવ્યો મમ કારણાત્।
292.023. યત્ર પશ્યેદ્દ્વૌ મેષૌ સંઘટ્ટન્તૌ પરસ્પરમ્।
292.024. તયોઃ શૃઙ્ગમેકં ભઙ્ક્ત્વા માર્ગં પ્રતિલપ્સ્યસે

292.025. આયસૌ પુરુશૌ દૃષ્ટ્વા શસ્ત્રપાણી મહાભયૌ।
292.026. તયોરેકં પાદયિત્વા માર્ગં પ્રતિલપ્સ્યસે

292.027. સંકોચયન્તીં પ્રસારયન્તીં રાક્ષસીમાયસં મુખમ્।
292.028. યદા પશ્યેત્તત્ર કીલકં લલાટે તસ્યા નિખાનયેત્

292.029. શૂલાવર્તસ્તદા કૂપો વિલઙ્ઘ્યસ્તે ષષ્ટિહસ્તકઃ।
292.030. હરિપિઙ્ગલકેશાક્ષો દારુણો યત્ર રાક્ષસઃ

292.031. કાર્મુકં મણ્ડલં કૃત્વા હન્તવ્યશ્ચ દુરાસદઃ।
292.032. નદ્યશ્ચ બહવસ્તાર્યા નક્રગ્રહસમાકુલાઃ

293.001. <293>રઙ્ગા પતઙ્ગા તપની ચિત્રા રુદન્તી હસન્તી આશીવિષા વેત્રનદી ચ।
293.002. રઙ્ગાયાં રાક્ષસીકોપઃ પતઙ્ગાયામમનુષ્યકાઃ।
293.003. તપન્ત્યાં ગ્રાહબહુલત્વં ચિત્રાયાં કામરૂપિણઃ

293.004. રુદન્ત્યાં કિન્નરીચેટ્યો હસન્ત્યાં કિન્નરસ્નુષા।
293.005. આશીવિષાયાં નાનાવિધાઃ સર્પા વેત્રનદ્યાં તુ શાલ્મલિઃ

293.006. રઙ્ગાયાં ધૈર્યકરણં પતઙ્ગાયાં પરાક્રમઃ।
293.007. તપન્ત્યાં ગ્રાહમુખબન્ધં ચિત્રાયાં વિવિધગીતમ્

293.008. રુદન્ત્યાં સૌમનસ્યે સમુત્તારમ્, હસન્ત્યાં તૂષ્ણીભાવયોગેન, અશીવિષાયાં સર્પવિષમન્ત્રયોગેન, વેત્રનદ્યાં તીક્ષ્ણશસ્ત્રસમ્પાતયોગેન સમુત્તારઃ।
293.009. નદીઃ સમતિક્રમ્ય પઞ્ચ યક્ષશતાનિ ગુલ્મકમ્।
293.010. તદ્ધૈર્યમાસ્થાય વિદ્રાબ્યમ્।
293.010. તતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય ભવનમિતિ।
293.010. તતો મનોહરા તમ્ ઋષિમેવમુક્ત્વા પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પ્રક્રાન્તા॥
293.012. યાવત્સુધનઃ કુમારસ્તં કર્વટકં સંનામ્ય ગૃહીતપ્રાભૃતો હસ્તિનાપુરમનુપ્રાપ્તઃ।
293.012. શ્રુત્વા ચ રાજા પરાં પ્રીતિમુપગતઃ।
293.013. તતઃ કુમારો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય પિતુઃ સકાશં ગતઃ।
293.013. પ્રણામં કૃત્વા પુરસ્તાન્નિષણ્ણઃ।
293.014. રાજ્ઞા પરમયા સંતોષણયા સંભાષિતઃ, ઉક્તશ્ચ--કુમાર, શિવેન ત્વમાગતહ્? દેવ, તવ પ્રસાદાત્કર્વટકઃ સંનામિતઃ, નિપકા ગૃહીતાઃ, ચિન્તકઃ સ્થાપિતઃ।
293.015. ઇમે તુ કરપ્રત્યયાઃ।
293.016. પણ્યાગારશ્ચ સ્થાપ્યતામિતિ।
293.017. રાજા કથયતિ--કુમાર તિષ્ઠ, પ્રાભૃતં સહિતા એવ ભોક્ષ્યામઃ।
293.018. દેવ ગચ્છામિ, ચિરં દૃષ્ટા મે મનોહરા।
293.018. અલં કુમાર અદ્ય ગમનેન।
293.018. તિષ્ઠ, શ્વો ગામિષ્યસીતિ।
293.019. સો ઽનવબુધ્યમાન એવમાહ--તાત, અદ્યૈવ મયા અવશ્યં ગન્તવ્યમ્।
293.019. રાજા તૂષ્ણીમવસ્થિતઃ।
293.020. તતઃ કુમારઃ સ્વગૃહં ગતઃ।
293.020. યાવત્પશ્યતિ શ્રિયા વર્જિતમન્તઃપુરદ્વારમ્।
293.020. સ ચિન્તાપરઃ પ્રવિશ્ય મનોહરાં ન પશ્યતિ।
293.021. ઇતશ્ચામુતશ્ચ સંભ્રાન્તઃ શૂન્યહૃદયઃ શબ્દં કર્તુમારબ્ધહ્--મનોહરે મનોહરે ઇતિ।
293.022. યાવદન્તઃપુરં સંનિપતિતમ્।
293.022. તાઃ સ્ત્રિયઃ ક્ષેપં કર્તુમારબ્ધાઃ।
293.022. વિદ્ધો ઽસૌ હૃદયશલ્યેન સુતરાં પ્રષ્ટુમારબ્ધઃ।
293.023. તાભિર્યથાભૂતં સમાખ્યાતમ્।
293.023. સ શોકેન સંપ્રમુહ્યતે।
293.023. તાઃ સ્ત્રિયઃ કથયન્તિ--દેવ, અસ્મિન્નન્તઃપુરે તત્પ્રવિશિષ્ટતરાઃ સ્ત્રિયઃ સન્તિ, કિમર્થં શોકઃ ક્રિયતે? સ પિતુર્ નૈર્ગુણ્યમુપશ્રુત્ય કૃતઘ્નતાં ચ, માતુઃ સકાશમુપસંક્રાન્તઃ।
293.025. પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--અમ્બ,
293.026. મનોહરાં ન પશ્યામિ મનોરથગુણૈર્યુતામ્।
293.027. સાધુરૂપસમાયુક્તા ક્વ ગતા મે મનોહરા

293.028. મનસા સંપ્રધાવામિ મનો મે સંપ્રમુહ્યતે।
293.029. હૃદયં દહ્યતે ચૈવ રહિતસ્ય તયા ભૃશમ્

293.030. મનોભિરામા ચ મનોહરા ચ મનોનુકૂલા ચ મનોરતિશ્ચ।
294.001. <294>સંતપ્તદેહો ઽસ્મિ મનોહરાં વિના કુતો મમેદં વ્યસનં સમાગતમ્

ઇતિ।
294.003. સા કથયતિ--પુત્ર, કૃચ્છ્રસંકટસમ્બાધપ્રાપ્તા મનોહરેતિ મયા પ્રતિમુક્તા।
294.003. અમ્બ, યથા કથમ્? તયા યથાવૃત્તં વિસ્તરેણ સમાખ્યાતમ્।
294.004. સ પિતુર્ નૈર્ગુણ્યમકૃતજ્ઞતાં ચ જ્ઞાત્વા કથયતિ--કુત્ર ગતા કતરેણ વા પથેતિ? સા કથયતિ--
294.006. એષો ઽસૌ પર્વતશૈલ ઋષિસંઘનિષેવિતઃ।
294.007. ઉષિતો ધર્મરાજેન યત્ર યાતા મનોહરા

ઇતિ।
294.008. સ મનોહરાવિયોગદુઃખાર્તઃ કૃચ્છ્રં વિલલાપ, કરુણં પરિદેવતે--
294.009. મનોહરાં ન પશ્યામિ મનોરથગુણૈર્યુતામ્।
294.010. સાધુરૂપસમાયુક્તા ક્વ ગતા મે મનોહરા

294.011. મનસા સંપ્રધાવામિ મનો મે સંપ્રમુહ્યતે।
294.012. હૃદયં દહ્યતે ચૈવ રહિતસ્ય તયા ભૃશમ્

294.013. મનોભિરામા ચ મનોહરા ચ મનોનુકૂલા ચ મનોરતિશ્ચ।
294.015. સંતપ્તદેહો ઽસ્મિ મનોહરાં વિના કુતો મમેદં વ્યસનં સમાગતમ્

ઇતિ।
294.017. તતો માત્રા અભિહિતહ્--પુત્ર, સન્ત્યસ્મિન્નન્તઃપુરે તદ્વિશિષ્ટતરાઃ સ્ત્રિયઃ।
294.017. કિમર્થં શોકસ્ ત્રિયત ઇતિ? કુમારઃ કથયતિ--કુતો મે રતિરનુપ્રાપ્યતામિતિ? સ તયા સમાશ્વાસ્યમાનો ઽપિ શોકસંતાપસંતપ્તસ્તસ્યાઃ પ્રવૃત્તિં સમન્વેષમાણ ઇતશ્ચામુતશ્ચ પરિભ્રમિતુમારબ્ધઃ।
294.019. તસ્ય બુદ્ધિરુત્પન્ના--યત એવ લબ્ધસ્તમેવ તાવત્પૃચ્છામિ।
294.020. સ હલકસ્ય સકાશં ગતઃ પૃચ્છતિ--મનોહરા કુતસ્ત્વયા લબ્ધેતિ? સ કથયતિ--અમુષ્મિન્ પ્રદેશે ઋષિઃ પ્રતિવસતિ।
294.021. તસ્યાશ્રમપદે બ્રહ્મસભા નામ પુષ્કિરિણી।
294.022. તસ્યાં સ્નાતુમવતીર્ણા ઋષિવ્યપદેશેન લબ્ધેતિ।
294.022. સ સંલક્ષયતિ--ઋષિરિદાનીમભિગન્તવ્યઃ, તસ્માત્પ્રવૃત્તિર્ભવિષ્યતીતિ।
294.023. એષ ચ વૃત્તાન્તો રાજ્ઞા શ્રુતહ્--મનોહરાવિયોગાત્કુમારો ઽતીવ વિક્લવ ઇતિ।
294.024. તતો રાજ્ઞા અભિહિતહ્--કુમાર, કિમસિ વિક્લવહ્? ઇદાનીં તદ્વિશિષ્ટતરમન્તઃપુરં વ્યવસ્થાપયિષ્યામીતિ।
294.025. સ કથયતિ--તાત, ન શક્યં મયા તામનાનીય અન્તઃપુરસ્થેન ભવિતુમ્।
294.026. સ રાજ્ઞા બહ્વપ્યુચ્યમાનો ન નિવર્તતે।
294.026. તતો રાજ્ઞા નગરપ્રાકારશૃઙ્ગેષ્વારક્ષકાઃ પુરુષાઃ સ્થાપિતાઃ, યથા કુમારો ન નિષ્કાસતીતિ।
294.027. કુમારઃ કૃત્સ્નાં રાત્રિં જાગર્તુકામઃ।
294.028. ઉક્તં ચ--પઞ્ચેમે રાત્ર્યા અલ્પં સ્વપન્તિ બહુ જાગાર્તિ।
294.028. કતમે પઞ્ચ પુરુષાહ્? સ્ત્રિયામવેક્ષ્ય(પેક્ષા?)વાન્ પ્રતિબદ્ધચિત્તઃ।
294.029. સ્ત્રીપુરુષ ઉત્કોશઃ, ઋણી, ચૌરસેનાપતિઃ, ભિક્ષુશ્ચાલબ્ધવીર્ય ઇતિ।
294.030. અથ કુમારસ્યૈતદભવત્--યદિ દ્વારેણ યાસ્યામિ, રાજા દ્વારપાલકાન્ રક્ષકાંશ્ચ દણ્ડેનોત્સાદયિષ્યતિ।
294.031. યન્ન્વહમરક્ષિતેન પથા ગચ્છેયમિતિ।
294.031. સ રાત્ર્યા વ્યુત્થાય નીલોત્પલમાલાબદ્ધશિરા<295> યેન રક્ષિણઃ પુરુષા ન સન્તિ, તેન તાં માલાં ધ્વજે બદ્ધ્વા અવતીર્ણઃ।
295.001. ચન્દ્રશ્ચોદિતઃ।
295.002. તતો ઽસૌ ચન્દ્રમવેક્ષ્ય મનોહરાવિરહિત એવં વિલલાપ--
295.003. ભોઃ પૂર્ણચન્દ્ર રજનીકર તારરાજ ત્વં રોહિણીનયનકાન્ત સુસાર્થવાહ।
295.005. કચ્ચિત્પ્રિયા મમ મનોહરણૈકદક્ષા દૃષ્ટા ત્વયા ભુવિ મનોહરનામધેયા

ઇતિ।
295.007. અનુભૂતપૂર્વરતિમનુસ્મરઞ્ જગામ।
295.007. દદર્શ મૃગીમ્।
295.007. તામપ્યુવાચ--
295.008. હે ત્વં કુરઙ્ગિ તૃણવારિપલાશભક્ષે સ્વસ્ત્યસ્તુ તે ચર સુખં ન મૃગારિરસ્મિ।
295.010. દીર્ઘેક્ષણા મૃગવધૂકમનીયરૂપા દૃષ્ટા ત્વયા મમ મનોહરનામધેયા

295.012. સ તામતિક્રમ્ય અન્યતમં પ્રદેશં ગતો દદર્શ વનં નાનાપુષ્પફલોપશોભિતં ભ્રમરૈરુપભુજ્યમાનસારમ્।
295.013. તતો ઽન્યતમં ભ્રમરમુવાચ--
295.014. નીલાઞ્જનાચલસુવર્ણ મધુદ્વિરેફ વંશાન્તરામ્બુરુહમધ્યકૃતાધિવાસ।
295.016. વર્ણાધિમાત્રસદૃશાયતકેશહસ્તા દૃષ્ટા ત્વયા મમ મનોહરનામધેયા

295.018. તસ્માદપિ પ્રદેશાદતિક્રાન્તઃ પશ્યત્યાશીવિષમ્।
295.018. દૃષ્ટ્વા ચાહ--
295.019. ભોઃ કૃષ્ણસર્પ તનુપલ્લવલોલજિહ્વ વક્ત્રાન્તરોત્પતિતધૂમકલાપવક્ત્ર।
295.021. રાગાગ્નિના તવ સમો ન વિષાગ્નિરુગ્રો દૃષ્ટા ત્વયા મમ મનોહરનામધેયા

295.023. તમપિ પ્રદેશં સમતિક્રાન્તો દદર્શાપરં કોકિલાભિનાદિતમ્।
295.023. દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્તં કોકિલમુવાચ--
295.025. ભોઃ કોકિલોત્તમ વનાન્તરવૃક્ષવાસિન્ નારી મનોહર પતત્રિગણસ્ય રાજન્।
295.027. નીલોત્પલામકસમાયતચારુનેત્રા દૃષ્ટા ત્વયા મમ મનોહરનામધેયા

295.029. તમપિ પ્રદેશં સમતિક્રાન્તો દદર્શાશોકવૃક્ષં સર્વપરિફુલ્લમ્।
295.030. મઙ્ગલ્યનામાન્તરનામયુક્ત સર્વદ્રુમાણામધિરાજતુલ્ય।
296.001. <296>મનોહરાશોક વિભૂર્ચ્છિતં મામ્ એષો ઽઞ્જલિસ્તે કુરુ વીતશોકમ્

296.003. સ એવં વિક્લવો ઽનુપૂર્વેણ તસ્ય ઋષેરાશ્રમપદમનુપ્રાપ્તઃ।
296.003. સ તમ્ ઋષિં સવિનયં પ્રણિપત્યોવાચ--
296.005. ચીરાજિનામ્બરધર ક્ષમયા વિશિષ્ટ મૂલાઙ્કુરામલકબિલ્વકપિત્થભક્ત।
296.007. વન્દે ઋષે નતશિરા વદ મે લઘુ ત્વં દૃષ્ટા ત્વયા મમ મનોહરનામધેયા

296.009. તતઃ સ ઋષિઃ સુધનં કુમારં સ્વાગતવચનાસનદાનક્રિયાદિપુરઃસરઃ પ્રતિસંમોદ્ય ઉવાચ--
296.011. દૃષ્ટા સા પરિપૂર્ણચન્દ્રવદના નીલોત્પલાભાસ્વરા રૂપેણ પ્રિયદર્શના સુબદના નીલઞ્ચતભ્રૂલતા।
296.013. ત્વં સ્વસ્થો ભુવિ ભુજ્યતાં હિ વિવિધં મૂલં ફલં ચ પ્રભો પઞ્ચાત્સ્વસ્તિ ગમિષ્યસીતિ મનસા નાત્રાસ્તિ મે સંશયઃ

296.015. ઇદં હ્યવોચદ્વચનં ચ સુભ્રૂઃ કુમાર તૃષ્ણા ત્વયિ બાધતે મે।
296.017. મહચ્ચ દુઃખં વસતાં વનેષુ યાતાં રમાં દ્રક્ષ્યસિ નિષ્ચયેન

ઇતિ।
296.019. ઇયં ચ તયા અઙ્ગુલિમુદ્રિકા દત્તા।
296.019. કથયતિ ચ-- કુમાર, વિષમાઃ પન્થાનો દુર્ગમાઃ।
296.020. ખેદમાપત્સ્યસે, નિવર્તસ્વેતિ।
296.020. યદિ ચ નિવાર્યમાણો ન તિષ્ઠેત્, તસ્ય માર્ગમુપદેષ્ટુમર્હસિ।
296.021. કુમાર, ઇદં ચ તયા સમાખ્યાતમ્--ઉત્તરે દિગ્ભાગે ત્રયઃ કાલપર્વતાઃ, તાનતિક્રમ્ય અપરે ત્રયઃ, તાનપ્યતિક્રમ્ય હિમવાન્ પર્વતરાજઃ।
296.022. તત્પ્રદેશેન ત્વયા ઇમાનિ ભૈષજ્યાનિ સમુદાનેતવ્યાનિ--તદ્યથા સૂદયા નામૌષધિસ્તયા ઘૃતં પક્ત્વા પાતવ્યમ્।
296.023. તેન ચ તે ન તૃષા ન બુભુક્ષા, સ્મૃતિબલં ચ વર્ધયતિ।
296.024. વાનરઃ સમુદાનેતવ્યઃ, મન્ત્રમધ્યેતવ્યમ્, સશરં ધનુર્ગ્રહીતવ્યમ્, મણયો ઽવભાસાત્મકાહ્ અગદો વિષઘાતકો ઽયસ્કીલાસ્ત્રયો વીણા ચ।
296.026. હિમવતઃ પર્વરાજસ્યોત્તરેણોત્કીલકઃ પર્વતઃ।
296.026. તતઃ કૂલકો જલપથઃ ખદિરક એકધારકો વજ્રકઃ કામરૂપી।
296.027. ઉત્કીલક એરાવતકો ઽધોબાણઃ પ્રમોક્ષક એતે પર્વતાઃ।
296.027. સર્વે તે સમતિક્રમણીયાઃ।
296.028. તત્ર ખદિરકે પર્વતે ગુહા, પ્રવેશ એકધારકે તુ કોલકાઃ, વજ્રકે પક્ષિરાજેન પ્રવેશઃ।
296.029. એભિરુપાયૈસ્તે સર્વે પર્વતાઃ સમતિક્રમણીયાઃ, યન્ત્રાણિ ચ ભઙ્ક્તવ્યાનિ।
296.029. અજવક્ત્રો મેણ્ઢકઃ પુરુષો રાક્ષસીરૂપી પિઙ્ગલાયાં ગુહાયાં લાલાસ્રોતસા મહતા અજગરો વેગેન પ્રધાવતિ।
296.031. સ તે વિક્રમેણ હન્તવ્યઃ।
296.031. અરાન્તરગતાં નાભીમ્ યત્ર પશ્યેત્તત્ર કિટિભકશ્ચ।
297.001. <297>અયં મુક્તેન બાણેન હન્તવ્યો મમ કારણાત્।
297.002. યત્ર પશ્યેદ્દ્વૌ મેષૌ સંઘટ્ટન્તૌ પરસ્પરમ્।
297.003. તયોઃ શૃઙ્ગમેકં ભઙ્ક્ત્વા ભાર્ગં પ્રતિલપ્સ્યસે

297.004. આયસૌ પુરુષૌ દૃષ્ટ્વા શસ્ત્રપાણી મહાભયૌ।
297.005. તયોરેકં તાડયિત્વા માર્ગં પ્રતિલપ્સ્યસે

297.006. સંકોચયન્તીં પ્રસારયન્તીં રાક્ષસીમાયસં સુખમ્।
297.007. યદા પશ્યેત્તદા કીલં લલાટો તસ્યા નિખાનયેત્

297.008. શૂલાવર્તસ્તદા કૂપો વિલઙ્ઘ્યસ્તે ષષ્ટિહસ્તકઃ।
297.009. હરિપિઙ્ગલકેશાક્ષો દારુણો યક્ષરાક્ષસઃ

297.010. કાર્મુકં મણ્ડલં કૃત્વા હન્તવ્યશ્ચ દુરાસદઃ।
297.011. નદ્યશ્ચ બહવસ્તાર્યા નક્રગ્રહસમાકુલાઃ

297.012. રઙ્ગા પતઙ્ગા તપની ચિત્રા રુદન્તી હસન્તી આશીવિષા વેત્રનદી ચ।
297.013. રઙ્ગાયાં રાક્ષસીકોપઃ પતઙ્ગાયામમાનુષાઃ।
297.014. તપન્ત્યાં ગ્રાહબહુત્વં ચિત્રાયાં કામરૂપિણઃ

297.015. રુદન્ત્યાં કિન્નરીચેટ્યો હસન્ત્યાં કિન્નરીસ્નુષા।
297.016. આશીવિષાયાં નાનાવિધાઃ સર્પા વેત્રનદ્યાં તુ શાલ્મલિઃ

297.017. રઙ્ગાયાં ધૈર્યકરણં પતઙ્ગાયાં પરાક્રમઃ।
297.018. તપન્ત્યાં ગ્રાહમુખબન્ધશ્ચિત્રાયાં વિવિધં ગીતમ્

297.019. રુદન્ત્યાં સૌમનસ્યેન સમુત્તારઃ।
297.019. હસન્ત્યાં તૂષ્ણીભાવેન, આશીવિષાયાં સર્વવિષમન્ત્રપ્રયોગેણ સમુત્તારઃ, વેત્રનદ્યાં તીક્ષ્ણશસ્ત્રસમ્પાતયોગેન સમુત્તારઃ।
297.020. નદીમતિક્રમ્ય પઞ્ચ યક્ષશતાનિ ગુલ્મકસ્થાનમ્।
297.021. તદ્ધૈર્યમાસ્થાય વિદ્રાવ્યમ્।
297.021. તતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય ભવનમિતિ॥
297.022. તતઃ સુધનઃ કુમારો યથોપદિષ્ટાનૌષધિમન્ત્રાગદપ્રયોગાન્ સમુદાનીય તસ્ય ઋષેઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પ્રક્રાન્તઃ।
297.023. તતસ્તેન યથોપદિષ્ટાઃ સર્વે સમુદાનીતાઃ સ્થાપવિત્વા વાનરમ્।
297.024. તતસ્તાનાદાય પુનરપિ તસ્ય ઋષેઃ સકાશમુપસંક્રાન્તઃ।
297.024. ઉક્તશ્ચ--અલં કુમાર, કિમનેન વ્યવસાયેન? કિં મનોહરયા? ત્વમેકાકી અસહાયઃ શિરીરસંશયમવપ્સ્યસીતિ।
297.025. કુમારઃ પ્રાહ--મહર્ષે, અવશ્યમેવાહં પ્રયાસ્યામીતિ।
297.026. કુતહ્?
297.027. ચન્દ્રસ્ય ખે વિચરતઃ ક્વ સહાયભાવો દંષ્ટ્રાબલેન બલિનશ્ચ મૃગાધિપસ્ય।
297.029. અગ્નેશ્ચ દાવદહને ક્વ સહાયભાવહ્ અસ્મદ્વિધસ્ય ચ સહાયબલેન કિં સ્યાત્

298.001. <298>કિં ભો મહાર્ણવજલં ન વિગાહિતવ્યં કિં સર્પદષ્ટ ઇતિ નૈવ ચિકિત્સનીયઃ॥
298.003. વીર્યં ભજેત્સુમહદૂર્જિતસત્ત્વદૃષ્ટમ્ યત્ને કૃતે યદિ ન સિદ્ધ્યતિ કો ઽત્ર દોષઃ

ઇતિ।
298.005. તતઃ સુધનઃ કુમારો મનોહરોપદિષ્ટેન સંપ્રસ્થિતઃ।
298.005. અનુપૂર્વેણ પર્વતનદીગુહાપ્રપાતાદીનિ ભૈષજ્યમન્ત્રાગદપ્રયોગેણ વિનિર્જિત્ય દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય ભવનસમીપં ગતઃ।
298.007. કુમારો ઽપશ્યન્નગરમદૂરં શ્રીમદુદ્યાનોપશોભિતં નાનાપુષ્પફલોપેતં નાનાવિહગસેવિતં તડાગદીર્ઘિકાવાપિકિન્નરૈઃ સમુપાવૃતમ્।
298.008. કિન્નરીસ્તત્ર ચાપશ્યત્ પાનીયાર્થમુપગતાઃ।
298.008. તતસ્તાઃ સુધનકુમારેણાભિહિતાહ્--કિમનેન બહુના પાનીયેન ક્રિયત ઇતિ? તાઃ કથયન્તિ--અસ્તિ દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય દુહિતા મનોહરા નામ।
298.010. સા મનુષ્યહસ્તગતા બભૂવ।
298.010. તસ્યાઃ સ મનુષ્યગન્ધો નશ્યતિ।
298.011. સુધનઃ કુમારઃ પૃચ્છતિ--કિમેતે ઘટાઃ સમસ્તાઃ સર્વે તસ્યા ઉપરિ નિપાત્યન્તે, આહોસ્વિદનુપૂર્વેણેતિ? તાઃ કથયન્તિ--અનુપૂર્વ્યા।
298.012. સ સંલક્ષયતિ--શોભનો ઽયમુપાયઃ।
298.013. ઇમામઙ્ગુલિમુદ્રામેકસ્મિન્ ઘટે પ્રક્ષિપામીતિ।
298.013. તેનૈકસ્યાઃ કિન્નર્યા ઘટે ઽનાલક્ષિતં પ્રક્ષિપ્તા।
298.014. સા ચ કિન્નરી અભિહિતા--અનેન ત્વયા ઘટેન મનોહરા તત્પ્રથમતરં સ્નાપયિતવ્યા।
298.014. સા સંલક્ષયતિ--નૂનમત્ર કાર્યેણ ભવિતવ્યમ્।
298.015. તતસ્તયાસૌ ઘટઃ પ્રથમતરં મનોહરાયા મૂર્ધ્નિ નિપાતિતો યાવદઙ્ગુલિમુદ્રા ઉત્સઙ્ગે નિપતિતા।
298.016. સા મનોહરયા પ્રત્યભિજ્ઞાતા।
298.016. તતઃ કિન્નરીં પૃચ્છતિ--મા તત્ર કશ્ચિન્મનુષ્યો ઽભ્યાગતહ્? સા આહ--ઉભ્યાગ્તઃ।
298.017. ગચ્છ, એનં પ્રચ્છન્નં પ્રવેશય।
298.018. તયા પ્રવેશિતઃ, સુગુપ્તે પ્રદેશે સ્થાપિતઃ।
298.018. તતો મનોહરા પિતુઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--તાત, યદ્યસૌ સુધનઃ કુમાર આગચ્છેત્, યેનાહં હૃતા, તસ્ય ત્વં કિં કુર્યાહ્? સ કથયતિ--તમહં ખણ્ડશતં કૃત્વા ચતસૃષુ શિક્ષુ ક્ષિપેયમ્।
298.020. મનુષ્યો ઽસૌ, કિં તેનેતિ।
298.020. મનોહરા કથયતિ--તાત, મનુષ્યભૂતસ્ય કુત ઇહાગમનમ્? અહમેવં બ્રવીમીતિ।
298.021. તતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય પર્યવસ્થાનો વિગતઃ।
298.022. તતો વિગતપર્યવસ્થાનઃ કથયતિ--યદ્યસૌ કુમાર આગચ્છેત્, તસ્યાહં ત્વાં સર્વાલંકારવિભૂષિતાં પ્રભૂતચિત્રોપકરણૈઃ કિન્નરીસહસ્રપરિવૃતાં ભાર્યાર્થં દદ્યામિતિ।
298.024. તતો મનોહરયા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતયા સુધનં કુમારો દિવ્યાલંકારવિભૂષિતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્યોપદર્શિતઃ।
298.025. તતો દ્રુમઃ કિન્ન્નરરાજઃ સુધનં કુમારં દદર્શ અભિરૂપં દર્શનીયં પ્રસાદિકં પરમયા શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતમ્।
298.026. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પરં વિસ્મયમુપગતઃ।
298.027. તતસ્તસ્ય જિજ્ઞાસાં કર્તુકામેન સૌવર્ણાઃ સ્તમ્ભા ઉચ્છ્રિતાઃ, સપ્ત તાલાઃ, સપ્ત ભેર્યઃ, સપ્ત સૂકરાઃ।
298.028. આહ ચ--
298.029. ત્વયા કાન્ત્યા જિતાસ્તાવદેતે કિન્નરદારકાઃ।
298.030. સંદર્શિતપ્રભાવસ્તુ દિવ્યસમ્બન્ધમર્હસિ

298.031. અત્યાયતં શરવણં કૃત્વોદ્ધૃત્ય શરં ક્ષણાત્।
298.032. વ્યુપ્તમન્યૂનમુચ્ચિત્ય પુનર્દેહિ તિલાટકમ્

299.001. <299>સંદર્શય ધનુર્વેદે દૃટલક્ષાદિકૌશલમ્।
299.002. તતઃ કીર્તિપતાકેયં તવાયત્તા મનોહરા

299.003. સુધનકુમારો બોધિસત્ત્વઃ।
299.003. કુશલાશ્ચ ભવન્તિ બોધિસત્ત્વાસ્તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ।
299.004. દેવતાશ્ચૈષામૌત્સુક્યમાપત્સ્યન્તે અવિઘ્નભાવાય।
299.004. તતો બોધિસત્ત્વો નૃત્તગીતવીણાપણવસુઘોષકવલ્લરીમૃદઙ્ગાદિનાનાવિધેન દૈવતોપસંહૃતેન વાદિત્રવિશેષેણ સમન્તાદાપૂર્યમાણે ઽનેકૈઃ કિન્નરસહસ્રૈઃ પતિવૃતઃ।
299.007. શતક્રતુસમાદિષ્ટૈર્યક્ષૈઃ સૂકરરૂપિભિઃ।
299.008. ઉત્પાટિતે શરવને સમે વ્યુપ્તં તિલાડકમ્

299.009. એકીકૃતં સમુચ્ચિત્ય શક્રસૃષ્ટૈઃ પિપીલકૈઃ।
299.010. કુમારઃ કિન્નરેન્દ્રાય વિસ્મિતાય ન્યવેદયત્

299.011. નીલોત્પલદલાભેનાસિના ગૃહીતેન પશ્યતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજસ્ય સૌવર્ણસ્તમ્ભસમીપં ગત્વા તાન્ સ્તમ્ભાન્ કદલીચ્છેદેન ખણ્ડખણ્ડં છેત્તુમારબ્ધઃ।
299.012. તતસ્તાંસ્ તિલશો ઽવકીર્ય સપ્ત તાલાન્ સપ્ત ભેરીઃ સપ્ત ચ સૂકરાન્ બાણેન વિધ્ય સુમેરુવદકમ્પ્યો ઽવસ્થિતઃ।
299.013. તતો ગગનતલસ્થાભિર્દેવતાભિશ્ચ કિન્નરશતસહસ્રૈર્હાહાકારકિલિકિલાપ્રક્ષ્વેડોચ્ચૈર્ નાદો મુક્તઃ, યં દૃષ્ટ્વા ચ કિન્નરરાજઃ પરં વિસ્મયમુપગતઃ।
299.015. તતઃ કિન્નરીસહસ્રસ્ય મનોહરાસમાનરૂપસ્ય મધ્યે મનોહરાં સ્થાપયિત્વા સુધનઃ કુમારો ઽભિહિતહ્--એહિ કુમાર, પ્રત્યભિજાનાસિ મનોહરામિતિ? તતઃ સુધનઃ કુમારસ્તાં પ્રત્યભિજ્ઞાય ગાથાભિગીતેનોક્તવાન્--
299.018. યથા દ્રુમસ્ય દુહિતા મમેહ ત્વં મનોહરા।
299.019. શીઘ્રમેતેન સત્યેન પદં વ્રજ મનોહરે