Dharmasamuccaya · અધ્યાય 5

॥ ઇતિ પરિવર્તવર્ગશ્ચતુર્થઃ ॥
(5) અનિત્યતાવર્ગઃ
સુખં ક્ષયાન્તમ્
ક્ષયાન્તં હિ સુખં સર્વ ન સુખં વિદ્યતે ધ્રુવમ્ ।
સંસૃજેન્ન સુખં તસ્માત્ યદીચ્છેત્ સુખમાત્મનઃ

મૃત્યુઃ સર્વાનપિ આકર્ષતિ
ગચ્છતાં તિષ્ઠતાં ચૈવ હસતાં ક્રીડતામપિ ।
અવિસહ્યો મહાવેગો મૃત્યુર્નશ્યતિ દારુણઃ

ન તત્સ્થ મિહામુત્ર યત્રાસૌ પ્રતિપદ્યતે ।
તથાપિ નામ સંમૂઢા જનયિત્વા વશંગતઃ

(ન બાલં ન યુવાનં વા) ન સ્થવિરમેવ વા ।
ગૃહસ્થમગૃહસ્થં વા યદાસૌ નાપકર્ષતિ

સુખિતં દુઃખિતં વાપિ ગુણવન્તં તથૈવ ચ ।
વ્રતસ્થમવ્રતસ્થં વા યદાસૌ નાપકર્ષતિ

દુઃશીલં શીલવન્તં ચ (દાનિનં ચ તથોત્તમમ્) ।
રાજાનં ચોત્તમં ચાપિ યદાસૌ નાપકર્ષતિ

દૈવં વા નારકં વાપિ તિર્યઞ્ચ પ્રતજં તથા ।
પ્રમત્તમપ્રમત્તં વા યદાસૌ નાપકર્ષતિ

કામધાતૂપપન્નં વા રૂપધાતૌ સ્થિતઞ્ચ યઃ ।
આરુપ્યધાતૂપપન્નં વા યદાસૌ નાપકર્ષતિ

કર્મપાશો જરાદણ્ડો વ્યાધિદણ્ડો મહાવનમ્ ।
રક્તોપમો મૃત્યુરયં સત્ત્વાનાદાય ગચ્છતિ

એવંવિધે પ્રતિભયે મૃત્યૌ પરમદારુણે ।
(ઉપસ્થિતે પ્રવર્તન્તે) સુરાઃ કામવિમોહિતાઃ

પતનાન્તં સર્વસુખં સન્ત્યજેત્
યદ્ દુઃખં ચ્યવમાનસ્ય દેવલોકાત્ સુરસ્ય ચ ।
નરકે યદ્ભવં દુઃખં વિપ્રયોગપુરઃસરમ્

વિષમાક્ષિકસંયુક્તં યથાન્નં ચાપિ (શોભનમ્) ।
(તતો) દેવગતં સૌખ્યં પતનાન્તં વિસર્જયેત્

ક્ષીણપુણ્યસ્ય દીનસ્ય સ્વદારૈર્વર્જિતસ્ય ચ ।
યદ્ દુઃખં ચ્યવમાનસ્ય તસ્યૌપમ્યં ન વિદ્યતે

સુકૃતક્ષીણમન્દસ્ય દ્વિપસ્યેવ ગતત્ત્વિષઃ ।
શામ્યતિ દેવસ્ય યદ્દુઃખં મહદ્દુઃખં પ્રજાયતે

દેવસ્યાપિ ચ્યવનમ્
તૃષ્ણાવિષયવૃદ્ધસ્ય શોકોપહતચેતસઃ ।
મન્દવાગ્દેહચેષ્ટસ્ય દેવસ્ય ચ્યવનાદ્ ભયમ્

દુઃખસ્ય વિષયતરત્વમ્
યથા યથા સુખાસ્વાદાઃ કામા પરમવઞ્ચકાઃ ।
(તથા) તથા ભવત્યેવ તેષાં દુઃખં મહત્તરમ્

યતમાનસ્ય યદ્ દુઃખં દેવલોકાન્ પ્રજાયતે ।
તસ્યાન્તરેણ નરકં કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્

ચ્યવનાન્તં દેવલોકં મરણાન્તં તદા ભુવિ ।
દૃષ્ટ્વા દુઃખં (ભવત્યેવ શ્રેયસે ક્રિયતાં મનઃ)

સૌખ્યં પતનાન્તમ્
પતનાન્તં સદા સૌખ્યં નાસ્તિ લોકસ્ય નિત્યજાઃ ।
તદ્ બુદ્ધ્વા કારણં સર્વ શ્રેયસે ક્રિયતાં મનઃ

સર્વ દુઃખાન્તમ્
સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયા પતનાન્તા સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તા મરણાન્તં હિ જીવિતમ્

જાતસ્ય મરણં નિત્યં ન તસ્યાસ્તીતિ નિત્યતા ।
ન ભૂતારાવિતાનેન ત્રિષુ ધાતુષુ દૃશ્યતે

ગર્ભમેકે વિનશ્યન્તિ તથૈકે સૂતિકાગૃહે ।
પરિસર્પણકાશ્ચૈકે તથૈવ (ચ વિનશ્વરાઃ)

મરણં ધ્રુવમ્
ઉદયાસ્તં ચ ગમનં ભાસ્કરસ્ય પ્રદૃશ્યતે ।
તથા જાતસ્ય સર્વસ્ય સ્થિતં મરણમગ્રતઃ

સર્વ સુખં ક્ષયાન્તમ્
ક્ષયાન્તં હિ સુખં સર્વ યો ન વિન્દતિ મોહધીઃ ।
સ પશ્ચાન્મરણે પ્રાપ્તે (દુઃખાય જનિભાગ્ભવેત્)

કુશલં કાર્ય(કરણં કુશલી ચ) પ્રિયઃ સદા ।
સુખં હિ ધર્માચરણં કથયન્તિ મનીષિણઃ

અનિત્યમધ્રુવં સર્વ પરિણામે કટુઃ સદા ।
સંસારઃ કથિતો બુદ્ધેર્હેતુસ્તત્ત્વવિચારણે

દેવાઃ સુખપ્રમત્તા યે તેષાં સુખમશાશ્વતમ્ ।
ચ્યવમાનસ્ય ચ યદ્દુઃખં દેવલોકાત્ સુરસ્ય હિ

તસ્યોપમાનં નૈવાસ્તિ નરકાન્નરકં હિ તત્ ।
કિમેતે નાવબુધ્યન્તે પતનાન્તં સદા સુખમ્

અજરામરવલ્લોકં પશ્યન્તિ સુખમોહિતાઃ ।
ચ્યુત્યુપપત્તિમલ્લોકઃ સંખ્યા તસ્ય ન વિદ્યતે ।
ન ચોદ્વિજન્તિ પુરુષાસ્તૃષ્ણયા પરિવઞ્ચિતાઃ

અભિયાતિ સદા જન્મ ત્વરિતં યાતિ યૌવનમ્ ।
સંયોગો વિપ્રયોગશ્ચ સહજઃ પરિદૃશ્યતે ।
વિમૂઢા નાનુપશ્યન્તિ વિષયૈઃ પરિવઞ્ચિતાઃ

તૃષ્ણાવિવશા દેવાઃ ચ્યવન્તિ
ચ્યવન્તિ દેવાઃ વિવશાસ્તૃષ્ણયા પરિમોહિતાઃ ।
સા ભૂમિસ્તાનિ પદ્માનિ વનાનિ વિવિધાનિ ચ

સર્વપદાર્થાનામાપાતરમણીયત્વમ્
શિખરાગ્રાણિ રમ્યાણિ રત્નવન્તિ મહાન્તિ ચ ।
સરાંસિ નદ્યો વિવિધા રત્નપાષાણભૂષિતાઃ

વૃક્ષા વિચિત્રકુસુમાઃ પઙ્ક્તિભિર્વિવિધૈઃ સ્થિતાઃ ।
હર્મ્યાગ્રાણિ ચ રમ્યાણિ રત્નવન્તિ મહાન્તિ ચ

કલ્પવૃક્ષા હેમમયા કેચિદ્વૈદૂર્ય નિર્મલાઃ ।
રાજતાસ્તપનીયાશ્ચ વિમિશ્રા વરરોહિણઃ

ભ્રમરૈરૂપગીતાશ્ચ વિભાન્તિ કમલાકરાઃ ।
વિભૂષણાનિ રમ્યાણિ દેવાર્હાણિ ચ સર્વતઃ

સર્વ ક્ષણિકમ્
સર્વમેતત્ તથૈવાસ્તિ જનસ્તુ પરિવર્તતે ।
માયાબુદ્બુદફેનાભં ગન્ધર્વનગરોપમમ્

સુખં સર્વસ્ય દેવસ્ય તૃષ્ણયા વઞ્ચિતસ્ય હિ ।
સ વિનાશ્ય જનં સર્વ ભ્રામયિત્વા ભવાર્ણવે

તૃષ્ણૈવ દુઃખમૂલમ્
તૃષ્ણા વિષાગ્નિસદૃશા લોકાનામત્ર તિષ્ઠતિ ।
અવિતૃપ્તા કામભોગૈરપિ તપ્તા સુખોદ્ભવા

કાલાનલેન નિર્દગ્ધા ક્વ તે દેવગણાઃ ગતાઃ ।
સર્વથાધિગતા યેયં તૃષ્ણા લોકવિતન્વિની

યયા વિમોહિતા દેવાઃ કાલસ્ય વશમાગતાઃ ।
દેવાસુરા નરા યક્ષા નરકે યાન્તિ જઙ્ગમાઃ

કાલપાશયોજિતં ત્રૈધાતુકમિદમ્
ગચ્છન્તિ વિવશાઃ સર્વે કાલપાશં દુરાસદમ્ ।
ત્રૈધાતુકમિદં સર્વ કાલપાશેન યોજિતમ્

તૃષ્ણાવિમોહિતાઃ મરણં ન પશ્યન્તિ
ન ચ પશ્યન્તિ વિવશાસ્તૃષ્ણામોહેન મોહિતાઃ ।
અનેન હિ યથા દેવાઃ શતશો ઽથ સહસ્ત્રશઃ

ગતાઃ કાલાગ્નિનિર્દગ્ધા વિષયૈર્ધનસંભવૈઃ ।
પરસ્ય દૃશ્યતે મરણમાત્મનો નૈવ દૃશ્યતે

પશ્ચાત્તે વ્યસને પ્રાપ્તે વિન્દન્તે દુઃખમાત્મનઃ ।
પ્રમાદકલુષં ચેતો વિષયાભિરતં સદા

ન વિન્દન્તિ ધ્રુવં મૃત્યું દેહિનાં સહજસ્થિતમ્ ।
સુખોત્તરમનાશસ્ય પ્રમાદાભિરતસ્ય ચ

મૃત્યુસૈન્યમુપૈતીદં પ્રમાથિ વિષસન્નિભમ્ ।
ન મન્ત્રૌષધકર્માણિ ન દેવા નાસુરાસ્તથા

કાલપાશબદ્ધસ્ય ન કો ઽપિ ત્રાતા
કાલપાશેન બદ્ધસ્ય ત્રાતારો ન ભવન્તિ તે ।
રજસા ગુણ્ઠિતં વક્ત્રં આત્મનો નૈવ વિન્દતિ

તૃષ્ણાયા હેયત્વે હેતુઃ
પ્રાપ્તેશ્ચ્યવનભૂતો ઽયં મૃત્યુઃ પશ્ચાદ્ ભવિષ્યતિ ।
લોલુપસ્ય સદા યત્નૈરવિતૃપ્તસ્ય તૃષ્ણયા

સહસાભ્યેતિ મરણં યન્નદૃષ્ટં સુખાર્થિનામ્ ।
અયં તવાગ્રહો દુઃખં મૃત્યુના પ્રેષિતો મહાન્

અસ્માદનન્તરં મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ સુદારુણઃ ।
મહાગિરિવરાદસ્માત્ વનોપવનભૂષિતાત્

બદ્ધાનરા વિષયગા સ્વકર્મફલભોગિનઃ ।
ક્રીડાવિહારિણસ્તાવત્ ક્વચિત્ તૃષ્ણાસુખં ન હિ ।
તર્ષ્યયા તૃષ્ણયા મૂઢાઃ પતન્તિ વિવશા ભુવિ

ધૂમસ્યાનન્તરં વહ્નિર્યથા ભવતિ નિત્યશઃ ।
તથા ચ્યવનલિઙ્ગસ્ય પૃષ્ઠતશ્ચ્યવનં સ્થિતમ્

જાત્યા જાત્યા ધ્રુવં મૃત્યુશ્ચારોગ્યે સતિ રુક્ સ્થિતા ।
સમ્પત્તૌ વ્યસનપ્રાપ્તિયૌવને સહજા જરા ।
સર્વૈઃ પ્રિયૈર્વિયોગશ્ચ ન સંયોગો ધ્રુવં સ્થિતઃ

ધર્મતાયાઃ મહત્ત્વમ્
ધર્મતેયં સદાલોકે સમ્યગ્બુદ્ધેન દેશિતા ।
ઉભયસ્ય ક્ષયો નાશો જનસ્યો પરિવર્તતે

જાતૌ સત્યાં યથા મૃત્યુરવશ્યં સ્થિત એવ હિ ।
ક્ષીયતે સુકૃતં કર્મ આયૂંષિ ક્ષણિકાનિ હિ

સંવરાદિકં ભજધ્વમ્
સંવર ધર્મવિનયે ભજધ્વં પુરુષોત્તમાઃ ।
અભ્યેતિ યૌવનં સર્વં જીવિતં ચાનુગચ્છતિ

સર્વસ્ય નાશશાલિત્વમ્
નશ્યન્તિ સર્વદા સર્વા મા પ્રમાદે મનઃકૃથા ।
ન નિત્યં લભ્યતે સ્વર્ગો ન નિત્યં ક્ષણસમ્પદા

યસ્ય યાવન્નાભિપતનં તાવત્ ક્ષિપ્રં (પ્ર)યુજ્યતામ્ ।
(તસ્ય જાતે હિ પતને તત્ પ્રયોગો વૃથા ભવેત્)

અયં સ હિ દ્રુમવનો નાનારત્નવિભૂષિતઃ ।
લતાગહ્વરસંચ્છન્નઃ પદ્માકરવિભૂષિતઃ

જામ્બૂનદમયૈશ્શુદ્ધૈઃ પ્રાસાદૈઃ રત્નચિત્રિતૈઃ ।
નાનાવિધૈઃ પ્રસ્ત્રવણૈર્લતાભિરુપશોભિતઃ

કર્મસાક્ષીજનસ્યાસ્ય ભિત્વા ગગનમુચ્છ્રિતઃ ।
કલ્પાગ્નિવિરતો મેરુઃ સર્વથા ન ભવિષ્યતિ

કિં પુનર્યે સુરાસ્તત્ર ફેનબુદ્બુદસન્નિભાઃ ।
ઉત્પદ્યન્તે વિનશ્યન્તિ પ્રમાદમદમોહિતાઃ

સુખદુઃખમનન્તં ચ સ્વેચ્છાકામફલોદ્ભવમ્ ।
દેવલોકાદ્ યથા દેવાઃ પતન્તિ નરકે પુનઃ

તદ્ દુઃખં પરમં કટુ
શરીરમાનસૈદુઃખૈર્વિદ્યમાનેષુ સર્વતઃ ।
ન તચ્છક્યં પ્રમત્તે સ્યાત્ તદ્દુઃખં પરમં કટુ

વિયોગદુઃખં દુઃખનામગ્રતઃ પરિપઠ્યતે ।
તચ્ચદેવગતૌ નિત્યમગ્રતઃ સમ્પ્રવર્તતે

સર્વપ્રિયૈર્મનાપૈશ્ચ વિપ્રયોગો ભવિષ્યતિ ।
ન ચ દેવાઃ પ્રપશ્યધ્વં મરણાન્તં હિ જીવિતમ્

ચ્યુતિકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે વિહ્વલેન્દ્રિયચેતસા ।
જાનીધ્વં તત્પરં દુઃખં યદવશ્યં ભવિષ્યતિ

સર્વં ક્ષણિકમ્
અકાલચક્રપ્રતિમં ગન્ધર્વનગરોપમમ્ ।
ત્રિભવે સંભવં સર્વ ફેનબુદ્બુદસન્નિભમ્

યઃ ફેનરાશૌ સંમૂઢઃ કુર્યાચ્છાદનસંસ્તરમ્ ।
સ મૂઢઃ સંસ્કૃતે કુર્યાદભિસ્વાદં ભ્રમાત્મકમ્

મૃત્યુમહિમા
ન દેવા ન નરા યક્ષા નાસુરા ગરુડાસ્તથા ।
ત્રાયન્તે મૃત્યુસમયે કર્મણા પરિતપ્યતામ્

યાવન્નાયાતિ સમયે મૃત્યુરાજઃ સુદારુણઃ ।
તાવત્તુ સુકૃતં કાર્ય મા પશ્ચાત્ પરિતપ્યથ

યદ્ભૂતકામજં સૌખ્યં પ્રાકૃતં વિષયોદ્ભવમ્ ।
મૃત્યુકાલે સમુત્પન્ને તિષ્ઠન્તિ ન બુધર્ષમા

કિં કરિષ્યન્તિ સૌખ્યાનિ કિં સ્ત્રિયઃ કિઞ્ચબાન્ધવાઃ ।
મૃત્યુના હ્રિયમાણસ્ય દેવલોકાત્ સમન્તતઃ

સ્થિરાસ્તા ભૂમયઃ સર્વા વનોપવનભૂષિતાઃ ।
મૃત્યુરજ્જ્વા વિબદ્ધશ્ચ ત્વન્તુ કાલેન નીયસે

આકાશે જલદા યદ્વદ વાયુના સમુદીરિતાઃ ।
સંશ્લિષ્ટાશ્ચ વિયુજ્યન્તે સંસારે પ્રાણિનસ્તથા

ઋતૌ ઋતૌ યથા પુષ્પમાગતૈર્દૃશ્યતે નરૈઃ ।
વ્યતીતે તુ ઋતૌ સર્વે પ્રતિયાન્તિ યથાગતાઃ

યથા કાલે સમુત્પન્ને મોદન્તે સુકૃતૈઃ સુરાઃ ।
વ્યતીતે તુ શુભે કાલે પ્રતિયાન્તિ યથાગતાઃ

ઋતૌ ઋતૌ યથા વૃક્ષે પર્ણજાયતે ઽનેકશઃ ।
વ્યતીતે તુ શુભે કાલે શીર્યતે તત્ સમન્તતઃ

યથા પર્ણોપમાદેતન્ન સૌખ્યમભયં ભવે ।
શીર્યતે સતતં સૌખ્યં નાસૌખ્યં વિદ્યતે ધ્રુવમ્

પ્રાબૃટ્કાલે યથા વર્ષમાકાશે ન નિવર્તતે ।
તથા સૌખ્યમિદં સર્વ ગચ્છતિ ન નિવર્તતે

બર્હિણાં ચ યથા નાદો વાયુના સમુદીરિતઃ ।
શ્રૂયતે તત્પ્રણાશાય તથા સૌખ્યમિદં સ્મૃતમ્

યથા હિ જ્વલને ક્ષિપ્તં ધ્રુવં કાલં પ્રદહયતે ।
તથા વહન્યુપમઃ કાલઃ કાષ્ઠવચ્ચરતાં સ્મૃતઃ

આગતાશ્ચ ગતાશ્ચૈકે શતશો ઽથ સહસ્ત્રશઃ ।
સંવેગો ન ભવત્યેષા તૃષ્ણયા મોહિતાસ્તથા

યથા યથા મહાસૌખ્યં સ્વયં ભોગો યથા યથા ।
તથા તથા મહદ્ દુઃખં પતનાન્તોદ્ભવં ધ્રુવમ્

જાત્યાદિ દુઃખપરમ્પરા
જાતિર્દુઃખા જરા દુઃખા મરણં દુઃખમેવ ચ ।
પ્રિયૈશ્ચ સહ વિશ્લેષો દુઃખસ્યૈષા પરમ્પરા

મૃત્યુના ન બિભેત્
એકસ્ય પતનં દૃષ્ટ્વા કથં નોદ્વિજતે જનઃ ।
મમાપિ પતનં હ્યેતત્ સર્વપાપૈર્ભવિષ્યતિ

યઃ પશ્યતિ ભયં દૂરાત્ પ્રતિપત્તૌ ચ વર્તતે ।
(સ)મ્પ્રાપ્તે મૃત્યુસમયે ન વિભેતિ ગતવ્યથઃ

વિભુજ્યમાનો દૌનૈશ્ચ મૃત્યુઃ સ્વજનબાન્ધવૈઃ ।
યદ્દુઃખં મૃત્યુસમયે તન્ન શક્યં પ્રભાષિતુમ્

પતનાન્તં હિ મરણં પતમાનો યથા ગિરિઃ ।
નિષ્પ્રત્યનીકં બલવત્ પુરુષાનપકર્ષતિ ।
સંશ્લિષ્યતે મહાવેગઃ સમ્પ્રહારી ચ સર્વદા

તં જ્ઞાત્વા મા પ્રમાદેષુ સ્તુબધ્વં દેવસત્તમાઃ ।
સંશ્લેષયતિ વિશ્લેષં યૌવને ચ સદા જરા

જીવિતે ચ સદા મૃત્યુઃ પદમેતત્ સદા સ્થિતમ્ ।
અનિત્યેનાગ્નિનાવશ્યં દગ્ધબ્યો યત્ર ગોચરઃ

કલ્પાન્તે કિં પુનર્દેવા યે ફેનકદલીસમાઃ ।
ન તદસ્તિ ભવેત્ કિઞ્ચિદ્ યદ્ જ્ઞાનં સંસ્કૃતં ચલમ્

યન્નિત્યં (ચ) સુખં વા સ્યાદેતત્સ્થાનં ન વિદ્યતે ।
ઉપસ્થિતમિવ જ્ઞેયં મરણં સર્વજન્તુભિઃ

યસ્માત્ તસ્ય પ્રતીકારઃ સર્વોપાયૈર્ન શક્યતે ।
રૂપં ક્ષણિકમેતેષાં વયો ઽપિ ક્ષણિકં તથા

ક્ષીયતે ચ તથા સૌખ્યં ન ચ બુદ્ધયન્ત્યમેધસઃ ।
યદા તત્ સર્વમેતેષામનેકં શુભલક્ષણમ્

જન્મતઃ કાલચક્રેણ પરિપાટયા વિનાશિતમ્ ।
તથૈવૈતત્ પુરા નષ્ટમનેકશતલક્ષણમ્

તથૈતદપિ જન્મૈષાં મૃત્યુરાજો હરિષ્યતિ ।
પ્રમાદમનસાં હ્યેષાં નિત્યં સુખવિહારિણામ્

નિધનાય કાલપાશો ઽયમભ્યેતિ સુખનાશકઃ ।
સુખારોગ્યબલપ્રાણપ્રિયવિશ્લેષકારકઃ

બલવન્મૃત્યુરાજો ઽસૌ સમીપમુપસર્પતિ ।
યઃ સમીપગતો હ્યેષાં પ્રમત્તાનામનેકશઃ

સુખનાશઃ સુનિશ્ચિતઃ
જીવિતં સહ સૌખ્યેન ત્વરિતં નાશયિષ્યતિ ।
દીર્ઘકાલમિદં ધ્વસ્તં પ્રમાદાપહતાઃ સુરાઃ

નાવબુદ્ધયન્તિ મોહાન્ધાઃ સૌખ્યેન પ્રતિબોધિતાઃ ।
યદા હીનપ્રભાહ્યેતે વિહ્વલેન્દ્રિયચેતસઃ

યમલોકં પતિષ્યન્તિ તદા જ્ઞાનસ્ય તત્ફલમ્ ।
જીયતે બત કાલો ઽયં ક્ષણિકં ચ યથા સુખમ્

તથાપિ રક્તમનસો નાવબુદ્ધયન્ત્યચક્ષુષઃ ।
રમ્યાદ્ રમ્યતરં યાન્તિ નિત્યં સુખવિહારિણઃ

પ્રયાસ્યન્તિ યથા હયેતે મૃત્યુરાજો હરિષ્યતિ ।
જરા જાતિવિપત્તીનાં યો ન મૂઢો વિષીદતિ

સ પશ્ચાત્ મૃત્યુસમયે તપ્યતે (હીનચેતસા) ।
સુખં દેવેષુ સમ્પ્રાપ્ય (તદેતદ્) ગુણસમ્મતમ્

કૃતહુતં વિનાશાન્તં ક્ષણિકં જીવિતં ચલમ્ ।
યથા હિ યદ્ વિનાશાન્તં તથૈષામપિ જીવિતમ્

અચિરેણાપિ કાલેન ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
યાવન્નાયાતિ મરણં યાવદ્ બુદ્ધિરનાવિલા

મનસા ધર્મરતિઃ કાર્યા
તાવદ્ધર્મરતં ધાર્ય મનોબલેન ધીમતા ।
સર્વજીવિતનાશાય સર્વસૌખ્યક્ષયાય ચ

પ્રિયવિયોગઃ નિશ્ચિતઃ
સર્વપ્રિયવિયોગાય મૃત્યુરાશ્રયમેતિ ચ ।
તસ્મિન્નાપ્તે મહાધ્યાને મૃત્યુઃ પરમદારુણઃ

નાન્યત્ ત્રાણમૃતે ધર્માત્ તસ્માદ્ ધર્મરતો ભવેત્ ।
ઉપપન્નસ્ય દેવસ્ય યા પ્રીતિરુપપદ્યતે

નાસૌ ચ્યવનદુઃખસ્ય કલામર્હતિ ષોડશીમ્ ।
મૃત્યુકાલે સમુત્પન્ને ન કશ્ચિત્ કસ્યચિત્ તથા

સર્વસ્ય નાશત્વમ્
ન ચ ગચ્છન્તિમપ્યેકં પદમેકં હિ ગચ્છતિ ।
યદા જાતં તદારમ્ય નરો મૃત્યુપરાયણઃ

નાનામોહપરીતસ્તુ ભયમેતન્ન વિદ્યતે ।
યદા તે ચ્યવનં પ્રાપ્તે ભવભોગકરં પરમ્

તદા વિન્દતિ મૂઢાત્મા યદ્ ભયં મૃત્યુજં મહત્ ।
વિષયોરગસન્દષ્ટા તૃષ્ણા વિષવિમોહિતા

ન વિન્દન્તિ સદા દેવાશ્ચ્યવનાન્તે મહદ્ ભયમ્ ।
ચ્યવન્તિ ચ તથા દુઃખમુત્પાદયન્તિ દેહિનામ્

યથોપપત્તિશ્ચ્યવનં દેવાનાં સમ્પ્રજાયતે ।
કર્મવાયુસમુદ્ભ્રાન્તં પ્રયોગેણ ચ દુઃખિતમ્

પુરુષં નયતે મૃત્યુરવશં (સુખવઞ્ચિતમ્) ।
ન માતરો ન પિતરો ન મિત્રાણિ ન બાન્ધવાઃ

સહાયતાં વ્રજન્તીયં પુરુષં કાલચોદિતમ્ ।
અસહાયો જનશ્ચાયં જનઃ પ્રકૃતિવઞ્ચિતઃ

મન એવ પાશબન્ધનમ્
કેવલં તુ મનઃપાશૈર્બન્ધનૈર્બધ્યતે જનઃ ।
ન જનઃ સ્વજનશ્ચેહ ત્રાતા ભવતિ કસ્યચિત

ગૃહીત ઇવ કેશેષુ મૃત્યુના ધર્મમાચરેત્
મૃત્યુકાલે સમુત્પન્ને સ્વજનો ઽપિ યથા જનઃ ।
યસ્ત્વં પશ્યસિ દેવાનાં સુખમેતન્મહોદયમ્

તત્ પ્રસહ્યમહાદેવો મૃત્યુરાજો હરિષ્યતિ ।
ત્વરિતં યાતિ જન્મેદં ન ચ વિન્દતિ બાલિશઃ

પશ્ચાત્તુ વ્યસને પ્રાપ્તે પ્રતિવિન્દન્તિ દુઃખિનઃ ।
યદિ દુઃખાદ્ભયં ત્વરિતં યદિ મૃત્યુભયશ્ચ યઃ

ધર્મે હિ ક્રિયતાં બુદ્ધિરેવં સુખમવાપ્સ્યથ ।
વિનાશાન્તં સદા સૌખ્યમનિત્યં સર્વતશ્ચલમ્

દેવત્વં પતનાન્તમ્
સર્વદેવકૃતં સૌખ્યં ન ચ વિન્દન્તિ મોહિતાઃ ।
અભૂત્વા ચ ચ્યવન્ત્યેતે ભૂત્વાવશ્યં હિ ચઞ્ચલાઃ

દેવાઃ પતનભાવાય ધર્મતેયં વ્યવસ્થિતા ।
પ્રમત્તાઃ કામભોગેષુ યે દેવાશ્ચલમાનસાઃ

ન પશ્યન્તિ સુરાસ્તીવ્રં વ્યસનાન્તં હિ જીવિતમ્ ।
યદૈવ જાયતે દેવસ્તદૈવ મરણાય સઃ

શ્રેયસે મતિઃ કર્ત્તવ્યા
દિવસાન્તે યથા રાત્રિરવશ્યં પ્રતિપદ્યતે ।
દિવસં જીવિતં પ્રોક્તં રાત્રિઃ સ્થાન્મરણોપમા

તસ્માત્ તદુભયં જ્ઞાત્વા શ્રેયસે ક્રિયતાં મનઃ ।
તદેતદર્થ નૃણાં હિ સ્ત્રીરાગવશવર્તિનામ્

તદિષ્ટં મૃત્યુસૈન્યેન પ્રસહયમવમર્દિતમ્ ।
ભાવાભાવાદિભિર્મૂઢાન્ વઞ્ચયિત્વા સ્ત્રિયો નરાન્

પ્રયાન્તિ મૃત્યુસમયે સ્વકર્મફલભોગિનઃ ।
પદ્મોપવનશૈલેષુ નદીનાં નિર્ઝરેષુ ચ

બહુશઃ ક્રીડનં કૃત્વા કૂપાયાભિગતાઃ પ્રિયાઃ ।
અવશ્યમ્ભાવિ મરણમવશ્યં ચ વિયોગિતા

તથાપિ નામ પુરુષા નિત્યં રાગવશાનુગાઃ ।
સુખિતં દુઃખિતં વા(પિ) જીર્ણમન્યત્ર યૌવનમ્

મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ
દુષ્કુલીનં કુલીનં વા મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
સુરૂપં વા વિરૂપં વા બલવન્તં તથાબલમ્

સનાથં નષ્ટનાથં વા મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
રાજાનં વા તથા મૃત્યુઃ ગૃહિણં વા તથા યતિમ્

ક્રૂરં વા મૃદુકં વાપિ મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
નિર્ધનં વા દરિદ્રં વા સગુણં નિર્ગુણં તથા

સ્ત્રિયં વા પુરુષં વાપિ મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
પ્રવાસિનં ગૃહસ્થં વા જલે વાપિ સ્થલેસ્થિતમ્

સ્થિતં વા ગિરિશૃઙ્ગેષુ મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
જાગરન્તં તથા સુપ્તં ભુઞ્જાનં વા તથા સ્થિતમ્

પ્રમાથી સર્વલોકસ્ય મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
ભૂમિસ્થં (વા) વિમાનસ્થં વિદેશસ્થં તથા ગૃહે

ક્રકચઃ કાલચક્રો ઽયં મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
ભાગ્યવન્તં તથા ધન્ય નિસ્ત્રિશં (ચૈવ) ધર્મિકમ્

રોગિણં સ્વસ્થદેહં વા મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
ચણ્ડં સુશીલિનં ચાપિ કદર્ય ધનિનં તથા

પ્રમત્તમપ્રમત્તં વા મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
નારકેયં તથા પ્રેતં તિર્યઞ્ચો મનુજં તથા

અનિવૃત્તબલોત્સાહો મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
કામધાતૌ ચ યે દેવા રૂપધાતૌ ચ યે સ્થિતાઃ

તાન્ સર્વાન્ હિ પ્રતિબલાન્ મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ ।
આરૂપ્યેષુ ચ યે દેવાઃ સમાપત્તિનિવેશકાઃ ।
તાન્ સર્વાનપિ વૈ દેવાન્ મૃત્યુરાજો ઽવમર્દતિ

સર્વ વિનાશાન્તમ્
યદ્ જાતં સંસ્કૃતં કિઞ્ચિદ્ તદ્ વિનાશાન્તમેવ હિ ।
તન્નાસ્તિ સંસ્કૃતં કિઞ્ચિદ્ યસ્ય નાશો ચ વિદ્યતે ।
મૃત્યોર્બલમિદં જ્ઞાત્વા કામદોષં ચ સર્વતઃ

તૃષ્ણયા વઞ્ચનં ચાપિ વિરમધ્વં ભવાર્ણવાત્ ।
તદૈતદ્ વ્યસનં મત્વા મૃત્યોરપિ ચલાચલમ્

સુદાન્તં ક્રિયતાં ચિત્તમ્
સુદાન્તં ક્રિયતાં ચિત્તં યેનેદં ભ્રામ્યતે જગત્ ।
વનોપવનશૈલેભ્યો વિમાનેભ્યશ્ચ સર્વતઃ

સર્વદેવાઃ પચિષ્યન્તિ કાલાગ્નિવિનિપાતિતાઃ ।
પ્રમાદમનસો મૂઢા ભૂયો વિષયજિહિમતાઃ

તૃષ્ણાપાશેન સમ્બદ્ધા દેવાઃ યાસ્યન્તિ દુર્ગતિમ્ ।
રભસં જીવિતં સૌખ્યં પ્રયાતિ ખલુ દેહિનામ્

ન ચ વિન્દન્તિ વિબુધા જાત્યન્ધા ઇવ સત્પથમ્ ।
જલબુદ્બુદસંકાશં જીવિતં સર્વદેહિનામ્

નદીતરઙ્ગચપલં યૌવનં વ્યતિવર્તતે ।
અનિત્યા (હિ)કટાક્ષેક્ષાપ્રદુઃખાસ્તુષિતાઃ સુરાઃ

રાગસ્ય હેયત્વમ્
નિર્વાયત્યવશો દીનો દીપઃ સ્નેહક્ષયાદિવ ।
કર્મક્ષયપરિક્ષિપ્તો દ્વાદશારો મહાબલઃ

ધર્મચક્રો ભવત્યેષ નિપાતી સ્યાન્ન ચઞ્ચલઃ ।
વિચિત્રવિષયારમ્યા અનેકસુખમણ્ડિતાઃ

કાલગ્રાસાઃ સર્વે ભવન્તિ
તુષિતાઃ પતન્તિ વિવશાઃ કાલસ્ય વશમાગતાઃ ।
કાલસ્ય વશમાપન્ના યથા રોહન્તિ પાદપાઃ

તે પુનઃ કાલમાસાદ્ય ભવન્તિ વિગતત્વિષઃ ।
યથા કાલં સમાપદ્ય ભવન્તિ સુખિતાઃ સુરાઃ

પુનસ્તમૈવ સંસૃત્ય પતન્તિ વિવશા હિ તે ।
કર્મકાલં સમાસાદ્ય લોકો ઽયં પરિવર્તતે

સુખં વ્રજતિ દુઃખં હિ કાલસ્ય વશમાગતઃ ।
યદ્વૃત્તં પ્રાક્શુભં કર્મ તચ્ચ દુષ્ટમહોદયમ્

તદિદં ભુઞ્જતે સ્વર્ગં ક્ષીયતે ચ તતઃ પુનઃ ।
સહેતુકસ્ય સર્વસ્ય ક્ષણિકસ્ય વિશેષતઃ

અનિત્યતાપરામર્શો નાસૌ ભવતિ સર્વતઃ ।
યે ભાવાઃ સંસ્કૃતા નિત્યાઃ સર્વે તે વિપ્રલોભિનઃ

વિપ્રલોભ્ય જનં યાતિ ધર્મતેયં વ્યવસ્થિતા ।
શીઘ્રસ્રોતા યથા નદ્યસ્તથા સૌખ્યં શરીરિણામ્

ક્ષણિકં જીવિતં સર્વ ન ચ વિન્દન્તિ બાલિશાઃ ।
જરા વ્યાધિશ્ચ મૃત્યુશ્ચ વિપત્તિઃ કર્મસંક્ષયે

ભવન્ત્યેતાનિ દેવાનાં નિત્યાનાં કામચારિણામ્ ।
નાયુર્ધ્રુવં ભવત્યેવ ન સૌખ્યં ત્રિષુ ધાતુષુ

ન (ચ) વિન્દન્તિ વિવશા દેવાઃ કામેન મોહિતાઃ ।
વર્ષધારા યથાકાશે દુઃસ્થા ભવતિ સર્વતઃ

તથા સૌખ્યમિદં સર્વ વર્ષધારોપમં સદા ।
વાયુના પાંસવો યાન્તિ અન્યોન્ય પરિઘટ્ટિતાઃ

ભ્રામ્યતે ગગને ઽવશ્યસ્તથા શ્લેષઃ શરીરિણામ્ ।
સુચિરમપિ સંરમ્યં નિત્યતા નાસ્તિ દેહિનામ્

અચિન્ત્યાર્થે સૌખ્યમિદં ન ચ વિન્દન્તિ બાલિશાઃ ।
વાતેરિતં તુ યત્ સૌખ્યં વિનાશાન્તં ભવિષ્યતિ

સુખસ્ય દુઃખમિશ્રિતત્વમ્
વિનાશં નૈવ બુધ્યન્તિ કામિનશ્ચિત્તવઞ્ચિતાઃ ।
દુઃખમિશ્રં સુખમિદં પ્રચ્છન્નમિવ વિદ્યતે

પદ્મમાલાપરિચ્છિન્નો વિષપૂર્ણો યથા ઘટઃ ।
ઓદનં વિષસમ્મિશ્રં મરણાન્તં (હિ) તત્ તથા

તથા સૌખ્યમિદં સર્વ તસ્માત્ તત્ પરિવર્જયેત્ ।
આદૌ મધ્યે તથા ચાન્તે નરકાય ભવિષ્યતિ

ઉત્પાદસ્થિતિભઙ્ગાનિ સર્વાણિ વસ્તૂનિ
ઉત્પાદસ્થિતભ્ઙ્ગાન્તં સર્વ સંસ્કૃતમુચ્યતે ।
સર્વ ચ સંસ્કૃતં સૌખ્યં નનુ ભટ્ટારમેવ તત્

ભટ્ટારઞ્ચ વિલાસશ્ચ (સુ)વ્યયક્ષણિકં તથા ।
સુખં ચ જીવિતં સર્વ તસ્માત્ તત્ પરિવર્જયેત્

આદૌ મધ્યે તથા ચાન્તે શ્રેયસ્યેવ મનઃ સદા ।
સુદાન્તઃ શુદ્ધચિતસ્ય મૃત્યુકાલે ન સીદતિ

મરણસ્યાવશ્યમ્ભાવિત્વમ્
અવશ્યમ્ભાવિ મરણં પ્રિયસ્ય ચ વિયોગતા ।
ન ચ ચિન્તયતઃ કાલે વિષયે વિપ્રલોભિનઃ

જરામરણચક્રં તમવિષહ્યં સુદારુણમ્ ।
પાદપાન્ દેવગાન્ સત્ત્વાન્ ન ચ બુદ્ધયન્ત્યચક્ષુષઃ

સર્વસ્ય જાતસ્ય ચ્યવનં ભવતિ
ચ્યવમાનસ્ય દેવસ્ય વિકલેન્દ્રિયચેતસઃ ।
યદ્ દુઃખં સુકરં તસ્ય નૌપમ્યમિહ વિદ્યતે

યથા યથા મહત્ સૌખ્યં તૃષ્ણોપહતચેતસઃ ।
તથા તથા મહદ્ દુઃખં ચ્યવમાનસ્ય દુઃસહમ્

કૃત્વા હિ સંસ્કૃતં કર્મ ન જ્ઞાત્વા કર્મણઃ સ્થિતિઃ ।
મૃત્યુકાલે સમુત્પન્ને પશ્ચાત્તાપેન દહયતે

મૃત્યોઃ પૂર્વમેવ સ્વહિતમાધેયમ્
યાવન્નાપ્યેતિ મરણં યાવચ્ચ ક્ષણસમ્પદઃ ।
તાવત્ સ્વહિતમાધેયમેષ માર્ગઃ સુખાવહઃ

ચ્યવનં દેવલોકેષુ મરણં નરભૂમિષુ ।
વિદિત્વા કઃ પુમાન્ આસ્થાં કુર્યાત્સોપદ્રવે ભવે

સર્વ વિનાશિ
તૈલવર્તિપ્રણાશેન દીપનાશો યથા ધ્રુવમ્ ।
કર્મક્રિયા તથા કસ્ય વિનિપાતઃ સુરાલયાત્ ।
ભિત્તિનાશો યથાવશ્યં ચિત્તનાશો ધ્રુવંસ્થિતઃ

કર્મનાશાત્તથા સૌખ્યમવશ્યં વિનિપદ્યતે ।
ક્ષીણપુણ્યાઃ નિપત્યન્તે દેવાઃ સર્વે સુરાલયાત્

અનિત્યતૈષાં સર્વેષાં સત્ત્વાનાં વિનિપાતિકા ।
મૃત્યુઃ પિવતિ ભૂતાનિ જરા પિવતિ યૌવનમ્

વ્યાધિઃ પિવતિ ચારોગ્યં ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
ઉપપન્નાઃ સુબહુશઃ પ્રતીતાશ્ચાપ્યનેકશઃ

જાયતે જીર્યતે ચાયં ચ્યવને ચોપપદ્યતે ।
ન ક્ષણો ઽસ્તિ મુહૂર્તો વા પરિવર્તસ્તથાપિ વા

યત્ર મૃત્યુર્વિલમ્બેન ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
ઉપપન્નાસ્તુ બહુશઃ પ્રતીતાશ્ચાપ્યનેકશઃ

યન્ન મૃત્યુવિલમ્બઃ સ્યાન્ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
અનિત્યં જીવિતં સર્વ ન વિલમ્બિ ચ યૌવનમ્

સર્વભૂતાન્યનિત્યાનિ ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
અન્તે ક્રમેણ નશ્યન્તિ ભાવાઃ ક્ષણવિલમ્વિનઃ

સમ્બદ્ધાઃ કર્મસૂત્રેણ ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
દેવકોટિસહસ્ત્રાણિ વનોપવનસેવિનામ્

નિમીલિતાનિ કાલેન ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
પઙ્કાભાવચરા દેવાઃ પ્રમત્તા ભોગતૃષ્ણયા

યાસ્યન્તિ વિલયં સર્વે ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
ફેનબુદ્બુદસઙ્કાશં સ્વપ્નદ્રવ્યોપમં સુખમ્

ક્ષયં પ્રયાતિ શીઘ્રં ચ ન ચ લોકો ઽવબુધ્યતે ।
સર્વસ્ય સર્વથા સર્વો વિનાશો નિયતો ભવે

ન ચ બાલસ્ય સંસારાન્નિર્વેદમુપપદ્યતે ।
ન સર્વઃ સર્વથા સર્વ સર્વોપાયૈઃ પ્રયત્નશઃ ।
સંત્રાતા ભવને પ્રાપ્તે મૃત્યુકાલે સુદારુણે

મૃત્યુરિત્યભિધીયતે
વ્યુચ્છેત્તા સર્વસૌખ્યાનાં દુઃખનામાકરો મહાન્ ।
વિશ્લેષઃ સર્વબન્ધાનાં મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

ભયોપનેતા ભૂતાનાં દુઃખાનામુદધિઃ સમઃ ।
વ્યામોહકર્ત્તા બુદ્ધીનાં મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

સઞ્છેત્તા જીવિતાનામિન્દ્રિયાણાં ચ નાશકઃ ।
અમૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનામજેયઃ સર્વકર્મણામ્ ।
વિનાશઃ સર્વસત્ત્વાનાં મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

અવશ્યમ્ભાવિ તત્ત્વાનામન્તકં સર્વદેહિનામ્ ।
નિકાયભાગનાશો ઽયં મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

સદેવ યક્ષગન્ધર્વપિશાચોરગરક્ષસામ્ ।
કાલચક્રવિનાશી (ચ) મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

અસંયમી પ્રમાથી ચ બહ્નિવત્ સર્વદેહિનામ્ ।
ક્રૂરશ્ચાવિનિવર્ત્ત્યશ્ચ મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

સ્કન્ધાયતનનાશશ્ચ આરુપ્યસ્યાથ ચેતસઃ ।
કાલધર્મો મહાવેશો મૃત્યુરિત્યભિધીયતે

શ્રેયસે મતિઃ કરણીયા ન તુ પ્રમાદે
સ એવ ધા(ત)વે શીઘ્રં વિનિપાતાય દેહિનામ્ ।
શ્રેયસે ક્રિયતાં યત્નો મા પ્રમાદેઃ મનઃ કૃથાઃ

ગતં જીવનં નાયાતિ
યથા (હિ શીઘ્ર) ગમનં પક્ષિણાં પવનસ્ય વા ।
તથા શીઘ્રતરં યાતિ જીવિતં સર્વદેહિનામ્

ગતો નિવર્તતે વાયુર્નિવર્તન્તે ચ પક્ષિણઃ ।
જીવિતં યન્નિરુદ્ધં તુ તસ્ય નાગમનં પુનઃ

દ્રુતં ક્ષીયન્તિ કર્માણિ દ્રુતમભ્યેતિ ચાન્તકઃ ।
અવશ્યમ્ભાવિ વિશ્લેષં ન ચ વિન્દન્તિ દેવતાઃ

અનિર્વાયો મહાવેગશ્ચતુઃસત્યનિવર્હણઃ ।
અવશ્યમ્ભાવિ બલવાનેષ મૃત્યુરુપૈતિ ચ

શ્રુતિ પ્રમાદિનો દેવાઃ સુખેન પરિવઞ્ચિતાઃ ।
ન વિન્દન્તિ મહદ્ દુઃખં યદવશ્યં ભવિષ્યતિ

સંસ્કૃતસ્ય હિ સર્વસ્ય સમયસ્ય વિશેષતઃ ।
વિનાશો ભવતિ (ચા)સૌ ધર્મતેયં ભવે ભવે

જરાયૌવનનાશાય પ્રાણનાશાય ચાન્તકઃ ।
વિપત્તિભૂતનાશાય સ્થિતા (વૈ) નાશહેતવઃ

એવંવિધે મહાઘોરે વ્યસને (વૈ) મહદ્ ભયે ।
પ્રમાદિનો હિ યદ્ દેવાઃ નૂનમેતે ચ ચેતનાઃ

અનાગતભયં યો હિ પશ્યતિ જ્ઞાનચક્ષુષા ।
સ પણ્ડિત ઇતિ જ્ઞેયો વિપરીતસ્તુ બાલિશઃ

કર્મક્ષયે સુખસ્ય નાશઃ
વિમૂઢમનસઃ સર્વે વઞ્ચિતાઃ સ્વેન ચેતસા ।
કર્મક્ષયે તુ નશ્યન્તિ દીપા સ્નેહવશાદિવ

અનેકવિષયાણાં ચ ઇદં સૌખ્યમનુત્તમમ્ ।
ભુક્ત્વા કર્મક્ષયો ભૂત વિનિપાતો ભવિષ્યતિ

અનિત્યત્વાનવગમાદધર્મરતિઃ
જલતરઙ્ગચપલં જીવિતં યાતિ દેહિનામ્ ।
ન ચ બુદ્બુદનિઃસારમવગચ્છન્તિ બાલિશાઃ

ફેનરાશિશ્ચિરં તિષ્ઠેદ્ ઉપાયૈઃ કતિભિર્નનુ ।
ન તુ દેવાશ્ચિરં તિષ્ઠન્ત્યનિત્યો ભાવનમિતિ

લોભવશાદેવ મૃત્યોરુપેક્ષા
કૃષ્યતે ભૂરિયં સર્વા મનુજૈઃ ફલકાંક્ષિભિઃ ।
ન ચ સંદૃશ્યતે મૃત્યુર્લાભસક્તૈરપણ્ડિતૈઃ

ક્ષણે ક્ષણે વિવર્ધન્તે લોભાશા મોહિતે જને ।
ન ચ વિન્દન્તિ સંસારાઃ ક્ષીયમાણાઃ ક્ષણે ક્ષણે

દણ્ડત્રયમુપસંહરતિ
જરાદણ્ડો ઽયમભ્યેતિ યૌવનાન્તકરો નૃણામ્ ।
આરોગ્યશક્તિનાશાય વ્યાધિદણ્ડો ઽયમાગતઃ ।
દણ્ડત્રયમિદં ઘોરં સસુરાસુરનાશકમ્

અભ્યેતિ ન ચ મૂઢો ઽયં લોકં પશ્યતિ બાલિશઃ ।
પરસ્પરં પ્રલોભાચ્ચ સ્વજનં સ્નેહચઞ્ચલમ્

મોહબદ્ધાઃ મૃત્યું વિયોગં ચ નાવગચ્છન્તિ
ગચ્છત્યન્યોન્યસંશ્લિષ્ટો મોહબદ્ધે જને જનઃ ।
પુત્રપૌત્રપ્રપૌત્રાણાં વશગાશ્ચાપિ યે નરાઃ

કર્મસ્કન્ધસ્ય દુઃખાવહત્વમ્
સર્વે તેન ભવિષ્યન્તિ ત્વં તુ સઙ્ગેન બાધ્યસે ।
જીવિતાન્તકરઃ શત્રુર્ન વિશઙ્કો મહાબલઃ

સો ઽવિલમ્બી મહાવેગો મૃત્યુરેષો ઽભ્યુપૈતિ ચ ।
ચલાચલવિધિર્જ્ઞેયઃ કર્મસ્કન્ધૈર્નિદર્શિતઃ

દેવાદીનાં ક્ષયો ભવતિ
દેવનાગાઃ (સ)ગન્ધર્વા પિશાચોરગરાક્ષસાઃ ।
ન શક્તાશ્ચ્યવને ક્ષાન્તં બલં તસ્ય તથાગતમ્

તત્ત્વદર્શકો દુર્ગતિં નાધિગચ્છતિ
ચલાચલવિધિર્જ્ઞેયઃ કર્મણા તત્ત્વદર્શકઃ ।
અલિપ્તઃ પાપકૈર્ધર્મૈર્ન સ ગચ્છતિ દુર્ગતિમ્