Dharmasamuccaya · અધ્યાય 3

॥ ઇતિ ધર્મોપદેશવર્ગઃ દ્વિતીયઃ ॥
(3) કાયજુગુત્સાવર્ગઃ
કાયસ્ય સ્વરૂપનિરૂપણમ્
સત્કારૈર્વૃહણૈર્માસૈરપિ શય્યાસનાદિભિઃ ।
ન સ્વીકર્તુમયં કાયઃ કદાચિત્ કેનચિત્ કૃતઃ

કાયસ્ય રિપુત્વમ્
કૃતઘ્નસ્યાવિદક્ષસ્ય નિત્યં રન્ધ્રપ્રહારિણઃ ।
કઃ કાયસ્ય રિપોરર્થ પાપં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

રોગાની તમનર્થાનાં બહૂના ભાજનં તથા ।
અશુચ્યઙ્ગસ્ય નિકરં કાયમિત્યભિધીયતે

અવિજ્ઞેયં મરણં જીવિતઞ્ચ ક્ષણિકમ્
ઉપસ્થિતમવિજ્ઞેયં મરણં તત્ત્વચિન્તકૈઃ ।
જીવિતં ચ ક્ષણાદૂર્ધ્વં ન ગચ્છતિ નિરૂપ્યતે

કાયસ્ય હેયત્વમ્
આયુષ્કર્માર્થનિર્માણમેતં કાયં ત્યજ્યયમ્ ।
અપિ વિદ્ધસ્તથા શેતે કાષ્ઠલોષ્ઠસમો ભુવિ

ક્ષણે ક્ષણે ઽપિ કાયો ઽયં જીર્યતે ન નિવર્તતે ।
તથા યૌવનમદૈર્બાલા મુહયન્તે (મુગ્ધચેતસઃ)

ધનધાન્યમદૈર્મત્તાઃ કુર્વન્ત્યહિતમાત્મનઃ ।
તન્નાશમુપયાત્યેવં સ ચ પાપેન દહયતે

અધાર્મિકનિન્દા
ન મનુષ્યા મનુષ્યાસ્તે યેભ્યો ધર્મો ન રોચતે ।
ન માર્ગે ચ સ્થિતાસ્તત્ત્વે નિર્વાણપુરગામિકે

મનુષ્યયોનેઃ ભવસાગરતરણોપાયઃ
કથં પ્રાપ્ય હિ માનુષ્યં શ્રેયસામાલયં મહત્ ।
ન જ્ઞાનપ્લવમારૂહય તરન્તિ ભવસાગરાત્

જીવનસ્ય ક્ષણિકતા
વિદ્યુદાલાતસદૃશં ગન્ધર્વનગરોપમમ્ ।
સદા તદ્ યાતિ રભસં જીવિતં સર્વદેહિનામ્

શરીરે ન મદં કુર્યાત્ ક્ષણિકે ભઙ્ગુરે સદા ।
ઇત્વરે ચપલે ઽસારે જરામરણભીરુકે

ધ્યાયિનાન્નગતં હ્યેતત્ શોકાનામાલયો મહાન્ ।
શુભાશુભાનાં ક્ષેત્રં ચ શરીરમવધીયતે

સફલજીવનરહસ્યમ્
જ્ઞાનશીલદયાદાનૈર્યસ્ય ગાત્રં વિભૂષિતમ્ ।
તસ્ય સત્ત્વૈકસારસ્ય શરીરં સફલં મતમ્

ધાતુજ્ઞાનાત્ મોક્ષઃ
ધાતૂનાં મારકાત્ સર્વમિદં મુક્તં કલેવરમ્ ।
શરીરધાતુ વિચયાત્ સાક્ષાદ્ ભવતિ નેતરાત્

શરીરધાતું યો મુક્ત્વા ધાતુષ્વન્યેષુ રજ્યતે ।
સ ધાતુકત્વશિક્ષાતો દુઃખેનૈવ પ્રમુચ્યતે

હિરણ્યધાતુર્ન તથા દુઃખશાન્ત્યૈ હિ વર્તતે ।
શરીરધાતુતત્ત્વજ્ઞો યથા દુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે

દુઃખાદ્ દુઃખોદયસ્તેન દુઃખી ન પરિરક્ષ્યતે ।
પ્રવીણો રાજચૌરાદિભયૈઃ સર્વૈરૂપદ્રુતમ્

તસ્માદનર્થકં નિત્યં દૂરતસ્તં વિવર્જયેત્ ।
વર્જનાત્ સુખિતો દુષ્ટસઙ્ગ્રહાદ્ દુઃખિતઃ પુમાન્

શરીરધાતુતત્ત્વજ્ઞો ધાતુલક્ષણતત્ત્વવિત્ ।
ધ્યાનાધ્યયનસંસક્તો દહતિ ક્લેશપર્વતાન્

તસ્માચ્છરીરજાન્ ધાતૂન્ પણ્ડિતઃ પ્રત્યવેક્ષતે ।
તેષાં સ્વલક્ષણં જ્ઞાત્વા મોક્ષો ભવતિ દેહિનામ્