Dharmasamuccaya · અધ્યાય 17

॥ ઇતિ નરકવર્ગઃ ષોડશઃ ॥
(17) પ્રેતવર્ગઃ
અદાનસ્ય કુતઃ સુખમ્?
અદાન્તસ્ય કુતઃ શાન્તિરનુપ્તસ્ય કુતઃ ફલમ્? ।
અદીપિકા પ્રભા નાસ્તિ અદાનસ્ય કુતઃ સુખમ્

હૃચ્છાન્તિર્હિ તથા નાસ્તિ નયનાર્થસ્ય દેહિનઃ ।
દાનેન વિરહાત્ તદ્વત્ સુખં પ્રેતૈર્ન લભ્યતે

કુકર્મી પ્રેતલોકં ગચ્છતિ
યં પ્રેત્ય પ્રેતલોકસ્ય ત્રિલોકે ચ યથાધમાઃ ।
ભ્રમેણ પરમોદ્વિગ્નાસ્તન્માત્સર્યકૃતં ફલમ્

ન દાત્રા લભ્યતે કિઞ્ચિત્ કૃતનાશો ન વિદ્યતે ।
સ્વકર્મફલભોક્તારઃ પ્રાણિનઃ કર્મભોગિનઃ

તવ યત્કુકૃતં દગ્ધાઃ પ્રેત્યલોકેષ્વવસ્થિતાઃ ।
ક્ષુત્પિપાસામયેનેહ વહ્નિના પરિદીપિતાઃ

કદા તુ વિષયો ઽસ્માકં ભવિષ્યતિ સુખોદયઃ ।
પરિદાહાત્ કદા ચાસ્માત્ પરિમોક્ષો ભવિષ્યતિ

માર્ગામાર્ગવિહીનો દુઃખિત એવ જીવતિ
માર્ગામાર્ગવિવિક્તો ઽહં ન જ્ઞાતં કર્મણઃ ફલમ્ ।
ક્ષુત્પિપાસામયો વહ્નિરજ્ઞાતઃ પ્રકટોદયઃ

ક્લેશાન્ધકારવદના નિરાશાસ્ત્યક્તજીવિકાઃ ।
ત્વક્સ્નાયુજાલબદ્ધાઃ સ્મ જીવામો બત દુઃખિતાઃ

ન ત્રાતા સર્વતો ઽસ્માકં હન્ત કૃચ્છ્રગતા વયમ્ ।
ઉત્પન્નેષુ મનુષ્યેષુ ખણ્ડિતાઃ સ્વેન કર્મણા

કસ્માન્ન ચરિતો ધર્મો રત્નદીપેષુ સઞ્ચિતઃ ।
યઃ કરોતિ શુભં નિત્યમશુભં ન ચ સર્વદા

સમદૃષ્ટિપથેનૈતિ સ્વર્ગસોપાનમાશ્રિતઃ ।
યેષામર્થે કૃતં પાપં ક્લેશયન્ માનસં બહુ

અનેન તે ગતાઃ સર્વે ભવાનાં ત્રાસને સ્થિતઃ ।
બદ્ધો ઽસિ બન્ધનૈસ્તીવ્રૈર્યમદત્તૈરધિષ્ઠિતઃ

પાપરજ્જ્વાકૃષ્યમાણઃ સ્વકૃતં ભુનક્તિ
પ્રાપ્તો ઽસિ તમસો ઘોરં યમલોકં દુરાસદમ્ ।
ઇહોપભોક્ષ્યસે કર્મ યત્ત્વયા કુકૃતં કૃતમ્

સ્વકૃતં ભુજ્યતે બાલ! પરેષાં નૈવ ભુજ્યતે ।
આકૃષ્યમાણ એષો ઽત્ર પાપરજ્જ્વા સુઘોરયા

અનલઃ પ્રેતલોકસ્ય ક્ષુત્પિપાસામયો મહાન્
નાગ્નિશસ્ત્રવિષાણાં હિ નિપાતસ્તાદૃશઃ કટુઃ

ક્ષુત્પિપાસામયાગ્નેશ્ચ નિપાતો યાદૃશઃ (કટુઃ) ।
ન ક્ષણો નાપિ હિ લવો ન મુહૂર્તો ન શર્વરી

દુઃખાન્વિતા વયમ્
યત્ર સૌખ્યં ભવેન્મૃત્યુર્નિત્યં દુઃખાવૃતા વયમ્ ।
દુઃખાદ્ દુઃખતરં પ્રાપ્તો દુઃખહેતુર્નિષેવિતઃ

દુઃખાત્ કદાચિન્મોક્ષઃ સ્યાદ્ ભવિષ્યતિ સુખોદયઃ ।
નોત્સવે દૃશ્યતે તોયં તડાગેષુ ચ શુષ્યતિ

કર્મફલસ્વરૂપનિરૂપણમ્
સરિતો નાશમાયાસુઃ કથં ધાવામહે ચયમ્ ।
તે વયં શુષ્કસલિલાઃ સશૈલવનકાનનાઃ

પરિધાવામહે ભૂમૌ નિત્યં સલિલકાંક્ષિણઃ ।
તે વયં દગ્ધતનવઃ ક્ષુત્પિપાસાહતા નરાઃ

શરણં નાધિગચ્છામઃ કષ્ટં વ્યસનમાગતાઃ ।
વજ્રદંષ્ટ્રૈર્મહાતીક્ષ્ણૈઃ કાકોલૂકૈશ્ચ સમ્મતઃ

અભિદ્રુતો ન પશ્યામિ શરણં સૌખ્યદાયકમ્ ।
પ્રતિબિમ્બમિદં તસ્ય કર્મણઃ સમુપસ્થિતમ્

કૃતં કર્મ યથાસ્માભિસ્તથેદં ફલમાગતમ્ ।
કર્મવાયુરગા બદ્ધાઃ કર્મસૂત્રેણ પાચિતાઃ

કર્મક્ષયાદૃતે ન મુક્તિઃ
પલાયનં ન પશ્યામ ઋતે કર્મક્ષયાદિતિ ।
યસ્ય પાપાન્યનિષ્ટાનિ વહ્નિવત્ તાનિ પશ્યતિ

કીદૃશં પ્રેતભવનમ્?
સ નૈતિ પ્રેતભવનં ક્ષુત્પિપાસાનલાવૃતમ્ ।
મુહુર્મુહુઃ પ્રવર્ધન્તે વેદના નરકોદ્ભવાઃ

જ્વાલામાલાકુલસ્યૈવ શૈલસ્ય સદૃશા વયમ્ ।
જ્વલિતઃ શામ્યતે શૈલઃ સલિલેનૈવ સર્વથા

સ સમુદ્રોપમો વહ્નિરમ્માકં નૈવ શામ્યતિ ।
કસ્મિન્ ક્ષણે સમુદ્ભૂતસ્તૃષ્ણાવાયુસહાયવાન્

કર્માગ્નિર્નિર્દહત્યસ્માન્ પરિવાર્યસમન્તતઃ ।
તે વયં પાપકર્માણઃ શુક્લધર્મવિવર્જિતાઃ

પ્રેતલોકમિમં પ્રાપ્તાઃ સ્વર્ગસ્ય ફલમોહિતાઃ ।
ક્ષુત્પિપાસામયો વહ્નિર્દ્વિતીયશ્ચાગ્નિસમ્ભવઃ

કુકર્મણૈવ મુદ્ગરાશિમયા જનાઃ પ્રેતભવનં ગચ્છન્તિ
મુદ્ગરાશિમયા(દારાઃ) ન પુત્રાઃ ન ચ બાન્ધવાઃ ।
વઞ્ચિતો ઽસ્મિ સ્વચિત્તેન કર્મણા પરિવઞ્ચિતા

પ્રાપ્તો ઽસ્મિ પ્રેતભવનં મિત્રજ્ઞાતિનિરાકૃતઃ ।
ન દારાઃ નાપિ મિત્રાણિ ન પુત્રાઃ નાપિ બાન્ધવાઃ

કુકૃતફલનિરૂપણમ્
ત્રાયતે કર્મપાશેન નીયમાનં બલીયસા ।
નાન્યસ્ત્રાતા યથા કર્મ ત્રિવિધં ભુજ્યતે મયા

દાનં શીલં શ્રુતં ચાપિ ત્રિવિધં પરિકીર્તિતમ્ ।
મોહજાલવૃતેનેહ યન્મયા કુકૃતં કૃતમ્

શુભકર્મણૈવ પ્રેતલોકાત્ મુક્તિર્ભવતિ
કર્મણો હેતુભૂતસ્ય યત્કૃતં ફલમાગતમ્ ।
યદિ મુચ્યામહે પાપાત્ પ્રેતલોકાદ્ દુરાસદાત્

અશુભાનિ કુકર્માણિ વિવર્જયેત્
ન ભૂયઃ પાપકં કર્મ કરિષ્યામિ કથઞ્ચન ।
ઉષ્ણાન્યુષ્ણવિપાકાનિ મહાપીડાકરાણિ ચ ।
કુકર્માણ્યશુભાનીહ તસ્માત્તાનિ વિવર્જયેત્