Dharmasamuccaya · અધ્યાય 16

॥ ઇતિ પાપવર્ગઃ પઞ્ચદશઃ ॥
(16) નરકવર્ગઃ
અષ્ટૌ નરકાગ્નયઃ
કૃત્વા દુષ્કૃતકર્માણિ સત્ત્વા વિષમજીવિનઃ ।
યા ગતિઃ પ્રેત્ય ગચ્છન્તી તાનપાયાન્ (હિ મે) શૃણુ

સઞ્જીવં કામસૂત્રં ચ સમ્પાતં દ્વૌ ચ રૌરવૌ ।
તમોપરં મહાચિત્રપતનં ચ પ્રતાપનમ્

ઇત્યેતે નરકા અષ્ટાવાખ્યાતા દુરતિક્રમાઃ ।
રૌદ્રકર્માભિસઙ્કીર્ણાઃ પ્રત્યેકં ક્ષોભદા (મતાઃ)

નરકાગ્નીનાં ભયાનકત્વમ્
ચતુઃસ્કન્ધાશ્ચતુર્દ્વારા વિભક્તા ભાગશો મિતાઃ ।
અયઃ પ્રાકારપર્યન્તા અયસા પ્રતિદુઃખિતાઃ

તપ્તાયોમયસં ભૂમિર્જ્વલન્તી તેજસોદ્ગતા ।
અનેકયોજનશતં દહતિ સ્વચિંષા(ભૃશમ્)

કન્દર્પદમના ઘોરા અર્ચિષ્મન્તો દુરાસદાઃ ।
રોમહર્ષણરૂપાસ્તે ઽપ્યાહુર્દુઃખા ભયાનકાઃ

નરકે પતિતા ભૃશં તપ્યન્તે
એતે પતન્તિ નરકે ઊર્ધ્વપાદા અવાઙ્મુખાઃ ।
ઋષીણામતિવક્તારઃ સંયતાનાં તપસ્વિનામ્

તે પુનસ્તત્ર પચ્યન્તે તપ્તામ્ભસિ કૃતા ઇવ ।
ક્રન્દમાના દિવારાત્રૌ, નગા વાતેરિતા ઇવ

પ્રણદન્તિ મહાનાદં તીવ્રદુઃખૈઃ પ્રતાપિતાઃ ।
સર્વા દિશશ્ચ ધાવન્તિ નારકૈઃ પુરુષૈર્દ્રુતાઃ

કુદૃષ્ટ્યા મોહયિત્વાર્થે મોહપાશાવૃતો જનઃ ।
પ્રાપ્નોતિ નરકં ઘોરં કારણોદધિસંવૃતઃ

કુદૃષ્ટ્યા દગ્ધસર્વસ્વો મનુષ્યઃ પુરુષાધમઃ ।
તથા બદ્ધો ઽસ્તિ નરકે માનિનાં ઘોરકારણમ્

યે મિથ્યાવશમાપન્નાઃ પુરુષા મન્દમેધસઃ ।
તે સર્વે નરકં યાન્તિ ચિત્તૈર્હિ પરિવઞ્ચિતાઃ

કુકૃતફલમ્
યસ્ત્વયા દુષ્કૃતં પૂર્વ કૃતં ચિત્તાનુવર્તિના ।
તસ્ય ભુઙ્ક્તફલં મૂઢ વિપાકોત્તમ (માપ્સ્યસિ)

હાર્યાણિ પરિચિત્તાનિ, સંસેવ્યાઃ પરયોષિતઃ ।
હ્રસ્વા (હિ) જન્તવો નિત્યં સ્વચિત્તપરિવઞ્ચિતાઃ

તસ્ય કર્મવિપાકસ્ય વશ એવ ત્વમાગતઃ ।
કિં ક્રન્દસિ સ્વયં કૃત્વા કુકર્મ પુરુષાધમ!

યે નરાઃ કુકૃતં કૃત્વા પઞ્ચત્વં યાન્ત્યમેધસઃ ।
યેષાં તુ નિષ્ફલં જન્મ બીજમુપ્તં યથોષરે

અલ્પમાધુર્યસંયુક્તાન્ કામાન્ કટુવિપાકિનઃ ।
સેવતે યસ્ત્વસૌ મૂઢઃ સ યાતિ તમસો તમઃ

કિં કૃતં મૂઢ ભવતા પુત્રદારસુખાર્થિના ।
દહસ્યે નરકે ચૈકઃ સ્વકર્મફલવઞ્ચિતઃ

કેષાં દુષ્કરં જીવનમ્?
યઃ પુત્રદારવશગઃ સેવતે દુષ્કરં નરઃ ।
સ યાતિ નરકત્વં (ચ) પાપં તદનુભૂયતે

ન દારા ન સુતા નાર્થ ન મિત્રાણિ કથઞ્ચન ।
મૃત્યુકાલે સમુત્પન્ને રક્ષન્તિ સમુપસ્થિતાઃ

યેષાં સાંક્લેશિકં ચિત્તં તૃષ્ણયા પરિવઞ્ચિતમ્ ।
સહાયતા કુતસ્તેષાં કસ્માત્ (ત્વં) પરિતપ્યસે?

હૃતો ઽસિ પૂર્વવિષયૈસ્તૃષ્ણયા પરિવઞ્ચિતઃ ।
કિં ક્રન્દસિ સ્વયં કૃત્વા કુકૃતં મૂઢચેતનઃ

ન તથાગ્નિર્ન શસ્ત્રાણિ ન વિષં નારયઃ સ્થિતાઃ ।
બાધતે પુરુષં લોકે યથા દુષ્કૃત્યમાત્મજમ્

પક્ષિણાં નીડવાસવત્ ભવચક્રમ્
દિગ્ભાગે હિ યથા ગત્વા સંશ્રયન્તે વનસ્પતીન્ ।
વિહગાઃ કાલમુત્થાય તથા પ્રાણિસમાગમઃ

નાશયિત્વા પરં દ્રવ્યં કૃત્વા લોકવ્યતિક્રમં ।
કિં કરોત્યશુભં કર્મ મોહેન પરિવઞ્ચિતઃ

યેન યાતિ પરાં શાન્તિં યેન યાત્યસુરાલયમ્ ।
તત્ર હેતુઃ પરં મોહસ્તમસામપિ યત્ તમઃ

કુટુમ્બાય કૃતં પાપં નરકે પાતયતિ
પુત્રદારમયૈઃ પાશૈશ્ચાનીતા નરકાલયમ્ ।
યદર્થ ક્રિયતે પાપં યુષ્માભિશ્ચિત્તવઞ્ચિતૈઃ

મિત્રાણિ પુત્રાઃ (પિતરૌ કિં) બન્ધુજનબાન્ધવાઃ ।
યેષામર્થે કૃતં પાપં ભવદ્ભિર્મન્દબુદ્ધિભિઃ

નૂનમાત્મા ન તે કાન્તો બભૂવ નરભૂમિષુ ।
યેન ત્વયા કૃતં પાપં પુત્રાર્થેન નરાધમઃ

યેન પૂર્વકૃતં પાપં પશ્ચાન્ન પરિતપ્યતે ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં પુત્રકારણવઞ્ચિતઃ

પાપકર્મફલમ્
કિં કરિષ્યન્તિ પુત્રાસ્તે કિં દારાઃ કિં ચ બાન્ધવાઃ ।
દહસ્યનાદિનરકે વહ્નિઃ કર્મ દુનોત્યસૌ

સ્વયં કૃત્વાશુભં કર્માસુખોદયમનિન્દિતઃ ।
તપ્યસે ઽપિ વૃથાધાનઃ પશ્ચાન્મોહેન વઞ્ચિકઃ

રાગદ્વેષાનુગાઃ પાપં મોહેન પરિવઞ્ચિતાઃ ।
અઘં પ્રયાન્તિ તે સર્વે પુત્રદારસુખાર્થિનઃ

અન્તર્ગતેન ચ પુનર્બહિઃસ્થેન ચ વહ્નિના ।
દહ્યમાનો(હિ)દુઃખેન નરકે પાપકર્મણા

વશં પ્રાપ્તાઃ સ્વચિત્તસ્ય સર્વ એવ વિડમ્બિતાઃ ।
કિં ક્રન્દસિ વૃથા નાદે વહ્નિના પરિતાપિતઃ

પાપાનુગફલં દૃષ્ટમ્
અથ પાપાનિ કર્માણિ કૃતવાનસિ મન્યસે ।
દુર્મતે તત્ર મા ક્રન્દ કિં વૃથા પરિદેવસે

પાપેષુ રક્ષ્યતે મૂઢઃ કારણાશુચિ રક્ષ્યતે ।
પાપાનુગફલં દૃષ્ટં હેતુપ્રત્યયસમ્ભવમ્

કસ્માન્ન સેવિતો ધર્મઃ પાપઞ્ચ નહિ વર્જિતમ્ ।
પાપાદ્ બહિશ્ચ પુરુષો નરકં નૈવ પશ્યતિ

યો ન વિન્દન્તિ મૂઢાત્મા ફલં પાપસ્ય કર્ત્તૃકમ્ ।
સો ઽવશ્યં લભતે દોષાન્ કથં ભોક્ષ્યસિ દુર્મતે

પાપેન વઞ્ચિત પૂર્વં પાપેન પરિદહ્યતે ।
ન કરિષ્યસિ પાપાનિ ત્વદુઃખેનૈવ યાસ્યસિ

કૃતવાનસિ પાપાનિ શુભાનિ ન કથઞ્ચન ।
પાપેન દહ્યતે તસ્માદશુભે ન મનઃ કૃથાઃ

કિં દુઃખાદપિ દુઃખમ્?
નાસ્તિ દુઃખાદતો દુઃખં યઃ પાપમનુસેવતે ।
તસ્માત્ પાપં ન સેવેત યદિ દુઃખં ન વાઞ્છસિ

કુટુમ્બિજનાનાં સ્પષ્ટોક્તિઃ
તસ્યાન્તર્હૃદયે બિમ્બં કિન્તુ શાન્તિર્ન વિદ્યતે ।
કારુણ્યાસ્પદભૂતાઃ સ્મો નાસ્માકં કરુણાહૃદિ

યથા કૃતં ભવદ્ભિશ્ચ પાપં મોહાવૃતૈર્બહુ ।
તદ્ વઃ પ્રધાવતે ગાઢં ન ચ યે તત્ર હેતવઃ

શીલં ન રક્ષિતં મૂઢ પાપં ચ બહુ સઞ્ચિતમ્ ।
સમ્ભૂતસ્ય ચ પાપસ્ય ફલમેતદુપસ્થિતમ્

ન વયં કારણં તત્ર યૂયમેવ હિ કારણમ્ ।
યઃ પાપં કુરુતે કર્મ સ હેતુસ્તસ્ય કર્મણઃ

ભવદ્ભિર્યત્ કૃતં પાપં તૃષ્ણાશાપવિડમ્બિતૈઃ ।
તદ્ વો પ્રપદ્યતે ઘોરં કિમસ્માન્ પરિભાષત

નાકૃતં પચ્યતે પાપં ન પાપં સ્યાદહેતુકમ્ ।
યેન યદ્ધિ કૃતં પાપં તસ્ય તત્ પરિપચ્યતે

પાપી નરકં યાતિ
તદ્ ભવન્તઃ ક્રિયાહીના મદ્યપાનેન વઞ્ચિતાઃ ।
પતિતા નરકે તીવ્રે કિં વૃથા પરિતપ્યથ

તે યૂયં કામપરમાઃ ઘોરં નરકમાગતાઃ ।
કારણેષ્વપિ તીવ્રેષુ કિં તથા પરિતપ્યથ

યદા કૃતાનિ પાપાનિ ભવદ્ભિઃ કામમોહિતૈઃ ।
તદા કસ્માન્ન નિકૃષ્ટં કિમદ્ય પરિતપ્યથ

હેતુભૂતો હિ નરકો મૃષાવાદસ્ય દેશિતઃ ।
હેતુર્વૈ સેવિતં પૂર્વ નિષ્ફલં પરિદેવથ

નાર્થેન લભતે સત્યં ન કૃચ્છ્રેણોપપદ્યતે ।
તસ્માત્ સત્યં પરિત્યજ્ય મૃષાવાદેષુ રજ્યસે

પૂર્વેષુ પાપમહિતં ભવતા મૂઢચેતસા ।
કૃતં ભવદ્ભિઃ કુકૃતં (દુષ્કૃત્યં) પરિપચ્યતે

પાપક્ષયાદ્ વિનિર્મુક્તો નરકં નોપલભ્યતે ।
નાક્રન્દમાનાઃ પુરુષાઃ વિમુચ્યન્તે કથઞ્ચન

પાપકર્તૃ ફલં સ્વયમેવ ભુઙ્ક્તે
કિં ક્રન્દથ વૃથા મૂઢા વઞ્ચિતાઃ સ્વેન કર્મણા ।
મુઞ્ચિતા વઞ્ચિતા બાલા વૃથા ક્રન્દન્ત્યબુદ્ધયઃ

અહિતૈર્હિતરૂપૈસ્ત્વં મિત્રરૂપૈશ્ચ શત્રુભિઃ ।
વિપ્રલબ્ધો ઽસિ ભો મર્ત્ય! ગચ્છન્નસિ મહત્ તમઃ

નાન્યઃ શત્રુર્યથા કર્મ દુષ્કૃતં તવ પાપકમ્ ।
કર્મણા ત્રિવિધેનાથ નીયસે યમસાધનમ્

કસ્માદસિ તતો મૂઢ, વઞ્ચિતઃ પુત્રસંજ્ઞકૈઃ ।
ન દાનાદિષુ બુદ્ધિસ્તૈઃ કૃતા (તે) મોહવઞ્ચિતા

અસ્માંલ્લોકાત્પરં લોકં શત્રુપૃષ્ઠોરગો યથા ।
શત્રૂણાં પ્રથમઃ શત્રુઃ સર્વપાપનિદર્શકઃ

વિષાગ્નિશસ્ત્રપ્રતિમ! સ્વયં હિ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ।
ત્વયા કૃતાનિ કર્માણિ ત્વમેવમનુભોક્ષ્યસે

યસ્ય શાન્તં સદા ચિત્તં વિષયૈર્યો ન હન્યતે ।
ન હ્યવસ્થામિમાં યાન્તિ તથાત્વમનુપશ્યસિ

નરકસ્ય ધ્વનિં શ્રુત્વા કથં ક્રન્દસિ દુર્મતે! ।
કિં પુનર્યત્ર વહ્નિસ્ત્વાં ધક્ષ્યતિ શુષ્કકાષ્ઠવત્

ન દગ્ધા વહ્નિના યે ચ દગ્ધાસ્તે કુકૃતૈઃ સ્વકૈઃ ।
વહ્નિસ્તુ શામ્યતે ક્વાપિ દુષ્કૃતાગ્નિર્ન શામ્યતિ

નાગ્નિર્નિર્યાતિ લોકાન્તં નાગ્નિસ્પૃષ્ટો નરો (મૃતઃ) ।
કુકૃતાગ્નિમયં પાપં યદ્ ધક્ષ્યતિ હિ તત્ત્વતઃ

કુકૃતાગ્નિવિદગ્ધા યે તે દગ્ધા નરકે નરાઃ ।
પાપાગ્નિવર્જિતા યે તુ ન તેષાં નરકોદયઃ ।
યદ્યાત્મનઃ પ્રિયો નિત્યં વિભેષિ નરકાદ્ યદિ

વિવર્જય સ્વપાપાનિ તતો દુઃખં ન યાસ્યસિ ।
યાન્તિ પાપમયે નિત્યં(નરા) મોહવશાનુગાઃ

પ્રાપ્નોષિ નરકં ઘોરં કિમશ્રૂણિ વિમુઞ્ચસિ? ।
દુઃખં દુઃખવિપાકં ચ દુઃખાન્તગમનં તથા

સુકૃતં નાદિમધ્યાન્તશોભનં પરિપચ્યતે ।
નાત્ર લોકે ત્વયાપાપં યત્કૃતં સુકૃતં (મુહુઃ)

તસ્ય તીવ્રવિપાકસ્ય ફલમદ્યોપભોક્ષ્યસે ।
હેતુપ્રત્યયસાદૃશ્યં વિપરીતં ન કલ્પ્યતે

હેતુઃ કૃતો યથા પૂર્વ તથા ફલમવાપ્સ્યસિ ।
યથા તવ તથાન્યેષાં પ્રાણરક્ષા પ્રયત્નતઃ

કસ્માત્ પ્રાણાતિપાતાસ્તે કૃતાઃ પાપાનુવર્તિના ।
પ્રાણત્યાગેન પુરુષૈર્યદ્ ધનં સમુપાર્જિતમ્

કર્મોદયકૃતં તત્તે યત્ત્વયા સમુપાર્જિતમ્ ।
સર્વેષાં દયિતા દારાઃ પ્રાણેભ્યો ઽપિ ગરીયસઃ

તત્ત્વયા રાગરક્તેન કસ્માદપકૃતાવનાત્ ।
બુદ્ધેર્વ્યામોહજનકં ધર્માણાં દૂષણં પરમ્

ધર્મપાનં ત્વયા કાર્ય કર્માનુપરિવર્જિતમ્ ।
જિહ્વાવિષસમુત્થં યત્ સર્વાપ્રત્યયકારકમ્

મૃષાવાદં ત્વયા પાપં કર્માનુપરિવર્જિતમ્ ।
એવં પઞ્ચવિધેયેષુ યસ્માત્ ત્વમનુરક્તવાન્

તસ્માત્ સંમુક્ષ્ય મા રોદિ કિં વૃથા પરિદેવસે ।
વિષયં પાપકા ધર્મા યસ્માન્નુ પરિવઞ્ચિતઃ

તસ્માત્ પ્રાપ્નોષિ નરકં જ્વાલામાલાકુલં મહત્ ।
એતત્ તૃષ્ણાગ્નિના સર્વ પ્રદીપ્તં ભુવનત્રયમ્

ધર્માચરણે સાવહિતેન ભવિતવ્યમ્
દૃષ્ટ્વા નાચરિતો ધર્મઃ કિમદ્ય પરિતપ્યસે ।
(શ્રુત્વા) તે મધુરં ચિત્તં કામમન્દિરકં વચઃ

ઉદીરિતે મહાપાપે તસ્મૈ તત્ફલમાગતમ્ ।
સ કૃત્વા પાપકં કર્મ નિયતા પાપવેદના

કરુણં વિકલં દીનં કિમદ્ય પરિતપ્યસે ।
કર્મક્ષયેણ નરકાત્ મુચ્યન્તે પાપકારિણઃ

વિક્રોશમગ્ના બહુશો ન મુચ્યન્તે કથઞ્ચન ।
અનિષ્ટં પાપકં કર્મ કૃત્વા રોગવશે સ્થિતાઃ

અજ્ઞાનિનો ઽશુભમાચરન્તિ
પરિદેવતિ યો મૂઢો વૃથા સ પરિદેવતિ ।
અનાગતફલજ્ઞો યઃ પ્રત્યુત્પન્નશુભે રતઃ

ક્રોશતે નરકે નાસૌ યથા ત્વમનુતપ્યસે ।
મયા કૃતાનિ કર્માણિ ફલદાનિ મમૈવ હિ

રોગેણ શત્રુણા દગ્ધઃ પશ્ચાન્નરકમાગતઃ ।
પ્રમાદભૂમિરશુભા રાગદગ્ધસ્ય દેહિનઃ

તેન પાશેન બદ્ધો ઽહં ગતો ઽવસ્થામિમાં ભૃશમ્ ।
દુરાચારરતાનાં તુ નૃણામસ્ય ફલં કટુ

અજ્ઞાનબાધિતો ઽસ્મીતિ સ્વકૃતં ભુજ્યતે મયા ।
નિર્દયાનાં સુઘોરાણાં પાપાનાં વશમાગતઃ

મુક્તિઃ કથં સ્યાત્?
મુક્તિરસ્માત્ કથં સ્યાદ્વૈ દુઃખસંસારસાગરાત્ ।
દુઃખાદ્ દુઃખતરં કર્મ મયેદં પરિપચ્યતે

સુખાવાપ્તિં ન પશ્યામિ ક્ષેમં વા નરકસ્ય મે ।
જીવલોકાદહં ભ્રષ્ટો અબુદ્ધ ઇવ માર્ગતઃ

જીવો ઽયં વિવશો ભૂત્વા વિકૃતૈઃ પરિવારિતઃ ।
જ્વાલામાલાકુલં સર્વમન્તરિક્ષં નિરન્તરમ્

દિશશ્ચ ત્રિદિશશ્ચૈવ પૃથિ(વી) ચ નિરન્તરા ।
કૃપણો ઽજ્ઞાનગો દુઃખી નિવાસં નોપલક્ષયે

ક્ષુરધારાવિતપ્તસ્ય નૃપસ્યાસ્યાતિભીષણમ્ ।
કાન્તારે બાહ્યમાનસ્ય નિઃ સહાયસ્ય સર્વતઃ ।
ત્રાતારં નાવગચ્છામિ યો ઽસ્માદ્ દુઃખાત્ પ્રમોચયેત્

નિઃશક્તિરવશો દુઃખી વહ્નિના પરિતાપિતઃ ।
નીયે ઽહં વિવશઃ ક્વાપિ બાહુબન્ધનયન્ત્રિતઃ

ન વાર્થા નાપિ મિત્રાણિ ન પુત્રા ન ચ યોષિતઃ ।
ત્રાયન્તે વ્યસનાદસ્માત્ કૃતઘ્ના બત તે મમ

અધર્મચારિણો ન ક્વાપિ શરણમ્
નિરાનન્દસ્ય ન સુખં દુઃખં (ગૃહ્ણામિ સર્વશઃ) ।
મૃત્યુપાશેન બદ્ધસ્ય શરણં નોપલક્ષ્યતે

સંક્રુદ્ધા ઇવ તે, ક્રૂરા ભવિષ્યન્તિ સમન્તતઃ ।
નિરાનન્દા દિશઃ સર્વા વ્યાલૈશ્ચ પરિવારિતા

નરકં પાતકસ્યૈવ પતેયં ધૃતિભાવતઃ ।
યચ્ચ યચ્ચેહં પશ્યામિ જઙ્ગમં સ્થાવરં તથા ।
તત્ સર્વ વ્યાકુલં ચૈવ વહ્નિના પરિદીપિતમ્

નાધિગચ્છામિ શરણં નિઃસહાયો ઽસ્મિ સર્વતઃ ।
ઘોરે તમસિ મજ્જાસિ સાગરે ચ હૃતપ્લવઃ

ગગનં નૈવ પશ્યામિ નક્ષત્રગ્રહતારકમ્ ।
વિપરીતમિદં સર્વ તમસા પરિવારિતમ્

પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ સર્વાણિ વિરતાનિ હિ સર્વતઃ ।
ક્રકચૈસ્તુ તદા સર્વ શરીરં પરિપાટયતે

નાધિગચ્છામિ શરણં કામં બન્ધો ભવિષ્યતિ ।
વર્ધન્તે દુઃખનિકરા સર્વતઃ પરિવારતઃ

મુહુર્મુહુશ્ચ વર્ધન્તે વેદનાઞ્ચિતદેહજાઃ ।
દુઃખૈશ્ચ (પરિવર્ધન્તે) નિસ્સહાયં ચ સર્વતઃ

સમીક્ષ્ય કર્મજં નિત્યં ધ્યેયો હેતુઃ પુનઃ પુનઃ ।
કથયન્તિ સુખં વૃદ્ધાઃ સ્વકર્મફલજૈર્દૃઢમ્

યત્ પૂર્વ કરણીયં તે તત્પશ્ચાત્ પરિચિન્ત્યસે ।
મોહેન વઞ્ચિતઃ પૂર્વં કિમદ્ય પરિતપ્યસે ।
કિં પુનઃ પાપકર્ત્તુર્યઃ કટુકં પરિપચ્યતે

અનેકદુઃખહેતૂત્થં તવ દુઃખં ભવિષ્યતિ ।
ત્રાણં નૈવ (ચ) યત્રાસ્તિ વિના કર્મપરિક્ષયાત્

એવં સત્યસ્ય નાશેન યમદૂતૈરનેકશઃ ।
નીયતે નરકં ઘોરં કર્મપાશવશઙ્ગતઃ

ચતુષ્કોણશ્ચતુર્દ્વારો વિભક્તો ભાગશો મિતઃ ।
પચ્યતે યત્ર વિવશા નારકેયા હ્યનેકશઃ

ભેદપ્રાયેણ બહુશો યત્ત્વયા કથિતં બહુ ।
કલ્મષં ભૂતધર્માણાં તસ્યૈતત્ ફલમાગતમ્

પૈશુન્યસેવિનો નરકં યાન્તિ
ભસ્મીભવન્તિ તે નિત્યં મિત્રસ્વજનબાન્ધવૈઃ ।
એષામભિમતં દુષ્ટં પૈશુન્યં સદ્વિગર્હિતમ્

તસ્માન્ન ચરિતો ધર્મઃ પૈશુન્યં ચ ન વર્જિતમ્ ।
પૈશુન્યં સફલં ભુક્ત્વા કિમદ્ય પરિતપ્યસે

જિહ્વાધનવિનિર્મુક્તં તીક્ષ્ણં વિષમમુચ્છ્રિતમ્ ।
પારુષ્યમિતિ સન્દૃષ્ટમહો! તત્ફલમીદૃશમ્

સત્ત્વં પારુષ્યપરમં ઘોરં નરકમાગતમ્ ।
જિહ્વાયાતં તવાકૃત્યૈ કિમદ્ય પરિદેવસે

સહસ્ત્રગુણપર્યન્તઃ સ્વતો હૃદયસમ્ભવઃ ।
ક્ષુત્પિપાસામયો વહ્નિઃ સમાદહતિ મારુતમ્

પરુષવાચો નરકસ્ય ચાન્તરમ્
યદન્તરં હિમાગ્ન્યોર્હિ મેરુસર્ષપયોશ્ચ યત્ ।
તદન્તરં જિહ્વયોક્ત્યા નરકે જ્વલનસ્ય ચ

નરકપ્રભવો વહ્નિર્ન ક્વાપ્યન્યત્ર પ્રાપ્યતે ।
ક્ષુત્પિપાસામયો વહ્નિર્દેવેષ્વપ્યુપલભ્યતે

યો હ્યતઃ કારણાત્તીક્ષ્ણો વહ્નિર્ભવતિ નારકઃ ।
ન તથા સ પ્રભવતિ યથા વહ્નિસ્તદુદ્ભવઃ

પૂર્વોત્તરા બદ્ધપદં નિરર્થકમસઙ્ગતમ્ ।
વિસ્ત્રબ્ધ યત્ત્વયા પ્રોક્તં તસ્યૈતત્ફલમાગતમ્

પરેષાં સમ્પદં દૃષ્ટ્વા મમ સ્યાદિતિ ચિન્તિતમ્ ।
તમો ઽભિખ્યાસમુત્થસ્ય વિષસ્ય ફલમાગતમ્

વ્યાપારાનલદગ્ધો ઽસિ માનુષ્યં પુરુષાધમ! ।
દહનાદ્ દહનં પ્રાપ્તો તપ્યસે ચ વિકત્થ્યસે

વ્યાપારપરમોહે તુ નરકાયોપપત્તયે ।
રજ્જ્વૈતયૈવ બદ્ધો ઽસિ પુરુષઃ પરિક્રન્દસે

વ્યાપાદેનાકૃષ્ટો ઽસિ ઘોરં નરકમાગતઃ ।
કર્મક્ષયાદ્ ભવેન્મોક્ષો નરકાચ્ચ વિમોક્ષ્યસે

અધર્મકથનં દહત્યેવ
અધર્મો ધર્મરૂપેણ સાધુરૂપેણ પાપકમ્ ।
યત્ ત્વયા કથિતં પૂર્વ તત્ ત્વાં દહતિ નાનલઃ

કથં તત્ત્વવિનષ્ટાનાં ધર્માધર્મનિચ્છતામ્ ।
દેશિતં વિવરં પાપં નિયતં પાપગામિકમ્

(યસ્)ત્વયા વર્જિતો ધર્મઃ સાધવશ્ચાપિ નિન્દિતાઃ ।
યત્ત્વયોપાર્જિતં કૃષ્ટં તત્ત્વયાદ્ય વિપચ્યતે

તૃષ્ણાવિષયયુક્તેન મોહવેગેન સર્વદા ।
યતઃ સધર્મવિનયૈઃ કિં તથા પરિદેવસે

સ ભવેત્ પાપકૃન્નિત્યં મોહપાશવશઙ્ગતઃ ।
કિ તપ્યસે રોદિષિ ચ કર્મ કૃત્વા સુદારુણમ્

હેતુપ્રત્યયમૂઢસ્ય ધર્માધર્મેષુ સર્વદા ।
પ્રાપ્તો ઽસિ નરકં ઘોરં નારકાગ્રં સુદારુણમ્

કામવશાનુગા નરકં યાન્તિ
કામૈઃ ક્રમતિ સંયુક્તૈર્યન્ન ભવતિ ચેષ્ટિતમ્ ।
સુકૃતં કર્મવિરસં ફલમેતદુપસ્થિતમ્

ક્ષપયિત્વા પ્રમાદેન સુખાસક્તેન ચેતસા ।
સુકૃત નરકં યાન્તિ દેવાઃ કામવશાનુગાઃ

આર્યાપવાદકા નરકં યાન્તિ
આર્યાપવાદકા યે ચ યે ચ કર્મફલદ્વિષઃ ।
તે મૃત્વા નરકં યાન્તિ યે ચ મિથ્યાવિનીતકાઃ

ધર્મવઞ્ચકા એવ નરકગામિનઃ
જનનીગૃહપાપીયા યે ચાન્યે ધર્મવઞ્ચકાઃ ।
તેષામિષ્ટકરા લોકે નરકસ્ય ચ ગામિનઃ

પાપરતા દુઃખમનુભવન્તિ
યે ચાન્યે સુખસંસક્તા નિત્યં પાપરતા નરાઃ ।
દુઃખાદ્ દુઃખં તુ તે યાન્તિ ચિત્તેન પરિવઞ્ચિતાઃ

અવદ્યકાર્યાણિ નરકે પાતયન્તિ
તસ્માદવદ્યકાર્યે ન મતિં (કુર્યાત્ કથઞ્ચન) ।
હીનાન્યવદ્યકાર્યાણિ નરકે પાતયન્તિ ચ

અતઃ કુશલકર્માણિ કર્ત્તવ્યાનિ
(કર્માણિ) કુર્યાત્ કુશલાનિ નિત્યં પરાર્થબદ્ધેન મનોરથેન ।
(હિતઃ સદૈવં નરકસ્ય રોધી) । સેવ્યો ઽપવર્ગો દશધર્મ એષઃ