Dharmasamuccaya · અધ્યાય 10

॥ ઇતિ સ્ત્રીજુગુપ્સાવર્ગો નવમઃ ॥
(10) મદ્યજુગુપ્સાવર્ગઃ
મદ્યપાનવર્ણનસાધનપ્રદર્શનમ્
મદ્યપાનં ન સેવેત મદ્યં હિ વિષમુત્તમમ્ ।
નશ્યન્તિ કુશલા ધર્મા મદ્યપાનનિષેવણાત્

યઃ સેવતે સદા મદ્યં તસ્ય બુદ્ધિરસંસ્થિતા ।
બલબુદ્ધી ન ધર્મો ઽસ્તિ તસ્માન્મદ્યં વિવર્જયેત્

નાશાનામુત્તમં નાશં મદ્યમુક્તં મનીષિભિઃ ।
તસ્માન્મદ્યં ન સેવેત (મદ્યં) નાશયતે નરમ્

અનિષ્ટાઃ પાપકા ધર્મા મદ્યપાનનિષેવણાત્ ।
ભવન્તિ તસ્માદ્ વિષવન્મદ્યપાનં વિવર્જયેત્

ધનક્ષયં પાપકરં કૌસીદ્યકરમુત્તમમ્ ।
મદ્યપાનસ્થિતા દોષાઃ તસ્માત્ તત્ પરિવર્જયેત્

રાગસ્યોદ્દીપનં મદ્યં ક્રોધસ્યાપિ તથૈવ ચ ।
મોહસ્યોદ્દીપકં ભૂયસ્તસ્માન્મદ્યં વિવર્જયેત્

મદ્યમૂલમનર્થસ્ય હાસસ્ય નરકસ્ય ચ ।
સર્વેન્દ્રિયવિનાશાનાં હેતુભૂતં હ્યનર્થકમ્

અતિહર્ષાભિધાનસ્ય શોકસ્ય ચ ભયસ્ય ચ ।
વાગ્દોષસ્યાતિદમ્યસ્ય પારુષ્યસ્યાસ્પદં હિ તત્

મદ્યેનાક્ષિપ્તમનસઃ પુરુષાઃ પશુભિઃ સમાઃ ।
કાર્યાકાર્ય ન વિન્દન્તિ તસ્માન્મદ્યં વિવર્જયેત્

મદ્યક્ષિપ્તો હિ પુરુષો જીવન્નપિ મૃતો મતઃ ।
ય ઇચ્છેજ્જીવિતં સૌખ્યં સ મદ્યં વર્જયેત્ સદા

મદ્યં સર્વદોષાસ્પદમ્
સર્વદોષાસ્પદં મદ્યં સર્વાનર્થકરં સદા ।
સર્વપાપેષુ સોપાનં તમસામાલયો મહાન્

મદ્યેન પ્રેતલોકે નરકે વા પતનમ્
મદ્યેન નરકં યાન્તિ પ્રેતલોકં તથૈવ ચ ।
તિર્યક્ષુ યાન્તિ પુરુષા મદ્યદોષેણ વઞ્ચિતાઃ

વિષાદપિ વિષં મદ્યં નરકાન્નરકં તથા ।
વ્યાધીનાં ચ પરં વ્યાધિર્મદ્યમુક્તં મનીષિભિઃ

મદ્યેન હાનિપ્રદર્શનમ્
બુદ્ધીન્દ્રિયવિનાશાય ધર્મરત્નં ક્ષયાય ચ ।
યો ઽતિરેકપરં મદ્યં બ્રહ્મચર્યબધાય ચ

મદ્યેન લઘુતાં યાન્તિ પાર્થિવા શાસ્ત્રચક્ષુષઃ ।
કિં પુનઃ પ્રાકૃતા મર્ત્યા મદ્યપાનવિલમ્બિતાઃ

મદ્યસ્ય વિનાશકરત્વમ્
કુઠારઃ સર્વધર્માણાં હ્રીવિનાશકરં પરમ્ ।
મદ્યં નિષેવિતં મર્ત્યૈર્વિનાશાયોપકલ્પ્યતે

મદ્યેન જ્ઞાનાજ્ઞાનવિવેકશૂન્યપ્રદર્શનમ્
ન જ્ઞાનં નાપિ વિજ્ઞાનં ન કાર્યાણિ ન ચ ક્રિયામ્ ।
જાનીતે પુરુષઃ સર્વ મદ્યેન હૃતચેતસા

મદ્યસેવનસ્ય પરિતાપસાધનમ્
અકસ્માત્ તપ્યતે જન્તુરકસ્માત્ પરિતપ્યતે ।
ભવત્યકસ્માત્ પાપી (ચ) યો મદ્યમનુસેવતે

મદ્યસ્ય બુદ્ધિસમ્મોહજનકત્વમ્
બુદ્ધિસમ્મોહજનકં લોકદ્વયવિનાશકમ્ ।
વહ્નિશ્ચ મોક્ષધર્માણાં મદ્યમેકં વ્યવસ્થિતમ્

મદ્યસ્ય કિમ્પાકત્વમ્
અભ્યાસે મધુરં મદ્યં વિપાકે પરમં કટુ ।
કિમ્પાકાદપિ કિમ્પાકં મદ્યમુક્તં પરીક્ષકૈઃ

નરકસ્ય સાધનં મદ્યમ્
ન મદ્યે વિશ્વસેદ્ધીમાન્ નરં વક્ષ્યતિ મામિતિ ।
શીતસ્પર્શ વિપાકોષ્ણં મદ્યં નરકગામિકમ્

સમ્પત્તૌ વ્યસનં મદ્યં દેવાનાં તુ વિશેષતઃ ।
યથા યથા સુખા પ્રીતિસ્તન્નાશે વ્યસનં તથા

મદ્યપાનમદોન્મત્તાઃ સત્ત્વા મોહવશાનુગાઃ ।
સાક્ષ્યમોહમયં પાનં પિબન્તિ રસતૃષ્ણયા

મદ્યં મોહમયં પાન પીત્વા કાલેન ચોદિતાઃ ।
નાકાત્ પ્રત્યક્ષનરકં તસ્માત્ મદ્યં ન સંસ્પૃશેત્

દર્શનાત્પાનાચ્ચ મદ્યપાનં મોહજનકમ્
દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ પાનાત મદ્યં મોહયતે નરમ્ ।
તસ્માત્ સ મદ્યપાનં ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્

દર્શનાજ્જાયતે લોભઃ સ્પર્શનાદ્ ગન્ધસમ્ભવઃ ।
ગન્ધાદ્ રસાભિલાષશ્ચ રસનાદધમા મતિઃ

મનીષિણઃ મદ્યસેવનાત્પતન્તિ
નૈકસર્વાધમં ન્યાસં કથયન્તિ મનીષિણઃ ।
નામરૂપનિષેધાય યથા મદ્યં નિષેવિતમ્

મદ્યપાનફલસૂચનમ્
વાગ્ભ્રામયતિ મસ્તિષ્કં ચક્ષુષીધ્વનિરેવ ચ ।
સમ્ભ્રાન્તિવિમતિર્મૂઢો ન કિઞ્ચિત્ પ્રતિપદ્યતે

સ્ત્રિયો ઽપિ મદ્યપાયિનમુપહસન્તિ
સ્ત્રિયો ઽપ્યુપહસન્તીમં પુરુષં પતિતં ભુવિ ।
નિશ્ચેષ્ટં કાષ્ઠસદૃશં નિશ્ચલં પતિતં ભુવિ

મદ્યપાનં મરણાદપિ નિકૃષ્ટતરમ્
સમ્ભાવિતસ્ય મરણં મદ્યપાનં પ્રકીર્ત્યતે ।
હાલાહલાદભ્યધિકં કારાવાસાધિકં ચ તત્

મદ્યપાનવર્જનં શ્રેયસ્કરમ્
આદીનવાશ્ચ ષટ્ ત્રિંશન્મદ્યપાનાદવસ્થિતાઃ ।
તસ્માદાદીનવો જ્ઞેયઃ સ હિ તદ્ વર્જયેત્ સદા

મદ્યપાનં વિદુષો ઽપિ જન્તોઃ મલિનીકરણાય ભવતિ
અતિજાતસ્ય વિદુષો મલિનીકરણં મહત્ ।
કાશપુષ્પસમં જન્તું કુરુતે લઘુસત્ત્વરમ્

વિષયાનલદગ્ધઃ કાર્યાકાર્યશૂન્યો ભવતિ
પ્રમાદૌહ્યતિ મગ્નાનાં વિષયૈરપહૃષ્યતે ।
મદ્યપાનેન ભૂયશ્ચ મનોવ્યામોહકારિણા

વિષયાનલદગ્ધસ્ય કાર્યાકાર્યમજાનતઃ ।
વનોપવનલબ્ધસ્ય મદ્યપાનસ્ય કિં પુનઃ

મદ્યપાનં મોહાય પાપાય જાયતે
રસેન શોભનં મદ્યં પરિણામેન દારુણમ્ ।
પરિણામફલં પાપં નરકેષૂપપદ્યતે

પીતં જનયતે મોહં મોહાત્ પાપેષુ રક્ષ્યતે ।
સંરક્તહૃદયો બાલો નરકાનુપધાવતિ

મદ્યપાનમધમત્વસાધનમ્
પ્રકર્ષ જનયત્યાદૌ વિપાકે દૈન્યમુત્તમમ્ ।
તૃટ્ છેદં કુરુતે ચાસૌ પશ્ચાદ્દાહં સુદારુણમ્

તદ્ બુદ્ધિં નાશયત્યાદૌ પશ્ચાન્નાશયતે સુખમ્ ।
તસ્માત્ સ પુરુષો ધીરો યો મદ્યં નાનુસેવતે

મદ્યનિષેવિણો વિહગસદૃશા ભવન્તિ
વિહગૈઃ સદૃશં યાન્તિ પુરુષા મદ્યસેવિનઃ ।
તુલ્યં વ્યામોહજનકં મદ્યં મોહમહાવિષમ્

વિમોહિતા દુર્ગતિમધિગચ્છન્તિ
યૈર્મદ્યં વિષવદ્ દૃષ્ટં તૈર્દૃષ્ટં પદમુત્તમમ્ ।
યૈસ્તુ તદ્ વિરસં પીતં પીતં તામ્ર (ક) લોહિતમ્

નિષ્પ્રતીકારકર્માણિ યઃ કરોતિ વિમોહિતઃ ।
મદ્યપાનસમાવિષ્ટઃ સો ઽન્તે ગચ્છતિ દુર્ગતિમ્

મદ્યપાનસેવિનાં નાશો ભવતિ
એકત્ર સર્વપાપાનિ મદ્યપાન (નિષેવણમ્) ।
યસ્માન્નાશયતે (મદ્યં) ચિત્તમૂલશ્ચ સંવરઃ

મદ્યપાયી નષ્ટધર્મો ભવતિ
નૈકાઙ્ગિતા હિ ચિત્તસ્ય ન ધર્માણાં વિચારણા ।
યઃ પા(પ)નિરતો ભિક્ષુર્ભવેન્મદ્યનિષેવણાત્

મદ્યેનાક્ષિપ્તમનસો કુશલસ્ય ચ ઘાતકઃ ।
નષ્ટધર્મસ્ય સત્ત્વસ્ય નાયં લોકો ન ચાપરઃ

ઈર્ય્યાપથં ન જાનાતિ ન કાલં નાપિ દેશનામ્ ।
સદ્ધર્મતો વિરુદ્ધશ્ચ તુચ્છં કિમપિ ભાષતે

સ્વયં તાવન્ન જાનાતિ કિમિદં કથ્યતે મયા ।
વાક્પારુષ્યં કથં ચાન્યં પરિજ્ઞાસ્યત્યશોભનમ્

લાઘવં યાતિ લોકસ્ય ધર્માચ્ચ પરિહીયતે ।
નિધન પુરુષૈર્દૃષ્ટં મદ્યજ્વલનસેવનાત્

મદ્યપાનં કુત્સાં સમ્પાદયતિ
નાશો ભવત્યતીતે હિ વર્તમાને સુહૃજ્જને ।
અનાગતે કુત્સિતાનાં મદ્યં ત્રૈકાલ્યનાશકમ્

મદ્યં ધર્મપ્રદૂષકમેવ
નામરૂપવિનાશાય ચિત્તનાશાય દેહિનામ્ ।
ઉત્પન્નદોષજનકં મદ્યં ધર્મપ્રદૂષકમ્

મદ્યવર્જનં ધર્માય પાનઞ્ચ મૃત્યુર્ન ભવતિ
સમાહિતા ધર્મશીલાઃ પુરુષા મદ્યવર્જકાઃ ।
તે યાન્તિ પરમં સ્થાનં યત્ર મૃત્યુર્ન વિદ્યતે