દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.14

પ્રહ્લાદેન શુક્રકોપસાન્ત્વનમ્
વ્યાસ ઉવાચ ॥
ઇતિ સંચિંત્ય મનસા તાનુવાચ હસન્નિવ ॥
વંચિતા મત્સ્વરૂપેણ દૈત્યાઃ કિં ગુરુણા કિલ

અહં કાવ્યો ગુરુશ્ચાઽયં દેવકાર્યપ્રસાદકઃ ॥
અનેન વંચિતા યૂયં મદ્યાજ્યા નાત્ર સંશયઃ

મા શ્રદ્ધધ્વં વચોઽસ્યાઽઽર્યા દાભિકોઽયં મદા કૃતિઃ ॥
અનુગચ્છત માં યાજ્યાસ્ત્યજતૈનં બૃહસ્પતિમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય દૃષ્ટ્વા તૌ સદૃશૌ પુનઃ ॥
વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ કાવ્યોઽયમિતિ નિશ્ચિતાઃ

સ તાન્વીક્ષ્ય સુસંભ્રાતાન્ગુરુર્વાક્યમુવાચ હ ॥
ગુરુર્વો વંચયત્યેવ મદ્રૂપોઽયં બૃહસ્પતિઃ

પ્રાપ્તો વંચયિતું યુષ્માન્દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે ॥
મા વિશ્વાસં વચસ્યસ્ય કુરુધ્વં દૈત્યસત્તમાઃ

પ્રાપ્તા વિદ્યા મયા શંભોર્યુષ્માનધ્યાપ યામિ તામ્ ॥
દેવેભ્યો વિજયં નૂનં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ

ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્વાક્યં કાવ્યં રૂપધરસ્ય તે ॥
નિશ્વાસં પરમં જગ્મુઃ કાવ્યોઽયમિતિ નિશ્ચયાત્

કાવ્યેન બહુધા તત્ર બોધિતાઃ કિલ દાનવાઃ ॥
બુબુધુર્ન ગુરોર્માયામોહિતાઃ કાલ પર્યયાત્

એવં તે નિશ્ચયં કૃત્વા તતો ભાર્ગવમબ્રુવન્ ॥
અયં ગુરુર્નો ધર્માત્મા બુદ્ધિદશ્ચ હિતે રતઃ

દશવર્ષાણિ સતતમયં નઃ શાસ્તિ ભાર્ગવઃ ॥
ગચ્છ ત્વં કુહકો ભાસિ નાઽસ્માકં ગુરુરપ્યુત

ઇત્યુક્ત્વા ભાર્ગવં મૂઢા નિર્ભર્ત્સ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
જગૃહુસ્તં ગુરું પ્રીત્યા પ્રણિપત્યા ઽભિવાદ્ય ચ

કાવ્યસ્તુ તન્મયાન્દૃષ્ટ્વા ચુકોપાઽથ શશાપ ચ ॥
દૈત્યાન્વિબોધિ તાન્મત્વા ગુરુણા ચાતિવંચિતાન્

યસ્માન્મયા બોધિતા વૈ ગૃહ્ણીયુર્ન ચ મે વચઃ॥
તસ્માત્પ્રનષ્ટસંજ્ઞા વૈ પરાભવમવાપ્સ્યથ

મદવજ્ઞાફલં કામં સ્વલ્પે કાલે હ્યવાપ્સ્યથ॥
તદાઽસ્ય કપટં સર્વં પરિજ્ઞાતં ભવિષ્યતિ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાઽસૌ જગામાઽશુ ભાર્ગવઃ ક્રોધસંયુતઃ ॥
બૃહસ્પતિર્મુદં પ્રાપ્ય તસ્થૌ તત્ર સમાહિતઃ

તતઃ શપ્તાન્ગુરુ ર્જ્ઞાત્વા દૈત્યાંસ્તાન્ભાર્ગવેણ હિ ॥
જગામ તરસા ત્યક્ત્વા સ્વરૂપં સ્વં વિધાય ચ

ગત્વોવાચ તદા શક્રં કૃતં કાર્યં મયા ધુવમ્ ॥
શપ્તાઃ શુક્રેણ તે દૈત્યા મયા ત્યક્તાઃ પુનઃ પુનઃ

નિરાધારા કૃતા નૂનં યતધ્વં સુરસત્તમાઃ ॥
સંગ્રામાર્થં મહાભાગ શાપદગ્ધા મયા કૃતાઃ

ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્વાક્યં મઘવા મુદમાપ્તવાન્ ॥
જહૃષુશ્ચ સુરાઃ સર્વે પ્રતિપૂજ્ય બૃહસ્પતિમ્

સંગ્રામાય મતિં ચક્રુઃ સંવિચાર્ય મિથઃ પુનઃ ॥
નિર્યયુર્મિલિતા સર્વે દાનવાઽભિમુખાઃ સુરાઃ

સુરાન્સમુદ્યતાન્જ્ઞાત્વા કૃતોદ્યોગાન્મહાબલાન્ ॥
અંતર્હિતં ગુરું ચૈવ બભૂવુશ્ચિંતયાઽન્વિતાઃ

પરસ્પરમથોચુસ્તે મોહિતાસ્તસ્ય માયયા ॥
સંપ્રસાદ્યો મહાત્મા ચ યાતોઽસૌ રુષ્ટમાનસઃ

વંચયિત્વા ગતઃ પાપો ગુરુઃ કપટપંડિતઃ ॥
ભ્રાતૃસ્ત્રીલંભનઃ પ્રાયો મલિનોંઽતર્બહિઃ શુચિઃ

કિં કુર્મઃ ક્વ ચ ગચ્છામઃ કથં કાવ્યં પ્રકોપિતમ્ ॥
કૂર્વીમહિ સહાયાર્થં પ્રસન્નં હૃષ્ટમાનસમ્

ઇતિ સંચિંત્ય તે સર્વે મિલિતા ભયકંપિતાઃ ॥
પ્રહ્લાદં પુરતઃ કૃત્વા જગ્મુસ્તે ભાર્ગવં પુનઃ

પ્રણેમુશ્ચરણૌ તસ્ય મુનેર્મૌનભૃતસ્તદા ॥
ભાર્ગવસ્તાનુવાચાથ રોષસંરક્તલોચનઃ

મયા પ્રબોધિતા યૂયં મોહિતા ગુરુમાયયા ॥
ન ગૃહીતં વચો યોગ્યં તદા યાજ્યા હિતં શુચિ

તદાઽવગણિતશ્ચાહં ભવદ્ભિસ્તદ્વશં ગતૈઃ ॥
પ્રાપ્તં નૂનં મદોન્મત્તૈર્મમાઽવમાનજં ફલમ્

તત્ર ગચ્છત સદ્ભ્રષ્ટા યત્રાસૌ કપટાકૃતિઃ ॥
વંચકઃ સુરકાર્યાર્થી નાહં તદ્વદ્ધિ વંચકઃ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
એવં બ્રુવતં શુક્રં તુ વાક્યં સંદિગ્ધયા ગિરા ॥
પ્રહ્લાદસ્તં તદોવાચ ગૃહીત્વા ચરણૌ તતઃ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ ॥
ભાર્ગવાઽદ્ય સમાયાતાન્યાજ્યાનસ્માંસ્તથાઽઽતુરાન્ ॥
ત્યક્તું નાર્હસિ સર્વજ્ઞ ત્વદ્ધિતાંસ્તનયાન્હિ નઃ

ગતે ત્વયિ તુ મંત્રાર્થં શૈલૂષેણ દુરાત્મના ॥
ત્વદ્વેષમધુરાઽઽલાપૈર્વયં તેન પ્રવંચિતાઃ

અજ્ઞાનકૃતદોષેણ નૈવ કુપ્યતિ શાંતિમાન્ ॥
સર્વજ્ઞસ્ત્વં વિજાનાસિ ચિત્તં નઃ પ્રવણં ત્વયિ

જ્ઞાત્વા નસ્તપસા ભાવં ત્યજ કોપં મહામતે ॥
બ્રુવંતિ મુનયઃ સર્વે ક્ષણકોપાહિ સાધવઃ

જલં સ્વભાવત શીતં વહ્ન્યાતપ સમાગ માત્ ॥
ભવત્યુષ્ણં વિયોગાચ્ચ શીતત્વમનુગચ્છતિ

ક્રોધશ્ચાંડાલરૂપો વૈ ત્યક્તવ્યઃ સર્વથા બુધૈઃ ॥
તસ્માદ્રોષં પરિત્યજ્ય પ્રસાદં કુરુ સુવ્રત

યદિ ન ત્યજસિ ક્રોધં ત્યજસ્યસ્માન્સુદુઃખિતાન્ ॥
ત્વયા ત્યક્તા મહાભાગ ગમિષ્યામો રસાતલમ્

વ્યાસ ઉવાચ ॥
પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભાર્ગવો જ્ઞાનચક્ષુષા ॥
વિલોક્ય સુમના ભૂત્વા તાનુવાચ હસન્નિવ

ન ભેતવ્યં ન ગંતવ્યં દાનવા વા રસાતલમ્ ॥
રક્ષયિષ્યામિ વો યાજ્યાન્મંત્રૈરવિતથૈઃ કિલ

હિતં સત્યં બ્રવીમ્યદ્ય શૃણુધ્વં તત્તુ નિશ્ચયમ્ ॥
વચનં મમ ધર્મજ્ઞાઃ શ્રુતં યદ્બ્રહ્મણઃ પુરા

અવશ્યંભાવિનો ભાવાઃ પ્રભવંતિ શુભાઽશુભાઃ ॥
દેવં ન ચાઽન્યથા કર્તું ક્ષમઃ કોઽપિ ધરાતલે

અદ્ય મંદબલા યૂયં કાલયોગાદસંશયમ્ ॥
દેવૈર્જિતાઃ સકૃચ્ચાઽપિ પાતાલં પ્રતિપત્સ્યથ

પ્રાપ્તઃ પર્યાયકાલો વૈ ઇતિ બ્રહ્માઽભ્યભાષત ॥
ભુક્તં રાજ્યં ભવદ્ભિશ્ચ પૂર્ણં સર્વં સમૃદ્ધિમત્

યુગાનિ દશ પૂર્ણાનિ દેવાનાક્રમ્ય મૂર્ધનિ ॥
દૈવયોગાચ્ચ યુસ્માભિર્ભુક્તં ત્રૈલોક્યમૂર્જિતમ્

સાવર્ણિકે મનૌ રાજ્યં પુનસ્તત્તુ ભવિષ્યતિ ॥
પૌત્રસ્ત્રૈલોક્ય વિજયી રાજ્યં પ્રાપ્સ્યતિ તે બલિઃ

યદા વામનરૂપેણ હૃતં દેવેન વિષ્ણુના ॥
તદૈવ ચ ભવત્પૌત્રઃ પ્રોક્તો દેવેન જિષ્ણુના

હૃતં યેન બલે રાજ્યં દેવવાંછાર્થ સિદ્ધયે ॥
ત્વમિંદ્રો ભવિતા ચાગ્રે સ્થિતે સાવર્ણિકે મનૌ

ભાર્ગવ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તો હરિણા પૌત્રસ્તવ પ્રહ્લાદ સાંપ્રતમ્ ॥
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં ગુપ્તશ્ચરતિ ભીતવત્

એકદા વાસવેનાસૌ બલિર્ગર્દભરૂપભાક્ ॥
શૂન્યે ગૃહે સ્થિતઃ કામં ભયભીતઃ શતક્રતો

પૃષ્ટશ્ચ બહુધા તેન વાસવેન બલિસ્તદા ॥
કિમર્થં ગાર્દભં રૂપં કૃતવાન્દૈત્યપુંગવ

ભોક્તા ત્વં સર્વલોકસ્ય દૈત્યાનાં ચ પ્રશાસિતા ॥
ન લજ્જા ખરરૂપેણ તવ રાક્ષસસત્તમ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દૈત્યરાજો બલિસ્તદા

પ્રોવાચ વચનં શક્રં કોઽત્ર શોકઃ શતક્રતો ॥
યથા વિષ્ણુર્મહાતેજા મત્સ્યકચ્છપતાં ગતઃ

તથાઽહં ખરરૂપેણ સંસ્થિતઃ કાલયોગતઃ ॥
યથા ત્વં કમલે લીનઃ સંસ્થિતો બ્રહ્મહત્યયા

પીડિતશ્ચ તથા હ્યદ્ય સ્થિતોઽહં ખરરૂપધૃક્ ॥
દૈવાધીનસ્ય કિં દુઃખં કિં સુખં પાકશાસન

કાલઃ કરોતિ વૈ નૂનં યદિચ્છતિ યથા તથા ॥
ભાર્ગવ ઉવાચ ॥
ઇતિ તૌ બલિદેવેશૌ કૃત્વા સંવિદમુત્તમામ્

પ્રબોધં પ્રાપતુઃ કામં યથાસ્થાનં ચ જગ્મતુઃ ॥
ઇત્યેતત્તે સમાખ્યાતા મયા દૈવબલિષ્ઠતા

દૈવાધીનં જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે ચતુર્થસ્કંધે ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ