ચિત્તવિશુદ્ધિપ્રકરણ · શ્લોક 41-60

તવ્દત્પાત્રીકૃતં ચિત્તં પ્રજ્ઞોપાયવિધાનતઃ ।
ભુઞ્જાનો મુચ્યતે કામો મોચયત્યપરાનપિ

દુર્વિજ્ઞૈઃ સેવિતઃ કામઃ કામો ભવતિ બન્ધનમ્ ।
સ એવ સેવિતો વિજ્ઞૈઃ કામો મોક્ષપ્રસાધકઃ

પ્રસિદ્ધં સકલે લોકે ક્ષીરં વિષવિનાશનમ્ ।
તદેવ ફણિભિઃ પીતં સુતરાં વિષવર્ધનમ્

જલે ક્ષીરં યથાવિષ્ટં હંસો પિબતિ પણ્ડિતઃ ।
સવિષાન્ વિષાયાંસ્તદ્વદ્ ભુક્ત્વા મુક્તશ્ચ પણ્ડિતઃ

યથૈવ વિધિવદ્ભુક્તં વિષમપ્યમૃતાયતે ।
દુર્ભુક્તં ઘૃતપૂરાદિ બાલાનાન્તુ વિષાયતે

ઇદમેવ હિ યચ્ચિત્તં શોધિતં હેતુભિઃ શુભૈઃ ।
નિર્વિકલ્પં નિરાલમ્બં ભાતિ પ્રકૃતિનિર્મલમ્

યથા વહ્નિઃ કૃશોપ્યેષ તૈલવર્ત્યાદિસંસ્કૃતઃ ।
દીપો નિર્મલનિષ્કમ્પઃ સ્થિરસ્તિમિરનાશનઃ

વટબીજં યથા સૂક્ષ્મં સહકારસમન્વિતમ્ ।
શાખામૂલફલોપેતં મહાવૃક્ષવિધાયકમ્

હરિદ્રાચૂર્ણસંયોગાદ્વર્ણાન્તરમિતિ સ્મૃતમ્ ।
પ્રજ્ઞોપાયસમાયોગાદ્ધર્મધાતું તથા વિદુઃ

ઘૃતં ચ મધુસંયુક્તં સમાંશં વિષતાં વ્રજેત્ ।
તદેવ વિધિવદ્ભુઇક્તમુત્કૃષ્ટં તુ રસાયનમ્

રસઘૃષ્ટં યથા તામ્રં નિર્દોષં કાઞ્ચનં ભવેત્ ।
જ્ઞાનશુદ્ધ્યા તથા ક્લેશાઃ સમ્યક્ કલ્યાણકારકાઃ

હીનયાનાભિરૂઢાનાં મૃત્યુશઙ્કા પદે પદે ।
સંગ્રામજયચિત્તસ્તુ દૂર એવ વ્યવસ્થિતઃ

મહાયાનાભિરૂઢસ્તુ કરુણાધર્મવર્મિતઃ ।
પ્રજ્ઞાતન્તુધનુર્બાણો જગદુડ્વરણાશયઃ

મહાસત્ત્વો મહોપાયઃ સ્થિરબુદ્વિરતન્દ્રિતઃ ।
જિત્વા દુસ્તરસઙ્ગ્રામં તારયેદપરાનપિ

પશવો ઽપિ હિ ક્લિશ્યન્તે સ્વાર્થમાત્રપરાયણાઃ ।
જગદર્થવિધાતારો ધન્યાસ્તે વિરલા જનાઃ

શીતવાતાદિદુઃખાનિ સહન્તે સ્વાર્થલમ્પટાઃ ।
જગદર્થપ્રવૃત્તાસ્તે ન સહન્તે કથં નુ તે

નારકાણ્યપિ દુઃખાનિ સોઢવ્યાનિ કૃપાલુભિઃ ।
શીતવાતાદિદુઃખાનિ કસ્તાન્યપિ વિચારયેત્

ન કષ્ટકલ્પનાં કુર્યાન્નોપવાસેન ચ ક્રિયામ્ ।
સ્નાનં શૌચં ન ચૈવાત્ર ગ્રામધર્મં વિવર્જયેત્

નખદન્તાસ્થિમજ્જાનઃ પિતુઃ શુક્રવિકારજાઃ ।
માંસશોણિતકેશાદિ માતૃશોણિતસમ્ભવમ્

ઇત્થમશુચિસમ્ભૂતઃ પિણ્ડો યો ઽશુચિપૂરિતઃ ।
કથં સંસ્તાદૃશઃ કાયો ગઙ્ગાસ્નાનેન શુધ્યતિ