છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 7.3

છુપ્ભ્_7,2.2 સમાનમન્યત્ ॥2॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ સપ્તમાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,3.1
મનો વાવ વાચો ભૂયઃ ।
યથા વૈ દ્વે વામલકે દ્વે વા કોલે દ્વૌ વાક્ષૌ મુષ્ટિર્ અનુભવત્ય્ એવં વાચં ચ નામ ચ મનો ઽનુભવતિ ।
સ યદા મનસા મનસ્યતિ મન્ત્રાન્ અધીયીયેત્ય્ અથાધીતે ।
કર્માણિ કુર્વીયેત્ય્ અથ કુરુતે ।
પુત્રાંશ્ ચ પશૂંશ્ ચેચ્છેયેત્ય્ અથેચ્છતે ।
ઇમં ચ લોકમ્ અમું ચેચ્છેયેત્ય્ અથેચ્છતે ।
મનો હ્ય્ આત્મા ।
મનો હિ લોકઃ ।
મનો હિ બ્રહ્મ ।
મન ઉપાસ્સ્વેતિ

છુપ્ભ્_7,3.1 મનો મનસ્યનવિશિષ્ટમન્તઃકરણં વાચો ભૂયઃ ।
તદ્ધિ મનસ્યનવ્યાપારવદ્વાચં વક્તવ્યે પ્રેરયતિ ।
તેન વાઙ્મનસ્યન્તર્ભવતિ ।
યચ્ચ યસ્મિન્નન્તર્ભવતિ તત્તસ્ય વ્યાપકત્વાત્તતો ભૂયો ભવતિ ।
યથા વૈ લોકે દ્વે વાઽમલકે ફલે દ્વે વા કોલે બદરફલે દ્વૌ વાક્ષૌ વિભીતકફલે મુષ્ટિરનુભવતિ મુષ્ટિસ્તે ફલે વ્યાપ્નોતિ મુષ્ટૌ હિ તે અન્તર્ભવતઃ ।
એવં વાચં ચ નામ ચાઽમલકાદિવન્મનો ઽનુભવતિ ।
સ યદા પુરુષે યસ્મિન્કાલે મનસાન્તઃકરણેન મનસ્યતિ મનસ્યનં વિવક્ષાબુદ્ધિઃ કથં?મન્ત્રાનધીયીયોચ્ચારયેયમિત્યેવં વિવક્ષાં કૃત્વાથાધીતે તથા કર્માણિ કુર્વીયેતિ ચિકીર્ષાબુદ્ધિં કૃત્વાથ કુરુતે પુત્રાંશ્ચ પશૂંશ્ચેચ્છેયેતિ પ્રાપ્તીચ્છાં કૃત્વા તત્પ્રાપ્ત્યુપાયાનુષ્ઠાનેનાથેચ્છતે પુત્રાદીન્પ્રાપ્નોતીત્યર્થઃ ।
તથેમં ચ લોકમમું ચોપાયેનેચ્છેયેતિ તત્પ્રપ્ત્યુપાયાનુષ્ઠાનેનાથેચ્છચે પ્રાપ્નોતિ ।
મનો હ્યાત્માઽત્મનઃ કર્તૃત્વં ભોક્તૃત્વં ચ સતિ મનસિ નાન્યથેતિ મનો હ્યાત્મેત્યુચ્યતે ।
મનો હિ લોકઃ સત્યેવ હિ મનસિ લોકો ભવતિ તત્પ્રાપ્ત્યુપાયાનુષ્ઠાનં ચેતિ મનો હિ લોકો યસ્માત્તસ્માન્મનો હિ બ્રહ્મ ।
યત એવં તસ્માન્મન ઉપાઃસ્વેતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,3.2
સ યો મનો બ્રહ્મેત્ય્ ઉપાસ્તે ।
યાવન્ મનસો ગતં તત્રાસ્ય યથાકામચારો ભવતિ યો મનો બ્રહ્મેત્ય્ ઉપાસ્તે ।
અસ્તિ ભગવો મનસો ભૂય ઇતિ ।
મનસો વાવ ભૂયો ઽસ્તીતિ ।
તન્ મે ભગવાન્ બ્રવીત્વ્ ઇતિ