છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 7.26

છુપ્ભ્_7,25.2 અહઙ્કારેણ દેહાદિસંઘાતો ઽપ્યાદિશ્યતે ઽવિવેકિભિરિત્યતસ્તદાશઙ્કા મા ભૂદિત્યથાનન્તરમાત્માદેશ આત્મનૈવ કેવલેન સત્સ્વરૂપેણ શુદ્ધેનાઽદિશ્યતે ।
આત્મૈવ સર્વતઃ સર્વમિત્યેવમેકમજં સર્વતો વ્યોમવત્પૂર્ણમન્યશૂન્યં પશ્યન્સ વા એષ વિદ્વાન્મનનવિજ્ઞાનાભ્યામાત્મરતિરાત્મન્યેવ રતી રમણં યસ્ય સો ઽયમાત્મરતિઃ ।
તથાઽત્મક્રીડઃ ।
દેહમાત્રસાધના રતિર્બાહ્યસાધના ક્રીડા ।
લોકે સ્રીભિઃ સખિભિશ્ચ ક્રીડતીતિ દર્શનાત્ ન તથા વિદુષઃ કિં તર્હ્યાત્મવિજ્ઞાનનિમિત્તમેવોભયં ભવતીત્યર્થઃ ।
મિથુનં દ્વંન્દ્વજનિતં સુખં તદપિ દ્વન્દ્વનિરપેક્ષં યસ્ય વિદુષઃ ।
તથાઽત્માનન્દઃ શબ્દાદિનિમિત્ત આનન્દો ઽવિદુષાં ન તથાસ્ય વિદુષઃ કિં તર્હ્યાત્મનિમિત્તમેવ સર્વં સર્વદા સર્વપ્રકારેણ ચ દેહજીવિતભોગાદિનિમિત્તબાહ્યવસ્તુનિરપેક્ષ ઇત્યર્થઃ ।
સ એવંલક્ષણો વિદ્વાઞ્જીવન્નેવ સ્વારાજ્યે ઽભિષિક્તઃ પતિતે ઽપિ દેહે સ્વરાડેવ ભવતિ ।
યત એવં ભવતિ તત એવ તસ્ય સર્વેષુ લોકેષુ કામચારો ભવતિ ।
પ્રાણાદિષુ પૂર્વભૂમિષુ તત્રાસ્યેતિ તાવન્માત્રપરિચ્છિન્નકામચારત્વમુક્તમન્રાજત્વં ચાર્થપ્રાપ્તં સાતિશયત્વાદ્યથાપ્રાપ્તસ્વારાજ્યકામચારત્વાનુવાદેન તતન્નિવૃત્તિરિહોચ્યતે સ સ્વરાડિત્યાદિના ।
અથ પુનર્યે ઽન્યથાત ઉક્તદર્શનાદન્યથા વૈપરીત્યેન યથોક્તમેવ વા સમ્યઙ્ન વિદુસ્તે ઽન્યરાજાનો ભવન્તિ અન્યઃ પરો રાજા સ્વામી યેષાં તે ઽન્યરાજાનસ્તે ।
કિઞ્ચ ક્ષય્યો લોકો યેષાં તે ક્ષય્ય્લોકાઃ ।
ભેદદર્શનસ્યાલ્પવિષયત્વાદલ્પં ચ તન્મર્ત્યમિત્યવોચામ ।
તસ્માદ્યે દ્વૈતદર્શિનસ્તે ક્ષય્યલોકાઃ સ્વદર્શનાનુરૂપ્યેણૈવ ભવન્ત્યત એવ તેષાં સર્વેષુ લોકેષ્વકામચારો ભવતિ ॥2॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ સપ્તમાધ્યાયસ્ય પઞ્ચવિંશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,26.1
તસ્ય હ વા એતસ્યૈવં પશ્યત એવં મન્વાનસ્યૈવં વિજાનત આત્મતઃ પ્રાણ આત્મત આશાત્મતઃ સ્મર આત્મત આકાશ આત્મતસ્ તેજ આત્મત આપ આત્મત આવિર્ભાવતિરોભાવાવ્ આત્મતો ઽન્નમ્ આત્મતો બલમ્ આત્મતો વિજ્ઞાનમ્ આત્મતો ધ્યાનમ્ આત્મતશ્ ચિત્તમ્ આત્મતઃ સંકલ્પ આત્મતો મન આત્મતો વાગ્ આત્મતો નામાત્મતો મન્ત્રા આત્મતઃ કર્માણ્ય્ આત્મત એવેદં સર્વમ્ ઇતિ

છુપ્ભ્_7,26.1 તસ્ય હ વા એતસ્યેત્યાદિ સ્વારાજ્યં પ્રાપ્તસ્ય પ્રકૃતસ્ય વિદુષ ઇત્યર્થઃ ।
પ્રાક્સદાત્મવિજ્ઞાનાત્સ્વાત્મનો ઽન્યસ્માત્સતઃ પ્રાણાદેર્નામાન્તસ્યોત્પત્તિપ્રલયાવભૂતાં સદાત્માવિજ્ઞાને તુ સતીદાનીં સ્વાત્મત એવ સંવૃત્તૌ તથા સર્વો ઽપ્યન્યો વ્યવહાર આત્મત એવ વિદુષઃ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,26.2
તદ્ એષ શ્લોકઃ ।
ન પશ્યો મૃત્યું પશ્યતિ ન રોગં નોત દુઃખતામ્ ।
સર્વં હ પશ્યઃ પશ્યતિ સર્વમ્ આપ્નોતિ સર્વશઃ ।
ઇતિ ।
સ એકધા ભવતિ ત્રિધા ભવતિ પઞ્ચધા ।
સપ્તધા નવધા ચૈવ પુનશ્ ચૈકાદશ સ્મૃતઃ ।
શતં ચ દશ ચૈકશ્ ચ સહસ્રાણિ ચ વિંશતિઃ ।
આહારશુદ્ધૌ સત્ત્વશુદ્ધિઃ ।
સત્ત્વશુદ્ધૌ ધ્રુવા સ્મૃતિઃ ।
સ્મૃતિલમ્ભે સર્વગ્રન્થીનાં વિપ્રમોક્ષઃ ।
તસ્મૈ મૃદિતકષાયાય તમસસ્ પારં દર્શયતિ ભગવાન્ સનત્કુમારઃ ।
તં સ્કન્દ ઇત્ય્ આચક્ષતે