છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 6.6

છુપ્ભ્_6,5.4 યત એવમન્નમયં હિ સોમ્ય મન આપોમયઃ પ્રાણસ્તેજોમયી વાક્ ।
નનુ કેવલાન્નભક્ષિણ આખુપ્રભૃતયો વાગ્મિનઃ પ્રાણવન્તશ્ચ તથાંમાત્રભક્ષ્યાઃ સામુદ્રા મીનમકરપ્રભૃતયો મનસ્વિનો વાગ્ગ્મિનશ્ચ તથા સ્નેહપાનામપિ પ્રાણવત્ત્વં ચાનુમેયં યદિ સન્તિ તત્ર કથમન્નમયં હિ સોમ્ય મન ઇત્યાદ્યુચ્યતે ।
નૈષ દોષઃ ।
સર્વસ્ય ત્રિવૃત્કૃતત્વાત્સર્વત્ર સર્વોપપત્તેઃ ।
ન હ્યત્રિવૃત્કૃતમન્નમશ્નાતિ કશ્ચિદાપો વાત્રિવૃત્કૃતાઃ પીયન્તે તેજો વાત્રિવૃત્કૃતમશ્નાતિ કશ્ચિદિત્યન્નાદાનામાખુપ્રભૃતીનાં વાગ્ગ્મિત્વં પ્રાણવત્ત્વં ચેત્યાદ્યવિરુદ્ધમ્ ।
ઇત્યેવં પ્રત્યાયિતઃ શ્વેકેતુરાહ-ભૂય એવ પુનરેવ મા માં ભગવાનન્નમયં હિ સોમ્ય મન ઇત્યાદિ વિજ્ઞાપયતુ દૃષ્ટાન્તેનાવગમયુ નાદ્યાપિ મમાસ્મિન્નર્થે સમ્યઙ્નિશ્ચયો જાતઃ ।
યસ્માત્તેજોવન્નમયત્વેનાવિશિષ્ટે દેહ એકસ્મિન્નુપયુજ્યમાનાન્યન્નાપ્સ્નેહજાતાન્યણિષ્ઠધાતુરૂપેણ મનઃપ્રાણવાચ ઉપચિન્વન્તિ સ્વજાત્યનતિક્રમેણેતિ દુર્વિજ્ઞેયમિત્યભિપ્રાયો ઽતો ભૂય એવેત્યાદ્યાહ ।
તમેવમુક્તવન્તં તથાસ્તુ સોમ્યેતિ હોવાચ પિતા શૃણ્વત્ર દૃષ્ટાન્તં યથૈતદુપપદ્યતે યત્પૃચ્છસિ ॥4॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ ષષ્ઠાધ્યાયસ્ય પઞ્ચમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,6.1
દધ્નઃ સોમ્ય મથ્યમાનસ્ય યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ ।
તત્ સર્પિર્ ભવતિ

છુપ્ભ્_6,6.1 દધ્નઃ સોમ્ય મથ્યમાનસ્ય યો ઽણિમાણુભાવઃ સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ સમ્ભૂયોર્ધ્વં નવનૂતભાવેન ગચ્છતિ તત્સર્પિર્ભવતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,6.2
એવમ્ એવ ખલુ સોમ્યાન્નસ્યાશ્યમાનસ્ય યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ ।
તન્ મનો ભવતિ

છુપ્ભ્_6,6.2 યથાયં દૃષ્ટાન્ત એવમેવ ખલુ સોમ્યાન્નસ્યૌદનાદેરશ્યમાનસ્ય ભુજ્યમાનસ્યોદર્યેમાગ્નિના વાયુસહિતેત ખજેનેવ મથ્યમાનસ્ય યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ તન્મનો ભવતિ મનો ઽવયવૈઃ સહ સમ્ભૂય મન ઉપચિનોતીત્યેતત્ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,6.3
અપાં સોમ્ય પીયમાનાનાં યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ ।
સા પ્રાનો ભવતિ

છુપ્ભ્_6,6.3 તથાપાં સોમ્ય પીયમાનાનાં યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ સ પ્રાણો ભવતીતિ ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,6.4
તેજસઃ સોમ્યાશ્યમાનસ્ય યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ ।
સા વાગ્ ભવતિ

છુપ્ભ્_6,6.4 એવમેવ ખલુ સોમ્ય તેજસો ઽશ્યમાનસ્ય યો ઽણિમા સ ઊર્ધ્વઃ સમુદીષતિ સા વાગ્ભવતિ ॥4 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,6.5
અન્નમયં હિ સોમ્ય મનઃ ।
આપોમયઃ પ્રાણઃ ।
તેજોમયી વાગ્ ઇતિ ।
ભૂય એવ મા ભગવાન્ વિજ્ઞાપયત્વ્ ઇતિ ।
તથા સોમ્યેતિ હોવાચ