છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 6.13

છુપ્ભ્_6,12.3 સ ય ઇત્યાદ્યુક્તાર્થમ્ ।
યદિ તત્સજ્જગતો મૂલં કસ્માન્નોપલભ્યત ઇત્યેતદ્દૃષ્ટાન્તેન મા ભગવાન્ભૂય એવ વિજ્ઞાપયત્વિતિ ।
તથા સોમ્યેતિ હોવાચ પિતા ॥3॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ ષષ્ઠાધ્યાયસ્ય દ્વાદશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,13.1
લવણમ્ એતદ્ ઉદકે ઽવધાયાથ મા પ્રાતર્ ઉપસીદથા ઇતિ ।
સ હ તથા ચકાર ।
તં હોવાચ ।
યદ્ દોષા લવણમ્ ઉદકે ઽવાધા અઙ્ગ તદ્ આહરેતિ ।
તદ્ ધાવમૃશ્ય ન વિવેદ

છુપ્ભ્_6,13.1 વિદ્યમાનમપિ વસ્તુ નોપલભ્યતે પ્રકારાન્તરેણ તૂપલભ્યત ઇતિ શૃણ્વત્ર દૃષ્ટાન્તમ્ યદિ ચેમમર્થં પ્રત્યક્ષો સ હ પિત્રોક્તમર્થં પ્રત્યક્ષીકર્તુમિચ્છંસ્તથા ચકાર ।
તં હોવાચ પરેદ્યુઃ પ્રાતરૂપસીદથા ઉપગચ્છેથા ઇતિ ।
સ હ પિત્રોક્તમર્થં પ્રત્યક્ષીકર્તુમિચ્છંસ્તથા ચકાર ।
તં હોવાચ પરેદ્યુઃ પ્રાતર્યલ્લવં દોષા રાત્રાવુદકે ઽવાધા નિક્ષિપ્તવાનસ્યઙ્ગ હે વત્સ તદાહરેત્યુક્તસ્તલ્લવણમાજિહીર્ષુર્હ કિલાવમૃશ્યોદકે ન વિવેદ ન વિજ્ઞાતવાન્યથા તલ્લવણં, વિદ્યમાનમેવ સદપ્સુ લીનં સંશ્લિષ્ટમભૂતં ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,13.2
યથા વિલીનમ્ એવ ।
અન્;ગાસ્યાન્તાદ્ આચામેતિ ।
કથમ્ ઇતિ ।
લવણમ્ ઇતિ ।
મધ્યાદ્ આચામેતિ ।
કથમ્ ઇતિ ।
લવણમ્ ઇતિ ।
અન્તાદ્ આચામેતિ ।
કથમ્ ઇતિ ।
લવણમ્ ઇતિ ।
અભિપ્રાસ્યૈતદ્ અથ મોપસીદથા ઇતિ ।
તદ્ ધ તથા ચકાર ।
તચ્ છશ્વત્ સંવર્તતે ।
તં હોવાચાત્ર વાવ કિલ તત્ સોમ્ય ન નિભાલયસે ઽત્રૈવ કિલેતિ

છુપ્ભ્_6,13.2 યથા વિલીનં લવણં ન વેત્થ તથાપિ તચ્ચક્ષુષા સ્પર્શનેન ચ પિણ્ડરૂપં લવણમગૃહ્યમાણં વિદ્યત એવાપ્સૂપલભ્યતે ચોપાયાન્તરેણેત્યેતત્પુત્રં પ્રત્યાયયિતુમિચ્છન્નાહ-અઙ્ગાસ્યોદકસ્યાન્તાદુપરિ ગૃહીત્વાઽચામેત્યુક્ત્વા પુત્રં તથાકૃતવન્તમુવાચ કથમિતીતર આહ લવણં સ્વાદુતઃ ઇતિ ।
તથા મધ્યાદુદકસ્ય ગૃહીત્વાઽચામેતિ કથમિતિ લવણમિતિ ।
તથાન્તાદધોદેશાદ્ગૃહીત્વાઽચામેતિ કથમિતિ લવણમિતિ ।
યદ્યેવમભિપ્રાસ્ય પરિત્યજ્યૈતદુદકમાચમ્યાથ મોપસીદથા ઇતિ તદ્ધ તથા ચકાર લવણં પરિત્યજ્ય પિતૃસમીપમાજગામેત્યર્થઃ ।
ઇદં વચનં બ્રવંસ્તલ્લવમં તસ્મિન્નેવોદકે યન્મયા રાત્રૌ ક્ષિપ્તં શાશ્વન્નિત્યં સંવર્તતે વિદ્યમાનમેવ સત્સમ્યગ્વર્તતે ।
ઇત્યેવમુક્તવન્તં તં હોવાચ પિતા ।
યથેદં લવણં દર્શનસ્પર્શનાભ્યાં પૂર્વં ગૃહીતં પુનરુદકે વિલીનં તાભ્યામગૃહ્યમાણમપિ વિદ્યત એવોપાયાન્તરેણ જિહ્વયોપલભ્યમાનત્વાત્ ।
એવમેવાત્રૈવાસ્મિન્નેવ તેજોબન્નાદિકાર્યે શુઙ્ગેદેહે ।
વાવ કિલેત્યાચાર્યોપદેશસ્મરણપ્રદર્શનાર્થૌ ।
સત્તેજોબન્નાદિશુઙ્ગકારમં વટબીજાણિમવદ્વિદ્યમાનમેવેન્દ્રિયૈર્નોપલભસે ન નિભાલયસે ।
યથાત્રૈવોદકે દર્શનસ્પર્શનાભ્યામનુપલભ્યમાનં લવણં વિદ્યમાનમેવ જિહ્વયોપલબ્ધવાનસિ ।
એવમેવાત્રૈવ કિલ વિદ્યમાનં સજ્જગન્મૂલમુપાયાન્તરેણ લવણાણિમવદુપલપ્સ્યસ ઇતિ વાક્યશેષઃ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,13.3
સ ય એષો ઽણિમૈતદ્ આત્મ્યમ્ ઇદં સર્વમ્ ।
તત્ સત્યમ્ ।
સ આત્મા ।
તત્ ત્વમ્ અસિ શ્વેતકેતો ઇતિ ।
ભૂય એવ મા ભગવાન્ વિજ્ઞાપયત્વ્ ઇતિ ।
તથા સોમ્યેતિ હોવાચ