છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 4.5

છુપ્ભ્_4,4.5 તં હોવાચ ગૌતમો નૈતદ્વચો ઽબ્રાહ્મણો વિશેષેણ વક્તુમર્હત્યાર્જવાર્થસંયુક્તમ્ ।
ઋજવો હિ બ્રહ્મણા નેતરે સ્વભાવતઃ ।
યસ્માન્ન સત્યાદ્બ્રાહ્મણજાતિધર્માદગા નાપેતવાનસિ ।
અતો બ્રાહ્મણં ત્વામુપનેષ્યે ઽતઃ સંસ્કારાર્થં હોમાય સમિધં સોમ્યાઽહરેત્યુક્ત્વા તમુપનીય કૃશાનામબલાનાં ગોયૂથાન્નિરાકૃત્યાપકૃષ્ય ચતુઃશતા ચત્વારિ શતાનિ ગવામુવાચેમા ગાઃ સોમ્યાનુસંવ્રજાનુગચ્છ ।
ઇત્યુક્તસ્તા અરણ્યં પ્રત્યભિપ્રસ્થાપયન્નુવાચ-નાસહસ્રેણાપૂર્ણેન સહસ્રેણ નાઽવર્તેય ન પ્રત્યાગચ્છેયમ્ ।
સ એવમુક્ત્વા ગા અરણ્યં તૃણોદકબહુલં દ્વન્દ્વંરહિતં પ્રવેશ્ય સ હ વર્ષગણં દીર્ઘં પ્રોવાસ પ્રોષિતવાન્ ।
તાઃ સમ્યગ્ગાવો રક્ષિતા યદા યસ્મિન્કાલે સહસ્રં સંપેદુઃ સંપન્ના બભૂવુઃ ॥5॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ ચતુર્થાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,5.1
અથ હૈનમ્ ઋષભો ઽભ્યુવાદ સત્યકામ 3 ઇતિ ।
ભગવ ઇતિ હ પ્રતિશુશ્રાવ ।
પ્રાપ્તાઃ સોમ્ય સહસ્રં સ્મઃ ।
પ્રાપય ન આચાર્યકુલમ્

છુપ્ભ્_4,5.1 તમેતં શ્રદ્ધાતપોભ્યાં સિદ્ધં વાયુદેવતા દિક્સંબન્ધિની તુષ્ટા સત્યૃષભમનુપ્રવિશ્યર્ષભાપન્નાનુગ્રહાયાથ હૈનમૃષભો ઽભ્યુવાદાભ્યુક્તવાન્સત્યકામ 3 ઇતિ સંબોધ્ય, તમસૌ સત્યકામો ભગવ ઇતિ હ પ્રતિશુશ્રાવ પ્રતિવચનં દદૌ ।
પ્રપ્તાઃ સોમ્ય સહસ્રં સ્મઃ પૂર્ણા તવ પ્રતિજ્ઞાતઃ પ્રાપય નો ઽસ્માનાચાર્યકુલમ્ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,5.2
બ્રહ્મણશ્ ચ તે પાદં બ્રવાણિ ઇતિ ।
બ્રવીતુ મે ભગવાન્ ઇતિ ।
તસ્મૈ હોવાચ ।
પ્રાચી દિક્ કલા ।
પ્રતિચી દિક્ કલા ।
દક્ષિણા દિક્ કલા ।
ઉદીચી દિક્ કલા ।
એષ વૈ સોમ્ય ચતુષ્કલઃ પાદો બ્રહ્મણઃ પ્રકાશવાન્ નામ

છુપ્ભ્_4,5.2 કિઞ્ચાહં બ્રઙ્મણઃ પરસ્ય તે તુભ્યં પાદં બ્રવાણિ કથયાનિ ।
ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચ-બ્રવીતુ કથયતુ મે મહ્યં ભગવાન્ ।
ઇત્યુક્ત ઋષભસ્તસ્મૈ સત્યકામાય હોવાચ ।
પ્રાચી દિક્કલા બ્રહ્મણઃ પાદસ્ય ચતુર્થો ભાગઃ ।
તથા પ્રતીચી દિક્કલા દક્ષિણા દિક્કલોદીચી દિક્કલૈષ વૈ સૈમ્ય બ્રહ્મણઃ પાદશ્ચતુશષ્કલશ્ચતસ્રઃ કલા અવયવા યસ્ય સો ઽયં ચતુષ્કલઃ પાદો બ્રહ્મણઃ પ્રકાશવાન્નામ પ્રકાશવાનિત્યવં નામાભિધાનં યસ્ય ।
તથોત્તરે ઽપિ પાદાસ્ત્રયશ્ચતુષ્કલા બ્રહ્મણઃ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,5.3
સ ય એતમ્ એવં વિદ્વાંશ્ ચતુષ્કલં પાદં બ્રહ્મણઃ પ્રકાશવાન્ ઇત્ય્ ઉપાસ્તે પ્રકાશવાન્ અસ્મિંલ્ લોકે ભવતિ ।
પ્રકાશવતો હ લોકાઞ્ જયતિ ય એતમ્ એવં વિદ્વાંશ્ ચતુષ્કલં પાદં બ્રહ્મણઃ પ્રકાશવાન્ ઇત્ય્ ઉપાસ્તે