છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 1.9

છુપ્ભ્_1,8.8 તમેવમુક્તવન્તં હ પ્રવાહણો જૈવલિરુવાચાન્તવદ્વૈ કિલ તે શાલાવત્ય સામેત્યાદિ પૂર્વવત્ ।
તતઃ શાલાવત્ય આહ-હન્તાહમેતદ્ભગવત્તો વેદાનીતિ વિદ્ધીતિ હોવાચેતરો ઽનુજ્ઞાત આહ ॥8॥
ઇતિ છાન્દોગ્યોપનિષચ્છાઙ્કરભાષ્યે પ્રથમોધ્યાયસ્યાષ્ટમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,9.1
અસ્ય લોકસ્ય કા ગતિર્ ઇતિ ।
આકાશ ઇતિ હોવાચ ।
સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્ય્ આકાશાદ્ એવ સમુત્પદ્યન્તે ।
આકાશં પ્રત્ય્ અસ્તં યન્તિ ।
આકાશો હ્ય્ એવૈભ્યો જ્યાયાન્ ।
આકાશઃ પરાયણમ્

છુપ્ભ્_1,9.1 અસ્ય લોકસ્ય કા ગતિરિતિ ।
આકાશ ઇતિ હોવાચ પ્રવાહણઃ ।
આકાશ ઇતિ ચ પર આત્મા"આકાશો વૈ નામે"તિ શ્રુતેઃ ।
તસ્ય હિ કર્મ સર્વભૂતોત્પાદકત્વમ્ ।
તસ્મિન્નેવ હિ ભૂતપ્રલયઃ ।
તત્તેજો ઽસૃજત ।
તેજઃ પરસ્યાં દેવતાયામિતિ હિ વક્ષ્યતિ ।
સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાનિ સ્થાવરજઙ્ગમાન્યાકાશાદેવ સમુત્પદ્યન્તે તેજોબન્નાદિક્રમેણ, સામર્થ્યાત્ ।
આકાશં પ્રત્યસ્તં યન્તિ પ્રલયકાલે તેનૈવ વિપરીતક્રમેણ હિ યસ્માદાકાશ એવૈભ્યઃ સર્વેભ્યો ભૂતેભ્યો જ્યાયાન્મહત્તરો ઽતઃ સ સર્વેષાં ભૃતાનાં પરમયનં પરાયણં પ્રતિષ્ઠા ત્રિષ્વપિ કાલેષ્વિત્યર્થઃ ॥1॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,9.2
સ એષ પરોવરીયાન્ ઉદ્ગીથઃ ।
સ એષો ઽનન્તઃ ।
પરોવરીયો હાસ્ય ભવતિ પરોવરીયસો હ લોકાઞ્ જયતિ ય એતદ્ એવં વિદ્વાન્ પરોવરીયાંસમ્ ઉદ્ગીથમ્ ઉપાસ્તે

છુપ્ભ્_1,9.2 યસ્માત્પરં પરં વરીયો વરીયસો ઽપ્યેષ વરઃ પરશ્ચ વરીયાશ્ચ રપોવરીયાનુદ્ગીથઃ પરમાત્મા સમ્પન્ન ઇત્યર્થઃ ।
અત એવ સ એષો ઽનન્તો ઽવિદ્યામાનાન્તસ્તમેતં પરોવરીયાંસં પરમાત્મભૂતમનન્તમેવં વિદ્વાન્પરોવરીયાંસમુદ્ગીથમુપાસ્તે ।
તસ્યૈતત્ફલમાહ-પરોવરીયઃ પરં પરં વરીયો વિશિષ્ટતરં જીવનં હાસ્ય વિદુષો ભવતિ દૃષ્ટં ફલમદૃષ્ટં ચ પરોવરીયસ ઉત્તરોત્તરવિશિષ્ટતરાનેવ બ્રહ્માકાશાન્તાંલ્લોકાઞ્જયતિ ય એતદેવં વિદ્વાનુદ્ગીથમુપાસ્તે ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,9.3
તં હૈતમ્ અતિધન્વા શૌનક ઉદરશાણ્ડિલ્યાયોક્ત્વોવાચ ।
યાવત્ ત એનં પ્રજાયામ્ ઉદ્ગીથં વેદિષ્યન્તે પરોવરીયો હૈભ્યસ્ તાવદ્ અસ્મિંલ્ લોકે જીવનં ભવિષ્યતિ

છુપ્ભ્_1,9.3 કિં ચ તમેતમુદ્ગીથં વિદ્વાનતિધન્વા નામતઃ શુનકસ્યાપત્યં શૌનક ઉદરશાડિલ્યાય શિષ્યાયૈતમુદ્ગીથદર્શનમુક્ત્વોવાચ ।
યાવત્તે તવ પ્રજાયાં પ્રજાસન્તતાવિત્યર્થઃ ।
એનમુદ્ગીથં ત્વત્સન્તતિજા વેદિષ્યન્તે જ્ઞાસ્યન્તિ તાવન્તં કાલં પરોવરીયો હૈભ્યઃ પ્રસિદ્ધેભ્યો લૌકિકજીવનેભ્ય ઉત્તરોત્તરવિશિષ્ટતરં જીવનં તેભ્યો ભવિષ્યતિ ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,9.4
તથામુષ્મિંલ્ લોકે લોક ઇતિ ।
સ ય એતમ્ એવ વિદ્વાન્ ઉપાસ્તે પરોવરીય એવ હાસ્યામુષ્મિંલ્ લોકે જીવનં ભવતિ તથામુષ્મિંલ્ લોકે લોક ઇતિ લોકે લોક ઇતિ