છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 1.13

છુપ્ભ્_1,12.5 ઓમદામોં પિબામોં દેવો દ્યોતનાત્ ।
વરુણો વર્ષણાજ્જગતઃ ।
પ્રજાપતિઃ પાલનાત્પ્રજાનામ્ ।
સવિતા પ્રસવિતૃત્વાત્સર્વસ્યાઽદિત્ય ઉચ્યતે ।
એતૈઃ પર્યાયૈઃ સ એવંભૂત આદિત્યો ઽન્નમસ્મભ્યમિહાઽબરદાબરત્વિતિ ।
ત એવં હિં કૃત્વા પુનરપ્યૂચુઃ-સ ત્વં હે ઽન્નપતે ।
સ હિ સર્વસ્યાન્નસ્ય પ્રસવિતૃત્વાત્પતિઃ ।
ન હિ તત્પાકેન વિના પ્રભૂતમન્નમણુમાત્રમપિ જાયતે પ્રાણિનામ્ ।
અતો ઽન્નપતિઃ ।
હે ઽન્નપતે ઽન્નમસ્મભ્યમિહાઽહરાઽહરેતિ ।
અભ્યાસ આદરાર્થઃ ।
ઓમિતિ ॥5॥
ઇતિ છાન્દોગ્યોપનિષચ્છાઙ્કરભાષ્યે પ્રથમોધ્યાયસ્ય દ્વાદશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,13.1
અયં વાવ લોકો હાઉકારઃ ।
વાયુર્ હાઇકારઃ ।
ચન્દ્રમા અથકારઃ ।
આત્મેહકારઃ ।
અગ્નિર્ ઈકારઃ

છુપ્ભ્_1,13.1 ભક્તિવિષયોપાસનં સામાવયવસમ્બદ્ધમિત્યતઃ સામાવયવાન્તરસ્તોભાક્ષર વિષયાણ્યુપાસનાન્તરાણિ સંહતાન્યુપદિશ્યન્તે ઽનન્તરં સામાવયવસમ્બદ્ધત્વાવિશેષાત્-અયં વાવાયમેવ લોકો હાઉકારઃ સ્તોભો રથન્તરે સામ્નિ પ્રસિદ્ધઃ-"ઇયં વૈ રથન્તરમ્" ઇતિ ।
અસ્માત્સમ્બન્ધસામાન્યાદ્ધાઉકારસ્તોભો ઽયં લોક ઇત્યેવમુપાસીત ।
વાયુર્હાકારઃ ।
વામદેવ્યે સામનિ હાઇકારઃ પ્રસિદ્ધઃ ।
વાય્વપ્સમ્બન્ધશ્ચ વામદેવસ્ય સામ્નો યોનિરિત્યસ્માત્સામાન્યાદ્ધાઇકારં વાયુદૃષ્ટ્યોપાસીત ।
ચન્દ્રમા અથકારઃ ।
ચન્દ્રદૃષ્ટ્યાથકારમુપાસીત ।
અન્ને હીદં સ્થિતમ્ ।
અન્નાત્મા ચન્દ્રઃ ।
થકારાકારસામાન્યાચ્ચ ।
આત્મેહકારઃ ।
ઇહેતિ સ્તોભઃ પ્રત્યક્ષો હ્યાત્મેતિ વ્યપદિશ્યતે ।
ઇહેતિ ચ સ્તોભઃ ।
તત્સામાન્યાત્ ।
અગ્નિરીકારઃ ।
ઈનિધનાનિ ચાઽગ્નેયાનિ સર્વાણિ સામાનીત્યતસ્તત્સામાન્યાત્ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,13.2
આદિત્ય ઊકારઃ ।
નિહવ એકારઃ ।
વિશ્વે દેવા ઔહોયિકારઃ ।
પ્રજપતિર્ હિઙ્કારઃ ।
પ્રાણઃ સ્વરઃ ।
અન્નં યા ।
વાગ્ વિરાટ્

છુપ્ભ્_1,13.2 આદિત્ય ઊકારઃ ।
ઉચ્ચૈરૂર્ધ્વં સન્તમાદિત્યં ગાયન્ત્યૂકારશ્ચાયં સ્તોભઃ ।
આદિત્યદૈવત્યે સામ્નિ સ્તોભ ઊ ઇત્યાદિત્ય ઊકારઃ ।
નિહવ ઇત્યાહ્વાનમેકારઃ સ્તોભઃ ।
એહીતિ ચાઽહ્વયન્તીતિ તત્સામાન્યાત્ ।
વિશ્વે દેવા ઔહોયિકારોવૈશ્વદેવ્યે સામ્નિ દર્શનાત્ ।
પ્રજાપતિર્હિઙ્કારઃ ।
આનિરુક્ત્યાદ્ધિઙ્કારસ્ય ચાવ્યક્તત્વાત્ ।
પ્રાણઃ સ્વરઃ ।
સ્વર ઇતિ સ્તોભઃ ।
પ્રાણસ્ય ચ સ્વરહેતુત્વસામાન્યાત્ ।
અન્નં યા યા ઇતિ સ્તોભો ઽન્નમ્ ।
અન્નેન હીદં યાતીત્યતસ્તત્સામાન્યાત્ ।
વાગિતિ સ્તોભો વિરાડન્નં દેવતાવિશેષો વા ।
વૈરાજે સામ્નિ સ્તોભદર્શનાત્ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,13.3
અનિરુક્તસ્ ત્રયોદશઃ સ્તોભઃ સંચરો હુઙ્કારઃ

છુપ્ભ્_1,13.3 અનિરુક્તો ઽવ્યક્તત્વાદિદં વેદં વેતિ નિર્વક્તું ન શક્યત ઇત્યતઃ સઞ્ચરો વિકલ્પ્યમાનસ્વરૂપ ઇત્યર્થઃ ।
કો ઽસાવિત્યાહ-ત્રયોદશઃ સ્તોભો હુઙ્કારઃ ।
અવ્યક્તો હ્યયમતો ઽનિરુક્તવિશેષ એવોપાસ્ય ઇત્યભિપ્રાયઃ ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,13.4
દુગ્ધે ઽસ્મૈ વાગ્ દોહં યો વાચો દોહઃ ।
અન્નવાન્ અન્નાદો ભવતિ ।
ય એતામ્ એવં સામ્નામ્ ઉપનિષદં વેદોપનિષદં વેદ