છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 1.12

છુપ્ભ્_1,11.9 પૃષ્ટો ઽન્નમિતિ હોવાચ ।
સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યન્નમેવાઽત્માનં પ્રતિ સર્વતઃ પ્રતિહરમાણાનિ જીવન્તિ ।
સૈષા દેવતા પ્રતિશબ્દસામાન્યાત્પ્રતિહારભક્તિમનુગતા ।
સમાનમન્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ ।
પ્રસ્તાવોદ્ગીથપ્રતિહારભક્તીઃ પ્રાણાદિત્યાન્નદૃષ્ટ્યોપાસીતેતિ સમુદાયાર્થઃ ।
પ્રાણાદ્યાપત્તિઃ કર્મસમૃદ્ધિર્વા ફલમિતિ ॥9॥
ઇતિ છાન્દોગ્યોપનિષચ્છાઙ્કરભાષ્યે પ્રથમોધ્યાયસ્યૈકાદશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,12.1
અથાતઃ શૌવ ઉદ્ગીથઃ ।
તદ્ ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ સ્વાધ્યાયમ્ ઉદ્વવ્રાજ

છુપ્ભ્_1,12.1 અતીતે ખણ્ડે ઽન્નાપ્રાપ્તિનિમિત્તા કષ્ટાવસ્થોક્તોચ્છિષ્ટપર્યુષિતભક્ષણલક્ષણા ।
સા મા ભૂદિત્યન્નલાભાયાથાનન્તરં શૌવઃ શ્વભિર્દૃષ્ટ ઉદ્ગીથ ઉદ્ગાનં સામાતઃ પ્રસ્તૂયતે ।
તત્તત્ર હ કિલ બકો નામતો દલ્ભસ્યાપત્યં દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા નામતો મિત્રાયાશ્ચાપત્યં મૈત્રેયઃ ।
વાશબ્દશ્ચાર્થે ।
દ્વ્યામુષ્યાયણો હ્યસૌ ।
વસ્તુવિષયે ક્રિયાસ્વિવ વિકલ્પાનુપપત્તેઃ ।
દ્વિનામા દ્વિગોત્ર ઇત્યાદિ હિ સ્મૃતિઃ ।
દૃશ્યતે ચોભયતઃ પિણ્ડભાક્ત્વમ્ ।
ઉદ્ગીથે બદ્ધચિત્તત્વાદૃષાવનાદરાદ્વા ।
વાશબ્દઃ સ્વાધ્યાયાર્થઃ ।
સ્વાધ્યાયં કર્તું ગ્રામાદ્બહિરુદ્વવ્રાજોદ્ગતવાન્વિવિક્તદેશસ્થોદકાભ્યાશમ્ ।
ઉદ્વવ્રાજ પ્રતિપાલયાઞ્ચકારેતિ ચૈકવચનાલ્લિઙ્ગાદેકો ઽસાવૃષિઃ ।
શ્વોદ્ગીથકાલપ્રતિપાલનાદૃષેઃ સ્વાધ્યાયકરણમન્નકામનયેતિ લક્ષ્યત ઇત્યભિપ્રાયઃ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,12.2
તસ્મૈ શ્વા શ્વેતઃ પ્રાદુર્ બભૂવ ।
તમ્ અન્યે શ્વાન ઉપસમેત્યોચુઃ ।
અન્નં નો ભગવાન્ આગાયતુ ।
અશનાયામ વા ઇતિ

છુપ્ભ્_1,12.2 સ્વાધ્યાયેન તોષિતા દેવતર્ષિર્વા શ્વરૂપં ગૃહીત્વા શ્વા શ્વેતઃ સંસ્તસ્મા ઋષયે તદનુગ્રહાર્થં પ્રાદુર્બભૂવ પ્રાદુશ્ચકાર ।
તમન્યે શુક્લં શ્વાનં ક્ષુલ્લકાઃ શ્વાન ઉપસમેત્યોચુરુક્તવન્તો ઽન્નં નો ઽસ્મભ્યં ભગવાનાગાયત્વાગાનેન નિષ્પાદયત્વિત્યર્થઃ ।
મુક્યપ્રાણં વાગાદયો વા પ્રાણમન્વન્નભુજઃ સ્વાધ્યાયપરિતોષિતાઃ સન્તો ઽનુગૃહ્ણીયુરેનં સ્વરૂપમાદાયેતિ યુક્તમેવં પ્રતિપત્તુમ્ ।
અશનાયામ વૈ બુભુક્ષિતાઃ સ્મો વા ઇતિ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,12.3
તાન્ હોવાચેહૈવ મા પ્રાતર્ ઉપસમીયતેતિ ।
તદ્ ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ પ્રતિપાલયાં ચકાર

છુપ્ભ્_1,12.3 એવમુક્તે શ્વા શ્વેત ઉવાચ તાન્ક્ષુલ્લાકાઞ્શુન ઇહૈવાસ્મિન્નેવ દેશે મા માં પ્રાતઃ પ્રાતઃકાલ ઉપસમીયાતેતિ ।
દૈર્ધ્યં છન્દસં સમીયાતેતિ, પ્રમાદપાઠો વા ।
પ્રાતઃ કાલકરણં તત્કાલ એવ કર્તવ્યાઝ્ર્વ્યતાટર્થમ્ ।
અન્નદસ્ય વા સવિતુરપરાહ્ને ઽનાભિમુખ્યાત્ ।
તત્તત્રૈવ હ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેય ઋષિઃ પ્રતિપાલયાઞ્ચકાર પ્રતીક્ષણં કૃતવાનિત્યર્થઃ ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,12.4
તે હ યથૈવેદં બહિષ્પવમાનેન સ્તોષ્યમાણાઃ સંરબ્ધાઃ સર્પન્તીત્ય્ એવમ્ આસસૃપુઃ ।
તે હ સમુપવિશ્ય હિઞ્ ચક્રુઃ

છુપ્ભ્_1,12.4 તે શ્વાનસ્તત્રૈવાઽગમ્ય ઋષેઃ સમક્ષં યથૈવેહ કર્મણિ બહિષ્પવમાનેન સ્તોત્રેણ સ્તોષ્યમાણા ।
ઉદ્ગાતૃપુરુષાઃ સંરબ્ધાઃ સંલગ્ના અન્યોન્યમેવ મુખેનાન્યોન્યસ્ય પુચ્છં ગૃહીત્વાઽસસૃપુરાસૃપ્તવન્તઃ પરિભ્રમણં કૃતવન્ત ઇત્યર્થઃ ।
ત એવં સંસૃપ્ય સમુપવિશ્યોપવિષ્ટાઃ સન્તો હિં ચક્રુર્હિઙ્કારં કૃતવન્તઃ ॥4 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 1,12.5
ઓ3મદા3મ ।
ઓં3 પિબા3મ ।
ઓં3 દેવો વરુણઃ પ્રજાપતિઃ સવિતા2ઽન્નમ્ ઇહા2ઽહરત્ ।
અન્નપતે3ઽન્નમિહા2ઽઽહરા2ઽઽહરો3મિતિ