Buddhacarita · અધ્યાય 9

તતસ્ તદા મન્ત્રિપુરોહિતૌ તૌ (બાષ્પપ્રતોદાભિહિતૌ ચ્વાષ્પપ્રતોદાભિહતૌ )નૃપેણ
વિદ્ધૌ સદશ્વાવ્ ઇવ સર્વયત્નાત્ સૌહાર્દશીઘ્રં યયતુર્ વનં તત્ ॥

તમ્ આશ્રમમ્ જાતપરિશ્રમૌ તાવ્ ઉપેત્ય કાલે સદૃશાનુયાત્રૌ
રાજર્1દ્ધિમ્ ઉત્સૃજ્ય વિનીતચેષ્ટાવ્ ઉપેયતુર્ ભાર્ગવધિષ્ણ્યમ્ એવ ॥

તૌ ન્યાયતસ્ તં પ્રતિપૂજ્ય વિપ્રં તેનાર્ચિતૌ તાવ્ અપિ ચાનુરૂપમ્
કૃતાસનૌ ભાર્ગવમ્ આસનસ્થં છિત્ત્વા કથામ્ ઊચતુર્ આત્મકૃત્યમ્ ॥

શુદ્ધૌજસઃ શુદ્ધવિશાલકીર્તેર્ ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવસ્ય રાજ્ઞઃ
ઇમં જનં વેત્તુ ભવાન્ (અધીતં ચધીરં શ્રુતગ્રહે મન્ત્રપરિગ્રહે ચ ॥

તસ્યેન્દ્રકલ્પસ્ય જયન્તકલ્પઃ પુત્રો જરામૃત્યુભયં તિતીર્ષુઃ
ઇહાભ્યુપેતઃ કિલ તસ્ય હેતોર્ આવામ્ ઉપેતૌ ભગવાન્ અવૈતુ ॥

તૌ સો ઽબ્રવીદ્ અસ્તિ સ દીર્ઘબાહુઃ પ્રાપ્તઃ કુમારો ન તુ નાવબુદ્ધઃ
ધર્મો ઽયમ્ આવર્તક ઇત્ય્ અવેત્ય યાતસ્ ત્વ્ અરાડાભિમુખો મુમુક્ષુઃ ॥

તસ્માત્ તતસ્ તાવ્ ઉપલભ્ય તત્ત્વં તં વિપ્રમ્ (આમન્ત્ર્ય ચામન્ત્ત્ય )તદૈવ સદ્યઃ
ખિન્નાવ્ અખિન્નાવ્ ઇવ રાજ(ભક્ત્યા ચ્પુત્રઃ પ્રસસ્રતુસ્ તેન યતઃ સ યાતઃ ॥

યાન્તૌ તતસ્ તૌ (મૃજયા ચ્સૃજયા )વિહીનમ્ અપશ્યતાં તં (વપુષોજ્જ્વલન્તમ્ ચ્વપુષા જ્વલન્તમ્ )
(ઉપોપવિષ્ટં ચ્નૃપોપવિષ્ટં )પથિ વૃક્ષમૂલે સૂર્યં ઘનાભોગમ્ ઇવ પ્રવિષ્ટમ્ ॥

યાનં વિહાયોપયયૌ તતસ્ તં પુરોહિતો મન્ત્રધરેણ સાર્ધમ્
યથા વનસ્થં સહવામદેવો રામં દિદૃક્ષુર્ મુનિર્ ઔર્વશેયઃ ॥

તાવ્ અર્ચયામ્ આસતુર્ અર્હતસ્ તં દિવીવ શુક્રાઙ્ગિરસૌ મહેન્દ્રમ્
પ્રત્યર્ચયામ્ આસ સ ચાર્હતસ્ તૌ દિવીવ શુક્રાઙ્ગિરસૌ મહેન્દ્રઃ ॥

કૃતાભ્યનુજ્ઞાવ્ અભિતસ્ તતસ્ તૌ (નિષેદતુઃ ચ્નિષીદતુઃ )શાક્યકુલધ્વજસ્ય
વિરેજતુસ્ તસ્ય ચ સંનિકર્ષે પુનર્વસૂ યોગગતાવ્ ઇવેન્દોઃ ॥

તં વૃક્ષમૂલસ્થમ્ અભિજ્વલન્તં પુરોહિતો રાજસુતં બભાષે
યથોપવિષ્ટં દિવિ પારિજાતે બૃહસ્પતિઃ શક્રસુતં જયન્તમ્ ॥

ત્વચ્છોકશલ્યે હૃદયાવગાઢે મોહં ગતો ભૂમિતલે મુહૂર્તમ્
કુમાર રાજા નયનામ્બુવર્ષો યત્ ત્વામ્ અવોચત્ તદ્ ઇદં નિબોધ ॥

જાનામિ ધર્મં પ્રતિ નિશ્ચયં તે પરૈમિ તે (ભાવિનમ્ ચચ્યાવિનમ્ )એતમ્ અર્થમ્
અહં ત્વ્ અકાલે વનસંશ્રયાત્ તે શોકાગ્નિનાગ્નિપ્રતિમેન દહ્યે ॥

તદ્ એહિ ધર્મપ્રિય મત્પ્રિયાર્થં ધર્માર્થમ્ એવ ત્યજ બુદ્ધિમ્ એતામ્
અયં હિ મા શોકરયઃ પ્રવૃદ્ધો નદીરયઃ કૂલમ્ ઇવાભિહન્તિ ॥

મેઘામ્બુકક્ષાદ્રિષુ યા હિ વૃત્તિઃ સમીરણાર્કાગ્નિમહાશનીનામ્
તાં વૃત્તિમ્ અસ્માસુ કરોતિ શોકો વિકર્ષણોચ્છોષણદાહભેદૈઃ ॥

તદ્ ભુઙ્ક્ષ્વ તાવદ્ વસુધાધિપત્યં કાલે વનં યાસ્યસિ શાસ્ત્રદૃષ્ટે
અનિષ્ટબન્ધૌ કુરુ (મય્ય્ અપેક્ષાં ચ્માપ્ય્ ઉપેક્ષાં સર્વેષુ ભૂતેષુ દયા હિ ધર્મઃ ॥

ન ચૈષ ધર્મો વનએ એવ સિદ્ધઃ પુરે ઽપિ સિદ્ધિર્ નિયતા યતીનામ્
બુદ્ધિશ્ ચ યત્નશ્ ચ નિમિત્તમ્ અત્ર વનં ચ લિઙ્ગં ચ હિ ભીરુચિહ્નમ્ ॥

મૌલીધરૈર્ અંસવિષક્તહારૈઃ કેયૂરવિષ્ટબ્ધ(ભુજૈર્ ચ્સ્રજૈર્ )નરેન્દ્રૈઃ
લક્ષ્મ્યઙ્કમધ્યે પરિવર્તમાનૈઃ પ્રાપ્તો ગૃહસ્થૈર્ અપિ મોક્ષધર્મઃ ॥

ધ્રુવાનુજૌ યૌ બલિવજ્રબાહૂ વૈભ્રાજમ્ આષાઢમ્ અથાન્તિદેવમ્
વિદેહરાજં જનકં તથૈવ ( xx દ્રુમં ચ્પાકદ્રુમં )સેનજિતશ્ ચ રાજ્ઞઃ ॥

એતાન્ ગૃહસ્થાન્ નૃપતીન્ અવેહિ નૈઃશ્રેયસે ધર્મવિધૌ વિનીતાન્
(ઉભૌ ચુભે )અપિ તસ્માદ્ યુગપદ્ ભજસ્વ (વિત્તાધિપત્યં ચ્ચિત્તાધિપત્યં )ચ નૃપશ્રિયં ચ ॥

ઇચ્છામિ હિ ત્વામ્ ઉપગુહ્ય ગાઢં કૃતાભિષેકં સલિલાર્દ્રમ્ એવ
(ધૃતાતપત્ત્રં ચ્ધૃતાતપત્રં. )સમુદીક્ષમાણસ્ તેનૈવ હર્ષેણ વનં પ્રવેષ્ટુમ્ ॥

ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ ભૂમિપતિર્ ભવન્તં વાક્યેન (બાષ્પચ્વાષ્પ)ગ્રથિતાક્ષરેણ
શ્રુત્વા ભવાન્ અર્હતિ તત્પ્રિયાર્થં સ્નેહેન તત્સ્નેહમ્ અનુપ્રયાતુમ્ ॥

શોકામ્ભસિ ત્વત્પ્રભવે હ્ય્ અગાધે દુઃખાર્ણવે મજ્જતિ શાક્યરાજઃ
તસ્માત્ તમ્ ઉત્તારય નાથહીનં નિરાશ્રયં મગ્નમ્ ઇવાર્ણવે (નૌઃ ચ્ગામ્ ) ॥

ભીષ્મેણ ગઙ્ગોદરસંભવેન રામેણ રામેણ ચ ભાર્ગવેણ
શ્રુત્વા કૃતં કર્મ પિતુઃ પ્રિયાર્થં પિતુસ્ ત્વમ્ અપ્ય્ અર્હસિ કર્તુમ્ ઇષ્ટમ્ ॥

સંવર્ધયિત્રીં (સમવેહિ ચ્ચ સમેહિ )દેવીમ્ અગસ્ત્યજુષ્ટાં દિશમ્ અપ્રયાતામ્
પ્રનષ્ટવત્સામ્ ઇવ વત્સલાં ગામ્ અજસ્રમ્ આર્તાં કરુણં રુદન્તીમ્ ॥

હંસેન હંસીમ્ ઇવ વિપ્રયુક્તાં ત્યક્તાં ગજેનેવ વને કરેણુમ્
(આર્તાં ચાર્ત્તાં )સનાથામ્ અપિ નાથહીનાં ત્રાતું વધૂમ્ અર્હસિ દર્શનેન ॥

એકં સુતં બાલમ્ અનર્હદુઃખં (સંતાપમ્ અન્તર્ગતમ્ ઉદ્વહન્તમ્ ચ્સંતાપસંતપ્ત)
તં રાહુલં મોક્ષય બન્ધુશોકાદ્ રાહૂપસર્ગાદ્ ઇવ પૂર્ણચન્દ્રમ્ ॥

શોકાગ્નિના ત્વદ્વિરહેન્ધનેન નિઃશ્વાસધૂમેન તમઃશિખેન
ત્વદ્(દર્શનામ્બ્વ્ ઇચ્છતિ દહ્યમાનમ્ ચ્દર્શનાયર્7છતિ દહ્યમાનઃ (અન્તઃચ્સો ઽન્તઃ)પુરં ચૈવ પુરં ચ કૃત્સ્નમ્ ॥

સ બોધિસત્ત્વઃ પરિપૂર્ણસત્ત્વઃ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય પુરોહિતસ્ય
ધ્યાત્વા મુહૂર્તં ગુણવદ્ ગુણજ્ઞઃ પ્રત્યુત્તરં પ્રશ્રિતમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ ॥

અવૈમિ ભાવં (તનયે પિતૄણાં ચ્તનયપ્રસક્તં વિશેષતો યો મયિ ભૂમિપસ્ય
જાનન્ન્ અપિ વ્યાધિજરાવિપદ્ભ્યો ભીતસ્ ત્વ્ અગત્યા સ્વજનં ત્યજામિ ॥

દ્રષ્ટું પ્રિયં કઃ સ્વજનં હિ નેચ્છેન્ (નાન્તે ચ્નાસૌ )યદિ સ્યાત્ પ્રિયવિપ્રયોગઃ
યદા તુ ભૂત્વાપિ (ચિરં ચ્ભવેદ્ )વિયોગસ્ તતો ગુરું સ્નિગ્ધમ્ અપિ ત્યજામિ ॥

મદ્ધેતુકં યત્ તુ નરાધિપસ્ય શોકં ભવાન્ (આહ ન તત્ ચર્હતિ ન )પ્રિયં મે
યત્ સ્વપ્નભૂતેષુ સમાગમેષુ સંતપ્યતે ભાવિનિ (વિપ્રયોગે ચ્વિપ્રયોગૈઃ ) ॥

એવં ચ તે નિશ્ચયમ્ એતુ બુદ્ધિર્ દૃષ્ટ્વા વિચિત્રં (જગતઃ પ્રચારમ્ ચ્વિવિધપ્રચારમ્ )
સંતાપહેતુર્ ન સુતો ન બન્ધુર્ અજ્ઞાનનૈમિત્તિક એષ તાપઃ ॥

(યથાધ્વચ્યદાધ્વ)ગાનામ્ (ઇહ ચિવ )સંગતાનાં કાલે વિયોગો નિયતઃ પ્રજાનામ્
પ્રાજ્ઞો જનઃ કો નુ ભજેત શોકં બન્ધુ(પ્રતિજ્ઞાતજનૈર્ વિહીનઃ ચ્પ્રિયઃ સન્ન્ અપિ બન્ધુહીનઃ ) ॥

ઇહૈતિ હિત્વા સ્વજનં પરત્ર પ્રલભ્ય ચેહાપિ પુનઃ પ્રયાતિ
ગત્વાપિ તત્રાપ્ય્ અપરત્ર ગચ્છત્ય્ એવં (જને ત્યાગિનિ ચ્જનો યોગિનિ )કો ઽનુરોધઃ ॥

યદા ચ ગર્ભાત્ પ્રભૃતિ (પ્રવૃત્તઃ ચ્પ્રજાનાં (સર્વાસ્વ્ અવસ્થાસુ વધાય ચ્ xx નુબધાય )મૃત્યુઃ
કસ્માદ્ અકાલે વનસંશ્રયં મે પુત્રપ્રિયસ્ (તત્રભવાન્ ચ્તત્ર ભવાન્ )અવોચત્ ॥

ભવત્ય્ અકાલો વિષયાભિપત્તૌ કાલસ્ (તથૈવાર્થવિધૌ ચ્તથૈવાભિવિધૌ )પ્રદિષ્ટઃ
કાલો જગત્ કર્ષતિ સર્વકાલાન્ (નિર્વાહકે ચર્ચાર્હકે )શ્રેયસિ (નાસ્તિ કાલઃ ચ્સર્વકાલઃ ) ॥

રાજ્યં મુમુક્ષુર્ મયિ યચ્ ચ રાજા તદ્ અપ્ય્ ઉદારં સદૃશં પિતુશ્ ચ
પ્રતિગ્રહીતું મમ ન ક્ષમં તુ લોભાદ્ અપથ્યાન્નમ્ ઇવાતુરસ્ય ॥

કથં નુ મોહાયતનં નૃપત્વં ક્ષમં પ્રપત્તું વિદુષા નરેણ
સોદ્વેગતા યત્ર મદઃ શ્રમશ્ ચ (પરાપચારેણ ચ્પરોપચારેણ )ચ ધર્મપીડા ॥

જામ્બૂનદં હર્મ્યમ્ ઇવ પ્રદીપ્તં વિષેણ સંયુક્તમ્ ઇવોત્તમાન્નમ્
ગ્રાહાકુલં (ચામ્બ્વ્ ઇવ સારવિન્દં ચ્ચ સ્થિતં xx ((ચ્રાજ્યં હિ રમ્યં વ્યસનાશ્રયં ચ ચ્)) ॥

((ચિત્થં ચ રાજ્યં ન સુખં ન ધર્મઃ ચ્) ((ચ્પૂર્વે યથા જાતઘૃણા નરેન્દ્રાઃ
((ચ્વયઃપ્રકર્ષે ઽપરિહાર્યદુઃખે ચ્) ((ચ્રાજ્યાનિ મુક્ત્વા વનમ્ એવ જગ્મુઃ ચ્)) ॥

((ચ્વરં હિ ભુક્તાનિ તૃણાન્ય્ અરણ્યે ચ્) ((ચ્તોષં પરં રત્નમ્ ઇવોપગુહ્ય ચ્))
((ચ્સહોષિતં શ્રીસુલભૈર્ ન ચૈવ ચ્) ((ચ્દોષૈર્ અદૃશ્યૈર્ ઇવ કૃષ્ણસર્પૈઃ ચ્)) ॥

((ચ્શ્લાઘ્યં હિ રાજ્યાનિ વિહાય રાજ્ઞાં ચ્) ((ચ્ધર્માભિલાષેણ વનં પ્રવેષ્ટુમ્ ચ્))
((ચ્ભગ્નપ્રતિજ્ઞસ્ય ન તૂપપન્નં ચ્) ((ચ્વનં પરિત્યજ્ય ગૃહં પ્રવેષ્ટુમ્ ચ્)) ॥

((ચ્જાતઃ કુલે કો હિ નરઃ સસત્ત્વો ચ્) ((ચ્ધર્માભિલાષેણ વનં પ્રવિષ્ટઃ ચ્))
((ચ્કાષાયમ્ ઉત્સૃજ્ય વિમુક્તલજ્જઃ ચ્) ((ચ્પુરંદરસ્યાપિ પુરં શ્રયેત ચ્)) ॥

((ચ્લોભાદ્ ધિ મોહાદ્ અથવા ભયેન ચ્) ((ચ્યો વાન્તમ્ અન્નં પુનર્ આદદીત ચ્))
((ચ્લોભાત્ સ મોહાદ્ અથવા ભયેન ચ્) ((ચ્સંત્યજ્ય કામાન્ પુનર્ આદદીત ચ્)) ॥

((ચ્યશ્ ચ પ્રદીપ્તાચ્ છરણાત્ કથંચિન્ ચ્) ((ચ્નિષ્ક્રમ્ય ભૂયઃ પ્રવિશેત્ તદ્ એવ ચ્))
((ચ્ગાર્હસ્થ્યમ્ ઉત્સૃજ્ય સ દૃષ્ટદોષો ચ્) ((ચ્મોહેન ભૂયો ઽભિલષેદ્ ગ્રહીતુમ્ ચ્)) ॥

((ચ્યા ચ શ્રુતિર્ મોક્ષમ્ અવાપ્તવન્તો ચ્) ((ચ્નૃપા ગૃહસ્થા ઇતિ નૈતદ્ અસ્તિ ચ્))
((ચ્શમપ્રધાનઃ ક્વ ચ મોક્ષધર્મો ચ્) ((ચ્દણ્ડપ્રધાનઃ ક્વ ચ રાજધર્મઃ ચ્)) ॥

((ચ્શમે રતિશ્ ચેચ્ છિથિલં ચ રાજ્યં ચ્) ((ચ્રાજ્યે મતિશ્ ચેચ્ છમવિપ્લવશ્ ચ ચ્))
((ચ્શમશ્ ચ તૈક્ષ્ણ્યં ચ હિ નોપપન્નં ચ્) ((ચ્શીતોષ્ણયોર્ ઐક્યમ્ ઇવોદકાગ્ન્યોઃ ચ્)) ॥

((ચ્તન્ નિશ્ચયાદ્ વા વસુધાધિપાસ્ તે ચ્) ((ચ્રાજ્યાનિ મુક્ત્વા શમમ્ આપ્તવન્તઃ ચ્))
((ચ્રાજ્યાઙ્ગિતા વા નિભૃતેન્દ્રિયત્વાદ્ ચ્) ((ચનૈષ્ઠિકે મોક્ષકૃતાભિમાનાઃ ચ્)) ॥

((ચ્તેષાં ચ રાજ્યે ઽસ્તુ શમો યથાવત્ ચ્) ((ચ્પ્રાપ્તો વનં નાહમ્ અનિશ્ચયેન ચ્))
((ચ્છિત્ત્વા હિ પાશં ગૃહબન્ધુસંજ્ઞં ચ્) ((ચ્મુક્તઃ પુનર્ ન પ્રવિવિક્ષુર્ અસ્મિ ચ્)) ॥

ઇત્ય્ આત્મવિજ્ઞાનગુણાનુરૂપં મુક્તસ્પૃહં હેતુમદ્ ઊર્જિતં ચ
શ્રુત્વા નરેન્દ્રાત્મજમ્ ઉક્તવન્તં પ્રત્યુત્તરં મન્ત્રધરો ઽપ્ય્ ઉવાચ ॥

યો નિશ્ચયો (ધર્મવિધૌ ચ્મન્ત્રવરસ્ )તવાયમ્ નાયં ન યુક્તો ન તુ કાલયુક્તઃ
શોકાય (દત્ત્વા છિત્વા )પિતરં વયઃસ્થં સ્યાદ્ ધર્મકામસ્ય હિ તે ન ધર્મઃ ॥

નૂનં ચ બુદ્ધિસ્ તવ નાતિસૂક્ષ્મા ધર્માર્થકામેષ્વ્ અવિચક્ષણા વા
હેતોર્ અદૃષ્ટસ્ય ફલસ્ય યસ્ ત્વં પ્રત્યક્ષમ્ અર્થં પરિભૂય યાસિ ॥

પુનર્ભવો ઽસ્તીતિ ચ કેચિદ્ આહુર્ નાસ્તીતિ કેચિન્ નિયતપ્રતિજ્ઞાઃ
એવં યદા સંશયિતો ઽયમ્ અર્થસ્ તસ્માત્ ક્ષમં ભોક્તુમ્ ઉપસ્થિતા શ્રીઃ ॥

ભૂયઃ પ્રવૃત્તિર્ યદિ કાચિદ્ અસ્તિ રંસ્યામહે તત્ર યથોપપત્તૌ
અથ પ્રવૃત્તિઃ પરતો ન કાચિત્ સિદ્ધો ઽપ્રયત્નાજ્ જગતો ઽસ્ય મોક્ષઃ ॥

અસ્તીતિ કેચિત્ પરલોકમ્ આહુર્ મોક્ષસ્ય યોગં ન તુ વર્ણયન્તિ
અગ્નેર્ યથા હ્ય્ (ઔષ્ણ્યમ્ ચુષ્ણમ્ )અપાં દ્રવત્વં તદ્વત્ પ્રવૃત્તૌ પ્રકૃતિં વદન્તિ ॥

કેચિત્ સ્વભાવાદ્ ઇતિ વર્ણયન્તિ શુભાશુભં ચૈવ ભવાભવૌ ચ
સ્વાભાવિકં સર્વમ્ ઇદં ચ યસ્માદ્ અતો ઽપિ મોઘો ભવતિ પ્રયત્નઃ ॥

યદ્ ઇન્દ્રિયાણાં નિયતઃ પ્રચારઃ પ્રિયાપ્રિયત્વં વિષયેષુ ચૈવ
સંયુજ્યતે યજ્ (જરયાર્તિભિશ્ ચ્જરયાર્ત્તિભિશ્ )ચ કસ્ તત્ર યત્નો નનુ સ સ્વભાવઃ ॥

અદ્ભિર્ હુતાશઃ શમમ્ અભ્યુપૈતિ તેજાંસિ ચાપો ગમયન્તિ શોષમ્
ભિન્નાનિ ભૂતાનિ શરીરસંસ્થાન્ય્ ઐક્યં ચ (ગત્વા ચ્દત્ત્વા )જગદ્ ઉદ્વહન્તિ ॥

યત્ પાણિપાદોદરપૃષ્ઠ(મૂર્ધ્નાં ચ્મૂર્ધ્ના નિર્વર્તતે ગર્ભગતસ્ય ભાવઃ
યદ્ આત્મનસ્ તસ્ય ચ તેન યોગઃ સ્વાભાવિકં તત્ કથયન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ॥

કઃ કણ્ટકસ્ય પ્રકરોતિ તૈક્ષ્ણ્યં વિચિત્રભાવં મૃગપક્ષિણાં વા
સ્વભાવતઃ સર્વમ્ ઇદં પ્રવૃત્તં ન કામકારો ઽસ્તિ કુતઃ પ્રયત્નઃ ॥

સર્ગં વદન્તીશ્વરતસ્ તથાન્યે તત્ર પ્રયત્ને પુરુષષ્ય કો ઽર્થઃ
ય એવ હેતુર્ જગતઃ પ્રવૃત્તૌ હેતુર્ નિવૃત્તૌ નિયતઃ સ એવ ॥

કેચિદ્ વદન્ત્ય્ આત્મનિમિત્તમ્ એવ પ્રાદુર્ભવં ચૈવ ભવક્ષયં ચ
પ્રાદુર્ભવં તુ પ્રવદન્ત્ય્ અયત્નાદ્ યત્નેન મોક્ષાધિગમં બ્રુવન્તિ ॥

નરઃ પિતૄણામ્ અનૃણઃ પ્રજાભિર્ વેદૈર્ ઋષીણાં ક્રતુભિઃ સુરાણામ્
ઉત્પદ્યતે સાર્ધમ્ ઋણૈસ્ ત્રિભિસ્ તૈર્ યસ્યાસ્તિ મોક્ષઃ કિલ તસ્ય મોક્ષઃ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ એતેન વિધિક્રમેણ મોક્ષં સયત્નસ્ય વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ
પ્રયત્નવન્તો ઽપિ હિ વિક્રમેણ મુમુક્ષવઃ ખેદમ્ અવાપ્નુવન્તિ ॥

તત્ સૌમ્ય મોક્ષે યદિ ભક્તિર્ અસ્તિ ન્યાયેન સેવસ્વ વિધિં યથોક્તમ્
એવં ભવિષ્યત્ય્ ઉપપત્તિર્ અસ્ય સંતાપનાશશ્ ચ નરાધિપસ્ય ॥

યા ચ પ્રવૃત્તા (તવ દોષચ્ભવદોષ)બુદ્ધિસ્ તપોવનેભ્યો ભવનં પ્રવેષ્ટુમ્
તત્રાપિ ચિન્તા તવ તાત મા ભૂત્ પૂર્વે ઽપિ જગ્મુઃ સ્વ(ગૃહાન્ ચ્ગૃહં )વનેભ્યઃ ॥

તપોવનસ્થો ઽપિ વૃતઃ પ્રજાભિર્ જગામ રાજા પુરમ્ અમ્બરીષઃ
તથા મહીં વિપ્રકૃતામ્ અનાર્યૈસ્ તપોવનાદ્ એત્ય રરક્ષ રામઃ ॥

તથૈવ શાલ્વાધિપતિર્ (દ્રુમાખ્યો ચ્દ્રુમાક્ષો વનાત્ સસૂનુર્ (નગરં વિવેશ ચ્સ્વપુરં પ્રવિશ્ય )
બ્રહ્મર્1ષિભૂતશ્ ચ મુનેર્ (વસિષ્ઠાદ્ ચ્વશિષ્ઠાદ્ દધ્રે શ્રિયં સાંકૃતિર્ અન્તિદેવઃ ॥

એવંવિધા ધર્મયશઃપ્રદીપ્તા વનાનિ હિત્વા ભવનાન્ય્ (અતીયુઃ ચભીયુઃ )
તસ્માન્ ન દોષો ઽસ્તિ ગૃહં (પ્રયાતું ચ્પ્રવેષ્ટું તપોવનાદ્ ધર્મનિમિત્તમ્ એવ ॥

તતો વચસ્ તસ્ય નિશમ્ય મન્ત્રિણઃ પ્રિયં હિતં ચૈવ નૃપસ્ય ચક્ષુષઃ
અનૂનમ્ અવ્યસ્તમ્ અસક્તમ્ અદ્રુતં ધૃતૌ સ્થિતો રાજસુતો ઽબ્રવીદ્ વચઃ ॥

ઇહાસ્તિ નાસ્તીતિ ય એષ સંશયઃ પરસ્ય વાક્યૈર્ ન મમાત્ર નિશ્ચયઃ
અવેત્ય તત્ત્વં તપસા શમેન (ચ ચ્વા સ્વયં ગ્રહીષ્યામિ યદ્ અત્ર નિશ્ચિતમ્ ॥

ન મે ક્ષમં (સંશયજં ચ્સઙ્ગશતં )હિ દર્શનં ગ્રહીતુમ્ અવ્યક્ત(પરસ્પરાહતમ્ ચ્પરં પરાહતમ્ )
(બુધઃ ચ્બુદ્ધઃ )પરપ્રત્યયતો હિ કો વ્રજેજ્ જનો ઽન્ધકારે ઽન્ધ ઇવાન્ધ(દેશિકઃ ચ્દેશિતઃ ) ॥

અદૃષ્ટતત્ત્વસ્ય સતો ઽપિ કિં તુ મે શુભાશુભે સંશયિતે શુભે મતિઃ
વૃથાપિ ખેદો (હિ ચપિ )વરં શુભાત્મનઃ સુખં ન તત્ત્વે ઽપિ વિગર્હિતાત્મનઃ ॥

ઇમં તુ દૃષ્ટ્વાગમમ્ અવ્યવસ્થિતં યદ્ ઉક્તમ્ આપ્તૈસ્ તદ્ અવેહિ સાધ્વ્ ઇતિ
પ્રહીણદોષત્વમ્ અવેહિ ચાપ્તતાં પ્રહીણદોષો હ્ય્ અનૃતં ન વક્ષ્યતિ ॥

ગૃહપ્રવેશં પ્રતિ યચ્ ચ મે ભવાન્ ઉવાચ રામપ્રભૃતીન્ નિદર્શનમ્
ન તે પ્રમાણં ન હિ ધર્મનિશ્ચયેષ્વ્ અલં પ્રમાણાય પરિક્ષતવ્રતાઃ ॥

તદ્ એવમ્ અપ્ય્ એવ રવિર્ મહીં પતેદ્ અપિ સ્થિરત્વં હિમવાન્ ગિરિસ્ ત્યજેત્
અદૃષ્ટતત્ત્વો વિષયોન્મુખેન્દ્રિયઃ શ્રયેય ન ત્વ્ એવ ગૃહાન્ પૃથગ્જનઃ ॥

અહં વિશેયં જ્વલિતં હુતાશનં ન ચાકૃતાર્થઃ પ્રવિશેયમ્ આલયમ્
ઇતિ પ્રતિજ્ઞાં સ ચકાર ગર્વિતો યથેષ્ટમ્ ઉત્થાય ચ નિર્મમો યયૌ ॥

તતઃ સ(બાષ્પૌ ચ્વાષ્પૌ )સચિવદ્વિજાવ્ ઉભૌ નિશમ્ય તસ્ય સ્થિરમ્ એવ નિશ્ચયમ્
વિષણ્ણવક્ત્રાવ્ અનુગમ્ય દુઃખિતૌ શનૈર્ અગત્યા પુરમ્ એવ જગ્મતુઃ ॥

તત્સ્નેહાદ્ અથ નૃપતેશ્ ચ ભક્તિતસ્ તૌ સાપેક્ષં પ્રતિયયતુશ્ ચ તસ્થતુશ્ ચ
દુર્ધર્ષં રવિમ્ ઇવ દીપ્તમ્ આત્મભાસા તં દ્રષ્ટું ન હિ પથિ શેકતુર્ ન મોક્તુમ્ ॥

તૌ જ્ઞાતું પરમગતેર્ ગતિં તુ તસ્ય પ્રચ્છન્નાંશ્ ચરપુરુષાઞ્ છુચીન્ વિધાય
રાજાનં પ્રિયસુતલાલસં નુ ગત્વા દ્રક્ષ્યાવઃ કથમ્ ઇતિ જગ્મતુઃ કથંચિત્ ॥