Buddhacarita · અધ્યાય 4

તતસ્ તસ્માત્ પુરોદ્યાનાત્ કૌતૂહલચલેક્ષણાઃ $
પ્રત્યુજ્જગ્મુર્ નૃપસુતં પ્રાપ્તં વરમ્ ઇવ સ્ત્રિયઃ ॥

અભિગમ્ય ચ તાસ્ તસ્મૈ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ
ચક્રિરે સમુદાચારં પદ્મકોશનિભૈઃ કરૈઃ ॥

તસ્થુશ્ ચ પરિવાર્યૈનં મન્મથાક્ષિપ્તચેતસઃ
નિશ્ચલૈઃ પ્રિતિવિકચૈઃ પિબન્ત્ય ઇવ લોચનૈઃ ॥

તં હિ તા મેનિરે નાર્યઃ કામો વિગ્રહવાન્ ઇતિ
શોભિતં લક્ષણૈર્ દીપ્તૈઃ સહજૈર્ ભૂષણૈર્ ઇવ ॥

સૌમ્યત્વાચ્ ચૈવ ધૈર્યાચ્ ચ કાશ્ચિદ્ એનં પ્રજજ્ઞિરે
અવતીર્ણો મહીં સાક્ષાદ્ (ગૂઢાંશુશ્ ચ્સુધાંશુશ્ )ચન્દ્રમા (ઇતિ ચિવ ) ॥

તસ્ય તા વપુષાક્ષિપ્તા (નિગૃહીતં ચ્નિર્ગ્રહીતું )જજૃમ્ભિરે
અન્યોઅન્યં દૃષ્ટિભિર્ (હત્વા ચ્ગત્વા શનૈશ્ ચ વિનિશશ્વસુઃ ॥

એવં તા દૃષ્ટિમાત્રેણ નાર્યો દદૃશુર્ એવ તમ્
ન વ્યાજહ્રુર્ ન જહસુઃ પ્રભાવેણાસ્ય યન્ત્રિતાઃ ॥

તાસ્ તથા તુ નિરારમ્ભા દૃષ્ટ્વા પ્રણયવિક્લવાઃ
પુરોહિતસુતો ધીમાન્ ઉદાયી વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

સર્વાઃ સર્વકલાજ્ઞાઃ સ્થ ભાવગ્રહણપણ્ડિતાઃ
રૂપચાતુર્યસંપન્નાઃ સ્વગુણૈર્ મુખ્યતાં ગતાઃ ॥

(શોભયેત ચ્શોભયેત )ગુણૈર્ એભિર્ અપિ તાન્ ઉત્તરાન્ કુરૂન્
કુવેરસ્યાપિ (ચાક્રીડં ચ્ચ ક્રીડં પ્રાગ્ એવ વસુધામ્ ઇમામ્ ॥

શક્તાશ્ ચાલયિતું યૂયં વીતરાગાન્ ઋષીન્ અપિ
અપ્સરોભિશ્ ચ કલિતાન્ ગ્રહીતું વિબુધાન્ અપિ ॥

ભાવજ્ઞાનેન હાવેન (રૂપચાતુર્યચ્ચાતુર્યા રૂપ)સંપદા
સ્ત્રીણામ્ એવ ચ શક્તાઃ સ્થ સંરાગે કિં પુનર્ નૃણામ્ ॥

તાસામ્ એવંવિધાનાં વો (વિયુક્તાનાં ચ્નિયુક્તાનાં )સ્વગોચરે
ઇયમ્ એવંવિધા ચેષ્ટા ન તુષ્ટો ઽસ્મ્ય્ આર્જવેન વઃ ॥

ઇદં નવવધૂનાં વો હ્રીનિકુઞ્ચિતચક્ષુષામ્
સદૃશં ચેષ્ટિતં હિ સ્યાદ્ અપિ વા ગોપયોષિતામ્ ॥

(યદ્ ચ્યદ્ય્ )અપિ સ્યાદ્ અયં (ધીરઃ ચ્વીરઃ શ્રીપ્રભાવાન્ મહાન્ ઇતિ
સ્ત્રીણામ્ અપિ મહત્ તેજ ઇતઃ કાર્યો ઽત્ર નિશ્ચયઃ ॥

પુરા હિ કાશિસુન્દર્યા વેશવધ્વા મહાન્ ઋષિઃ
તાડિતો ઽભૂત્ (પદા વ્યાસો ચ્પદન્યાસાદ્ દુર્ધર્ષો (દેવતૈર્ ચ્દૈવતૈર્ )અપિ ॥

મન્થાલગૌતમો ભિક્ષુર્ જઙ્ઘયા (વારચ્બાલ)મુખ્યયા
પિપ્રીષુશ્ ચ તદર્થાર્થં વ્યસૂન્ નિરહરત્ પુરા ॥

ગૌતમં દીર્ઘતપસં મહર્2ષિં દીર્ઘજીવિનમ્
યોષિત્ સંતોષયામ્ આસ વર્ણસ્થાનાવરા સતી ॥

ઋષ્યશૃઙ્ગં મુનિસુતં તથૈવ સ્ત્રીષ્વ્ અપણ્ડિતમ્
ઉપાયૈર્ વિવિધૈઃ શાન્તા જગ્રાહ ચ જહાર ચ ॥

વિશ્વામિત્રો મહર્2ષિશ્ ચ વિગાઢો ઽપિ (મહત્ તપઃ ચ્મહત્તપાઃ )
(દશ વર્ષાણ્ય્ અહર્ મેને ચ્દશવર્ષાણ્ય્ અરણ્યસ્થો ઘૃતાચ્યાપ્સરસા હૃતઃ ॥

એવમાદીન્ ઋષીંસ્ તાંસ્ તાન્ અનયન્ વિક્રિયાં સ્ત્રિયઃ
લલિતં પૂર્વવયસં કિં પુનર્ નૃપતેઃ સુતમ્ ॥

તદ્ એવં સતિ વિશ્રબ્ધં પ્રયતધ્વં તથા યથા
ઇયં નૃપસ્ય વંશશ્રીર્ ઇતો ન સ્યાત્ પરાઙ્મુખી ॥

યા હિ કાશ્ચિદ્ યુવતયો હરન્તિ સદૃશં જનમ્
નિકૃષ્ટોત્કૃષ્ટયોર્ ભાવં યા ગૃહ્ણન્તિ (તા તુ [wરોન્ગ્ સન્ધિ ઇન્ એહ્જ્??] ચ્તુ તાઃ )સ્ત્રિયઃ ॥

ઇત્ય્ ઉદાયિવચઃ શ્રુત્વા તા વિદ્ધા ઇવ યોષિતઃ
સમારુરુહુર્ આત્માનં કુમારગ્રહણં પ્રતિ ॥

તા ભ્રૂભિઃ પ્રેક્ષિતૈર્ (હાવૈર્ ચ્ભાવૈર્ હસિતૈર્ (લડિતૈર્ ચ્લલિતૈર્ )ગતૈઃ
ચક્રુર્ આક્ષેપિકાશ્ ચેષ્ટા ભીતભીતા ઇવાઙ્ગનાઃ ॥

રાજ્ઞસ્ તુ વિનિયોગેન કુમારસ્ય ચ માર્દવાત્
(જહુઃ ચ્જહ્રુઃ )ક્ષિપ્રમ્ અવિશ્રમ્ભં મદેન મદનેન ચ ॥

અથ નારીજનવૃતઃ કુમારો વ્યચરદ્ વનમ્
વાસિતાયૂથસહિતહ્ કરીવ હિમવદ્ વનમ્ ॥

સ તસ્મિન્ કાનને રમ્યે જજ્વાલ સ્ત્રીપુરઃસરઃ
આક્રીડએ ઇવ (વિભ્રાજે ચ્બભ્રાજે વિવસ્વાન્ અપ્સરોવૃતઃ ॥

મદેનાવર્જિતા નામ તં કાશ્ચિત્ તત્ર યોષિતઃ
કઠિનૈઃ પસ્પૃશુઃ પીનૈઃ (સંહતૈર્ ચ્સંઘટ્ટૈર્ )વલ્ગુભિઃ સ્તનૈઃ ॥

સ્રસ્તાંસકોમલાલમ્બ મૃદુબાહુલતાબલા
અનૃતં સ્ખલિતં કાચિત્ કૃત્વૈનં સસ્વજે બલાત્ ॥

કાચિત્ તામ્રાધરૌષ્ઠેન મુખેનાસવગન્ધિના
વિનિશશ્વાસ કર્ણે ઽસ્ય રહસ્યં શ્રૂયતામ્ ઇતિ ॥

કાચિદ્ આજ્ઞાપયન્તીવ પ્રોવાચાર્દ્રાનુલેપના
ઇહ ભક્તિં કુરુષ્વેતિ (હસ્તસંશ્લેષલિપ્સયા છસ્તં સંશ્લિષ્ય લિપ્સયા ) ॥

મુહુર્ મુહુર્ મદવ્યાજ સ્રસ્તનીલાંશુકાપરા
આલક્ષ્યરશના રેજે સ્ફુરદ્વિદ્યુદ્ ઇવ ક્ષપા ॥

કાશ્ચિત્ કનકકાઞ્ચીભિર્ મુખરાભિર્ ઇતસ્ તતઃ
બભ્રમુર્ દર્શયન્ત્યો ઽસ્ય શ્રોણીસ્ તન્વંશુકાવૃતાઃ ॥

ચૂતશાખાં કુસુમિતાં પ્રગૃહ્યાન્યા લલમ્બિરે
સુવર્ણકલશપ્રખ્યાન્ દર્શયન્ત્યઃ પયોધરાન્ ॥

કાચિત્ પદ્મવનાદ્ એત્ય સપદ્મા પદ્મલોચના
પદ્મવક્ત્રસ્ય પાર્શ્વે ઽસ્ય પદ્મશ્રીર્ ઇવ તસ્થુષી ॥

મધુરં ગીતમ્ અન્વર્થં કાચિત્ સાભિનયં જગૌ
તં સ્વસ્થં ચોદયન્તીવ વઞ્ચિતો ઽસીત્ય્ અવેક્ષિતૈઃ ॥

શુભેન વદનેનાન્યા ભ્રૂકાર્મુકવિકર્ષિણા
પ્રાવૃત્યાનુચકારાસ્ય ચેષ્ટિતં (ધીરચ્વીર)લીલયા ॥

પીનવલ્ગુસ્તની કાચિદ્ (ધાસાઘૂર્ણિતચ્વાતાઘૂર્ણિત)કુણ્ડલા
ઉચ્ચૈર્ અવજહાસૈનં સમાપ્નોતુ ભવાન્ ઇતિ ॥

અપયાન્તં તથૈવાન્યા બબન્ધુર્ માલ્યદામભિઃ
કાશ્ચિત્ સાક્ષેપમધુરૈર્ જગૃહુર્ વચનાઙ્કુશૈઃ ॥

પ્રતિયોગાર્થિની કાચિદ્ ગૃહીત્વા ચૂતવલ્લરીમ્
ઇદં પુષ્પં તુ કસ્યેતિ પપ્રચ્છ મદવિક્લવા ॥

કાચિત્ પુરુષવત્ કૃત્વા ગતિં સંસ્થાનમ્ એવ ચ
ઉવાચૈનં જિતઃ સ્ત્રીભિર્ જય ભો પૃથિવીમ્ ઇમામ્ ॥

અથ લોલેક્સણા કાચિજ્ જિઘ્રન્તી નીલમ્ ઉત્પલમ્
કિંચિન્મદકલૈર્ વાક્યૈર્ નૃપાત્મજમ્ અભાષત ॥

પશ્ય ભર્તશ્ ચિતં ચૂતં કુસુમૈર્ મધુગન્ધિભિઃ
હેમપઞ્જરરુદ્ધો વા કોકિલો યત્ર કૂજતિ ॥

અશોકો દૃશ્યતામ્ એષ કામિશોકવિવર્ધનઃ
રુવન્તિ ભ્રમરા યત્ર દહ્યમાના ઇવાગ્નિના ॥

ચૂતયષ્ટ્યા સમાશ્લિષ્ટો દૃશ્યતાં તિલકદ્રુમઃ
શુક્લવાસા ઇવ નરઃ સ્ત્રિયા પીતાઙ્ગરાગયા ॥

ફુલ્લં (કુરુબકં ચ્કુરુવકં )પશ્ય (નિર્ભુક્તાલક્તકચ્નિર્મુક્તાલક્તક)પ્રભમ્
યો નખપ્રભયા સ્ત્રીણાં નિર્ભર્ત્સિત ઇવાનતઃ ॥

બાલાશોકશ્ ચ નિચિતો દૃશ્યતામ્ એષ પલ્લવૈઃ
યો ઽસ્માકં હસ્તશોભાભિર્ લજ્જમાન ઇવ સ્થિતઃ ॥

દીર્ઘિકાં પ્રાવૃતાં પશ્ય તીરજૈઃ સિન્દુવારકૈઃ
પાણ્ડુરાંશુકસંવીતાં શયાનાં પ્રમદામ્ ઇવ ॥

દૃશ્યતાં સ્ત્રીષુ માહાત્મ્યં ચક્રવાકો હ્ય્ અસૌ જલે
પૃષ્ઠતઃ પ્રેષ્યવદ્ ભાર્યામ્ અનુવર્ત્ય્ અનુગચ્છતિ ॥

મત્તસ્ય પરપુષ્ટસ્ય રુવતઃ શ્રૂયતાં ધ્વનિઃ
અપરઃ કોકિલો (અન્વક્ષં પ્રતિશ્રુત્કેવ ચનુત્કઃ પ્રતિશ્રુત્યેવ )કૂજતિ ॥

અપિ નામ વિહંગાનાં (વસન્તેનાહૃતો ચ્વસન્તેનાહિતો )મદઃ
ન તુ (ચિન્તયતો ઽચિન્ત્યં ચ્ચિન્તયતશ્ ચિત્તં જનસ્ય પ્રાજ્ઞમાનિનઃ ॥

ઇત્ય્ એવં તા યુવતયો મન્મથોદ્દામચેતસઃ
કુમારં વિવિધૈસ્ તૈસ્ તૈર્ ઉપચક્રમિરે નયૈઃ ॥

એવમ્ આક્ષિપ્યમાણો ઽપિ સ તુ ધૈર્યાવૃતેન્દ્રિયઃ
મર્તવ્યમ્ ઇતિ સોદ્વેગો ન જહર્ષ ન (વિવ્યથે ચ્સિસ્મિયે ) ॥

તાસાં (તત્ત્વે ઽનવસ્થાનં ચ્તત્ત્વેન વસ્થાનં દૃષ્ટ્વા સ પુરુષોત્તમઃ
(સમં વિગ્નેન ચ્સસંવિગ્નેન )ધીરેણ ચિન્તયામ્ આસ ચેતસા ॥

કિં (વ્ ઇમા ચ્વિના )નાવગચ્છન્તિ ચપલં યૌવનં સ્ત્રિયઃ
યતો રૂપેણ (સંમત્તં જરા યન્ ચ્સંપન્નં જરેયં )નાશયિષ્યતિ ॥

નૂનમ્ એતા ન પશ્યન્તિ કસ્યચિદ્ રોગસંપ્લવમ્
તથા હૃષ્ટા ભયં ત્યક્ત્વા જગતિ વ્યાધિધર્મિણિ ॥

અનભિજ્ઞાશ્ ચ સુવ્યક્તં મૃત્યોઃ સર્વાપહારિણઃ
(તતઃ ચ્તથા )સ્વસ્થા નિર્(ઉદ્વિગ્નાઃ ચુદ્વેગાઃ ક્રીડન્તિ ચ હસન્તિ ચ ॥

જરાં (વ્યાધિં ચ મૃત્યું ચ્મૃત્યું ચ વ્યાધિં )ચ કો હિ જાનન્ સચેતનઃ
સ્વસ્થસ્ તિષ્ઠેન્ નિષીદેદ્ વા (શયેદ્ ચ્સુપેદ્ )વા કિં પુનર્ હસેત્ ॥

યસ્ તુ દૃષ્ટ્વા પરં જીર્ણં વ્યાધિતં મૃતમ્ એવ ચ
સ્વસ્થો ભવતિ નોદ્વિગ્નો યથાચેતાસ્ તથૈવ સઃ ॥

વિયુજ્યમાને (હિ ચપિ )તરૌ પુષ્પૈર્ અપિ ફલૈર્ અપિ
પતતિ ચ્છિદ્યમાને વા તરુર્ અન્યો ન શોચતે ॥

ઇતિ ધ્યાનપરં દૃષ્ટ્વા વિષયેભ્યો ગતસ્પૃહમ્
ઉદાયી નીતિશાસ્ત્રજ્ઞસ્ તમ્ ઉવાચ સુહૃત્તયા ॥

અહં નૃપતિના દત્તઃ સખા તુભ્યં ક્ષમઃ કિલ
યસ્માત્ ત્વયિ વિવક્ષા મે તયા પ્રણયવત્તયા ॥

અહિતાત્ પ્રતિષેધશ્ ચ હિતે ચાનુપ્રવર્તનમ્
વ્યસને ચાપરિત્યાગસ્ ત્રિવિધં મિત્રલક્ષણમ્ ॥

સો ઽહં મૈત્રીં પ્રતિજ્ઞાય પુરુષાર્થાત્ પરાઙ્(મુખઃ ચ્મુખમ્ )
યદિ (ત્વા સમુપેક્ષેય ચ્ત્વાં સમુપેક્ષેયં ન ભવેન્ મિત્રતા મયિ ॥

તદ્ બ્રવીમિ સુહૃદ્ ભૂત્વા તરુણસ્ય વપુષ્મતઃ
ઇદં ન પ્રતિરૂપં તે સ્ત્રીષ્વ્ અદાક્ષિણ્યમ્ ઈદૃશમ્ ॥

અનૃતેનાપિ નારીણાં યુક્તં સમનુવર્તનમ્
તદ્વ્રીડાપરિહારાર્થમ્ આત્મરત્યર્થમ્ એવ ચ ॥

સંનતિસ્ ચાનુવૃત્તિશ્ ચ સ્ત્રીણાં હૃદયબન્ધનમ્
સ્નેહસ્ય હિ ગુણા યોનિર્ માનકામાશ્ ચ યોષિતઃ ॥

તદ્ અર્હસિ વિશાલાક્ષ હૃદયે ઽપિ પરાઙ્મુખે
રૂપસ્યાસ્યાનુરૂપેણ દાક્ષિણ્યેનાનુવર્તિતુમ્ ॥

દાક્ષિણ્યમ્ ઔષધં સ્ત્રીણાં દાક્ષિણ્યં ભૂષણં પરમ્
દાક્ષિણ્યરહિતં રૂપં નિષ્પુષ્પમ્ ઇવ કાનનમ્ ॥

કિં વા દાક્ષિણ્યમાત્રેણ ભાવેનાસ્તુ પરિગ્રહઃ
વિષયાન્ દુર્લભાંલ્ લબ્ધ્વા ન હ્ય્ અવજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ॥

કામં પરમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા દેવો ઽપિ હિ પુરંદરઃ
ગૌતમસ્ય મુનેઃ પત્નીમ્ અહલ્યાં ચકમે પુરા ॥

અગસ્ત્યઃ પ્રાર્થયામ્ આસ સોમભાર્યાં ચ રોહિણીમ્
તસ્માત્ તત્સ(દૃશીં ચ્દૃશં )લેભે લોપામુદ્રામ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥

(ઉતથ્યસ્ય ચૌતથ્યસ્ય )ચ ભાર્યાયાં મમતાયાં મહા(તપઃ ચ્તપાઃ )
મારુત્યાં જનયામ્ આસ ભરદ્વાજં (બૃહસ્ચ્વૃહસ્)પતિઃ ॥

(બૃહસ્ચ્વૃહસ્)પતેર્ મહિષ્યાં ચ જુહ્વત્યાં જુહ્વતાં વરઃ
બુધં વિબુધ(કર્માણં ચ્ધર્માણં જનયામ્ આસ ચન્દ્રમાઃ ॥

કાલીમ્ ચૈવ પુરા કન્યાં જલપ્રભવસંભવામ્
જગામ યમુનાતીરે જાતરાગઃ પરાશરઃ ॥

માતઙ્ગ્યામ્ અક્ષમાલાયાં ગર્હિતાયાં રિરંસયા
કપિઞ્જલાદં તનય્.અમ્ વસિષ્ઠો ઽજનયન્ મુનિઃ ॥

યયાતિશ્ ચૈવ રાજર્1ષિર્ વયસ્ય્ અપિ વિનિર્ગતે
વિશ્વાચ્યાપ્સરસા સાર્ધં રેમે ચૈત્રરથે વને ॥

સ્ત્રીસંસર્ગં વિનાશાન્તં પાણ્ડુર્ જ્ઞાત્વાપિ કૌરવઃ
માદ્રીરૂપગુણાક્ષિપ્તઃ સિષેવે કામજમ્ સુખમ્ ॥

કરાલજનકશ્ ચૈવ હૃત્વા બ્રાહ્મણકન્યકામ્
અવાપ ભ્રંશમ્ અપ્ય્ (એવં ચેવ ન તુ (સેજે ન ચ્ત્યજેચ્ ચ )મન્મથમ્ ॥

એવમાદ્યા મહાત્માનો વિષયાન્ ગર્હિતાન્ અપિ
રતિહેતોર્ બુભુજિરે પ્રાગ્ એવ ગુણસંહિતાન્ ॥

ત્વં પુનર્ ન્યાયતઃ પ્રાપ્તાન્ બલવાન્ રૂપવાન્ યુવા
વિષયાન્ અવજાનાસિ યત્ર સક્તમ્ ઇદં જગત્ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય શ્લક્ષ્ણમ્ આગમસંહિતમ્
મેઘસ્તનિતનિર્ઘોષઃ કુમારઃ પ્રત્યભાષત ॥

ઉપપન્નમ્ ઇદં વાક્યં સૌહાર્દવ્યઞ્જકં ત્વયિ
અત્ર ચ ત્વાનુનેષ્યામિ યત્ર મા દુષ્ઠુ મન્યસે ॥

નાવજાનામિ (વિષયાન્ ચ્વિષયાઞ્ જાને લોકં તદાત્મકમ્
અનિત્યં તુ જગન્ મત્વા નાત્ર મે રમતે મનઃ ॥

જરા વ્યાધિશ્ ચ મૃત્યુશ્ ચ યદિ ન સ્યાદ્ ઇદં ત્રયમ્
મમાપિ હિ મનોજ્ઞેષુ વિષયેષુ રતિર્ ભવેત્ ॥

નિત્યં યદ્ય્ અપિ હિ સ્ત્રીણામ્ એતદ્ એવ વપુર્ ભવેત્
(દોષવત્સ્વ્ અપિ ચ્સસંવિત્કસ્ય )કામેષુ (કામં રજ્યેત મે મનઃ ચ્તથાપિ ન રતિઃ ક્ષમા ) ॥

યદા તુ (જરયાપીતં ચ્જરયા પીતં રૂપમ્ આસાં ભવિષ્યતિ
આત્મનો ઽપ્ય્ અનભિપ્રેતં મોહાત્ તત્ર રતિર્ ભવેત્ ॥

મૃત્યુવ્યાધિજરા(ધર્મા ચ્ધર્મો મૃત્યુવ્યાધિજરાત્મભિઃ
રમમાણો (હ્ય્ ચપ્ય્ )અસંવિગ્નઃ સમાનો મૃગપક્ષિભિઃ ॥

યદ્ અપ્ય્ આત્થ મહાત્માનસ્ તે ઽપિ કામાત્મકા ઇતિ
સંવેગો (અત્રૈવ ચત્ર ન )કર્તવ્યો યદા તેષામ્ અપિ ક્ષયઃ ॥

માહાત્મ્યં ન ચ તન્ મન્યે યત્ર સામાન્યતઃ ક્ષયઃ
વિષયેષુ પ્રસક્તિર્ વા યુક્તિર્ વા નાત્મવત્તયા ॥

યદ્ અપ્ય્ આત્થાનૃતેનાપિ સ્ત્રીજને વર્ત્યતામ્ ઇતિ
અનૃતં નાવગચ્છામિ દાક્ષિણ્યેનાપિ કિંચન ॥

ન ચાનુવર્તનં તન્ મે રુચિતં યત્ર નાર્જવમ્
સર્વભાવેન સંપર્કો યદિ નાસ્તિ ધિગ્ અસ્તુ તત્ ॥

(અધ્ર્ટેઃ ચનૃતે )શ્રદ્દધાનસ્ય સક્તસ્યાદોષદર્શિનઃ
કિં હિ વઞ્ચયિતવ્યં સ્યાજ્ જાતરાગસ્ય ચેતસઃ ॥

વઞ્ચયન્તિ ચ યદ્ય્ (એવં ચેવ જાતરાગાઃ પરસ્પરમ્
નનુ નૈવ ક્ષમં દ્રષ્ટું નરાઃ સ્ત્રીણાં નૃણામ્ સ્ત્રિયઃ ॥

તદ્ એવં સતિ દુઃખાર્તં જરામરણ(ભાગિનમ્ ચ્ભોગિનમ્ )
ન માં કામેષ્વ્ અનાર્યેષુ પ્રતારયિતુમ્ અર્હસિ ॥

અહો ઽતિધીરં બલવચ્ ચ તે મનશ્ ચલેષુ કામેષુ ચ સારદર્શિનઃ
ભયે (અતિતીવ્રે ચપિ તીવ્રે )વિષયેષુ સજ્જસે નિરીક્ષમાણો મરણાધ્વનિ પ્રજાઃ ॥

અહં પુનર્ ભીરુર્ અતીવવિક્લવો જરાવિપદ્વ્યાધિભયં વિચિન્તયન્
લભે ન શાન્તિં ન ધૃતિં કુતો રતિં નિશામયન્ દીપ્તમ્ ઇવાગ્નિના જગત્ ॥

અસંશયં મૃત્યુર્ ઇતિ પ્રજાનતો નરસ્ય રાગો હૃદિ યસ્ય જાયતે
અયોમયીં તસ્ય પરૈમિ ચેતનાં મહાભયે (રજ્યતિ ચ્રક્ષતિ )યો ન રોદિતિ ॥

અથો કુમારશ્ ચ વિનિશ્ચયાત્મિકાં ચકાર કામાશ્રયઘાતિનીં કથામ્
જનસ્ય ચક્ષુર્ગમનીયમણ્ડલો મહીધરં ચાસ્તમ્ ઇયાય ભાસ્કરઃ ॥

તતો વૃથાધારિતભૂષણસ્રજઃ કલાગુણૈશ્ ચ પ્રણયૈશ્ ચ નિષ્ફલૈઃ
સ્વએ એવ ભાવે વિનિગૃહ્ય મન્મથં પુરં યયુર્ ભગ્નમનોરથાઃ સ્ત્રિયઃ ॥

તતઃ પુરોદ્યાનગતાં જનશ્રિયં નિરીક્ષ્ય સાયં પ્રતિસંહૃતાં પુનઃ
અનિત્યતાં સર્વગતાં વિચિન્તયન્ વિવેશ ધિષ્ણ્યં ક્ષિતિપાલકાત્મજઃ ॥

તતઃ શ્રુત્વા રાજા વિષયવિમુખં તસ્ય તુ મનો ન શિશ્યે તાં રાત્રિં હૃદયગતશલ્યો ગજ ઇવ
અથ શ્રાન્તો મન્ત્રે બહુવિવિધમાર્ગે સસચિવો ન સો ઽન્યત્ કામેભ્યો નિયમનમ્ અપશ્યત્ સુતમતેઃ ॥