બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 79

રત્નેન શુભેન શુભં ભવતિ નૃપાણામ્ અનિષ્ટમ્ અશુભેન।
યસ્માદ્ અતઃ પરીક્ષ્યં દૈવં રત્નાશ્રિતમ્ તજ્જ્ઞૈઃ॥

દ્વિપ^હય^વનિતા^આદીનાં સ્વગુણવિશેષેણ રત્નશબ્દો +અસ્તિ।
ઇહ તુ^ઉપલરત્નાનામ્ અધિકારો વજ્રપૂર્વાણામ્॥

રત્નાનિ બલાદ્ દૈત્યાદ્ દધીચિતો +અન્યે વદન્તિ જાતાનિ।
કે ચિદ્ ભુવઃ સ્વભાવાદ્ વૈચિત્ર્યં પ્રાહુર્ ઉપલાનામ્॥

વજ્ર^ઇન્દ્રનીલ^મરકત^કર્કેતર^પદ્મરાગ^રુધિર^આખ્યાઃ।
વૈદૂર્ય[ક્.વૈડૂર્ય]^પુલક^વિમલક^રાજમણિ^સ્ફતિક^શશિકાન્તાઃ॥

સૌગન્ધિક^ગોમેદક^શઙ્ખ^મહાનીલ^પુષ્પરાગ^આખ્યાઃ।
બ્રહ્મમણિ^જ્યોતીરસ^સસ્યક^મુક્તા^પ્રવાલાનિ॥

વેણા^તટે વિશુદ્ધં શિરીષકુસુમ*પ્રભં[ક્.ઉપમં] ચ કૌશલકમ્।
સૌરાષ્ટ્રકમ્ આતામ્રં કૃષ્ણં સૌર્પારકં વજ્રમ્॥

ઈષત્^તામ્રં હિમવતિ મતઙ્ગજં વલ્લપુષ્પસઙ્કાશમ્।
આપીતં ચ કલિઙ્ગે શ્યામં પૌણ્ડ્રેષુ સમ્ભૂતમ્॥

ઐન્દ્રં ષડશ્રિ શુક્લં યામ્યં સર્પ^આસ્ય^રૂપમ્ અસિતં ચ।
કદલી^કાણ્ડ^નિકાશં વૈષ્ણવમ્ ઇતિ સર્વ^સંસ્થાનમ્॥

વારુણમ્ અબલા^ગુહ્ય^ઉપમં ભવેત્ કર્ણિકાર^પુષ્પ^નિભમ્।
શૃઙ્ગાટક^સંસ્થાનં વ્યાઘ્ર^અક્ષિ^નિભં ચ હૌતભુજમ્॥

વાયવ્યં ચ યવ^ઉપમમ્ અશોક^કુસુમ^પ્રભં સમુદ્દિષ્ટમ્।
સ્રોતઃ ખનિઃ પ્રકીર્ણકમ્ ઇત્ય્ આકર^સમ્ભવસ્ ત્રિવિધઃ॥

રક્તં પીતં ચ શુભમ્ રાજન્યાનામ્ સિતમ્ દ્વિજાતીનામ્।
શૈરીષં વૈશ્યાનાં શૂદ્રાણાં શસ્યતે +અસિનિભમ્॥

સિતસર્ષપ^અષ્ટકં તણ્ડુલો ભવેત્ તણ્ડુલૈસ્ તુ વિંશત્યા।
તુલિતસ્ય દ્વે લક્ષે મૂલ્યં દ્વિદ્વ્યૂનિતે ચૈતત્॥

પાદ^ત્ર્યંશ^અર્ધ^ઊનં ત્રિભાગ^પઞ્ચાંશ^ષોડશ^અંશાશ્ ચ।
ભાગશ્ ચ પઞ્ચવિંશઃ શતિકસ્ સાહસ્રિકશ્ ચ^ઇતિ॥

સર્વ^દ્રવ્ય^આભેદ્યં લઘ્વ્ અમ્ભસિ તરતિ રશ્મિવત્ સ્નિઘ્દમ્।
તડિદ્^અનલ^શક્રચાપ^ઉપમં ચ વજ્રં હિતાય^ઉક્તમ્॥

કાકપદ^મક્ષિકા^કેશ^ધાતુ^યુક્તાનિ શર્કરૈર્[ક્.શર્કરા] વિદ્ધમ્।
દ્વિગુણાશ્રિ દગ્ધ[ક્.દિગ્ધ]^કલુષ^ત્રસ્ત^વિશીર્ણાનિ ન શુભાનિ॥

યાનિ ચ બુદ્બુદ^દલિત^અગ્ર^ચિપિટ^વાસીફલ^પ્રદીર્ઘાણિ।
સર્વેષાં ચૈતેષાં મૂલ્યાદ્ ભાગો +અષ્ટમો હાનિઃ॥

વજ્રં ન કિઞ્ ચિદ્ અપિ ધારયિતવ્યમ્ એકે
પુત્ર^અર્થિનીભિર્ અબલાભિર્ ઉશન્તિ તજ્જ્ઞાઃ।
શૃઙ્ગાટક^ત્રિપુટ^ધાન્યકવત્ સ્થિતં યચ્
શ્રોણીનિભં ચ શુભદં તનય^અર્થિનીનામ્॥

સ્વજન^વિભવ^જીવિત^ક્ષયં જનયતિ વજ્રમ્ અનિષ્ટ^લક્ષણમ્।
અશનિ^વિષ^ભય^અરિનાશનમ્ શુભમ્ ઉપભોગ^કરં[ક્.ઉરુ^ભોગકર] ચ ભૂભૃતામ્॥
80 મુક્તાલક્ષણાધ્યાયઃ