બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 77

શસ્ત્રેન વેણી^વિનિગૂહિતેન વિદૂરથં સ્વા મહિષી જઘાન।
વિષ^પ્રદિગ્ધેન ચ નૂપુરેણ દેવી વિરક્તા કિલ કાશિરાજમ્॥

એવં વિરક્તા જનયન્તિ દોષાન્
પ્રાણચ્છિદો +અન્યૈર્ અનુકીર્તિતૈઃ કિમ્।
રક્તાવિરક્તાઃ પુરુષૈર્ અતો +અર્થાત્
પરીક્ષિતવ્યાઃ પ્રમદાઃ પ્રયત્નાત્॥

સ્નેહં મનોભવકૃતં કથયન્તિ ભાવા
નાભી^ભુજ^સ્તન^વિભૂષણ^દર્શનાનિ।
વસ્ત્ર^અભિસંયમન^કેશ^વિમોક્ષણાનિ
ભ્રૂક્ષેપ^કમ્પિત^કટાક્ષ^નિરીક્ષણાનિ॥

ઉચ્ચૈઃ ષ્ઠીવનમ્ ઉત્કટ^પ્રહસિતં શય્યા^આસન^ઉત્સર્પણં
ગાત્ર^આસ્ફોટન^જૃમ્ભણાનિ સુલભ^દ્રવ્ય^અલ્પ^સમ્પ્રાર્થના।
બાલ^આલિઙ્ગન^ચુમ્બનાન્ય્ અભિમુખે સખ્યાઃ સમાલોકનં
દૃક્પાતશ્ ચ પરાઙ્મુખે ગુણકથા કર્ણસ્ય કણ્ડૂયનમ્॥

ઇમાં ચ વિન્દ્યાદ્ અનુરક્તચેષ્ટાં
પ્રિયાણિ વક્તિ સ્વધનં દદાતિ।
વિલોક્ય સંહૃષ્યતિ વીતરોષા
પ્રમાર્ષ્ટિ દોષાન્ ગુણકીર્તનેન॥

તન્મિત્રપૂજા તદરિદ્વિષત્વં
કૃતસ્મૃતિઃ પ્રોષિત^દૌર્મનસ્યમ્।
સ્તન^ઓષ્ઠ^દાનાન્ય્ ઉપગૂહનં ચ
સ્વેદો +અથ ચુમ્બા^પ્રથમ^અભિયોગઃ॥

વિરક્ત^ચેષ્ટા ભ્રુકુટી[ક્.ભૃકુટી]^મુખત્વં
પરાઙ્મુખત્વં કૃતવિસ્મૃતિશ્ ચ।
અસમ્ભ્રમો દુષ્પરિતોષતા ચ
તદ્દ્વિષ્ટ^મૈત્રી પરુષં ચ વાક્યમ્॥

સ્પૃષ્ટ્વા^અથ વા^આલોક્ય ધુનોતિ ગાત્રં
કરોતિ ગર્વં ન રુણદ્ધિ યાન્તમ્।
ચુમ્બા^વિરામે વદનં પ્રમાર્ષ્ટિ
પશ્ચાત્ સમુત્તિષ્ઠતિ પૂર્વસુપ્તા॥

ભિક્ષુણિકા પ્રવ્રજિતા દાસી ધાત્રી કુમારિકા રજિકા।
માલાકારી દુષ્ટાઙ્ગના સખી નાપિતી દૂત્યઃ॥

કુલજન^વિનાશ^હેતુર્ દૂત્યો યસ્માદ્ અતઃ પ્રયત્નેન।
તાભ્યઃ સ્ત્રિયો +અભિરક્ષ્યા વંશ^યશો^માન^વૃદ્ધ્ય્^અર્થમ્॥

રાત્રી^વિહાર^જાગર^રોગ^વ્યપદેશ^પરગૃહ^ઈક્ષણિકાઃ।
વ્યસન^ઉત્સવાશ્ ચ સઙ્કેત^હેતવસ્ તેષુ રક્ષ્યાશ્ ચ॥

આદૌ ન^ઇચ્છતિ ન^ઉજ્ઝતિ સ્મરકથાં વ્રીડા^વિમિશ્ર^આલસા
મધ્યે હ્રી^પરિવર્જિત^અભ્યુપરમે લજ્જા^વિનમ્ર^આનના।
ભાવૈર્ ન^એકવિધૈઃ કરોત્ય્ અભિનયં ભૂયશ્ ચ યા સાદરા
બુદ્ધ્વા પુમ્પ્રકૃતિં ચ યા^અનુચરતિ ગ્લાનેતરૈશ્ ચેષ્ટિતૈઃ॥

સ્ત્રીણાં ગુણા યૌવન^રૂપ^વેષ^
દાક્ષિણ્ય^વિજ્ઞાન^વિલાસ^પૂર્વાઃ।
સ્ત્રી રત્નસંજ્ઞા ચ ગુણ^અન્વિતાસુ
સ્ત્રી^વ્યાધયો +અન્યાશ્ ચતુરસ્ય પુંસઃ॥

ન ગ્રામ્ય^વર્ણૈર્ મલદિગ્ધકાયા
નિન્દ્યાઙ્ગ^સંબન્ધિ^કથાં ચ કુર્યાત્।
ન ચ^અન્યકાર્ય^સ્મરણં રહઃસ્થા
મનો હિ મૂલં હરદગ્ધમૂર્તેઃ॥

શ્વાસં મનુષ્યેણ સમં ત્યજન્તી બાહુ^ઉપધાન^સ્તન^દાન^દક્ષા।
સુગન્ધ^કેશા સુસમીપ^રાગા સુપ્તે +અનુસુપ્તા પ્રથમં વિબુદ્ધા॥

દુષ્ટ^સ્વભાવાઃ પરિવર્જનીયા વિમર્દ^કાલેષુ ચ ન ક્ષમા યાઃ।
યાસામ્ અસૃગ્^વા^અસિત^નીલ^પીતમ્ આતામ્રવર્ણં ચ ન તાઃ પ્રશસ્તાઃ॥

યા સ્વપ્નશીલા બહુ^રક્ત^પિત્તા પ્રવાહિની વાત^કફ^અતિરક્તા[ક્.અતિરિક્તા]।
મહાશના સ્વેદયુતાઙ્ગદુષ્ઠા યા હ્રસ્વકેશી પલિતાન્વિતા વા[ક્.ચ]॥

માંસાનિ યસ્યાશ્ ચ ચલન્તિ નાર્યા
મહોદરા ખિક્ખિમિની ચ યા સ્યાત્॥
સ્ત્રીલક્ષણે યાઃ કથિતાશ્ ચ પાપાસ્
તાભિર્ ન કુર્યાત્ સહ કામધર્મમ્॥

શશ^શોણિત^સઙ્કાશં લાક્ષા^રસ^સન્નિકાશમ્ અથ^વા યત્।
પ્રક્ષાલિતં વિરજ્યતિ યચ્ ચ^અસૃક્ તદ્ ભવેત્^શુદ્ધમ્॥

યચ્ છબ્દ^વેદના^વર્જિતં ત્ર્યહાત્ સન્નિવર્તતે રક્તમ્।
તત્ પુરુષ^સમ્પ્રયોગાદ્ અવિચારં ગર્ભતાં યાતિ॥

ન દિનત્રયં નિષેવ્યં[ક્.નિષેવેત્] સ્નાનં માલ્ય^અનુલેપનં *સ્ત્રીભિઃ[ક્.ચ સ્ત્રી]।
સ્નાયાચ્ ચતુર્થ^દિવસે શાસ્ત્ર^ઉક્તેન^ઉપદેશેન॥

પુષ્યસ્નાન^ઓષધયો યાઃ કથિતાસ્ તાભિર્ અમ્બુ^મિશ્રાભિઃ।
સ્નાયાત્ તથાત્ર મન્ત્રઃ સ એવ યસ્ તત્ર નિર્દિષ્ટઃ॥

યુગ્માસુ કિલ મનુષ્યા નિશાસુ નાર્યો ભવન્તિ વિષમાસુ।
દીર્ઘાયુષઃ સુરૂપાઃ સુખિનશ્ ચ વિકૃષ્ટ^યુગ્માસુ॥

દક્ષિણ^પાર્શ્વે પુરુષો વામે નારી યમાવ્ ઉભયસંસ્થૌ॥
યદ્ ઉદરમધ્ય^ઉપગતં નપુંસકં તન્ નિબોદ્ધવ્યમ્॥

કેન્દ્ર^ત્રિકોણેષુ શુભસ્થિતેષુ
લગ્ને શશાઙ્કે ચ શુભૈઃ સમેતે।
પાપૈસ્ ત્રિલાભારિગતૈશ્ ચ યાયાત્
પુંજન્મયોગેષુ ચ સમ્પ્રયોગમ્॥

ન નખદશનવિક્ષતાનિ કુર્યાદ્
ઋતુસમયે પુરુષઃ સ્ત્રિયાઃ કથઞ્ ચિત્।
ઋતુર્ અપિ દશ ષટ્ ચ વાસરાણિ
પ્રથમ^નિશાત્રિતયં ન તત્ર ગમ્યમ્॥
78 શય્યાસનલક્ષણાધ્યાયઃ