બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 49

અઙ્ગુલ^શતાર્ધમ્ ઉત્તમ ઊનઃ સ્યાત્ *પઞ્ચવિંશતિઃ[ક્.પઞ્ચવિંશતિં] ખડ્ગઃ।
અઙ્ગુલમાનાજ્ જ્ઞેયો વ્રણો +અશુભો વિષમ^પર્વસ્થઃ॥

શ્રીવૃક્ષ^વર્ધમાન^આતપત્ર^શિવલિઙ્ગ^કુણ્ડલ^અબ્જાનામ્।
સદૃશા વ્રણાઃ પ્રશસ્તા ધ્વજ^આયુધ^સ્વસ્તિકાનાં ચ॥

કૃકલાસ^કાક^કઙ્ક^ક્રવ્યાદ^કબન્ધ^વૃશ્ચિક^આકૃતયઃ।
ખડ્ગે વ્રણા ન શુભદા વંશાનુગતાઃ પ્રભૂતાશ્ ચ॥

સ્ફુટિતો હ્રસ્વઃ કુણ્ઠો વંશચ્છિન્નો ન દૃગ્^મનો +અનુગતઃ।
અસ્વન ઇતિ ચાનિષ્ટઃ પ્રોક્તવિપર્યસ્ત ઇષ્ટફલઃ॥

ક્વણિતં મરણાય^ઉક્તં પરાજયાય પ્રવર્તનં કોશાત્।
સ્વયમ્ ઉદ્ગીર્ણે યુદ્ધં જ્વલિતે વિજયો ભવતિ ખડ્ગે॥

નાકારણં વિવૃણુયાન્ ન વિઘટ્ટયેચ્ ચ
પશ્યેન્ ન તત્ર વદનં ન વદેચ્ ચ મૂલ્યમ્।
દેશં ન ચાસ્ય કથયેત્ પ્રતિમાનયેન્ ન
નૈવ સ્પૃશેન્ નૃપતિર્ અપ્રયતો +અસિયષ્ટિમ્॥

ગોજિહ્વા^સંસ્થાનો નીલોત્પલ^વંશ^પત્ર^સદૃશશ્ ચ।
કરવીર^પત્ર^શૂલ^અગ્ર^મણ્ડલ^અગ્રાઃ પ્રશસ્તાઃ સ્યુઃ॥

નિષ્પન્નો ન છેદ્યો નિકષૈઃ કાર્યઃ પ્રમાણયુક્તઃ સઃ।
મૂલે મ્રિયતે સ્વામી જનની તસ્યાગ્રતશ્ છિન્ને॥

યસ્મિન્ ત્સરુપ્રદેશે વ્રણો ભવેત્ તદ્વદ્ એવ ખડ્ગસ્ય।
વનિતાનામ્ ઇવ તિલકો ગુહ્યે વાચ્યો મુખે દૃષ્ટ્વા॥

અથ વા સ્પૃશતિ યદઙ્ગં પ્રષ્ટા નિસ્ત્રિંશભૃત્ તદવધાર્ય।
કોશસ્થસ્ય^આદેશ્યો વ્રણો +અસ્તિ શાસ્ત્રં વિદિત્વેદમ્॥

શિરસિ સ્પૃષ્ટે પ્રથમે +અઙ્ગુલે દ્વિતીયે લલાટસંસ્પર્શે।
ભ્રૂમધ્યે ચ તૃતીયે નેત્રે સ્પૃષ્ટે ચત્રુથે ચ॥

*નાસ^ઔષ્ઠ[ક્.નાસોષ્ઠ]^કપોલ^હનુ^શ્રવણ^ગ્રીવ^*અંસકે ચ[ક્.અંસકેષુ] પઞ્ચાદ્યાઃ।
ઉરસિ દ્વાદશસંસ્થસ્ ત્રયોદશે કક્ષયોર્ જ્ઞેયઃ॥

સ્તન^હૃદય^ઉદર^*કુક્ષિ^નાભૌ[ક્.કુક્ષિનાભીષુ] તુ ચતુર્દશાદયો જ્ઞેયાઃ।
નાભિમૂલે કટ્યાં ગુહ્યે ચ^એકોનવિંશતિતઃ॥

ઊર્વોર્ દ્વાવિંશે સ્યાદ્ ઊર્વોર્ મધ્યે વ્રણસ્ ત્રયોવિંશે।
જાનુનિ ચ ચતુર્વિંશે જઙ્ઘાયાં પઞ્ચવિંશે ચ॥

જઙ્ઘામધ્યે ગુલ્ફે પાર્ષ્ણ્યાં પાદે તદઙ્ગુલીષ્વ્ અપિ ચ।
ષડ્વિંશતિકાદ્ યાવત્ ત્રિંશદ્ ઇતિ મતેન ગર્ગસ્ય॥

પુત્રમરણં ધનાપ્તિર્ ધનહાનિઃ સમ્પદશ્ ચ બન્ધશ્ ચ।
એકાદ્યઙ્ગુલસંસ્થૈર્ વ્રણૈઃ ફલં નિર્દિશેત્ ક્રમશઃ॥

સુતલાભઃ કલહો હસ્તિ^લબ્ધયઃ પુત્રમરણ^ધનલાભૌ।
ક્રમશો વિનાશ^વનિતાપ્તિ^ચિત્તદુઃખાનિ ષટ્પ્રભૃતિ॥

લબ્ધિર્ *હાનિઃ સ્ત્રીલબ્ધયો[ક્.હાનિસ્ત્રીલબ્ધયો] બધો વૃદ્ધિ^મરણ^પરિતોષાઃ।
જ્ઞેયાશ્ ચતુર્દશાદિષુ ધનહાનિશ્ ચૈકવિંશે સ્યાત્॥

વિત્તાપ્તિર્ અનિર્વાણં ધન^આગમો મૃત્યુ^સમ્પદો +અસ્વત્વમ્।
ઐશ્વર્ય^મૃત્યુ^રાજ્યાનિ ચ ક્રમાત્ ત્રિંશદ્ ઇતિ યાવત્॥

પરતો ન વિશેષફલં વિષમસમસ્થાસ્ તુ પાપશુભફલદાઃ।
કૈશ્ ચિદ્ અફલાઃ પ્રદિષ્ટાસ્ ત્રિંશત્પરતો +અગ્રમ્ ઇતિ યાવત્॥

કરવીર^ઉત્પલ^ગજ^મદ^ઘૃત^કુઙ્કુમ^કુન્દ^ચમ્પક^સગન્ધઃ।
શુભદો +અનિષ્ટો ગોમૂત્ર^પઙ્ક^મેદઃ^સદૃશ^ગન્ધઃ॥

કૂર્મ^વસા^અસૃક્^ક્ષાર^ઉપમશ્ ચ ભય^દુઃખદો ભવતિ ગન્ધઃ।
વૈદૂર્ય^કનક^વિદ્યુત્^પ્રભો જય^આરોગ્ય^વૃદ્ધિકરઃ॥

ઇદમ્ ઔશનસં ચ શસ્ત્ર^પાનં
રુધિરેણ શ્રિયમ્ ઇચ્છતઃ પ્રદીપ્તામ્।
હવિષા ગુણવત્^સુત^અભિલિપ્સોઃ
સલિલેન^અક્ષયમ્ ઇચ્છતશ્ ચ વિત્તમ્॥

વડવા^ઉષ્ટ્ર^કરેણુ^દુગ્ધ^પાનં
યદિ પાપેન સમીહતે +અર્થસિદ્ધિમ્।
ઝષ^પિત્ત^મૃગ^અશ્વ^બસ્ત^દુગ્ધૈઃ
કરિ^હસ્ત^ચ્છિદયે સતાલ^ગર્ભૈઃ॥

આર્કં પયો હુડુવિષાણ^મષી^સમેતં
પારાવત^આખુ^શકૃતા ચ *યુતઃ[ક્.યુતં] પ્રલેપઃ।
શસ્ત્રસ્ય તૈલમથિતસ્ય તતો +અસ્ય પાનં
પશ્ચાત્^શિતસ્ય ન શિલાસુ ભવેદ્ વિઘાતઃ॥

ક્ષારે કદલ્યા મથિતેન યુક્તે
દિન^ઉષિતે પાયિતમ્ આયસં યત્।
સમ્યક્ શિતં ચ^અશ્મનિ નૈતિ ભઙ્ગં
ન ચ^અન્યલોહેષ્વ્ અપિ તસ્ય કૌણ્ઠ્યમ્॥
50 અઙ્ગવિદ્યાધ્યાય