બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 5

અમૃત^આસ્વાદ^વિશેષાચ્ ચ્છિન્નમ્ અપિ શિરઃ કિલ^અસુરસ્ય^ઇદમ્।
પ્રાણૈર્ અપરિત્યક્તં ગ્રહતાં યાતં વદન્ત્ય્ એકે॥

ઇન્દુ^અર્ક^મણ્ડલ^આકૃતિર્ અસિતત્વાત્ કિલ ન દૃશ્યતે ગગને।
અન્યત્ર પર્વ^કાલાદ્ વર^પ્રદાનાત્ કમલયોનેઃ॥

મુખ^પુચ્છ^વિભક્ત^અઙ્ગં ભુજઙ્ગમ્ આકારમ્ ઉપદિશન્ત્ય્ અન્યે।
કથયન્ત્ય્ અમૂર્તમ્ અપરે તમો^મયં સૈંહિકેય^આખ્યાખ્યમ્॥

યદિ મૂર્તો ભવિચારી શિરો +અથ વા ભવતિ મણ્ડલી રાહુઃ।
ભગણ^અર્ધેન^*અન્તરિતૌ[ક્.અન્તરિતો] ગૃહ્ણાતિ કથં નિયત^ચારઃ॥

અનિયત^ચારઃ ખલુ ચેદ્ ઉપલબ્ધિઃ સંખ્યયા કથં તસ્ય।
પુચ્છ^આનન^અભિધાનો +અન્તરેણ કસ્માન્ ન ગૃહ્ણાતિ॥

અથ તુ ભુજગેન્દ્ર^રૂપઃ પુચ્છેન મુખેન વા સ ગૃહ્ણાતિ।
મુખ^પુચ્છ^અન્તર^સંસ્થં સ્થગયતિ કસ્માન્ ન ભગણ^અર્ધમ્॥

રાહુ^દ્વયં યદિ સ્યાદ્ ગ્રસ્તે +અસ્તમિતે +અથ વા^ઉદિતે ચન્દ્રે।
તત્સમગતિના^અન્યેન ગ્રસ્તઃ સૂર્યો +અપિ દૃશ્યતે॥

ભૂ^ચ્છાયાં સ્વ^ગ્રહણે ભાસ્કરમ્ અર્ક^ગ્રહે પ્રવિશતિ^ઇન્દુઃ।
પ્રગ્રહણમ્ અતઃ પશ્ચાન્ ન^ઇન્દોર્ ભાનોશ્ ચ પૂર્વ^અર્ધાત્॥

વૃક્ષસ્ય સ્વચ્છાયા યથા^*એકપાર્શ્વે[ક્.એકપાર્શ્વેન] ભવતિ *દીર્ઘચયા[ક્.દીર્ઘા ચ]।
નિશિ નિશિ તદ્વદ્ ભૂમેર્ આવરણ^વશાદ્ દિનેશસ્ય॥

સૂર્યાત્ સપ્તમ^રાશૌ યદિ ચ^ઉદગ્^દક્ષિણેન ન^અતિગતઃ।
ચન્દ્રઃ પૂર્વ^અભિમુખશ્ છાયામ્ ઔર્વીમ્ તદા વિશતિ॥

ચન્દ્રો +અધઃસ્થઃ સ્થગયતિ રવિમ્ અમ્બુદવત્ સમાગતઃ પશ્ચાત્।
પ્રતિદેશમ્ અતશ્ ચિત્રં દૃષ્ટિ^વશાદ્ ભાસ્કર^ગ્રહણમ્॥

આવરણં મહદ્ ઇન્દોઃ કુણ્ઠ^વિષાણસ્ તતો +અર્ધ^સંચ્છન્નઃ।
સ્વલ્પમ્ રવેર્ યતો +અતસ્ તીક્ષ્ણ^વિષાણો રવિર્ ભવતિ॥

એવમ્ ઉપરાગ^કારણમ્ ઉક્તમ્ ઇદં દિવ્ય^દૃગ્ભિર્ આચાર્યૈઃ।
રાહુર્ અકારણમ્ અસ્મિન્ન્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ શાસ્ત્ર^સદ્ભાવઃ॥

યો +અસૌ^અસુરો રાહુસ્ તસ્ય વરો બ્રહ્મણા +અયમ્ આજ્ઞપ્તઃ।
આપ્યાયનમ્ ઉપરાગે દત્ત^હુતાંશેન તે ભવિતા॥

તસ્મિન્ કાલે સાન્નિધ્યમ્ અસ્ય તેન^ઉપચર્યતે રાહુઃ।
યામ્યોત્તરા શશિગતિર્ ગણિતે +અપ્ય્ ઉપચર્યતે તેન॥

ન કથં ચિદ્ અપિ નિમિત્તૈર્ ગ્રહણં વિજ્ઞાયતે નિમિત્તાનિ।
અન્યસ્મિન્ન્ અપિ કાલે ભવન્ત્ય્ અથ^ઉત્પાત^રૂપાણિ॥

પઞ્ચગ્રહ^સંયોગાન્ ન કિલ ગ્રહણસ્ય સમ્ભવો ભવતિ।
તૈલં ચ જલે +અષ્ટમ્યાં ન વિચિન્ત્યમ્ ઇદં વિપશ્ચિદ્ભિઃ॥

અવનત્યા +અર્કે ગ્રાસો દિગ્^જ્ઞેયા વલનયા^અવનત્યા ચ।
તિથ્ય્^અવસાનાદ્ વેલા કરણે કથિતાનિ તાનિ મયા॥

ષણ્માસ^ઉત્તર^વૃદ્ધ્યા પર્વેશાઃ સપ્ત દેવતાઃ ક્રમશઃ।
બ્રહ્મ^શશિ^ઇન્દ્ર^કુબેરા વરુણ^અગ્નિ^યમાશ્ ચ વિજ્ઞેયાઃ॥

બ્રાહ્મે દ્વિજ^પશુ^*વૃદ્ધિઃ ક્ષેમ^આરોગ્યાણિ[ક્.વૃદ્ધિક્ષેમારોગ્યાણિ] સસ્ય^સમ્પત્^ચ।
તદ્વત્ સૌમ્યે તસ્મિન્ પીડા વિદુષામ્ અવૃષ્ટિશ્ ચ॥

ઐન્દ્રે ભૂપ^વિરોધઃ શારદ^સસ્ય^ક્ષયો ન ચ ક્ષેમમ્।
કૌબેરે +અર્થ^પતીનામ્ અર્થ^વિનાશઃ સુભિક્ષં ચ॥

વારુણમ્ અવનીશ^અશુભમ્ અન્યેષાં ક્ષેમ^સસ્ય^વૃદ્ધિ^કરમ્।
આગ્નેયં મિત્ર^આખ્યં સસ્ય^આરોગ્ય^અભય^અમ્બુ^કરમ્॥

યામ્યં કરોત્ય્ અવૃષ્ટિં દુર્ભિક્ષં સંક્ષયં ચ સસ્યાનામ્।
યદ્ અતઃ પરં તદ્ અશુભં ક્ષુત્^માર^અવૃષ્ટિદં પર્વ॥

વેલાહીને પર્વણિ ગર્ભ^વિપત્તિશ્ ચ શસ્ત્ર^કોપશ્ ચ।
અતિવેલે કુસુમ^ફલ^ક્ષયો ભયં સસ્ય^નાશશ્ ચ॥

હીન^અતિરિક્ત^કાલે ફલમ્ ઉક્તં પૂર્વ^શાસ્ત્ર^દૃષ્ટત્વાત્।
સ્ફુટ^ગણિત^વિદઃ કાલઃ કથઞ્ ચિદ્ અપિ ન^અન્યથા ભવતિ॥

યદ્ય્ એકસ્મિન્ માસે ગ્રહણં રવિ^સોમયોસ્ તદા ક્ષિતિપાઃ।
સ્વબલ^ક્ષોભૈઃ સંક્ષયમ્ આયાન્ત્ય્ અતિશસ્ત્ર^કોપશ્ ચ॥

ગ્રસ્તાવ્ ઉદિત^અસ્તમિતૌ શારદ^ધાન્ય^અવનીશ્વર^ક્ષયદૌ।
સર્વ^ગ્રસ્તૌ દુર્ભિક્ષ^મરકદૌ પાપ^સન્દૃષ્ટૌ॥

અર્ધ^ઉદિત^ઉપરક્તો નૈકૃતિકાન્ હન્તિ સર્વયજ્ઞાંશ્ ચ।
અગ્ન્ય્^ઉપજીવિ^ગુણ^અધિક^વિપ્ર^આશ્રમિણો *યુગે +અભ્યુદિતઃ[ક્.અયુગાભ્યુદિતઃ]॥

કર્ષક^*પાખણ્ડિ[ક્.પાષણ્ડિ]^વણિક્^ક્ષત્રિય^બલ^નાયકાન્ *દ્વિતીયાંશે[ક્.દ્વિતીયે +અંશે]।
કારુક^શૂદ્ર^મ્લેચ્છાન્ ખ^તૃતીયામ્શે સમન્ત્રિજનાન્॥

મધ્ય^અહ્ને નરપતિ^મધ્યદેશહા શોભનશ્ ચ ધાન્ય^અર્ઘઃ।
તૃણભુગ્^અમાત્ય^અન્તઃપુર^વૈશ્યઘ્નઃ પઞ્ચમે ખાંશે।

સ્ત્રી^શૂદ્રાન્ ષષ્ઠે +અંશે દસ્યુ^પ્રત્યન્તહા^અસ્તમય^કાલે।
યસ્મિન્ ખાંશે મોક્ષસ્ તત્^પ્રોક્તાનાં શિવં ભવતિ॥

દ્વિજ^નૃપતીન્ ઉદગયને વિટ્^શૂદ્રાન્ દક્ષિણાયને હન્તિ।
રાહુર્ ઉદગ્^આદિદૃષ્ટઃ પ્રદક્ષિણં હન્તિ વિપ્ર^આદીન્॥

મ્લેચ્છાન્ વિદિક્સ્થિતો યાયિનશ્ ચ હન્યાદ્ ધુતાશ^સક્તાંશ્ ચ।
સલિલ^ચર^દન્તિ^ઘાતી યામ્યેન^ઉદગ્ ગવામ્ અશુભઃ॥

પૂર્વેણ સલિલ^પૂર્ણાં કરોતિ વસુધાં સમાગતો દૈત્યઃ।
પશ્ચાત્ કર્ષક^સેવક^બીજ^વિનાશાય નિર્દિષ્ટઃ॥

પાઞ્ચાલ^કલિઙ્ગ^શૂરસેનાઃ કામ્બોજ^ઉડ્ર^કિરાત^શસ્ત્ર^વાર્ત્તાઃ।
જીવન્તિ ચ યે હુતાશ^વૃત્ત્યા તે પીડામ્ ઉપયાન્તિ મેષ^સંસ્થે॥

ગોપાઃ પશવો +અથ ગોમિનો મનુજા યે ચ મહત્ત્વમ્ આગતાઃ।
પીડામ્ ઉપયાન્તિ ભાસ્કરે ગ્રસ્તે શીત^કરે +અથ વા વૃષે॥

મિથુને પ્રવર^અઙ્ગના નૃપા નૃપ^માત્રા બલિનઃ કલા^વિદઃ।
યમુના^તટજાઃ સબાહ્લિકા મત્સ્યાઃ સુહ્મ^જનૈઃ સમન્વિતાઃ॥

આભીરાન્^શબરાન્ સપહ્લવાન્ મલ્લાન્ મત્સ્ય^કુરૂઞ્ છકાન્ અપિ।
પાઞ્ચાલાન્ વિકલાંશ્ ચ પીડયત્ય્ અન્નં ચ^અપિ નિહન્તિ કર્કટે॥

સિંહે પુલિન્દ^ગણ^મેકલ^સત્ત્વ^યુક્તાન્ રાજ^ઉપમાન્ નરપતીન્ વન^ગોચરાંશ્ ચ।
ષષ્ઠે તુ સસ્ય^કવિ^લેખક^ગેય^સક્તાન્ હન્ત્ય્ અશ્મક^ત્રિપુર^શાલિ^યુતાંશ્ ચ દેશાન્॥

તુલાધરે +અવન્ત્ય્^અપરાન્ત્ય^સાધૂન્ વણિગ્^દશાર્ણાન્ *મરુકચ્છપાંશ્[ક્.ભરુકચ્છપાંશ્] ચ।
અલિન્ય્ અથ^ઉદુમ્બર^મદ્ર^ચોલાન્ દ્રુમાન્ સયૌધેય^વિષ^આયુધીયાન્॥

ધન્વિન્ય્ અમાત્ય^વર^વાજિ^વિદેહ^મલ્લાન્ પાઞ્ચાલ^વૈદ્ય^વણિજો વિષમ^આયુધજ્ઞાન્।
હન્યાન્ મૃગે તુ ઝષ^મન્ત્રિ^કુલાનિ નીચાન્ મન્ત્ર^ઔષધીષુ કુશલાન્ સ્થવિર^આયુધીયાન્॥

કુમ્ભે +અન્તર્ગિરિજાન્ સપશ્ચિમ^જનાન્ ભાર^ઉદ્વહાંસ્ તસ્કરાન્ આભીરાન્ દરદ^આર્ય^સિંહ^પુરકાન્ હન્યાત્ તથા બર્બરાન્।(છેચ્કેદ્)
મીને સાગરકૂલ^સાગર^જલ^દ્રવ્યાણિ *વન્યાન્[ક્.માન્યાન્] જનાન્ પ્રાજ્ઞાન્ વાર્યુપજીવિનશ્ ચ ભફલં કૂર્મ^ઉપદેશાદ્ વદેત્॥

સવ્ય^અપસવ્ય^લેહ^ગ્રસન^નિરોધ^અવમર્દન^આરોહાઃ।
આઘ્રાતં મધ્યતમસ્ તમો +અન્ત્ય ઇતિ તે દશ ગ્રાસાઃ॥

સવ્યગતે તમસિ જગજ્^જલપ્લુતં ભવતિ મુદિતમ્ અભયં ચ।
અપસવ્યે નરપતિ^તસ્કર^અવમર્દૈઃ પ્રજાનાશઃ॥

*જિહ્વ^ઉપલેઢિ[ક્.જિહ્વેવલેઢિ] પરિતસ્ તિમિર^નુદો મણ્ડલં યદિ સ લેહઃ।
પ્રમુદિત^સમસ્ત^ભૂતા પ્રભૂત^તોયા ચ તત્ર મહી॥

ગ્રસનમ્ ઇતિ યદા ત્ર્યંશઃ પાદો વા ગૃહ્યતે +અથ વા^અપ્ય્ અર્ધમ્।
સ્ફીત^નૃપ^વિત્ત^હાનિઃ પીડા ચ સ્ફીત^દેશાનામ્॥

પર્યન્તેષુ ગૃહીત્વા મધ્યે પિણ્ડીકૃતં તમસ્ તિષ્ઠેત્।
સ નિરોધો વિજ્ઞેયઃ પ્રમોદ^કૃત્ સર્વભૂતાનામ્॥

અવમર્દનમ્ ઇતિ નિઃશેષમ્ એવ સઞ્છાદ્ય યદિ ચિરં તિષ્ઠેત્।
હન્યાત્ પ્રધાન^ભૂપાન્ *પ્રધાન^દેશાંશ્[ક્.પ્રધાનદેશાન્ પ્રધાનભૂપાંશ્] ચ તિમિર^મયઃ॥

વૃત્તે ગ્રહે યદિ તમસ્ તત્ક્ષણમ્ આવૃત્ય દૃશ્યતે ભૂયઃ।
આરોહણમ્ ઇત્ય્ અન્યોન્ય^મર્દનૈર્ ભય^કરં રાજ્ઞામ્॥

દર્પણ ઇવ^એકદેશે *સબાષ્પ[ક્.સવાષ્પ]^નિઃશ્વાસ^મારુત^ઉપહતઃ।
દૃશ્યેત^આઘ્રાતં તત્ સુવૃષ્ટિ^વૃદ્ધ્ય્^આવહં જગતઃ॥

મધ્યે તમઃ પ્રવિષ્ટં વિતમસ્કં મણ્ડલં ચ યદિ પરિતઃ
તન્^મધ્યદેશ^નાશં કરોતિ કુક્ષ્ય્^આમય^ભયં ચ॥

પર્યન્તેષુ^અતિબહુલં સ્વલ્પં મધ્યે તમસ્ તમોન્ત્ય^આખ્યે।
સસ્યાનામ્ ઈતિ^ભયં ભયમ્ અસ્મિંસ્ તસ્કરાણાં ચ॥

શ્વેતે ક્ષેમ^સુભિક્ષં બ્રાહ્મણ^પીડાં ચ નિર્દિશેદ્ રાહૌ।
અગ્નિ^ભયમ્ અનલ^વર્ણે પીડા ચ હુતાશવૃત્તીનામ્॥

હરિતે રોગ^*ઉલ્બણતા[ક્.ઉલ્વણતા] સસ્યાનામ્ ઈતિભિશ્ ચ વિધ્વંસઃ।
કપિલે શીઘ્રગ^સત્ત્વ^મ્લેચ્છ^ધ્વંસો +અથ દુર્ભિક્ષમ્॥

અરુણ^કિરણ^અનુરૂપે દુર્ભિક્ષ^અવૃષ્ટયો વિહગ^પીડા।
આધૂમ્રે ક્ષેમ^સુભિક્ષમ્ આદિશેત્ મન્દવૃષ્ટિં ચ॥

કાપોત^અરુણ^કપિલ^શ્યાવાભે ક્ષુદ્^ભયં વિનિર્દેશ્યમ્।
કાપોતઃ શૂદ્રાણાં વ્યાધિ^કરઃ કૃષ્ણ^વર્ણશ્ ચ॥

વિમલક^મણિ^પીત^આભો વૈશ્ય^ધ્વંસી ભવેત્ સુભિક્ષાય।
સ^અર્ચિષ્મત્ય્ અગ્નિ^ભયં ગૈરિક^રૂપે તુ યુદ્ધાનિ॥

દૂર્વાકાણ્ડ^શ્યામે હારિદ્રે વા^અપિ નિર્દિશેત્ મરકમ્।
અશનિ^ભય^સમ્પ્રદાયી *પાટલ[ક્.પાટલિ]^કુસુમ^ઉપમો રાહુઃ॥

પાંશુ^વિલોહિત^રૂપઃ ક્ષત્ર^ધ્વંસાય ભવતિ વૃષ્ટેશ્ ચ।
બાલ^રવિ^કમલ^સુરચાપ^રૂપ^ભૃત્ શસ્ત્ર^કોપાય॥

પશ્યન્ ગ્રસ્તં સૌમ્યો ઘૃત^મધુ^તૈલ^ક્ષયાય રાજ્ણાં ચ।
ભૌમઃ સમર^વિમર્દં શિખિ^કોપં તસ્કર^ભયં ચ॥

શુક્રઃ સસ્ય^વિમર્દં નાના^ક્લેશાંશ્ ચ જનયતિ ધરિત્ર્યામ્।
રવિજઃ કરોત્ય્ અવૃષ્ટિં દુર્ભિક્ષં તસ્કર^ભયં ચ॥

યદ્ અશુભમ્ અવલોકનાભિર્ ઉક્તં ગ્રહજનિતં ગ્રહણે પ્રમોક્ષણે વા।
સુરપતિગુરુણા^અવલોકિતે તત્^શમમ્ ઉપયાતિ જલૈર્ ઇવ^અગ્નિર્ ઇદ્ધઃ॥

ગ્રસ્તે ક્રમાન્ નિમિત્તૈઃ પુનર્ ગ્રહો માસ^ષટ્ક^પરિવૃદ્ધ્યા।
પવન^ઉલ્કાપાત^રજઃ ક્ષિતિકમ્પ^તમો^અશનિ^નિપાતૈઃ॥

આવન્તિકા જનપદાઃ કાવેરી^નર્મદા^તટ^આશ્રયિણઃ।
દૃપ્તાશ્ ચ મનુજપતયઃ પીડ્યન્તે ક્ષિતિસુતે ગ્રસ્તે॥

અન્તર્વેદીં સરયૂં નેપાલં પૂર્વસાગરં શોણમ્।
સ્ત્રી^નૃપ^યોધ^કુમારાન્ સહ વિદ્વદ્ભિર્ બુધો હન્તિ॥

ગ્રહણ^ઉપગતે જીવે વિદ્વન્^નૃપ^મન્ત્રિ^ગજ^હય^ધ્વંસઃ।
સિન્ધુ^તટ^વાસિનામ્ અપ્ય્ ઉદગ્^દિશં સંશ્રિતાનાં ચ॥

ભૃગુતનયે રાહુગતે *દાશેરક[ક્.દસેરકાઃ]કૈકયાઃ સયૌધેયાઃ।
આર્યાવર્ત્તાઃ શિબયઃ સ્ત્રી^સચિવ^ગણાશ્ ચ પીડ્યન્તે॥

સૌરે મરુ^ભવ^પુષ્કર*સૌરાષ્ટ્રિક[ક્.સૌરાષ્ટ્રા]^ધાતવો +અર્બુદ^અન્ત્યજનાઃ।
ગોમન્ત^પારિયાત્ર^આશ્રિતાશ્[ક્ઽસ્ ત્ર્. ગોમન્તઃ પારિયાત્રા] ચ નાશં વ્રજન્ત્ય્ આશુ॥

કાર્ત્તિક્યામ્ અનલ^ઉપજીવિ^મગધાન્ પ્રાચ્ય^અધિપાન્ કોશલાન્
કલ્માષાન્ અથ શૂરસેન^સહિતાન્ કાશીશ્ ચ સન્તાપયેત્।
*હન્યાદ્[ક્.હન્યાદ્ ચ] આશુ કલિઙ્ગદેશ^નૃપતિં સ^અમાત્ય^ભૃત્યં તમો
દૃષ્ટં ક્ષત્રિય^તાપદં જનયતિ ક્ષેમં સુભિક્ષ^અન્વિતમ્॥

કાશ્મીરકાન્ કૌશલકાન્ સપુણ્ડ્રાન્ મૃગાંશ્ ચ હન્યાદ્ અપરાન્તકાંશ્ ચ।
યે સોમપાસ્ તાંશ્ ચ નિહન્ત્ય્ સૌમ્યે સુવૃષ્ટિ^કૃત્ ક્ષેમ^સુભિક્ષ^કૃત્^ચ॥

પૌષે દ્વિજ^ક્ષત્ર^જન^ઉપરોધઃ સસૈન્ધવ^આખ્યાઃ કુકુરા વિદેહાઃ।
ધ્વંસં વ્રજન્ત્ય્ અત્ર ચ મન્દ^વૃષ્ટિં ભયં ચ વિન્દ્યાદ્ અસુભિક્ષ^યુતમ્॥

માઘે તુ માતૃ^પિતૃ^ભક્ત^વસિષ્ઠ^ગોત્રાન્
સ્વાધ્યાય^ધર્મ^નિરતાન્ કરિણસ્ તુરઙ્ગાન્।
વઙ્ગ^અઙ્ગ^કાશિ^મનુજાંશ્ ચ દુનોતિ રાહુર્
વૃષ્ટિં ચ કર્ષકજન^*અભિમતાં[ક્.અનુમતાં] કરોતિ॥

પીડા^કરં ફાલ્ગુનમાસિ પર્વ *વઙ્ગ^અશ્મક^અવન્તિક[ક્.વન્તક]^મેકલાનામ્।
*નૃત્યજ્ઞ[ક્.નૃત્તજ્ઞ]^સસ્ય^પ્રવર^અઙ્ગનાનાં ધનુષ્કર^ક્ષત્ર^તપસ્વિનાં ચ॥

*ચૈત્ર્યાં[ક્.ચૈત્રે] તુ ચિત્રકર^લેખ^ગેય^સક્તાન્
રૂપોપજીવિ^નિગમજ્ઞ^હિરણ્ય^પણ્યાન્।
પૌણ્ડ્ર^ઔડ્ર^કૈકય^જનાન્ અથ ચ^અશ્મકાંશ્ ચ
તાપઃ સ્પૃશત્ય્ અમરપો +અત્ર વિચિત્ર^વર્ષી॥

વૈશાખ^*માસે[ક્.માસિ] ગ્રહણે વિનાશમ્ આયાન્તિ કર્પાસ^તિલાઃ સ^મુદ્ગાઃ।
ઇક્ષ્વાકુ^યૌધેય^શકાઃ કલિઙ્ગાઃ *સોપ^પ્લવાઃ[ક્.સોપદ્રવાઃ] કિન્તુ સુભિક્ષમ્ અસ્મિન્॥

જ્યેષ્ઠે[ક્.જ્યૈષ્ઠે] નરેન્દ્ર^દ્વિજ^રાજપત્ન્યઃ સસ્યાનિ વૃષ્ટિશ્ ચ મહાગણાશ્ ચ।
પ્રધ્વંસમ્ આયાન્તિ નરાશ્ ચ સૌમ્યાઃ સાલ્વૈઃ સમેતાશ્ ચ નિષાદ^સઙ્ઘાઃ॥

આષાઢ^પર્વણ્ય્ ઉદપાન^વપ્ર^નદી^પ્રવાહાન્ ફલ^મૂલ^વાર્ત્તાન્।
ગાન્ધાર^કાશ્મીર^પુલિન્દ^ચીનાન્ હતાન્ વદેદ્ મણ્ડલ^વર્ષમ્ અસ્મિન્॥

કાશ્મીરાન્ સપુલિન્દ^ચીન^યવનાન્ હન્યાત્ કુરુક્ષેત્રજાન્
ગાન્ધારાન્ અપિ મધ્યદેશ^સહિતાન્ વૃષ્ટો ગ્રહઃ શ્રાવણે।
કામ્બોજ^એકશફાંશ્ ચ શારદમ્ અપિ ત્યક્ત્વા યથોક્તાન્ ઇમાન્
અન્યત્ર પ્રચુર^અન્ન^હૃષ્ટ^મનુજૈર્ ધાત્રીં કરોત્ય્ આવૃતામ્॥

કલિઙ્ગ^વઙ્ગાન્ મગધાન્ સુરાષ્ટ્રાન્
મ્લેચ્છાન્ સુવીરાન્ *દરદ^અશ્મકાંશ્[ક્.દરદાઞ્ છકાંશ્] ચ।
સ્ત્રીણાં ચ ગર્ભાન્ અસુરો નિહન્તિ
સુભિક્ષ^કૃદ્ ભાદ્રપદે +અભ્યુપેતઃ॥

કામ્બોજ^ચીન^યવનાન્ સહ શલ્યહૃદ્ભિર્
*બાહ્લીક[ક્.વાલ્હીક]^સિન્ધુતટ^વાસિજનાંશ્ ચ હન્યાત્।
*આનર્ત્ત[ક્.આનર્ત]^પૌણ્ડ્ર^ભિષજશ્ ચ તથા કિરાતાન્
દૃષ્ટો +અસુરો +અશ્વયુજિ ભૂરિ^સુભિક્ષ^કૃચ્ ચ॥

હનુ^કુક્ષિ^પાયુ^ભેદા દ્વિર્ દ્વિઃ સઞ્છર્દનં ચ જરણં ચ।
મધ્ય^અન્તયોશ્ ચ વિદરણમ્ ઇતિ દશ શશિ^સૂર્યયોર્ મોક્ષાઃ॥

આગ્નેય્યામ્ અપગમનં દક્ષિણ^હનુભેદ^સંજ્ઞિતં શશિનઃ।
સસ્ય^વિમર્દો મુખ^રુગ્ નૃપ^પીડા સ્યાત્ સુવૃષ્ટિશ્ ચ॥

પૂર્વોત્તરેણ વામો હનુ^ભેદો નૃપ^કુમાર^ભયદાયી।
મુખરોગં શસ્ત્ર^ભયં તસ્મિન્ વિન્દ્યાત્ સુભિક્ષં ચ॥

દક્ષિણ^કુક્ષિ^વિભેદો દક્ષિણ^પાર્શ્વેન યદિ ભવેન્ મોક્ષઃ।
પીડા નૃપ^પુત્રાણામ્ અભિયોજ્યા દક્ષિણા રિપવઃ॥

વામસ્ તુ કુક્ષિ^ભેદો યદ્ય્ ઉત્તરમાર્ગ^સંસ્થિતો રાહુઃ।
સ્ત્રીણાં ગર્ભ^વિપત્તિઃ સસ્યાનિ ચ તત્ર મધ્યાનિ॥

નૈરૃત^વાયવ્ય^સ્થૌ દક્ષિણ^વામૌ તુ પાયુ^ભેદૌ દ્વૌ।
ગુહ્ય^રુગ્ અલ્પા વૃષ્ટિર્ દ્વયોસ્ તુ રાજ્ઞી^ક્ષયો વામે॥

પૂર્વેણ પ્રગ્રહણં કૃત્વા પ્રાગ્ એવ ચ^અપસર્પેત ।
સઞ્છર્દનમ્ ઇતિ તત્ ક્ષેમ^સસ્ય^હાર્દિપ્રદં જગતઃ॥

પ્રાક્ પ્રગ્રહણં યસ્મિન્ પશ્ચાદ્ અપસર્પણં તુ તજ્ જરણમ્।
ક્ષુત્^શસ્ત્ર^ભય^*ઉદ્વિગ્ના ન[ક્.ઉદ્વિગ્નાઃ ક્વ] શરણમ્ ઉપયાન્તિ તત્ર જનાઃ॥

મધ્યે યદિ પ્રકાશઃ પ્રથમં તન્ મધ્ય^વિદરણં નામ।
અન્તઃકોપ^કરં સ્યાત્ સુભિક્ષદં ન^અતિવૃષ્ટિ^કરમ્॥

પર્યન્તેષુ વિમલતા બહુલં મધ્યે તમો *+અન્ત્ય[ક્.અન્ત]^દરણ^આખ્યઃ।
મધ્યાખ્યદેશ^નાશઃ શારદ^સસ્ય^ક્ષયશ્ ચ^અસ્મિન્॥

એતે સર્વે મોક્ષા વક્તવ્યા ભાસ્કરે +અપિ કિન્ત્વ્ અત્ર।
પૂર્વા દિક્ શશિનિ યથા તથા રવૌ પશ્ચિમા કલ્પ્યા॥

મુક્તે સપ્તાહાન્તઃ પાંશુ^નિપાતો +અન્ન^સંક્ષયં કુરુતે।
નીહારો રોગ^ભયં ભૂકમ્પઃ પ્રવર^નૃપ^મૃત્યુમ્॥

ઉલ્કા મન્ત્રિ^વિનાશં નાનાવર્ણા ઘનાશ્ ચ ભયમ્ અતુલમ્।
સ્તનિતં ગર્ભ^વિનાશં વિદ્યુન્^નૃપ^દંષ્ટ્રિ^પરિપીડામ્॥

પરિવેષો રુક્^પીડાં દિગ્દાહો નૃપ^ભયં ચ સ^અગ્નિ^ભયં।
રૂક્ષો વાયુઃ પ્રબલશ્ ચૌરસમુત્થં ભયં ધત્તે॥

નિર્ઘાતઃ સુરચાપં દણ્ડશ્ ચ ક્ષુદ્^ભયં સ^પરચક્રમ્।
*ગ્રહયુદ્ધે[ક્.ગ્રહયુદ્ધં] નૃપ^યુદ્ધં કેતુશ્ ચ તદ્ એવ સન્દૃષ્ટઃ॥

અવિકૃતસલિલ*નિપાતૈઃ[ક્.નિપાતે] સપ્તાહ^અન્તઃ સુભિક્ષમ્ આદેશ્યમ્।
યચ્ ચ^અશુભં ગ્રહણજં તત્ સર્વં નાશન્ ઉપયાતિ॥

સોમગ્રહે નિવૃત્તે પક્ષાન્તે યદિ ભવેદ્ ગ્રહો +અર્કસ્ય।
તત્ર^અનયઃ પ્રજાનાં દમ્પત્યોર્ વૈરમ્ અન્યોન્યમ્॥

અર્કગ્રહાત્ તુ શશિનો ગ્રહણં યદિ દૃશ્યતે તતો વિપ્રાઃ।
નૈક^ક્રતુ^ફલ^ભાજો ભવન્તિ મુદિતાઃ પ્રજાશ્ ચ^એવ॥
6 ભૌમચારાધ્યાયઃ