બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 15

આગ્નેયે સિતકુસુમ^આહિતાગ્નિ^મન્ત્રજ્ઞ^સૂત્ર^ભાષ્ય^જ્ઞાઃ।
આકરિક^નાપિત^દ્વિજ^ઘટકાર^પુરોહિત^અબ્દજ્ઞાઃ॥

રોહિણ્યાં સુવ્રત^પણ્ય^ભૂપ^ધનિ^યોગ^યુક્ત^શાકટિકાઃ।
ગો^વૃષ^જલચર^કર્ષક^શિલોચ્ચય^ઐશ્વર્યસમ્પન્નાઃ॥

મૃગશિરસિ સુરભિ^વસ્ત્ર^અબ્જ^કુસુમ^ફલ^રત્ન^વનચર^વિહઙ્ગાઃ।
મૃગ^સોમપીથિ^ગાન્ધર્વ^કામુકા લેખહારાશ્ ચ॥

રૌદ્રે વધ^બન્ધ^આનૃત^પરદાર^સ્તેય^શાઠ્ય^ભેદ^રતાઃ।
તુષધાન્ય^તીક્ષ્ણ^મન્ત્ર^અભિચાર^વેતાલકર્મજ્ઞાઃ॥

આદિત્યે સત્ય^ઔદાર્ય^શૌચ^કુલ^રૂપ^ધી^યશો^અર્થ^યુતાઃ।
ઉત્તમધાન્યં વણિજઃ સેવાભિરતાઃ સશિલ્પિજનાઃ॥

પુષ્યે યવ^ગોધૂમાઃ શાલિ^ઇક્ષુ^વનાનિ મન્ત્રિણો ભૂપાઃ।
સલિલોપજીવિનઃ સાધવશ્ ચ યજ્ઞ^ઇષ્ટિ^સક્તાશ્ ચ॥

અહિદેવે કૃત્રિમ^કન્દ^મૂલ^ફલ^કીટ^પન્નગ^વિષાણિ।
પર^ધન^હરણ^અભિરતાસ્ તુષધાન્યં સર્વભિષજશ્ ચ॥

પિત્ર્યે ધન^ધાન્ય^આઢ્યાઃ કોષ્ઠાગારાણિ પર્વતાશ્રયિણઃ।
પિતૃ^ભક્ત^વણિક્^શૂરાઃ ક્રવ્યાદાઃ સ્ત્રી^દ્વિષો મનુજાઃ॥

પ્રાક્ફલ્ગુનીષુ નટ^યુવતિ^સુભગ^ગાન્ધર્વ^શિલ્પિ^પણ્યાનિ।
કર્પાસ^લવણ^*મક્ષિક[ક્.ઊ.માક્ષિક]^તૈલાનિ કુમારકાશ્ ચ^અપિ॥

આર્યમ્ણે માર્દવ^શૌચ^વિનય^*પાખણ્ડિ[ક્.પાષણ્ડિ]^દાન^શાસ્ત્ર^રતાઃ।
શોભન^ધાન્ય^મહાધન^કર્માનુરતાઃ સમનુજેન્દ્રાઃ॥

હસ્તે તસ્કર^કુઞ્જર^રથિક^મહામાત્ર^શિલ્પિ^પણ્યાનિ।
તુષધાન્યં શ્રુતયુક્તા વણિજસ્ તેજોયુતાશ્ ચ^અત્ર॥

ત્વાષ્ટ્રે ભૂષણ^મણિ^રાગ^લેખ્ય^ગાન્ધર્વ^ગન્ધ^યુક્તિ^જ્ઞાઃ।
ગણિતપટુ^તન્તુવાયાઃ શાલાક્યા રાજધાન્યાનિ॥

સ્વાતૌ ખગ^મૃગ^તુરગા વણિજો ધાન્યાનિ વાતબહુલાનિ।
અસ્થિર^સૌહૃદ^લઘુ^સત્ત્વ^તાપસાઃ પણ્ય^કુશલાશ્ ચ॥

ઇન્દ્રાગ્નિદૈવતે રક્ત^પુષ્પ^ફલ^શાખિનઃ સ^તિલ^મુદ્ગાઃ।
કર્પાસ^માષ^ચણકાઃ પુરન્દર^હુતાશ^ભક્તાશ્ ચ॥

મૈત્રે શૌર્યસમેતા ગણનાયક^સાધુ^ગોષ્ઠિ^યાન^રતાઃ।
યે સાધવશ્ ચ લોકે સર્વં ચ શરત્સમુત્પન્નમ્॥

પૌરન્દરે +અતિશૂરાઃ કુલ^વિત્ત^યશો^+અન્વિતાઃ પરસ્વહૃતઃ।
વિજિગીષવો નરેન્દ્રાઃ સેનાનાં ચ^અપિ નેતારઃ॥

મૂલે ભેષજ^ભિષજો ગણમુખ્યાઃ કુસુમ^મૂલ^ફલ^*વાર્તાઃ[ક્.વાર્ત્તાઃ]।
બીજાન્ય્ અતિધનયુક્તાઃ ફલમૂલૈર્ યે ચ વર્તન્તે॥

આપ્યે મૃદવો જલમાર્ગગામિનઃ સત્ય^શૌચ^ધન^યુક્તાઃ।
સેતુકર^વારિ^જીવક^ફલ^કુસુમાન્ય્ અમ્બુજાતાનિ॥

વિશ્વેશ્વરે મહામાત્ર^મલ્લ^કરિ^તુરગ^દેવતા^*સક્તાઃ[ક્.ભક્તાઃ]।
સ્થાવર^યોધા ભોગાન્વિતાશ્ ચ યે *તેજસા[ક્.ચૌજસા] યુક્તાઃ॥

શ્રવણે માયાપટવો નિત્યોદ્યુક્તાશ્ ચ કર્મસુ સમર્થાઃ।
ઉત્સાહિનઃ સધર્મા ભાગવતાઃ સત્યવચનાશ્ ચ॥

વસુભે માનોન્મુક્તાઃ *ક્લીબ[ક્.ક્લીબાશ્]^અચલસૌહૃદાઃ સ્ત્રિયાં *દ્વેષ્યાઃ[ક્.દ્વષ્યાઃ, ક્ઽસ્ ત્ર્. દ્વેષ્યાઃ]।
દાનાભિરતા બહુવિત્તસંયુતાઃ શમપરાશ્ ચ નરાઃ॥

વરુણેશે પાશિક^મત્સ્ય^બન્ધ^જલજાનિ જલચરાજીવાઃ।
સૌકરિક^રજક^શૌણ્ડિક^શાકુનિકાશ્ ચ^અપિ વર્ગે +અસ્મિન્॥

આજે તસ્કર^પશુપાલ^હિંસ્ર^કીનાશ^નીચ^શઠ^ચેષ્ટાઃ।
ધર્મ^વ્રતૈર્ વિરહિતા નિયુદ્ધ^કુશલાશ્ ચ યે મનુજાઃ॥

*આહિર્બુધ્ન્યે[ક્.આહિર્બુધ્ન્યુ] વિપ્રાઃ ક્રતુ^દાન^તપો^યુતા મહાવિભવાઃ।
આશ્રમિણઃ *પાખણ્ડા[ક્.પાષણ્ડા] નરેશ્વરાઃ સારધાન્યં ચ॥

પૌષ્ણે સલિલજ^ફલ^કુસુમ^લવણ^મણિ^શઙ્ખ^મૌક્તિક^અબ્જાનિ।
સુરભિ^કુસુમાનિ ગન્ધા વણિજો નૌકર્ણધારાશ્ ચ॥

અશ્વિન્યામ્ અશ્વહરાઃ સેનાપતિ^વૈદ્ય^સેવકાસ્ તુરગાઃ।
*તુરગારોહા વણિજો[ક્.તુરગારોહાશ્ ચ વનિગ્] રૂપોપેતાસ્ તુરગરક્ષાઃ॥

યામ્યે +અસૃક્^પિશિત^ભુજઃ ક્રૂરા વધ^બન્ધ^તાડન^આસક્તાઃ।
તુષધાન્યં નીચકુલોદ્ભવા વિહીનાશ્ ચ સત્ત્વેન॥

પૂર્વાત્રયં સાનલમ્ અગ્રજાનાં રાજ્ઞાં તુ પુષ્યેણ સહોત્તરાણિ।
સપૌષ્ણ^મૈત્રં પિતૃદૈવતં ચ પ્રજાપતેર્ ભં ચ કૃષીવલાનામ્॥

આદિત્ય^હસ્ત^અભિજિદ્^આશ્વિનાનિ વણિગ્જનાનાં પ્રવદન્તિ *તાનિ[ક્.ભાનિ]।
મૂલ^ત્રિનેત્ર^અનિલ^વારુણાનિ ભાન્ય્ ઉગ્રજાતેઃ *પ્રભવિષ્ણુતાયાઃ[ક્.પ્રભવિષ્ણુતાયામ્]॥

સૌમ્ય^ઐન્દ્ર^ચિત્રા^વસુદૈવતાનિ સેવાજન^સ્વામ્યમ્ ઉપાગતાનિ।
સાર્પં વિશાખા શ્રવણો ભરણ્યશ્ ચણ્ડાલજાતેર્ *અભિનિર્દિશન્તિ[ક્.ઇતિ નિર્દશન્તિ]॥

રવિ^રવિસુત^ભોગમ્ આગતં ક્ષિતિસુત^ભેદન^વક્ર^દૂષિતમ્।
ગ્રહણગતમ્ અથ^ઉલ્કયા હતં નિયતમ્ ઉષાકર^પીડિતં ચ યત્॥

તદ્ ઉપહતમ્ ઇતિ પ્રચક્ષતે પ્રકૃતિ^વિપર્યય^યાતમ્ એવ વા।
નિગદિત^પરિવર્ગ^દૂષણં કથિત^વિપર્યયગં સમૃદ્ધયે॥
16 ગ્રહભક્તિયોગાધ્યાયઃ