બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 14

નક્ષત્રત્રય^વર્ગૈર્ આગ્નેયાદ્યૈર્ વ્યવસ્થિતૈર્ નવધા।
ભારતવર્ષે *મધ્ય[ક્.મધ્યાત્]^પ્રાગાદિ^વિભાજિતા દેશાઃ॥

ભદ્ર^અરિમેદ^માણ્ડવ્ય^સાલ્વ^નીપ^ઉજ્જિહાન^સંખ્યાતાઃ।
મરુ^વત્સ^ઘોષ^યામુન^સારસ્વત^મત્સ્ય^માધ્યમિકાઃ॥

માથુરક^ઉપજ્યોતિષ^ધર્મારણ્યાનિ શૂરસેનાશ્ ચ।
ગૌરગ્રીવ^ઉદ્દેહિક^પાણ્ડુ^ગુડ^અશ્વત્થ^પાઞ્ચાલાઃ॥

સાકેત^કઙ્ક^કુરુ^કાલકોટિ^કુકુરાશ્ ચ પારિયાત્ર^નગઃ।
ઔદુમ્બર^કાપિષ્ઠલ^ગજાહ્વયાશ્ ચ^ઇતિ મધ્યમ્ ઇદમ્॥

અથ પૂર્વસ્યામ્ અઞ્જન^વૃષભ^ધ્વજ^પદ્મ^માલ્યવદ્^ગિરયઃ।
વ્યાઘ્રમુખ^સુહ્મ^કર્વટ^ચાન્દ્રપુરાઃ શૂર્પકર્ણાશ્ ચ॥

ખસ^મગધ^શિબિરગિરિ^મિથિલ^સમતટ^ઉડ્ર^અશ્વવદન^દન્તુરકાઃ।
પ્રાગ્જ્યોતિષ^લૌહિત્ય^ક્ષીરોદ^સમુદ્ર^પુરુષાદાઃ॥

ઉદયગિરિ^ભદ્ર^ગૌડક^પૌણ્ડ્ર^ઉત્કલ^કાશિ^મેકલ^અમ્બષ્ઠાઃ।
એકપદ^*તામ્રલિપ્તક[ક્.તામલિપિતક]^કોશલકા વર્ધમાનાશ્ ચ॥

આગ્નેય્યાં દિશિ કોશલ^કલિઙ્ગ^વઙ્ગ^ઉપવઙ્ગ^જઠરાઙ્ગાઃ।
શૌલિક^વિદર્ભ^વત્સ^અન્ધ્ર^ચેદિકાશ્ ચ^ઊર્ધ્વકણ્ઠાશ્ ચ॥

વૃષ^નાલિકેર^ચર્મદ્વીપા વિન્ધ્યાન્તવાસિનસ્ ત્રિપુરી।
શ્મશ્રુધર^*હેમકુડ્ય[ક્.હેમકૂટ્ય]^વ્યાલગ્રીવા મહાગ્રીવાઃ॥

કિષ્કિન્ધ^કણ્ટકસ્થલ^નિષાદરાષ્ટ્રાણિ પુરિક^દાશાર્ણાઃ।
સહ નગ્ન^પર્ણશબરૈર્ આશ્લેષાદ્યે ત્રિકે દેશાઃ॥

અથ દક્ષિણેન લઙ્કા^કાલાજિન^સૌરિકીર્ણ^તાલિકટાઃ।
ગિરિનગર^મલય^દર્દુર^મહેન્દ્ર^માલિન્દ્ય^ભરુકચ્છાઃ॥

કઙ્કટ^*કઙ્કણ[ક્.ટઙ્કણ]^વનવાસિ^શિબિક^ફણિકાર^કોઙ્કણ^આભીરાઃ।
આકર^વેણા^*આવર્તક[ક્.આવન્તક]^દશપુર^ગોનર્દ^કેરલકાઃ॥

કર્ણાટ^મહાટવિ^ચિત્રકૂટ^નાસિક્ય^કોલ્લગિરિ^ચોલાઃ।
ક્રૌઞ્ચદ્વીપ^જટાધર^કાવેર્યો રિષ્યમૂકશ્ ચ॥

વૈદૂર્ય^શઙ્ખ^મુક્તા^અત્રિ^વારિચર^ધર્મપટ્ટન^દ્વીપાઃ।
ગણરાજ્ય^કૃષ્ણ^વેલ્લૂર^પિશિક^શૂર્પાદ્રિ^કુસુમનગાઃ॥

તુમ્બવન^*કાર્મણયક[ક્.ઊ.કાર્મણેયક]^યામ્યોદધિ^તાપસાશ્રમા ઋષિકાઃ।
કાઞ્ચી^મરુચીપટ્ટન^ચેર્ય્^આર્યક^સિંહલા ઋષભાઃ॥

બલદેવપટ્ટનં દણ્ડકાવન^તિમિઙ્ગિલાશના ભદ્રાઃ।
કચ્છો +અથ કુઞ્જરદરી સતામ્રપર્ણી^ઇતિ વિજ્ઞેયાઃ॥

નૈરૃત્યાં દિશિ દેશાઃ પહ્લવ^કામ્બોજ^સિન્ધુસૌવીરાઃ।
વડવામુખ^અરવ^અમ્બષ્ઠ^કપિલ^નારીમુખ^આનર્તાઃ॥

ફેણગિરિ^યવન^*માર્ગર[ક્.માકર]^કર્ણપ્રાવેય^પારશવ^શૂદ્રાઃ।
બર્બર^કિરાત^ખણ્ડ^*ક્રવ્યાદ[ક્.ક્રવ્યાશ્યા]^આભીર^ચઞ્ચૂકાઃ॥

હેમગિરિ^સિન્ધુ^કાલક^રૈવતક^સુરાષ્ટ્ર^બાદર^દ્રવિડાઃ।
સ્વાત્ય્^આદ્યે ભત્રિતયે જ્ઞેયશ્ ચ મહાર્ણવો +અત્ર^એવ॥

અપરસ્યાં મણિમાન્ મેઘવાન્ વનૌઘઃ ક્ષુરાર્પણો +અસ્તગિરિઃ।
અપરાન્તક^શાન્તિક^હૈહય^પ્રશસ્તાદ્રિ^વોક્કાણાઃ॥

પઞ્ચનદ^રમઠ^પારત^તારક્ષિતિ^જૃઙ્ગ^વૈશ્ય^કનક^શકાઃ।
નિર્મર્યાદા મ્લેચ્છા યે પશ્ચિમ^દિક્^સ્થિતાસ્ તે ચ॥

દિશિ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં માણ્ડવ્ય^*તુષાર[ક્.તુખાર]^તાલ^હલ^મદ્રાઃ।
અશ્મક^કુલૂત^*હલડાઃ[ક્.હડ]^સ્ત્રીરાજ્ય^નૃસિંહવન^ખસ્થાઃ॥

વેણુમતી ફલ્ગુલુકા ગુલુહા મરુકુચ્ચ^ચર્મરઙ્ગાખ્યાઃ।
એકવિલોચન^શૂલિક^દીર્ઘગ્રીવ^આસ્ય^કેશાશ્ ચ॥

ઉત્તરતઃ કૈલાસો હિમવાન્ વસુમાન્ ગિરિર્ ધનુષ્માંશ્ ચ।
ક્રૌઞ્ચો મેરુઃ કુરવસ્ તથા^ઉત્તરાઃ ક્ષુદ્રમીનાશ્ ચ॥

કૈકય^વસાતિ^યામુન^ભોગપ્રસ્થ^અર્જુનાયન^અગ્નીધ્રાઃ।
*આદરાન્તર્દ્વીપિ[ક્.ઊ.આદર્શાન્તદ્વીપિ]^ત્રિગર્ત^*તુરગાનનાઃ શ્વમુખાઃ[ક્.તુરગાનનાશ્વમુખાઃ]॥

કેશધર^ચિપિટનાસિક^દાસેરક^વાટધાન^શરધાનાઃ।
તક્ષશિલ^પુષ્કલાવત^કૈલાવત^કણ્ઠધાનાશ્ ચ॥

અમ્બર^મદ્રક^માલવ^પૌરવ^કચ્છાર^દણ્ડ^પિઙ્ગલકાઃ।
માણહલ^હૂણ^કોહલ^શીતક^માણ્ડવ્ય^ભૂતપુરાઃ॥

ગાન્ધાર^યશોવતિ^હેમતાલ^રાજન્ય^ખચર^ગવ્યાશ્ ચ।
યૌધેય^દાસમેયાઃ શ્યામાકાઃ ક્ષેમધૂર્તાશ્ ચ॥

ઐશાન્યાં મેરુક^નષ્ટરાજ્ય^પશુપાલ^કીર^કાશ્મીરાઃ।
અભિસાર^દરદ^તઙ્ગણ^કુલૂત^*સૈરિન્ધ્ર[ક્.સૈરિન્ધ]^વનરાષ્ટ્રાઃ॥

બ્રહ્મપુર^દાર્વ^ડામર^વનરાજ્ય^કિરાત^ચીન^કૌણિન્દાઃ।
*ભલ્લાઃ પટોલ[ક્.ભલ્લાપલોલ]^જટાસુર^*કુનટખસ[ક્.કુનઠખષ]^ઘોષ^કુચિકાખ્યાઃ॥

એકચરણ^*અનુવિદ્ધાઃ[ક્.અનુવિશ્વાઃ] સુવર્ણભૂર્ *વસુધનં[ક્.વસુવનં] દિવિષ્ઠાશ્ ચ।
પૌરવ^*ચીરનિવાસિ[ક્.ચીરનિવાસન]^ત્રિનેત્ર^મુઞ્જાદ્રિ^*ગાન્ધર્વાઃ[ક્.ગન્ધર્વાઃ]॥

વર્ગૈર્ આગ્નેયાદ્યૈઃ ક્રૂરગ્રહ^પીડિતૈઃ ક્રમેણ નૃપાઃ।
પાઞ્ચાલો માગધિકઃ કાલિઙ્ગશ્ ચ ક્ષયં યાન્તિ॥

આવન્તો +અથ^આનર્તો મૃત્યું ચ^આયાતિ સિન્ધુસૌવીરઃ।
રાજા ચ હારહૌરો મદ્રેશો +અન્યશ્ ચ કૌણિન્દઃ॥
15 નક્ષત્રવ્યૂહાધ્યાયઃ