બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 103

પ્રાયેણ સૂત્રેણ વિનાકૃતાનિ પ્રકાશ^રન્ધ્રાણિ ચિરન્તનાનિ।
રત્નાનિ શાસ્ત્રાણિ ચ યોજિતાનિ નવૈર્ ગુણૈર્ ભૂષયિતું ક્ષમાણિ॥

પ્રાયેણ ગોચરો વ્યવહાર્યો +અતસ્ તત્ફલાનિ વક્ષ્યામિ।
નાનાવૃત્તૈર્ આર્યા[ક્.તન્નો] મુખચપલત્વં *ક્ષમધ્વં નઃ [ક્.ક્ષમન્ત્વ્ આર્યાઃ]॥

માણ્ડવ્ય^ગિરં શ્રુત્વા ન મદીયા રોચતે +અથ વા નૈવમ્।
સાધ્વી તથા ન પુંસાં પ્રિયા યથા સ્યાજ્ જઘનચપલા॥

સૂર્યઃ ષટ્^ત્રિ^દશ^સ્થિતસ્ ત્રિ^દશ^ષટ્^સપ્તાદ્યગશ્ ચન્દ્રમા
જીવઃ સપ્ત^નવ^દ્વિ^પઞ્ચમ^ગતો વક્ર^અર્કજૌ ષટ્ત્રિગૌ।
સૌમ્યઃ ષડ્^દ્વિ^ચતુર્^દશ^અષ્ટમ^ગતઃ સૂર્યે[ક્.ઊ.સર્વે] +અપ્ય્ ઉપાન્તે શુભાઃ
શુક્રઃ સપ્તમ^ષડ્^દશ^ઋક્ષ^સહિતઃ શાર્દૂલવત્ ત્રાસકૃત્॥

જન્મન્ય્ આયાસદો +અર્કઃ ક્ષપયતિ વિભવાન્ કોષ્ઠરોગ^અધ્વ^દાતા
વિત્ત^ભ્રંશં દ્વિતીયે દિશતિ ચ ન સુખં વઞ્ચનાં દૃગ્રુજં ચ।
સ્થાનપ્રાપ્તિં તૃતીયે *ધન^નિચય^મુદા કલ્ય^કૃચ્[ક્.ધનનિચયમુદાકલ્યકૃચ્] ચ^અરિ^હર્તા[ક્.હન્તા]
રોગાન્ દત્તે[ક્.ધત્તે] ચતુર્થે જનયતિ ચ મુહુઃ સ્રગ્ધરા^ભોગ^વિઘ્નમ્॥

પીડાઃ સ્યુઃ પઞ્ચમસ્થે સવિતરિ બહુશો રોગ^અરિ^જનિતાઃ
ષષ્ઠે +અર્કો હન્તિ રોગાન્ ક્ષપયતિ ચ રિપૂન્ શોકાંશ્ ચ નુદતિ।
અધ્વાનં સપ્તમસ્થો જઠર^ગદ^ભયં દૈન્યં ચ કુરુતે।
રુક્^ત્રાસૌ[ક્.રુક્કાસૌ] ચ^અષ્ટમસ્થે ભવતિ સુવદના ન સ્વાપિ વનિતા॥

રવાવ્ આપદ્દૈન્યં રુગ્ ઇતિ નવમે વિત્ત[ક્.ચિત્ત]ચેષ્ટાવિરોધો
જયં પ્રાપ્નોત્ય્ ઉગ્રં દશમ^ગૃહગે કર્મ^સિદ્ધિં ક્રમેણ।
જય^સ્થાનં[ક્.જયં સ્થાનં] માનં વિભવમ્ અપિ ચ^એકાદશે રોગનાશં
સુવૃત્તાનાં ચેષ્ટા ભવતિ સફલા દ્વાદશે ન^ઇતરેષામ્॥

શશી જન્મન્ય્ અન્ન^પ્રવર^શયન^આચ્છાદન^કરો
દ્વિતીયે માનાર્થાન્[ક્.માનાર્થૌ] ગ્લપયતિ સવિઘ્નશ્ ચ ભવતિ।
તૃતીયે વસ્ત્ર^સ્ત્રી^ધન^વિજય[ક્.નિચય]સૌખ્યાનિ લભતે
ચતુર્થે +અવિશ્વાસઃ શિખરિણિ ભુજઙ્ગેન સદૃશઃ॥

દૈન્યં વ્યાધિં શુચમ્ અપિ શશી પઞ્ચમે માર્ગવિઘ્નં
ષષ્ઠે વિત્તં જનયતિ સુખં શત્રુરોગક્ષયં ચ।
યાનં માનં શયનમ્ અશનં સપ્તમે વિત્તલાભં
મન્દાક્રાન્તે ફણિનિ હિમગૌ ચ અષ્ટમે ભીર્ ન કસ્ય॥

નવમ^ગૃહગો બન્ધ^ઉદ્વેગ^શ્રમ^ઉદરરોગકૃદ્
દશમ^ભવને ચ આજ્ઞા^કર્મ^પ્રસિદ્ધિ^કરઃ *શશી[ક્.ઓમિત્તેદ્]।
ઉપચય^સુહૃત્સંયોગ^અર્થપ્રમોદમ્ ઉપાન્ત્યગો
વૃષભ^ચરિતાન્ દોષાન્ અન્ત્યે[ક્.અન્તે] કરોતિ ચ[ક્.હિ] સવ્યયાન્॥

કુજે +અભિઘાતઃ પ્રથમે દ્વિતીયે નરેન્દ્રપીડા કલહારિદોષૈઃ।
ભૃશં ચ પિત્ત^અનલ^*ચૌર^રોગૈર્[ક્.રોગચૌરૈર્] ઉપેન્દ્રવજ્ર^પ્રતિમો +અપિ યઃ સ્યાત્॥

તૃતીયગશ્ ચૌર^કુમારકેભ્યો
ભૌમઃ સકાશાત્ ફલમ્ આદધાતિ।
પ્રદીપ્તિમ્ આજ્ઞાં ધનમ્ ઔર્ણિકાનિ
ધાત્વ્^આકર^આખ્યાનિ કિલ અપરાણિ॥

ભવતિ ધરણિજે ચતુર્થગે જ્વર^જઠર^ગદ^અસૃગ્^ઉદ્ભવઃ।
કુપુરુષ^જનિતાચ્ ચ સઙ્ગમાત્ પ્રસભમ્ અપિ કરોતિ ચ અશુભમ્॥

રિપુ^ગદ^કોપ^ભયાનિ પઞ્ચમે
તનયકૃતાશ્ ચ શુચો મહીસુતે।
દ્યુતિર્ અપિ ન અસ્ય ચિરં ભવેત્ સ્થિરા
શિરસિ કપેર્ ઇવ માલતી યથા[ક્.કૃતા]॥

રિપુ^ભય^કલહૈર્ વિવર્જિતઃ સકનક^વિદ્રુમ^તામ્ર^*કામગઃ[ક્.કાગમઃ ઊ.ચાગમ]।
રિપુભવન^ગતે મહીસુતે કિમ્ અપરવક્ત્ર^વિકારમ્ ઈક્ષતે॥

કલત્ર^કલહ^અક્ષિ^રુગ્^જઠરરોગ^કૃત્ સપ્તમે
ક્ષરત્^ક્ષતજ^રૂક્ષિતઃ ક્ષપિત[ક્.ક્ષયિત]^વિત્ત^માનો +અષ્ટમે।
કુજે નવમ^સંસ્થિતે પરિભવ^અર્થનાશ^આદિભિર્
વિલમ્બિતગતિર્ ભવત્ય્ અબલ^દેહ^ધાતુ^ક્લમૈઃ॥

દશમ^ગૃહગતે સમં મહીજે વિવિધ^ધન^આપ્તિર્ ઉપાન્ત્યગે જયશ્ ચ।
જનપદમ્ ઉપરિ સ્થિતશ્ ચ ભુઙ્ક્તે વનમ્ ઇવ ષટ્ચરણઃ સુપુષ્પિત^અગ્રમ્॥

નાનાવ્યયૈર્ દ્વાદશગે મહીસુતે
સન્તાપ્યતે +અનર્થ^શતૈશ્ ચ માનવઃ।
સ્ત્રી^કોપ^પિત્તૈશ્ ચ સનેત્ર^વેદનૈર્
યો +અપિ ઇન્દ્રવંશ^અભિજનેન ગર્વિતઃ॥

દુષ્ટ^વાક્ય^પિશુન^અહિત^ભેદૈર્ બન્ધનૈઃ સકલહૈશ્ ચ હૃતસ્વઃ।
જન્મગે શશિસુતે પથિ ગચ્છન્ સ્વાગતે +અપિ કુશલં ન શૃણોતિ॥

પરિભવો ધનગતે ધનલબ્ધિઃ સહજગે શશિસુતે હૃદય^આપ્તિઃ[ક્.ઊ.સુહૃદાપ્તિઃ]।
નૃપતિ^શત્રુ^ભય^શઙ્કિત^*ચિતો[ક્.ચિત્તો] દ્રુતપદં વ્રજતિ દુશ્ચરિતૈઃ સ્વૈઃ॥

ચતુર્થગે સ્વજન^કુટુમ્બ^વૃદ્ધયો
ધન^આગમો ભવતિ ચ શીતરશ્મિજે।
સુત^સ્થિતે તનય^કલત્ર^વિગ્રહો
નિષેવતે ન ચ રુચિરામ્ અપિ સ્ત્રિયમ્॥

સૌભાગ્યં વિજયમ્ અથ ઉન્નતિં ચ ષષ્ઠે
વૈવર્ણ્યં કલહમ્ અતીવ સપ્તમે જ્ઞઃ।
મૃત્યુસ્થે જય^સુત[ક્.સુતજય]^વસ્ત્ર^વિત્ત^લાભા
નૈપુણ્યં ભવતિ મતિ^પ્રહર્ષણીયમ્॥

વિઘ્નકરો નવમઃ શશિપુત્રઃ કર્મગતો રિપુહા ધનદશ્ ચ।
સપ્રમદં શયનં ચ વિધત્તે તદ્ગૃહદો +અથ *કથાં સ્તરણં ચ[ક્.કથાસ્તરણં]॥

ધન^*સુત^સુખ[ક્.સુખસુત]^યોષિન્^મિત્ર^*વાહ[ક્.વાહ્ય]^આપ્તિ^તુષ્ટિસ્
તુહિનકિરણ^પુત્રે લાભગે મૃષ્ટ^વાક્યઃ।
રિપુ^પરિભવ^રોગૈઃ પીડિતો દ્વાદશસ્થે
ન સહતિ પરિભોક્તું માલિની^યોગ^સૌખ્યમ્॥

જીવે જન્મન્ય્ અપગત^ધન^ધીઃ
સ્થાન^ભ્રષ્ટો બહુ^કલહ^યુતઃ।
પ્રાપ્ય અર્થે +અર્થાન્ વ્યરિર્ અપિ કુરુતે
કાન્તા^આસ્ય^અબ્જે ભ્રમરવિલસિતમ્॥

સ્થાન^ભ્રંશાત્ કાર્ય^વિઘાતાચ્ ચ તૃતીયે
+અનેકૈઃ[ક્.નૈકૈઃ] ક્લેશૈર્ બન્ધુજન^ઉત્થૈશ્ ચ ચતુર્થે।
જીવે શાન્તિં પીડિતચિત્તશ્ ચ સ વિન્દેદ્[ક્.વિન્દેન્]
નૈવ ગ્રામે નાપિ વને મત્ત^મયૂરે॥

જનયતિ ચ તનયભવનમ્ ઉપગતઃ
પરિજન^શુભ^સુત^કરિ^તુરગ^વૃષાન્।
સકનક^પુર^ગૃહ^યુવતિ^વસન^કૃન્
મણિગુણનિકર^કૃદ્ અપિ વિબુધ^ગુરુઃ॥

ન સખી^વદનં તિલકોજ્જ્વલં
ન *ચ વનં[ક્.ભવનં] શિખિ^કોકિલ^નાદિતમ્।
હરિણ^પ્લુત^શાવ^વિચિત્રિતં
રિપુગતે મનસઃ સુખદં ગુરૌ॥

ત્રિદશગુરુઃ શયનં રતિભોગં
ધનમ્ અશનં કુસુમાન્ય્ ઉપવાહ્યમ્।
જનયતિ સપ્તમરાશિમ્ ઉપેતો
લલિતપદાં ચ ગિરં ધિષણાં ચ॥

બન્ધં વ્યાધિમ્ ચ^અષ્ટમે શોકમ્ ઉગ્રં
માર્ગ^*ક્લેશાન્[ક્.ક્લેશં] મૃત્યુ^તુલ્યાંશ્ ચ રોગાન્।
નૈપુણ્યા^આજ્ઞા^પુત્ર^કર્મ^અર્થ^સિદ્ધિં
ધર્મે જીવઃ શાલિનીનાં ચ લાભમ્॥

સ્થાન^કલ્ય^ધન^હા દશ^ઋક્ષગસ્
તત્પ્રદો ભવતિ લાભગો ગુરુઃ।
દ્વાદશે +અધ્વનિ વિલોમ^દુઃખ^ભાગ્
યાતિ યદ્ય્ અપિ નરો રથોદ્ધતઃ॥

પ્રથમગૃહ^ઉપગો ભૃગુસુતઃ સ્મર^ઉપકરણૈઃ
સુરભિ^મનોજ્ઞ^ગન્ધ^કુસુમ^અમ્બરૈર્ ઉપચયમ્।
શયન^ગૃહ^આસન^અશન^યુતસ્ય ચ અનુકુરુતે
સમદ^વિલાસિની^મુખ^સરોજ^ષટ્ચરણતામ્॥

શુક્રે દ્વિતીયગૃહગે પ્રસવ^અર્થ^ધાન્ય^
ભૂપાલ^*સન્નત[ક્.સન્નતિ]^કુટુમ્બ^હિતાન્ય્ અવાપ્ય।
સંસેવતે કુસુમ^રત્ન^વિભૂષિતશ્ ચ
કામં વસન્તતિલક^દ્યુતિ^મૂર્ધજો +અપિ॥

આજ્ઞા^અર્થ^માન^આસ્પદ^ભૂતિ^વસ્ત્ર^શત્રુ^ક્ષયાન્ દૈત્યગુરુસ્ તૃતીયે।
દત્તે[ક્.ધત્તે] ચતુર્થશ્ ચ સુહૃત્^સમાજં રુદ્ર^ઇન્દ્ર^વજ્ર^પ્રતિમાં ચ શક્તિમ્॥

જનયતિ શુક્રઃ પઞ્ચમસંસ્થો ગુરુ^પરિતોષં બન્ધુજન^આપ્તિમ્।
સુત^ધન^લબ્ધિં મિત્ર^સહાયાન્ અનવસિતત્વં ચ અરિ^બલેષુ॥

ષષ્ઠો ભૃગુઃ પરિભવ^રોગ^તાપદઃ
સ્ત્રીહેતુકં જનયતિ સપ્તમો +અશુભમ્।
યાતો +અષ્ટમં ભવન^પરિચ્છદ^પ્રદો
લક્ષ્મીવતીમ્ ઉપનયતિ સ્ત્રિયં ચ સઃ॥

નવમે તુ ધર્મ^વનિતા^સુખ^ભાગ્
ભૃગુજે +અર્થ^વસ્ત્ર^નિચયશ્ ચ ભવેત્।
દશમે +અવમાન^કલહાન્ નિયમાત્
પ્રમિતાક્ષરાણ્ય્ અપિ વદન્ લભતે॥

ઉપાન્ત્યગો ભૃગો સુતઃ સુહૃદ્^ધન^અન્ન^ગન્ધ^દઃ।
ધન^અમ્બર^આગમો +અન્ત્યગઃ સ્થિરસ્ તુ ન^અમ્બર^આગમઃ॥

પ્રથમે રવિજે વિષ^વહ્નિ^હતઃ સ્વજનૈર્ વિયુતઃ કૃત^બન્ધુ^વધઃ।
પરદેશમ્ ઉપૈત્ય્ અસુહૃદ્^ભવનો વિમુખ^અર્થ^સુતો +અટક^દીન^મુખઃ॥

ચારવશાદ્ દ્વિતીયગૃહગે દિનકર^તનયે
રૂપ^સુખ^અપવર્જિત^તનુર્ વિગત^મદ^બલઃ।
અન્યગુણૈઃ કૃતં વસુચયમ્ તદ્ અપિ ખલુ ભવત્ય્
અમ્બ્વ્ ઇવ વંશપત્રપતિતં ન બહુ ન ચ ચિરમ્॥

સૂર્યસુતે તૃતીયગૃહગે ધનાનિ લભતે
દાસ^પરિચ્છદ^ઉષ્ટ્ર^મહિષા^અશ્વ^કુઞ્જર^ખરાન્।
સદ્મ^વિભૂતિ^સૌખ્યમ્ અમિતં ગદ^વ્યુપરમં
ભીરુર્ અપિ પ્રશાસ્ત્ય્ અધિરિપૂંશ્ ચ વીર^લલિતૈઃ॥

ચતુર્થં ગૃહં સૂર્યપુત્રે +અભ્યુપેતે
સુહૃદ્^વિત્ત^ભાર્ય^આદિભિર્ વિપ્રયુક્તઃ।
ભવત્ય્ અસ્ય સર્વત્ર ચ^અસાધુ દુષ્ટં
ભુજઙ્ગ^પ્રયાત^અનુકારં ચ ચિત્તમ્॥

સુત^ધન^પરિહીણઃ પઞ્ચમસ્થે
પ્રચુર^કલહ^યુક્તશ્ ચ અર્કપુત્રે।
વિનિહત^રિપુ^રોગઃ ષષ્ઠયાતે
પિબતિ ચ વનિતા^આસ્યં શ્રી^પુટોષ્ઠમ્॥

ગચ્છત્ય્ અધ્વાનં સપ્તમે ચ અષ્ટમે ચ
હીનઃ સ્ત્રી^પુત્રૈઃ સૂર્યજે દીનચેષ્ટઃ।
તદ્વદ્ ધર્મસ્થે વૈર^હૃદ્^રોગ^બન્ધૈર્
ધર્મો +અપ્ય્ ઉચ્છિદ્યેદ્ વૈશ્વદેવી^ક્રિયા^આદ્યઃ॥

કર્મ^પ્રાપ્તિર્ દશમે +અર્થક્ષયશ્ ચ
વિદ્યા^કીર્ત્યોઃ પરિહાનિશ્ ચ સૌરે।
તૈક્ષ્ણ્યં લાભે પરયોષાર્થ^*લાભશ્[ક્.લાભા]
ચ અન્ત્યે[ક્.અન્તે] પ્રાપ્નોત્ય્ અપિ શોક^ઊર્મિમાલામ્॥

અપિ કાલમ્ અપેક્ષ્ય ચ પાત્રં શુભકૃદ્ વિદધાત્ય્ અનુરૂપમ્।
ન મધૌ બહુ કં કુડવે વા[ક્.ચ] વિસૃજત્ય્ અપિ મેઘવિતાનઃ॥

રક્તૈઃ પુષ્પૈર્ ગન્ધૈસ્ તામ્રૈઃ કનક^વૃષ^બકુલ^કુસુમૈર્ દિવાકર^ભૂસુતૌ
ભક્ત્યા પૂજ્યાવ્ ઇન્દુર્ ધેન્વા સિતકુસુમ^રજત^મધુરૈઃ સિતશ્ ચ મદપ્રદૈઃ।
કૃષ્ણદ્રવ્યૈઃ સૌરિઃ સૌમ્યો મણિ^રજત^તિલક^કુસુમૈર્ ગુરુઃ પરિપીતકૈઃ
પ્રીતૈઃ પીડા ન સ્યાદ્ ઉચ્ચાદ્ યદિ પતતિ વિશતિ યદિ વા ભુજઙ્ગવિજૃમ્ભિતમ્॥

શમય^ઉદ્ગતામ્ અશુભદૃષ્ટિમ્ અપિ વિબુધવિપ્રપૂજયા।
શાન્તિ^જપ^નિયમ^દાન^દમૈઃ સુજન^અભિભાષણ^સમાગમૈસ્ તથા॥

રવિ^ભૌમૌ પૂર્વાર્ધે શશિસૌરૌ કથયતો +અન્ત્યગૌ રાશેઃ।
સદસલ્^લક્ષણમ્ આર્યગીત્ય્^ઉપગીત્યોર્ યથાસંખ્યમ્॥

આદૌ યાદૃક્ સૌમ્યઃ પશ્ચાદ્ અપિ તાદૃશો ભવતિ।
ઉપગીતેર્ માત્રાણાં ગણવત્ સત્સમ્પ્રયોગો વા॥

આર્યાણામ્ અપિ કુરુતે વિનાશમ્ અન્તર્ગુરુર્ વિષમસંસ્થઃ।
ગણ ઇવ ષષ્ઠે દૃષ્ટઃ સ[ક્.ચ] સર્વલઘુતાં જનં[ક્.ગતો] નયતિ॥

અશુભ^નિરીક્ષિતઃ શુભ^ફલો બલિના બલવાન્
અશુભ^ફલ^પ્રદશ્ ચ શુભ^દૃગ્^વિષય^ઉપગતઃ।
અશુભશુભાવ્ અપિ સ્વફલયોર્ વ્રજતઃ સમતામ્
ઇદમ્ અપિ ગીતકં ચ ખલુ નર્કુટકં ચ યથા॥

નીચે +અરિભે +અસ્તે *ચ અરિદૃષ્ટસ્ય[ક્ઽસ્ ત્ર્. અરિદૃષ્ટસ્ય] સર્વં વૃથા યત્[ક્ઽસ્ ત્ર્. યથા] પરિકીર્તિતમ્।
પુરતો +અન્ધસ્ય ઇવ કામિન્યાઃ સવિલાસ^કટાક્ષ^નિરીક્ષણમ્॥

સૂર્યસુતો +અર્કફલસમશ્ ચન્દ્રસુતશ્ છન્દતઃ સમનુયાતિ યથા।
સ્કન્ધકમ્ આર્યાગીતિર્ વૈતાલીયં ચ માગધી ગાથા^આર્યામ્॥

સૌરો +અર્કરશ્મિ^*યોગાત્[ક્.રાગાત્] સવિકારો લબ્ધ^વૃદ્ધિર્ અધિકતરમ્।
પિત્તવદ્ આચરતિ નૃણાં પથ્યકૃતાં ન તુ તથા^આર્યાણામ્॥

યાદૃશેન ગ્રહેણ^ઇન્દુર્ યુક્તસ્ તાદૃગ્ ભવેત્ સો +અપિ।
મનો^વૃત્તિ^સમાયોગાદ્ વિકાર ઇવ વક્ત્રસ્ય॥

પઞ્ચમં *લઘુ સર્વેષુ[ક્.સર્વપાદેષુ] સપ્તમં દ્વિ^ચતુર્થયોઃ।
યદ્વત્^શ્લોક^અક્ષરં તદ્વલ્ લઘુતાં યાતિ દુઃસ્થિતૈઃ॥

પ્રકૃત્યા^અપિ લઘુર્ યશ્ ચ વૃત્તબાહ્યે વ્યવસ્થિતઃ।
સ યાતિ ગુરુતાં લોકે યદા સ્યુઃ સુસ્થિતા ગ્રહાઃ॥

પ્રારબ્ધમ્ અસુસ્થિતૈર્ ગ્રહૈર્ યત્ કર્મ^આત્મ^વિવૃદ્ધયે બુધૈઃ[ક્.+અબુધૈઃ]।
વિનિહન્તિ તદ્ એવ કર્મ તાન્ વૈતાલીયમ્ ઇવ અયથાકૃતમ્॥

સૌસ્થિત્યમ્ અવેક્ષ્ય યો ગ્રહેભ્યઃ કાલે પ્રક્રમણં કરોતિ રાજા।
અણુના અપિ સ પૌરુષેણ વૃત્તસ્ય^ઔપચ્છન્દસિકસ્ય યાતિ પારમ્॥

ઉપચય^ભવન^ઉપયાતસ્ય ભાનોર્ દિને કારયેદ્ ધેમ^તામ્ર^અશ્વ^કાષ્ઠ^અસ્થિ^ચર્મ^ઔર્ણિક^અદ્રિ^દ્રુમ^ત્વગ્^નખ^વ્યાલ^ચૌર^આયુધીય^અટવી^ક્રૂર^રાજોપસેવ^અભિષેક^ઔષધ^ક્ષૌમ^પણ્યાદિ^ગોપાલ^કાન્તાર^વૈદ્ય^અશ્મ^કૂટ^અવદાત^અભિવિખ્યાત^શૂર^આહવશ્લાઘ્ય^*યાય્ય્[ક્.યાજ્ય]^*અગ્નિકર્માણિ[ક્.^અગ્નિકાર્યાણિ] સિદ્ધ્યન્તિ લગ્નસ્થિતે વા રવૌ।
શિશિરકિરણ^વાસરે તસ્ય વ અપ્ય્ ઉદ્ગમે કેન્દ્રસંસ્થે +અથ વા ભૂષણં શઙ્ખ^મુક્તા^અબ્જ^રૂપ્ય^અમ્બુ^યજ્ઞ^ઇક્ષુ^ભોજ્ય^અઙ્ગના^ક્ષીર^સુસ્નિગ્ધવૃક્ષ^ક્ષુપ^અનૂપ^ધાન્ય^દ્રવદ્રવ્ય^*વિપ્ર^અધ્વ^ગીત[ક્.વિપ્રાશ્વશીત]ક્રિયા^શૃઙ્ગિ^કૃષ્યાદિ^સેનાધિપ^આક્રન્દ^ભૂપાલ^સૌભાગ્ય^નક્તઞ્ચર^શ્લૈષ્મિક^દ્રવ્ય^માતુલ્ય[ક્.માતુઙ્ગ]પુષ્પ^અમ્બર^આરમ્ભ^સિદ્ધિર્ ભવેત્॥
ક્ષિતિતનય^દિને પ્રસિદ્ધ્યન્તિ[ક્.પ્રસિધ્યન્તિ] ધાત્વાકરાદીનિ સર્વાણિ કાર્યાણિ ચામીકર^અગ્નિ^પ્રવાલ^આયુધ^ક્રૌર્ય^ચૌર્ય^અભિઘાત^અટવી^દુર્ગ^સેનાધિકારાસ્ તથા રક્ત^પુષ્પ^દ્રુમા રક્તમ્ અન્યચ્ ચ તિક્તં કટુ^દ્રવ્ય^કૂટ^અહિ^પાશ^અર્જિત^સ્વાઃ કુમારા ભિષક્^શાક્યભિક્ષુ^ક્ષપાવૃત્તિ^કોશેશ[ક્.કૌશેય]^શાઠ્યાનિ સિદ્ધ્યન્તિ[ક્.સિધ્યન્તિ] દમ્ભાસ્ તથા॥
હરતિ[ઉ.હરિત, ક્.હરિત]મણિ^મહી^સુગન્ધીનિ વસ્ત્રાણિ સાધારણં નાટકં શાસ્ત્ર^વિજ્ઞાન^કાવ્યાનિ સર્વાઃ કલા^યુક્તયો મન્ત્ર^ધાતુ^ક્રિયા^વાદ^નૈપુણ્ય^પુણ્ય^વ્રતાયોગ^દૂતાસ્ તથા^આયુષ્ય^માયા^અનૃત^સ્નાન^હ્રસ્વાણિ દીર્ઘાણિ મધ્યાનિ ચ છન્દતશ્[ક્.ચ્છન્દનશ્] ચણ્ડવૃષ્ટિ^પ્રયાત^અનુકારીણિ કાર્યાણિ સિદ્ધ્યન્તિ[ક્.સિધ્યન્તિ] સૌમ્યસ્ય લગ્ને +અહ્નિ વા॥

સુરગુરુ^દિવસે કનકં રજતં તુરગાઃ કરિણો વૃષભા ભિષગ્^ઔષધયઃ[ક્.ઓષધયઃ]
દ્વિજ^પિતૃ^સુર^કાર્ય^પુરઃસ્થિત^ઘર્મ^નિવારણ^ચામર^ભૂષણ^ભૂપતયઃ।
વિબુધ^ભવન^ધર્મસમાશ્રય^મઙ્ગલ^શાસ્ત્ર^મનોજ્ઞ^બલપ્રદ^સત્યગિરઃ
વ્રત^હવન^ધનાનિ ચ સિદ્ધિકરાણિ તથા રુચિરાણિ ચ વર્ણક^દણ્ડકવત્॥

ભૃગુસુતદિવસે ચ ચિત્ર^વસ્ત્ર^વૃષ્ય^વેશ્ય^કામિની^વિલાસ^હાસ^યૌવનોપભોગ^રમ્ય^ભૂમયઃ
સ્ફટિક^રજત^મન્મથ^ઉપચાર^વાહન^ઇક્ષુ^શારદ^પ્રકાર^ગો^વણિક્^કૃષીવલ^ઔષધ^અમ્બુજાનિ ચ।
સવિતૃસુતદિને ચ કારયેન્ મહિષ્ય્^અજ^ઉષ્ટ્ર^કૃષ્ણલોહ^દાસ^વૃદ્ધ^નીચ^કર્મ^પક્ષિ^ચૌર^પાશિકાન્
ચ્યુતવિનય^વિશીર્ણભાણ્ડ^હસ્ત્ય્^અપેક્ષ^વિઘ્નકારણાનિ ચ અન્યથા ન સાધયેત્ સમુદ્રગો +અપ્ય્ અપાં કણમ્॥

વિપુલામ્ અપિ બુદ્ધ્વા છન્દોવિચિતિં ભવતિ કાર્યમ્ એતાવત્।
શ્રુતિ^સુખદ^વૃત્ત^સંગ્રહમ્ ઇમમ્ આહ વરાહમિહિરો +અતઃ॥
104 રૂપસત્રાધ્યાયઃ