બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 43

અથાયુર્દાયાધ્યાયઃ

ધનાધ્નાખ્યયોગૌ ચ કથિતૌ ભવતા મુને ।
નરાણામાયુષો જ્ઞાનં કથયસ્વ મહામતે

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વિપ્ર જનાનાં ચ હિતેચ્છયા ।
કથયામ્યાયુષો જ્ઞાનં દુર્જ્ઞેયં યત્ સુરૈરપિ

આયુર્જ્ઞાનવિભેદાસ્તુ બહુભિર્બહુધોદિતાઃ ।
તેષાં સારાંશમાદાય પ્ર્વદામિ તવાઽગ્રતઃ

સ્વોચ્ચનીચાદિસંસ્થિત્યા ગ્રહા આયુઃપ્રદાયકાઃ ।
સ્વસ્વવીર્યવશૈર્નૈવં નક્ષત્રાણ્ ચ રાશયઃ

પિણ્ડાયુઃ પ્રથમં તત્ર ગ્રહસ્થિતિવશાદહમ્ ।
કથયામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રણુષ્વેકાગ્રમાનસઃ

ક્રમાત્ સૂર્યાદિખેટેષુ સ્વસ્વોચ્ચસ્થાનગેષ્વિહ ।
નન્દેન્દવસ્તચ્વમિતાસ્તિથયોઽર્કાઃ શરેન્દવઃ

પ્રકૃયતો વિંશતિશ્ચાબ્દા આયુઃપિણ્ડાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
નીચગેષ્વેતદર્ધઞ્ચ જ્ઞેયં મધ્યેઽનુપાતતઃ

સ્વચ્ચશુદ્ધૌ ગ્રહઃ શોધ્યઃ ષડ્ભાદૂનો ભમણ્ડ્લાત્ ।
સ્વપિણ્ડગુણિતો ભક્તો ભાદિમાનેન વત્સરાઃ

અસ્તગસ્તુ હરેત્સ્વાર્ધ વિના શુક્રશનૈશ્ચરૌ ।
વક્રચારં વિના ત્ર્યાંશાં શજ્ઞુરાશૌ હરેદ્ ગ્રહઃ

સર્વાર્ધત્રિચતુઃપઞ્ચષષ્ઠભાગં ક્રમાદ્ ગ્રહઃ ।
વ્યયાદ્વામં સ્થિતઃ પાપો હરેત્ સૌમ્યશ્ચ તદ્દલમ્

એકભે તુ બહુષ્વેકો હરેત્સ્વાંશાં બલી ગ્રહઃ ।
નાઽત્ર ક્ષીણસ્ય ચન્દ્રસ્ય પાપત્વં મુનિભિઃ સ્મૃતમ્

લગ્નાંશલિપ્તિકા હત્વા પ્રત્યેકં વિહગાયુષા ।
ભાજ્યા મણ્ડલલિપ્તાભિર્લબ્ધં વર્ષાદિ શોધયેત્

સ્વાયુષો લગ્નગે સૂર્યે મઙ્ગલે ચ શનૈશ્ચરે ।
તદર્ધં શુભસંદૃષ્ટે પાતયેદ્ દ્વિજસત્તમ

લગ્નરાશિસમાશ્ચાબ્દા ભાગાદ્યૈરનુપાતતઃ ।
માસાદિકા ઇતીચ્છન્તિ લગ્નાયુઃ કેઽપિ કોવિદાઃ

લગ્નાદાયોંઽશતુલ્યઃ સ્યાદન્તરે ચાઽનુપાતતઃ ।
તત્પતૌ બલસંયુક્તે રાશિતુલ્યં ચ ભાઘિપે

અથ વિપ્ર નિસર્ગાયુઃ ખેટાનાં કથયામ્યહમ્ ।
ચન્દ્રારજ્ઞસિતેજ્યાર્કશનીનાં ક્રમશોબ્દકા

એકદ્વયંકનખા ધૃત્યઃ કૃતિઃ પંચાશદેવ હિ ।
જન્મકાલાત્ ક્રમાજ્ જ્ઞેયા દશાશ્ચૈતા નિસર્ગજાઃ

અથાંશાયુ સલગ્નાનાં ખેટાનાં કથયામ્યહમ્ ।
નવાંશ્રાશિતુલ્યાનિ ખેટો વર્ષાણિ યચ્છતિ

ભાદિં ખગં ખગૈઃ સૂર્યૈર્હત્વા તદ્ભગણાદિકમ્ ।
કૃત્વાઽર્ક્રશેષિતં જ્ઞેયમબ્દાદ્યંશાયુષઃ સ્ફુટમ્

પિણ્ડાયુરિવ તત્રાપિ હાનિં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
અત્રાઽપરો વિશેષોઽપિ કૈમ્ચિદ્ વિજ્ઞૈરુદાહૃતઃ

સાધિતાયુઃ ખગે સ્વોચ્ચે સ્વર્ક્ષે વા ત્રિગુણં સ્મૃતમ્ ।
દ્વિગુણં સ્વનવાંશસ્થે સ્વદ્રેષ્કાણે તથોત્તમે

ઉભયત્ર ગતે ખેટે કાર્યં ત્રિગુણમેવ હિ ।
હાનિદ્વયેઽર્ધહાનિઃ સ્યાદિત્યાયુઃ પ્રસ્ફુટં નૃણામ્

એવં સંસાધ્ય ચાન્યેષાં હન્યાત્ સ્વસ્વપરાયુષા ।
નૃણાં પરાયુષા ભક્ત્વા તેષામાયુઃ સ્ફુટં ભવેત્

અથાયુઃ પરમં વક્ષ્યે નાનાજાતિસમુદ્ભવમ્ ।
અનન્તસંખ્યં દેવાનામૃષીણાં ચ દ્વિજોત્તમ

ગૃધ્રોલૂક્શુકધ્વાંક્ષસર્પાણાં ચ સહસ્રકમ્ ।
શ્યેનવાનરભલ્લુકમણ્ડૂકાનાં શતત્રયમ્

પંચશદુત્તરશતં રાક્ષસાનાં પ્રકીર્તિતમ્ ।
નગણાં કુઞ્જરાણાં ચ વિંશોત્તરશતં તથા

દ્વાત્રિંશદ્ ઘોટકાનાઞ્ચ પંચવિંશત્ ખરોષ્ટ્રયોઃ ।
વૃષાણાં મહિષાણાં ચ ચતુર્વિંશતિવત્સરમ્

વિંશત્યાયુર્મયૂરાણાં છાગાદીનાં ચ ષોડશ ।
હંસાનાં પંચનવ ચ પિકાનાં દ્વાદશાબ્દકાઃ

શુનાં પારાવતાનાં ચ કુક્કુટાનાં દ્વાદશાબ્દકાઃ ।
બુદ્બુદાદ્યણ્ડજાનાં ચ પરાયુઃ સપ્તવત્સરાઃ

યદેતદધુના પ્રોક્તં ત્રિધાયુદ્વિજસત્તમ ।
તેષુ કિઞ્ચ કદા ગ્રાહ્યમિતિ તે કથયામ્યહમ્

વિલગ્નપે બલોપેતે શુભદૃષ્ટેંશ્શસમ્ભવભ્ ।
રવૌ પિંડોદ્ભવં ગ્રાહ્યં ચન્દ્રે નૈસર્ગિકં તથા

બલસામ્યે દ્વયોર્યોગદલમાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્ ।
ત્રયાણાં ત્રિયુતેસ્ત્ર્યંશસમં જ્ઞેયં દ્વિજોત્તમ

અથાઽન્યદપિ વક્ષ્યામિ શ્ર્રિણુ ત્વં દ્વિજસત્તમ ।
કૈશ્ચિલ્લગ્નાષ્ટમેશાભ્યાં મન્દેન્દુભ્યાં તથૈવ ચ

લગ્નહોરાવિલગ્નાભ્યાં સ્ફુટમાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્ ।
આદૌ લગ્નાષ્ટમેશાભ્યાં યોગમેકં વિચિન્તયેત્

દ્વિતીયં મન્દચન્દ્રાભ્યાં યોગં પશ્યેદ્ દ્વિજોત્તમ ।
લગ્નહોરાવિલગ્નાભ્યાં તૃતીયં પરિચિન્તયેત્

ચરરાશૌ સ્થિતૌ દ્વૌ ચિત્ તદા દીર્ઘમુદાહૃતમ્ ।
એકઃ સ્થિરેઽપરો દ્વન્દ્વે દીર્ઘમાયુસ્તથાપિ હિ

એકશ્ચરે સ્થિરેઽન્યશ્ચેત્ તદામધ્યમુદાહૃતમ્ ।
દ્વૌ વા દ્વન્દ્વે સ્થિતૌ વિપ્ર મધ્યમાયુસ્તથાપિ ચ

એકશ્ચરેઽપરો દ્વન્દ્વે દ્વૌ વા સ્થિરગતૌ તદા ।
જાતકસ્ય તદાઽલ્પાયુર્જ્ઞેયમેવં દ્વિજોત્તમ

યોગત્રયેણ યોગાભ્યાં સિદ્ધં યદ્ ગ્રાહ્યમેવ તત્ ।
યોગત્રયવિસંવાદે લગ્નહોરાવિલગ્નતઃ

લગ્ને વા સપ્તમે ચન્દ્રે ગ્રાહ્યં મન્દેન્દુતસ્તદા ।
હ્રાસો વૃદ્ધિશ્ચ કક્ષ્યાયા વિચિન્ત્યા સર્વદા બુધૈઃ

દીર્ઘે યોગત્રયેણૈવં નખચન્દ્રસમાબ્દકાઃ ।
યોગદ્વયેન વસ્વાશા યોગૈકેન રસાંકકાઃ

મધ્યે યોગત્રયેણૈવં ખાષ્ટતુલ્યાબ્દકાઃ સ્મૃતાઃ ।
દ્વ્યગા યોગદ્વયેનાઽત્રયોગૈકેનાબ્ધિષણ્મિતાઃ

અલ્પે યોગત્રયેણાઽત્રદ્વાત્રિંશન્મિતવત્સરાઃ ।
યોગદ્વયેન ષટ્ત્રિંશાત્ યોગૈકેન ચ ખાબ્ધયઃ

એવં દીર્ઘસમાલ્પેષુ ખાબ્ધયો રસવહ્નયઃ ।
ખણ્ડા દન્તમિતાસ્તેભ્યઃ સ્ફુટમાયુઃ પ્રસાધયેત્

પૂર્ણ રાશ્યાદિગે ચાન્તે હાનિર્મધ્યેઽનુપાતતઃ ।
યોગકારકખેટાંશયોગસ્તત્સંખ્યયા હૃતઃ

લબ્ધાંશાસ્તુ યથાપ્રાપ્તખણ્ડઘ્નાસ્ત્રિંશતોદ્ધૃતાઃ ।
લબ્ધવર્ષાદિભિર્હીનં પ્રાપ્તાયુઃ પ્રસ્ફુટં ભવેત્

યોગહેતૌ શનૌ કક્ષ્યાહ્રાસોઽન્યૈર્વૃદ્ધિરુચ્યતે ।
ન સ્વર્ક્ષતુઙ્ગગે નો વા પાપમાત્રયુતેક્ષિતે

લગ્નસપ્તમગે જીવે શુભમાત્રયુતેક્ષિતે ।
કથિતસ્યાયુષો વિપ્ર કક્ષ્યાવૃદ્ધિઃ પ્રજાયતે

અનાયુશ્ચેદ્ ભવેદલ્પમલ્પાન્મધ્યં પ્રજાયતે ।
મધ્યમાજ્જાયતે દીર્ઘં દીર્ઘાયુશ્ચેત્તતોઽધિકમ્

યોગહેતૌ ગુરવેવં કક્ષ્યાવૃદ્ધેશ્ચ લક્ષણમ્ ।
એતસ્માદ્ વૈપરીત્યેન કક્ષ્યાહ્રાસઃ શનૌ ભવેત્

આયુષો બહુધા ભેદાઃ કથિતા ભવતાઽધુના ।
કતિધા સા કદાઽનાયુરમિતાયુઃ કદા ભવેત્

બાલારિષ્ટં યોગારિષ્ટમલ્પં મધ્યઞ્ચ દીર્ઘકમ્ ।
દિવ્યં ચૈવાઽમિતં ચૈવં સપ્તધાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્

બાલારિષ્ટે સમા અષ્ટૌ યોગારિષ્ટે ચ વિંશતિઃ ।
દ્વાત્રિંશદ્ વત્રરા અલ્પે ચતુષ્ષષ્ટિસ્તુ મધ્યમે

વિંશાધિકશ્તં દીર્ઘે દિવ્યે વર્ષસહસ્રકમ્ ।
તદૂર્ધ્વમમિતં પુણ્યૈરમિતૈરાપ્યતે જનૈઃ

ચન્દ્રેજ્યૌ ચ કુલીરાંગે જ્ન્! અસિઅતુ કેન્દ્રસંસ્થિતૌ ।
અન્યે ત્ર્યાયારિગાઃ ખેટા અમિતાયુસ્તદા ભવેત્

સૌમ્યાઃ કેન્દ્રત્રિકોણસ્થાઃ પાપાસ્ત્ર્યાયારિગાસ્તથા ।
શુભરાશૌ સ્થિતે રન્ધ્રે દિવ્યમાયુસ્તદા ભવેત્

ગોપુરાંશે ગુરૌ કેન્દ્રે શુક્રે પારાવતાંશકે ।
ત્રિકોણે કર્કટે લગ્ને યુગાન્તાયુસ્તદા દ્વિજ

દેવલોકાંશકે મન્દે કુજે પારાવતાંશકે ।
ગુરૌ સિંહાસનાંશેઽઙ્ગે જાતો મુનિસમો ભવેત્

સુયોગૈર્વર્ધ્યતે હ્યાયુઃ કુયોગૈર્હીયતે તથા ।
અતો યોગાનહં વક્ષ્યે પૂર્ણમધ્યાલ્પકારકાન્

કેન્દ્રે શુભગ્રહૈર્યુક્તે લગ્નેશે ચ શુભાન્વિતે ।
સન્દૃષ્ટે ગુરુણા વાઽપિ પૂર્ણમાયુયુસ્તદા ભવેત્

કેન્દ્રસ્થિતે વિલગ્નેશે ગુરુશુક્રસમન્વિતે ।
તાભ્યાં નિરીક્ષિતે વાઽપિ પૂર્ણમાયુર્વિનિર્દિશેત્

ઉચ્ચસ્થિતૈસ્ત્રિભિઃ ખેટૈર્લગ્નરન્ધ્રશસંયુતૈઃ ।
અષ્ટમે પાપહીને ચ પૂર્ણમાયુર્વિનિર્દિશેત્

અષ્ટમસ્થૈસ્ત્રિભિ ખેટૈઃ સ્વોચ્ચમિત્રસ્વવર્ગગૈઃ ।
લગ્નેશે બલસંયુક્તે દીર્ઘમાયુસ્તદા ભવેત્

સ્વભોચ્ચસ્થેન કેનાપિ નભૌગેન સમન્વિતઃ ।
અષ્ટમેશઃ શનિર્વાપિ દીર્ઘમાયુર્વિનિર્દિશેત્

ત્રિષડાયગતૈઃ પાપૈઃ શુભૈઃ કેન્દ્રત્રિકોણગૈઃ ।
લગ્નેશે બલસંયુક્તે દીર્ઘમાયુર્વિનિર્દિશેત્

ષટ્સપ્તરન્ધ્રભવેષુ શુભખેટયુતેષુ ચ ।
ત્રિભવેષુ ચ પાપેષુ પૂર્ણમાયુર્વિનિર્દિશેત્

શત્રુવ્યયગતાઃ પાપા લગ્નેશો યદિ કેન્દ્રગઃ ।
રવિમિત્રં ચ રન્ધ્રેશઃ પૂર્ણમાયુસ્તથાપિ હિ

આયુઃ સ્થાનસ્થિતાઃ પાપાઃ કર્મેશઃ સ્વોચ્ચગો યદા ।
તથાપિ દીર્ઘમાયુ સ્યાત્ વિજ્ઞેયં દ્વિજસત્તમ

દ્વિસ્વભાવગૃહે લગ્ને લગ્નેશે કેન્દ્રસંસ્થિતે ।
સ્વોચ્ચરાશિત્રિકોણે વા દીર્ઘમાયુર્વિનિર્દિશેત્

દ્વિસ્વભાવગૃહે લગ્ને લગ્નેશાદ્ બલસંયુતાત્ ।
દ્વૌ પાપૌ યદિ કેન્દ્રસ્થૌ દીર્ઘમાયુસ્તદા ભવેત્

લગ્નાષ્ટમેશયોર્મધ્યે યઃ ખેટઃ પ્રબલો ભવેત્ ।
તસ્મિન્ કેન્દ્રગતે દીર્ઘ મધ્યં પણફરસ્થિતે

આપોક્લિમે સ્થિતે સ્વલ્પમાયુર્ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ।
લગ્નેશે ચ રવેર્મિત્રે દીર્ઘંમાયુઃ સમે સમમ્

શત્રૌ સ્વલ્પં વદેદિત્થમષ્ટમેશાદપિ સ્મૃતમ્ ।
મિત્રમધ્યાઽરિભાવસ્થે તસ્મિન્નેવં ફલં વદેત્

સહજાધીશભૂપુત્રૌ દ્વૌ રન્ધ્રેશશનૈશ્ચરૌ ।
અસ્તૌ વા પાપદૃગ્યુક્તૌ સ્વલ્પમાયુઃ પ્રયચ્છતઃ

ષષ્ઠેઽષ્ટમે વ્યયે વાઽપિ લગ્નેશે પાપસંયુતે ।
સ્વ પાયુરનપત્યો વા શુભદૃગ્યોગવર્જિતે

ચતુષ્ટ્યગતે પાપે શુભદૃષ્ટિવિવર્જિતે ।
બલહીને વિગ્લનેશે સ્વલ્પમાયુર્વિનિર્દિશેત્

વ્યયાર્થૌ પાપસંયુક્તૌ શુભદૃગ્યોગવર્જિતૌ ।
સ્વલ્પમાયુસ્તદા જ્ઞેયં નિર્વિશંકં દ્વિજોત્તમ

લગ્નરન્ધ્રેશયોરેવં દુઃસ્થયોર્બલહીનયોઃ ।
સ્વલ્પમાયુર્બુધૈર્જ્ઞેયં મિશ્રયોગાચ્ચ મધ્યમમ્