બૃહદારણ્યકોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 5.4

બ્ર્હુપ્ભ્_5,3.1 દમાદિસાધનત્રયં સર્વોપાસનશેષં વિહિતમ્ ।
દાન્તો ઽલુબ્ધો દયાલુઃ સન્સર્વોપાસનેષ્વધિક્રિયતે ।
તત્ર નિરુપાધિકસ્ય બ્રહ્મણો દર્શનમતિક્રાન્તમથાધુના સોપાધિકસ્ય તસ્યૈવાભ્યુદયફલાનિ વક્તવ્યાનીત્યેવમર્થો ઽયમારમ્ભઃ એષ પ્રજાપતિર્યદ્ધૃશ્યં પ્રજાપતિરનુશાસ્તીત્યનન્તરમેવાભિહિતમ્ ।
કઃ પુનરસાવનુશાસ્તા પ્રજાપતિરિતિ ।
ઉચ્યતે - એષ પ્રજાપતિઃ ।
કો ઽસૌ યથૃદયં હૃદયમિતિ હૃદયસ્થા બુદ્ધિરુચ્યતે ।
યસ્મિઞ્શાકલ્યબ્રાહ્મણાન્તે નામરૂપકર્મણામુપસંહાર ઉક્તો દિગ્વિભાગદ્વારેણ તદેતત્સર્વભૂતપ્રતિષ્ઠં સર્વભૂતાત્મભૂતં હૃદયં પ્રજાપતિઃ પ્રજાનાં સ્રષ્ટા ।
એતદ્બ્રહ્મ બૃહત્ત્વાત્સર્વાત્મત્વાચ્ચ બ્રહ્મ ।
એતત્ સર્વમ્ ।
ઉક્તમ પઞ્ચમાધ્યાયે હૃદયસ્ય સર્વત્વમ્ ।
તત્સર્વં યસ્માત્તસ્માદુપાસ્યં હૃદયં બ્રહ્મ ।
તત્ર હૃદયનામાક્ષરવિષયમેવ તાવદુપાસનમુચ્યતે ।
તદેતદ્ધૃદયમિતિ નામ ત્ર્યક્ષરં ત્રીણ્યક્ષરાણ્યસ્યેતિ ત્ર્યક્ષરમ્ ।
કાનિ પુનસ્તાનિ ત્રીણ્યક્ષરાણ્યુચ્યન્તે ।
હૃ ઇત્યેકમક્ષરમ્ ।
અભિહરન્તિ હૃતેરાહૃતિકર્મણો હૃ ઇત્યેતદ્રૂપમિતિ યો વેદ યસ્માદ્ધૃદયાય બ્રહ્મણે સ્વાશ્ચેન્દ્રિયાણ્યન્યે ચ વિષયાઃ શબ્દાદયઃ સ્વં સ્વં કાર્યમભિહરન્તિહૃદયં ચ ભોક્ત્રર્થમભિહરતિ ।
અતો હૃદયનામ્નો હૃ ઇત્યેતદક્ષરમિતિ યો વેદાસ્મૈ વિદુષે ઽભિહરન્તિ સ્વાશ્ચ જ્ઞાતયો ઽન્યે ચાસંબદ્ધાઃ ।
બલિમિતિ વાક્યશેષઃ ।
વિજ્ઞાનાનુરૂપ્યેણૈતત્ફલમ્ ।
તથા દ ઇત્યેતદપ્યેકાક્ષરમેતદપિ દાનાર્થસ્ય દદાતેર્દ ઇત્યેતદ્રૂપં હૃદયનામાક્ષરત્વેન નિબદ્ધમ્ ।
અત્રાપિ હૃદયાય બ્રહ્મણો સ્વાશ્ચ કરણાન્યન્યે ચ વિષયાઃ સ્વં સ્વં વીર્યં દદતિ હૃદયં ચ ભોક્ત્રે દદાતિ સ્વં વીર્યમતો દકાર ઇત્યેવં યો વેદાસ્મૈ દદતિ સ્વાશ્ચાન્યે ચ ।
તથા યમિત્યેતદપ્યેકમક્ષરમ્ ।
ઇણો ગત્યર્થસ્ય યમિત્યેતદ્રૂપમસ્મિન્નામ્નિ નિબદ્ધમિતિ યો વેદ સ સ્વર્ગં લોકમેતિ ।
એવં નામાક્ષરાદપીદૃશં વિશિષ્ટં ફલં પ્રાપ્નોતિ કિમુ વક્તવ્યં હૃદયસ્વરૂપો પાસનાદિતિ હૃદયસ્તુતયે નામાક્ષરોપન્યાસઃ ॥1॥
ઇતિ શ્રીમદ્બૃહદારણ્યકોપનિષદ્ભાષ્યે પઞ્ચમાધ્યાયસ્ય તૃતીયં બ્રાહ્મણમ્ ॥3॥
સ્તર્ત્ બ્ર્હુપ્ 5,4.1
તદ્ વૈ તદ્ એતદ્ એવ તદ્ આસ ।
સત્યમ્ એવ ।
સ યો હૈતં મહદ્ યક્ષં પ્રથમજં વેદ સત્યં બ્રહ્મેતિ જયતીમાંલ્ લોકાન્ -- જિત ઇન્ ન્વ્ અસાવ્ અસત્ -- ય એવમ્ એતન્ મહદ્ યક્ષં પ્રથમજં વેદ સત્યં બ્રહ્મેતિ ।
સત્યં હ્ય્ એવ બ્રહ્મ