બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 6

તતઃ સ્મરસખે કાલે પુષ્પયુક્તે નિશાકરે
દિવાકરે મૃદુકરે દેવી પુત્રં વ્યજાયત ॥

પુત્રજન્મ નરેન્દ્રસ્ય જગતઃ સુખજન્મ ચ
શઙ્કાજન્મ ચ શત્રૂણાં સમં સમભવત્ ત્રયમ્ ॥

અથ સંભૂય ગણકૈર્ ઉક્તં ગણિતજાતકૈઃ
ચક્રવર્તિપિતા લોકાવ્ ઉભૌ વિજયતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સચિવભાર્યાણાં તસ્મિન્ન્ એવ દિને સુતાઃ
અલ્પકાલાન્તરે જાતાઃ કનીયાંસો નૃપાત્મજાત્ ॥

કિમ્ ઉત્સવઃ કિં વ્યસનં કિં પ્રાણાઃ પ્રાણયન્તુ કિમ્
આગતં ચેદિવત્સાનામ્ ઇતિ નાસીદ્ વિનિશ્ચયઃ ॥

જાતકર્મણિ નિર્વૃત્તે પ્રાપ્તે ચ દ્વાદશે ઽહનિ
અન્વર્થનામ્નસ્ તનયાન્ અકુર્વન્ રાજમન્ત્રિણઃ ॥

વાહનેન નરેણૈવ કુવેરો નરવાહનઃ
નરવાહનદત્તો ઽસ્તુ દત્તસ્ તેન યતસ્ તતઃ ॥

ઇતિ નામ કૃતં રાજ્ઞા પુત્રસ્ય સપુરોધસા
ભૂમિહેમગજાશ્વાદિ દાનપ્રીતદ્વિજન્મના ॥

નમ્ના હરિશિખં ચક્રે રુમણ્વાન્ આત્મજં યતઃ
તસ્મૈ વિતીર્ણવાન્ સ્વપ્ને દેવદેવઃ શરં હરિઃ ॥

યૌગન્ધરાયણઃ પુત્રં ચકાર મરુભૂતિકમ્
સંનાહછદ્મના તસ્મૈ યતસ્ તં મરુતો દદુઃ ॥

ચકાર ગોમુખં પુત્રમ્ ઋષભઃ સંજ્ઞયા યતઃ
સ્વયં ગોભિઃ પ્રસન્નાભિશ્ ચિત્રં તસ્મૈ પ્રદર્શિતમ્ ॥

પુત્રં તપન્તકં નમ્ના કરોતિ સ્મ વસન્તકઃ
યસ્માત્ તં તપનસ્ તસ્મૈ કુણ્ડલછદ્મના દદૌ ॥

એવં લબ્ધશ્ ચ જાતશ્ ચ યઃ કૃતં નામ યસ્ય ચ
અહમ્ એવ સ તે ચૈતે સર્વે હરિશિખાદયઃ ॥

તે વયં તુ યથાકાલં કૃતાન્નપ્રાશનાદયઃ
અવર્ધામહિ લઘ્વ્ એવ સનાથાઃ પાદપા ઇવ ॥

તતઃ કુમારવટકામ્ ઉપાધ્યાયૈર્ અધિષ્ઠિતામ્
સબ્રહ્મચર્યકૈશ્ છાત્ત્રૈર્ ધાત્રીભિશ્ ચાશ્રયામહિ ॥

અવ્રતૈર્ એવ ચાસ્માભિર્ અભ્યસ્તાઃ સકલાઃ કલાઃ
સવ્રતૈસ્ તુ ચતસ્રો ઽપિ વિદ્યાઃ સર્વં ચ વાઙ્મયમ્ ॥

ગચ્છત્સુ દિવસેષ્વ્ એવમ્ એકદા મરુભૂતિકઃ
બાલભાવાદ્ અનધ્યાયે ક્રીડતિ સ્મ સકન્દુકઃ ॥

તં તુ બાલસ્વભાવેન તસ્માદ્ આચ્છિદ્ય કન્દુકમ્
અહં જવેન મહતા પ્રયાતઃ પિતુર્ અન્તિકમ્ ॥

અથાનુબધ્નન્ માં વેગાત્ પટુશ્વસિતસંતતિઃ
બદ્ધમુષ્ટિકરઃ ક્રોધાદ્ આગતો મરુભૂતિકઃ ॥

કિં કિં તાતેતિ તાતેન સ પૃષ્ટ ઇદમ્ ઉક્તવાન્
કન્દુકો મે હૃતો ઽનેન તમ્ અયં દાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતો રાજ્ઞા પરિષ્વજ્ય દાપિતાપરકન્દુકઃ
તર્જનીતર્જિતઃ પિત્રા કુમારવટકાં ગતઃ ॥

અહમ્ અપ્ય્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય તાતેન પરિભાષિતઃ
મા સ્મ તાત પુનર્ ભ્રાતૄન્ કોપયેઃ કોપનાન્ ઇતિ ॥

તથાપિ પ્રતિષિદ્ધો ઽહં કેલિશીલતયા શિશોઃ
યથૈનાન્ કોપયામિ સ્મ તથૈતે મામ્ અકોપયન્ ॥

અભ્યાસમ્ એકદા કુર્વન્ નારાચં મરુભૂતિકઃ
ઇચ્છતિ સ્મ ચ વિસ્રષ્ટું મયા ચ ચલિતં ધનુઃ ॥

અસાવ્ અપિ ચ નારાચશ્ ચલિતાચ્ ચાપતશ્ ચ્યુતઃ
માલતીમુકુલં લક્ષં તન્ માત્રેણૈવ નાસ્પૃશત્ ॥

ઉત્સૃજ્ય કુપિતશ્ ચાપં ધાવમાનઃ સ મામ્ અનુ
આસ્થાનસ્થમહીપાલ સમીપમ્ અગમત્ તતઃ ॥

યૌગન્ધરાયણો દૃષ્ટ્વા કુપિતં મરુભૂતિકમ્
કુપિતો ભર્ત્સયિત્વેદમ્ અભાષત મહીપતિમ્ ॥

વેદિતા સર્વવિદ્યાનામ્ આસન્નનવયૌવનઃ
રાજપુત્રો મહારાજ યૌવરાજ્યે ઽભિષિચ્યતામ્ ॥

યાવદ્ યાવદ્ ધિ શાસ્ત્રજ્ઞાઃ શાસ્ત્રાર્થાન્ ન પ્રયુઞ્જતે
તાવત્ તાવદ્ ભવન્ત્ય્ એષાં કુણ્ઠાઃ કાર્યેષુ બુદ્ધયઃ ॥

અમી રુમણ્વદાદીનાં પુત્રા હરિશિખાદયઃ
વિજાનન્તો ઽપિ શાસ્ત્રાણિ સુતરામ્ અન્ધબુદ્ધયઃ ॥

વસ્તુન્ય્ અલ્પે ઽપ્ય્ અનાત્મજ્ઞાઃ સંરબ્ધાલોહિતાનનાઃ
પ્રભુમ્ એવ જિઘાંસન્તિ મૃગેન્દ્રં મર્કટા ઇવ ॥

તદ્ એતે ઽપિ નિયોજ્યન્તામ્ અધિકારેષુ કેષુચિત્
વિજ્ઞાપના મદીયેયં સફલીક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

યૌગન્ધરાયણવચઃ સુભગં નિશમ્ય પ્રીત્યા નરેન્દ્રસભમ્ ઉચ્છ્રયિતાગ્રહસ્તમ્
ભોઃ સાધુ સાધુનરકુઞ્જરસાધુમન્ત્રિન્ ઇત્ય્ ઉજ્ઝિતાસનમ્ અભાષત નિર્વ્યવસ્થમ્ ॥