બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 4

અથ વિદ્યાધરપતિઃ કાશ્યપેનાર્યુષા પુરઃ
ઋષિમાતુલમિત્રાણાં પૃષ્ટો ભાર્યાગણસ્ય ચ ॥

આયુષ્મન્ વયમ્ એતે ચ તપોવિત્તાઃ સપાલકાઃ
ત્વત્કથાશ્રવણોત્કણ્ઠ નિષ્કમ્પમનસઃ સ્થિતાઃ ॥

ઐશ્વર્યં દુર્લભં લબ્ધમ્ ઇદમ્ આયુષ્મતા યથા
સ્વીકૃતાશ્ ચ યથા વધ્વસ્ તથા નઃ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથ વિદ્યાધરેશસ્ય પૃષ્ટસ્યેતિ તપસ્વિના
ત્રાસાત્ પૃથુતરાક્ષસ્ય જાતમ્ અચ્છાયમ્ આનનમ્ ॥

અચિન્તયચ્ ચ કષ્ટેયમ્ આપદ્ આપતિતા યતઃ
અત્યાસન્નો ઽતિચપલઃ કો ન દહ્યેત વહ્નિના ॥

ઇયમ્ અપિ ભૃશં રક્તા પ્રીત્યાહમ્ અનયાહૃતઃ
ઇદં સચેતનઃ કો નુ કથયેદ્ ગુરુસંનિધૌ ॥

શૂરો મયા હતઃ શત્રુર્ માં શૂરઃ શરણં ગતઃ
ઇતિ શૂરકથાં શૂરઃ કુર્યાત્ કઃ શૂરસંનિધૌ ॥

અનાખ્યાને મુનેઃ શાપો મહાપાતકમ્ અન્યથા
સુલભાન્તો વરં શાપો દુસ્તરં ન તુ પાતકમ્ ॥

કૃત એવ તુ ગૌર્યા મે પ્રસાદઃ સંકટેષુ મામ્
સ્મરેર્ ઇતિ ન ચ ન્યાય્યં તામ્ અપિ સ્મર્તુમ્ ઈદૃશિ ॥

ઇતિ ચિન્તિતમાત્રૈવ પુરસ્તાચ્ ચક્રવર્તિનઃ
અભાષત મહાગૌરી પ્રભોપહતભાસ્કરા ॥

ઋષિમાતુલભાર્યાણાં સુહૃદાં ચ સભૂભુજામ્
શ્રોતું યદ્ ઉચિતં યસ્ય સ તચ્ છ્રોષ્યતિ નેતરઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વદને તસ્ય પટૂભૂત્વા સરસ્વતી
ચરિતં કથયામ્ આસ સા ચિત્રં ચક્રવર્તિનઃ ॥

મુનિમાતુલમિત્રાણિ રાજાનો દયિતાશ્ ચ યે
આખ્યાયમાનં ચરિતં શૃણ્વન્ત્વ્ અચલચેતસઃ ॥

અસ્તિ વત્સેષુ નગરી કૌશામ્બી હૃદયં ભુવઃ
સંનિવિષ્ટાનુકાલિન્દિ તસ્યામ્ ઉદયનો નૃપઃ ॥

મનાગ્ જનપદસ્યાસ્ય નગર્યાઃ પાર્થિવસ્ય ચ
કથયેયં યદિ ગુણાન્ ન કથા કથિતા ભવેત્ ॥

યો હિ સપ્તાર્ણવદ્વીપાં દ્રષ્ટુમ્ ઉચ્ચલિતઃ ક્ષિતિમ્
રત્નાનિ ગણયેન્ મેરોઃ કદા દ્રષ્ટા સ મેદિનીમ્ ॥

તસ્માદ્ અલં પ્રસઙ્ગેન કથાવ્યાસઙ્ગકારિણા
કથ્યમાનાં કથામ્ એવ શૃણુત પ્રકૃતાં મયા ॥

મહાવરોધનસ્યાપિ ભાર્યાબુદ્ધિર્ દ્વયે સ્થિતા
તસ્ય વાસવદત્તાયાં પદ્માવત્યાં ચ ભૂપતેઃ ॥

મહાપ્રભાવા નૃપતેઃ શાર્ઙ્ગપાણેર્ ભુજા ઇવ
સકાયા ઇવ ચોપાયાશ્ ચત્વારો મિત્રમન્ત્રિણઃ ॥

ઋષભશ્ ચ રુમણ્વાંશ્ ચ તથા યૌગન્ધરાયણઃ
વસન્તકશ્ ચેતિ સ તૈઃ સહ કાલમ્ અયાપયત્ ॥

કદાચિદ્ આસ્થાનગતં નૃપં વાણિજદારકૌ
જાનુસ્પૃષ્ટમહી પૃષ્ટૌ સંવિજ્ઞાપયતામ્ ઇદમ્ ॥

દેવાવયોઃ પિતા યાતઃ સભયં મકરાલયમ્
સહ તેન સ પોતેન નાગલોકં પ્રવેશિતઃ ॥

જ્યેષ્ઠશ્ ચ તનયસ્ તસ્ય પિતૃભક્ત્યૈવ સાગરમ્
ગતસ્ તત્રૈવ ચ ગતઃ સો ઽપિ તાતગતાં ગતિમ્ ॥

યચ્ ચ નો દ્રવિણં સારં તદ્ ગૃહીત્વા પ્રજાવતી
સ્થિતા ન મૃગ્યમાણાપિ બહુકૃત્વઃ પ્રયચ્છતિ ॥

તેન દેવ યદિ ન્યાય્યં પિતૃદ્રવિણમ્ આવયોઃ
ભ્રાતૃજાયા તતઃ સા નૌ વ્યુત્થિતા દાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથ રાજાવદત્ પહ્વાં પ્રતીહારીં યશોધરામ્
દુષ્કરં કુલનારીભી રાજાસ્થાનપ્રવેશનમ્ ॥

તેન ગત્વા ગૃહં તસ્યાસ્ ત્વયા વાણિજયોષિતઃ
સા યદાહ સભાયાસ્ તત્ સમક્ષં કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથ વિજ્ઞાપયામ્ આસ યાતાયાતા યશોધરા
વિજ્ઞાપયતિ સા યત્ તદ્ આકર્ણયિતુમ્ અર્હથ ॥

સા દૂરાદ્ એવ માં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુદ્ગમ્ય સસંભ્રમા
સ્વાગ્તં રાજજિહ્વાયા ઇત્ય્ અવોચત્ કૃતસ્મિતા ॥

અથ વેત્રાસનાસીનાં પ્રયુક્તાર્ઘાદિસત્ક્રિયામ્
સા મામ્ આહાગમે કાર્યમ્ આર્યયા જ્ઞાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

દેવાદેશે તુ કથિતે તયોક્તં પટુલજ્જયા
આર્યે સર્વમ્ ઇદં સત્યં દેવરૌ મે યદ્ આહતુઃ ॥

કિં તુ તસ્યાનયોર્ ભ્રાતુર્ વિપન્નં વહનં શ્રુતમ્
વહનસ્ય પુનઃ સ્વામી વિપન્ન ઇતિ ન શ્રુતમ્ ॥

સાંયાત્રિકાશ્ ચ બહવઃ શ્રુતપોતવિપત્તયઃ
અવિપન્ના ગૃહાન્ એવ શ્રૂયન્તે પુનર્ આગતાઃ ॥

તથા કદાચિદ્ અનયોઃ સ ભ્રાતા વહનાપદઃ
વિમુક્તઃ પુનર્ આયાયાન્ મમાવૈધવ્યલક્ષણૈઃ ॥

અન્યચ્ ચાપન્નસત્ત્વાયા માસો ઽયં દશમો મમ
વર્તતે ભ્રાતૃપુત્રો ઽપિ કદાચિદ્ અનયોર્ ભવેત્ ॥

પુત્રો મે યદિ જાયેત જીવન્ વા પતિર્ આપતેત્
તતઃ સ્વીકૃતસર્વસ્વૌ દેવરૌ મે ક્વ યાસ્યતઃ ॥

એતન્ મનસિ કૃત્વાર્થં દ્રવ્યં દેવરયોર્ અહમ્
ન નિક્ષિપ્તવતી શેષમ્ આર્યયા જ્ઞાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા મહીપાલો વાણિજાવ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
કુટુમ્બાચારચતુરા યુક્તમ્ આહ કુટુમ્બિની ॥

ભ્રાતૃવ્યે ભવતોર્ જાતે ભ્રાતુર્ આગમને ઽથ વા
ઉભયોર્ નોભયોર્વાપિ યુક્તં ભોક્ષ્યામહે તદા ॥

અથાનિષ્ઠિતએ એવાસ્મિન્ન્ આલાપે પૂરિતામ્બરઃ
તૂર્યગર્જિતસંભિન્નસ્ તારઃ કલકલો ઽભવત્ ॥

સહાસયા ચ સહસા વાસોવાસાદિહસ્તયા
વણિગ્ગણિકયા રાજા વ્યજ્ઞાપ્યત વિયાતયા ॥

વર્ધતાં નશ્ ચિરં દેવો દિષ્ટ્યા પ્રકૃતિસંપદા
વણિજો ભ્રાતૃજાયાયા જાતઃ પુત્રો ઽનયોર્ ઇતિ ॥

ચિત્રીયમાણચિત્તેન ચિન્તિતં ચ મહીભુજા
અહો પુત્રસ્ય માહાત્મ્યં પ્રત્યક્ષમ્ અનુભૂયતે ॥

કુટુમ્બિનઃ પુત્રનામ્નિ જાતે શોણિતબિન્દુકે
હર્ષવિભ્રાન્તચિત્તાનાં વણિજાં પશ્ય ડમ્બરમ્ ॥

વણિજો દ્રવિણસ્યાયમ્ અતઃ પાલક ઇત્ય્ અમી
સમં હર્ષવિષાદાભ્યાં મિત્રામિત્રસમા ગતાઃ ॥

અસ્માકં તુ ધનસ્યાસ્ય મેદિનીમણ્ડલસ્ય ચ
અવસાને વિના પુત્રાત્ પાલકઃ કો ભવિષ્યતિ ॥

ઇતિ પુત્રગતાં ચિન્તામ્ ઉપાસીનસ્ય ભૂપતેઃ
દીર્ઘશ્વાસસહાયસ્ય દિવસાઃ કતિચિદ્ યયુઃ ॥

તમ્ એકદા સુખાસીનં સેનાપતિર્ અભાષત
યાત્રા મૃગાજિનોદ્યાને ત્વદ્દૃષ્ટ્યા મણ્ડતામ્ ઇતિ ॥

ગતશ્ ચ દૃષ્ટવાંસ્ તત્ર તત્ર તત્ર નિવેશિતાઃ
વિશાલાશ્ ચિત્રશાલાઃ સ ચિત્રન્યસ્તનરાધિપાઃ ॥

અપૃચ્છચ્ ચ રુમણ્વન્તમ્ અયં કઃ કઃ ક્ષિતીશ્વરઃ
યે ચૈતાન્ અનુતિષ્ઠન્તિ તે કે કે પુરુષા ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીદ્ એષ સગરઃ કીર્તિલઙ્ઘિતસાગરઃ
ષષ્ત્યા પુત્રસહસ્રાણાં શૂરાણાં પરિવારિતઃ ॥

અયં દશરથો રાજા વૃતો રામાદિભિઃ સુતૈઃ
અયં પાણ્ડુર્ અમી ચાસ્ય તનયાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ॥

એવમાદીન્ અસૌ દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગિણઃ પુત્રિણો નૃપાન્
વિચિન્તશ્ ચિન્તયામ્ આસ ચિત્રાં યાત્રામ્ અચિન્તયન્ ॥

પુણ્યવન્ત ઇમે ભૂપાઃ પુત્રવન્તો દિવં ગતાઃ
મન્દપુણ્યેન યાતવ્યં મન્યે પુંનરકં મયા ॥

સ મૃગાજિનયાત્રાયાઃ પરીતઃ પુત્રચિન્તયા
નિવૃત્યાપશ્યદ્ આવન્ત્યાં મન્દિરોદ્યાનસેવિનીમ્ ॥

સ્વકરામ્બુરુહછાયા સંલોહિતિતપલ્લવમ્
તામ્રાશોકલતાપ્રાન્તમ્ અવલમ્બ્ય વ્યવસ્થિતામ્ ॥

અનાદરાદ્ અનાહિતૈર્ માલ્યચન્દનભૂષણૈઃ
ઉદ્વેગમ્ ઇવ શંસન્તીં મ્લાનાનનસરોરુહામ્ ॥

ઉપગમ્યાબ્રવીચ્ ચૈનાં કિમ્ અશોકઃ સશોકયા
વન્દ્યેત લબ્ધવિજયો રક્તો બાલો નિષેવ્યતે ॥

સાબ્રવીત્ સહસાયાત ભર્તૃકારિતસંભ્રમા
મહારાજ કુતઃ શોકો નામાપિ તવ ગૃહ્યતામ્ ॥

કિં તુ પારાવતીમ્ એનાં ચઞ્ચ્વા ચઞ્ચુષુ તણ્ડુલાન્
આવપન્તીં સ્વશાવાનામ્ ઈક્ષે પુત્રવતીમ્ ઇતિ ॥

આસિચ્ ચ નૃપતેશ્ ચિન્તા યથાહં પુત્રચિન્તયા
અનન્તયા સંતતયા તથેયમ્ અપિ ખિદ્યતે ॥

અથ તત્ર ક્ષણં સ્થિત્વા ગત્વા પદ્માવતીગૃહમ્
અદૃષ્ટ્વા તત્ર તાં તસ્યાઃ પૃષ્ટવાન્ પરિચારિકામ્ ॥

ક્વ દેવીત્ય્ ઉક્તયાખ્યાતમ્ ઉદ્યાને પુત્રકસ્ય સા
માધવ્યા સહકારસ્ય વિવાહમ્ અનુતિષ્ઠતિ ॥

શ્રુત્વેતિ વત્સરાજસ્ય બુદ્ધિર્ આસીદ્ અહો મમ
ભાર્યાણાં દિવસા યાન્તિ સહ પુત્રમનોરથૈઃ ॥

લોકસ્યાનિચ્છતઃ પુત્રૈઃ કીર્ણગૃહકરોદિભિઃ
ફલકેષુ કૃતાક્રન્દૈર્ અવકાશો ન લભ્યતે ॥

અસ્માકમ્ ઇચ્છતામ્ એકઃ કુલજીવિતકારણમ્
ન લભ્યતે સુતઃ પશ્ય વૈપરીત્યં વિધેર્ ઇતિ ॥

નિર્યાય સ તતઃ સ્વસ્મિન્ મન્દિરોદ્યાનમણ્ડપે
અનાગતાગતસુહૃત્ પરિવાર ઉપાવિશત્ ॥

અપૃચ્છત્ સુહૃદસ્ તત્ર ભવતાં જીવિતૌષધમ્
મૂલં કુલતરોઃ કસ્ય કિયન્તઃ પુત્રકા ઇતિ ॥

તેષુ નિષ્પ્રતિવાક્યેષુ કિંચિન્ નમિતમૂર્ધસુ
વસન્તકઃ પરિહસન્ પ્રણયિત્વાદ્ અભાસ્.અત ॥

સ્વામિભક્તા વયં દેવ સ્વામિવૃત્તાનુવર્તિનઃ
યાવન્તઃ સ્વામિનઃ પુત્રાસ્ તાવન્તો ઽસ્માકમ્ અપ્ય્ અતઃ ॥

તમ્ અવોચત્ સમીપસ્થઃ શનૈર્ યૌગન્ધરાયણઃ
અપ્રસ્તાવે ઽપિ ભવતો મુખમ્ એતદ્ અનાવૃતમ્ ॥

પુત્રચિન્તારુજાર્તસ્ય કુર્વાણઃ શલ્યઘટ્ટનમ્
નન્વ્ અનેકગુણાં ભર્તુર્ ઉત્પાદયસિ વેદનામ્ ॥

તસ્માદ્ એવંવિધે કાલે ભૃત્યવૃત્તવિદા ત્વયા
સ્વામિચિત્તાનુકુલૈવ વૃત્તિર્ આસ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીત્ પુત્રચિન્તૈનં યદિ સત્યેન પીડયેત્
તતઃ પિઙ્ગલિકૈવેયં દેવમ્ આરાધયેદ્ ઇતિ ॥

અથેદં નીયકૈર્ ઉક્તં યુક્તં શ્રુત્વા મહીભુજા
યાસૌ પિઙ્ગલિકા સા નઃ પુત્રિણી કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

અનન્તરં ચ ઢૌકિત્વા જયશબ્દપુરઃસરમ્
પુત્રવાન્ ભવ દેવેતિ બ્રાહ્મણી તમ્ અવર્ધયત્ ॥

અભિવાદ્ય મહીપલસ્ તામ્ અપૃદ્ધદ્ અથાર્યયા
આગમ્યતે કુતઃ કે વા તવામી બાલકા ઇતિ ॥

ગૃહાદ્ વાસવદત્તાયા રાજન્ન્ આગમ્યતે મયા
બાલકાશ્ ચ સુતા એતે મમેતિ કથિતં તયા ॥

અથ તામ્ અબ્રવીદ્ રાજા ચિત્રમ્ એતત્ ત્વયોદિતમ્
ન હિ ભર્ત્રા ન ચ સુતૈર્ ભવિતવ્યં તવેદૃશૈઃ ॥

ત્વં લેખાભિઃ પતિઘ્નીભિઃ સકલૈવ કરાલિતા
ચિરપ્રોષિતકાન્તાયા ગૃહભિત્તિર્ ઇવ સ્ત્રિયઃ ॥

ન ચ પત્યા વિના પુત્રૈર્ ભવિતવ્યં યતઃ સ્ત્રિયઃ
તસ્માદ્ ઇદં મહચ્ ચિત્રં સ્ફુટં નઃ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથાવોચદ્ અસૌ દેવ યથાત્થ ન તદ્ અન્યથા
મહતી તુ કથા શ્રોતુમ્ ઇચ્છા ચેચ્ છ્રૂયતામ્ ઇયમ્ ॥

અસ્ત્ય્ અવન્તિષુ વિપ્રાણામ્ અધિવાસઃ કપિષ્ઠલઃ
અગ્નિકુણ્ડચિતસીમા સ્ફીતગોધૂમગોકુલઃ ॥

ઉવાસ બ્રાહ્મણસ્ તત્ર સોમદત્તસ્ ત્રયીધનઃ
યસ્યાન્તેવાસિભિર્ વ્યાપ્તા વસુધા વેદવેદિભિઃ ॥

પત્ની વસિષ્ઠકલ્પસ્ય વાસિષ્ઠી તસ્ય સુવ્રતા
વસિષ્ઠપત્નીમ્ અપિ યા સાધુવૃત્તામ્ અલજ્જયત્ ॥

તસ્ય તસ્યામ્ અપુત્રસ્ય કાલે મહતિ ગચ્છતિ
ઉત્પન્નોલ્કેવ સંધ્યાયાં સુતા લોચનદુર્ભગા ॥

સોમદત્તસ્ તુ તાં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીલક્ષણવિશારદઃ
પતિપુત્રધનૈર્ હીનામ્ આદિદેશ ભવિષ્યતીમ્ ॥

અનર્થાનાં બલીયસ્ત્વાદ્ અચિરેણૈવ દુર્ભગા
ધૂમકેતુશિખેવોચ્ચૈઃ પરુષા સા વ્યવર્ધત ॥

ભિક્ષામ્ આચ્છિદ્ય શિષ્યેભ્યો બુભુક્ષાક્ષપિતત્રપા
અપ્રક્ષાલિતહસ્તૈવ તત્સમક્ષમ્ અભક્ષયત્ ॥

દુર્ભગત્વાદ્ વિરૂપત્વાત્ કલિકારિતયા ચ તામ્
ન કશ્ચિદ્ વરયામ્ આસ વરઃ પ્રાપ્તવરામ્ અપિ ॥

ન ચ તાં સોમદત્તો ઽપિ કસ્મૈચિદ્ અશુભામ્ અદાત્
મા સ્મ યુજ્યત દુઃખેન પ્રાપ્યૈનાં નિન્દિતામ્ ઇતિ ॥

ગ્રામ્યાગ્નિનેવ સંકાર કૂટિકા સાપ્ય્ અદહ્યત
સર્વંકષપ્રભાવેન પ્રબલેનાઙ્ગજન્મના ॥

કદાચિત્ કશ્ચિદ્ આગત્ય વાચાટો બટુર્ ઉચ્ચકૈઃ
મસ્તકસ્થો ભયકરઃ સોમદત્તમ્ અભાષત ॥

ઉપાધ્યાયસ્ય દુહિતા મામ્ આક્રુધ્ય નિરાગસમ્
ઇષ્ટકાલોષ્ટકૈર્ હન્તિ તેનાસૌ વાર્યતામ્ ઇતિ ॥

સોમદત્તસ્ તતઃ ક્રુદ્ધઃ સુતાં ચણ્ડમ્ અભર્ત્સયત્
ઉલ્કે પિશાચિકે ગચ્છ શીઘ્રં મમ ગૃહદ્ ઇતિ ॥

સા તુ તત્ પરુષં શ્રુત્વા મનસ્વિજનદુઃશ્રવમ્
સ્મરપીડાસહત્વાચ્ ચ મરણાય મનો દધે ॥

અરણ્યાનિં તતો ગત્વા મરણોપાયકાઙ્ક્ષયા
અદ્રાક્ષિત્ ક્વચિદ્ ઉદ્દેશે પ્રાસાદં દૈત્યઘાતિનઃ ॥

તસ્યાદૂરે ચ સરસીં કૂજત્કુરરસારસામ્
ગુઞ્જન્મધુકરશ્રેણીમ્ અનુમાતવ્યરોધસમ્ ॥

આસીચ્ ચાસ્યા મયા તાવન્ મર્તવ્યમ્ ઇતિ નિશ્ચિતમ્
ઉપાયેષુ તુ સંદેહસ્ તત્રોપાયો ઽયમ્ ઉત્તમઃ ॥

દેવં માધવમ્ અર્ચન્તી કમલેન્દીવરાદિભિઃ
પઙ્કજાવયવાહારાત્ ક્ષીણા ત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્ ॥

કૃતપુણ્યા મૃતા સ્વર્ગં યાસ્યામિ નિરુપદ્રવમ્
નરકં તુ ન યાસ્યામિ સ્ત્રીમૃત્યુમૃતસંકુલમ્ ॥

સાકરોદ્ ઇતિ નિશ્ચિત્ય યથાસંકલ્પમ્ આદૃતા
રાત્રૌ ચ બદ્ધપર્યઙ્કા દેવં માધવમ્ અસ્મરત્ ॥

માસમાત્રે ગતે ઽપશ્યત્ સ્વપ્નાન્તે મધુસૂદનમ્
વરં વરય પુત્રીતિ ભાષમાણં મુદાયુતમ્ ॥

સાથ વ્યજ્ઞાપયત્ પ્રહ્વા દેવં વિરચિતાઞ્જલિઃ
મરણં મે જગન્નાથ પ્રસાદઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

દેવસ્ તામ્ અવદન્ નેદં દેવતારાધનાત્ ફલમ્
પ્રાણિહત્યાવિપાકો ઽયમ્ આત્મહત્યા ચ નિન્દિતા ॥

તસ્માદ્ અન્યં વરં બ્રૂહિ પતિપુત્રધનાધિકમ્
યેન હીનાસિ વૈરાગ્યાન્ નિર્યાતા સ્વગૃહાદ્ ઇતિ ॥

સાબ્રવીત્ કૃતપુણ્યાભિઃ પત્યાદિઃ સ્ત્રીભિર્ આપ્યતે
અહં ત્વ્ આચરિતાપુણ્યા દુઃખૈર્ એવ વિભાવિતા ॥

તેનાલં પતિપુત્રાદિ ચિન્તયા ફલહીનયા
મૃત્યુના શાન્તિમ્ ઇચ્છામિ સા મે સંપાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીત્ સત્યમ્ એવેદં કિં તુ જન્માન્તરે ત્વયા
યવાઢકઃ પિતુર્ ગૃહે બ્રાહ્મણાયોપપાદિતઃ ॥

સ ચ જાતશ્ ચતુર્વેદઃ સ્વપુણ્યૈર્ ઇહ જન્મનિ
સુરૂપઃ સાધુવૃત્તશ્ ચ સ તે ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥

સ ચ ત્વામ્ ઉર્વશીરૂપામ્ એકો દ્રક્ષ્યતિ નાપરઃ
ક્રીતો યવાઢકેન ત્વમ્ ઇતિ યાવન્ ન વક્ષ્યસિ ॥

જન્માન્તરે ચ પૂર્વસ્મિન્ ભક્ષયન્ત્યાસ્ તિલાસ્ તવ
અષ્ટૌ નિપતિતા વહ્નાવ્ અઞ્જલેર્ વિરલાઙ્ગુલેઃ ॥

તે તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ પુત્રિ ચન્દ્રનિભાનનાઃ
મરણાદ્ દારુણાત્ તેન ચિત્તમ્ આવર્ત્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તર્હિતે દેવે પ્રતિબુદ્ધા દદર્શ સા
સશિષ્યવર્ગં પિતરં તદ્ગવેષિણમ્ આગતમ્ ॥

તપઃકૃશાં સકરુણઃ પિતા કારિતપારણામ્
શ્રામ્યન્તીમ્ અનયદ્ ગેહં વિશ્રામ્યન્તીં તરૌ તરૌ ॥

યા સા પિઙ્ગલિકા દેવ દેવમ્ આરાધ્ય કેશવમ્
વરં લબ્ધવતી તસ્માત્ તાં મામ્ એવ નિબોધ તામ્ ॥

એકદા તુ ચતુર્વેદઃ સાન્તેવાસી યદૃચ્છયા
ગૃહમ્ અસ્માકમ્ આયાતઃ કૃતાતિથ્યો દદર્શ મામ્ ॥

મમ તાતં તુ સો ઽપૃચ્છદ્ બ્રહ્મન્ કસ્યેયમ્ આત્મજા
કાન્તિનિન્દિતચન્દ્રાભા યુક્તં ચેત્ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

મમેતિ કથિતે પિત્રા માં પ્રાર્થયત સ દ્વિજઃ
પિત્રા દત્તં ચ વિધિવન્ મુદિતઃ પરિણીતવાન્ ॥

તતશ્ ચારભ્ય દિવસાત્ સ સિદ્ધ ઇવ કિંકરઃ
ન કાંચિન્ ન કરોતિ સ્મ મમાજ્ઞાં નિન્દિતામ્ અપિ ॥

અમી ચાષ્ટૌ સુતાસ્ તસ્માદ્ અચિરેણૈવ દુર્લભાઃ
લબ્ધા મયા સુતા યે ઽસ્ય પ્રસાદાલ્ લોકધારિણઃ ॥

ઇતિ કાલે ગતે ભર્તા માં કદાચિદ્ અભાષત
પૃષ્ઠં દુઃખાયમાનં મે ચણ્ડિ સંવાહ્યતામ્ ઇતિ ॥

અનુક્તપૂર્વવચનમ્ ઉક્તવન્તમ્ અથાબ્રુવમ્
કિમ્ અહં ભવતા ક્રીતા પૃષ્ઠસંવાહિકેતિ તમ્ ॥

સો ઽબ્રવિન્ નીચકૈસ્ ત્રાસાદ્ અઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણ ગાં લિખન્
અહં વા કિં ત્વયા ક્રીતો યેન પ્રેષ્યત્વમ્ આગતઃ ॥

તતો વિસ્મૃત્ય સમયં ભર્તારં રોષદૂષિતા
ક્રીતો યવાઢકેનાસિ મયેત્ય્ અપ્રિયમ્ અબ્રુવમ્ ॥

અસાવ્ અપિ ચ માં દૃષ્ટ્વા સહજાકારવઞ્ચિતામ્
સંનિકર્ષાદ્ અપક્રમ્ય સંભ્રાન્ત ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

અપિ કાસિ કુતશ્ ચાસિ કેનાસિ વિકૃતા કૃતા
કચ્ચિત્ પિઙ્ગલિકા નાસિ કશ્ ચ નામ યવાઢકઃ ॥

ઇતિ તેનાનુયુક્તાહં યથાવૃત્તમ્ અવર્ણયમ્
સો ઽપિ સંજાતનિર્વેદો ન જાતે ક્વ પલાયિતઃ ॥

તસ્મિન્ દેશાન્તરં યાતે તાતે ચ ત્રિદશાલયમ્
પિતૃભર્તૃવિહીનાહમ્ એનં દેશમ્ ઉપાગતા ॥

સ્વદેશપ્રીતિયોગાચ્ ચ દેવ્યા વસવદત્તયા
સપુત્રાનુગૃહીતા અસ્મિ ભક્તાચ્ છાદનરક્ષણૈઃ ॥

તેન દેવેન યત્ પૃષ્ટં કુતસ્ તે બાલકા ઇતિ
એવમ્ એતે મયા લબ્ધાસ્ તુષ્ટાન્ નારાયણાદ્ ઇતિ ॥

ઇતિ હૃષ્તમતિર્ નિશામ્ય તસ્યાશ્ ચરિતં પુત્રસમૂહલાભહેતુમ્
સચિવૈઃ સહિતશ્ ચકાર રાજા સુતસંપ્રાપ્તિફલં ક્રિયાવિચારમ્ ॥