બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 3

અથાવન્તિષુ જન્તૂનાં ક્ષુદ્રાણામ્ અપિ કેનચિત્
જન્યતે સ્મ ન સંતાપઃ પાર્થિવે ઽવન્તિવર્ધને ॥

એવં બહુષુ યાતેષુ વાસરેષુ મહીપતિઃ
કદાચિદ્ વાહયિત્વાશ્વાન્ નિવૃત્તો દૃષ્ટવાન્ ક્વચિત્ ॥

તમાલાલમ્બિદોલાન્તર્ વિલસન્તીં કુમારિકામ્
કાલિન્દીહ્રદસંક્રાન્તાં લોલામ્ ઇન્દુકલામ્ ઇવ ॥

ઉત્તરીયાન્તસંસક્તમ્ આકર્ષન્તીં શિખણ્ડકમ્
નિર્મુચ્યમાનનિર્મોકં ભોગં ભોગવધૂમ્ ઇવ ॥

દૃશ્યમાનસ્ તયા રાજા તાં ચ પશ્યન્ પુનઃ પુનઃ
આવૃતો હયશાલાભિઃ સ્વં વિવેશ નિવેશનમ્ ॥

તત્ર સંક્ષિપ્તમ્ આસેવ્ય મજ્જનાદિ રહોગતઃ
દોલાયમાનહૃદયો દોલામ્ એવ વ્યચિન્તયત્ ॥

મન્દાશનાભિલાષસ્ય મન્દનિદ્રસ્ય ભૂપતેઃ
મન્દધર્માર્થચિન્તસ્ય દિવસાઃ કતિચિદ્ ગતાઃ ॥

કદાચિદ્ અથ વેલાયાં મન્દરશ્મૌ દિવાકૃતિ
ક્ષુભિતાનામ્ ઇવાશ્રૌષીત્ સ નિર્ઘોષમ્ ઉદન્વતામ્ ॥

દિદૃક્ષુઃ કારણં તસ્ય સમુદ્ભૂતકુતૂહલે
પ્રાસાદતલમ્ અરોહદ્ અન્તઃપુરચરાવૃતઃ ॥

નૃમાતઙ્ગતુરંગોષ્ટ્ર ગવાજૈડકરાસભાન્
સંપ્રમર્દન્તમ્ અદ્રાક્ષીન્ માતઙ્ગં સંઘમર્દનમ્ ॥

ઉન્મૂલિતમહાવૃક્ષશ્ ચૂર્ણિતપ્રાંશુમંદિરઃ
ભૃઙ્ગમાલાપરીવારઃ સ યયૌ પ્રતિ પક્ષણમ્ ॥

પાનપ્રસક્તમાતઙ્ગ મણ્ડલપ્રહિતેક્ષણમ્
માતઙ્ગરાજમ્ અદ્રાક્ષીન્ માતઙ્ગગ્રામણીસ્ તતઃ ॥

આદિદેશ સમીપસ્થાં કન્યકામ્ અવિલમ્બિતમ્
હસ્તિકીટો ઽયમ્ ઉદ્દામો દુર્દાન્તો દમ્યતામ્ ઇતિ ॥

કરામ્ભોરુહસંસ્પર્શ સુભગેનાથ સામ્ભસા
આરાત્ સિષેચ કરિણં કરે કુઞ્ચિતપુષ્કરે ॥

અથ સંરમ્ભસંહારાત્ સંવેલ્લિતકરઃ કરી
વવન્દે ચરણૌ તસ્યાઃ સંસ્પૃશ્ય શિરસા મહીમ્ ॥

તામ્ અવન્તિપતિર્ દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટપૂર્વાં તથાગતામ્
ચિત્રીયમાણહૃદયશ્ ચિન્તયામ્ આસ ચેતસા ॥

કિં ચિત્રં યદ્ અયં નાગઃ સહરાગઃ સચેતનઃ
વશીકૃતઃ શરીરિણ્યા વશીકરણવિદ્યયા ॥

ઇયં હિ વીતરાગાદીન્ મુનીન્ અપિ નિરીક્ષિતા
વશીકુર્યાદ્ વિશન્તી ચ ચલયેદ્ અચલાન્ અપિ ॥

અથેન્દ્રાયુધરાગેણ સોત્તરીયેણ દન્તયોઃ
બદ્ધાં દોલામ્ અધિષ્ઠાય નાગં યાહીત્ય્ અચોદયત્ ॥

તતો મન્દતરાભ્યાસૈશ્ ચરણૈઃ સંઘમર્દનઃ
અભિસ્તમ્ભમ્ અગાદ્ વીત ભયપૌરજનાવૃતઃ ॥

તયોક્તમ્ આતપશ્ ચણ્ડઃ સંતાપયતિ મામ્ ઇતિ
અશોકપલ્લવૈશ્ છાયામ્ અથ તસ્યાશ્ ચકાર સઃ ॥

બન્ધયિત્વા ગજં સ્તમ્ભે પ્રાસાદતલવર્તિનમ્
વન્દિત્વા ચ મહીપાલં માતઙ્ગી પક્ષણં યયૌ ॥

માતઙ્ગીવન્દનાપૂતમ્ આત્માનં પ્રેક્ષ્ય પાર્થિવઃ
કેયં કસ્ય કુતો વેતિ પૃચ્છતિ સ્મ સુરોહકમ્ ॥

સ તસ્મૈ કથયામ્ આસ દેવ ન જ્ઞાયતે કુતઃ
સહસૈવેદમ્ આયાતં પરુન્ માતઙ્ગપક્ષણમ્ ॥

ઋદ્ધિમન્તો ઽત્ર માતઙ્ગાસ્ તેષામ્ ઉત્પલહસ્તકઃ
ગ્રામણીસ્ તસ્ય કન્યેયં સુતા સુરસમઞ્જરી ॥

ઇતિ શ્રુત્વા પ્રવિશ્યાન્તર્ ધ્યાયન્ સુરસમઞ્જરીમ્
સ્વદેહં યાપયામ્ આસ પિત્તજ્વરચિકિત્સિતૈઃ ॥

સુરોહકસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા માતઙ્ગીદૂષિતાશયમ્
આખ્યદ્ અઙ્ગારવત્યૈ સ તન્નપ્તુર્ વૃત્તમ્ ઈદૃશમ્ ॥

સા તુ સ્થિત્વા ક્ષણં તૂષ્ણીં વિચારસ્તિમિતેક્ષણા
સ્મિતાપગમિતત્રાસં સુરોહકમ્ અભાષત ॥

માતઙ્ગરૂપધારિણ્યો યથાન્યા દિવ્યયોષિતઃ
તથેયમ્ અપિ કેનાપિ નિમિત્તેનાગતા મહીમ્ ॥

ક્વ સંઘમર્દનો વ્યાલઃ ક્વ ચ તદ્દન્તલમ્બનમ્
વ્યાપારો ઽયમ્ અદિવ્યસ્ય પ્રેક્ષિતઃ કેન કસ્યચિત્ ॥

અથ વાલં વિમર્શેન સ્વયં સબન્ધિનો ગૃહમ્
કન્યાં વરયિતું યામિ નાત્મતુલ્યાસ્તિ દૂતિકા ॥

સાથ પ્રવહણારૂઢા વૃદ્ધવિપ્રપુરઃસરા
ગત્વા પક્કણમધ્યસ્થં દદર્શોત્પલહસ્તકમ્ ॥

દૂરાદ્ એવ સ દૃષ્ટ્વા તામ્ આત્તકર્કરવેણુકઃ
સહ માતઙ્ગસંઘેન વવન્દે દૂરમ્ ઉત્સૃતઃ ॥

અથાઙ્ગારવતી યાનાદ્ અવતીર્ણા તમ્ અબ્રવીત્
અહં ત્વાં દ્રષ્ટુમ્ આયાતા ત્વમ્ અપ્ય્ એષ પલાયસે ॥

કાર્યં મે મહદ્ આસન્નમ્ આધીનં ચાપિ તત્ ત્વયિ
દૂરોત્સરણમ્ ઉત્સૃજ્ય તેન ઢૌકસ્વ મામ્ ઇતિ ॥

તમ્ ઉત્સારિતમાતઙ્ગં સાસન્નાસીનમ્ અબ્રવીત્
મન્નપ્ત્રે દીયતાં રાજ્ઞે રાજ્ઞી સુરસમઞ્જરી ॥

ચાણ્ડાલીસ્પર્શનં રાજા નાર્હતીત્ય્ એવમાદિભિઃ
ન ચ ગ્રામેયકાલાપૈસ્ ત્વં માં બાધિતુમ્ અર્હસિ ॥

યશ્ ચ દિવ્યાભિમાનસ્ તે તત્રાપીદં મમોત્તરમ્
મમાપિ ભદ્ર દૌહિત્રશ્ ચક્રવર્તી ભવાદૃશામ્ ॥

ઇત્ય્ અઙ્ગારવતીવાક્યમ્ આકર્ણ્યોત્પલહસ્તકઃ
અનુક્તોત્તર એવાસ્યૈ તથેતિ પ્રતિપન્નવાન્ ॥

અથ પ્રચ્છન્નમ્ આરોપ્ય યુગ્યં સુરસમઞ્જરીમ્
મૃતસંજીવિની નપ્તૂર્ અસાવ્ ઓષધિમ્ આનયત્ ॥

પરિણીય તુ માતઙ્ગીમ્ અન્તર્ અન્તઃપુરાદ્ બહિઃ
સ બુદ્ધ્યાપિ ન યાતિ સ્મ પ્રત્યક્ષમ્ અપિ તાં સ્મરન્ ॥

ઇયમ્ એવાસ્તિ તત્ત્વેન મિથ્યાન્યદ્ ઇતિ ચિન્તયન્
ગન્ધર્વનગરાકારં સ સંસારમ્ અમન્યત ॥

ગમયન્ દિવસાન્ એવમ્ એકદા સહ કાન્તયા
સ પ્રાસાદગતો ઽપશ્યત્ પક્ષણં નિર્જનંગમમ્ ॥

તં ચ દૃષ્ટ્વા ત્રિયામાન્તે મન્દં સુરસમઞ્જરી
ક્રન્દન્તી પરિમૃજ્યાશ્રુમ્ અનુયુક્તેતિ ભૂભૃતા ॥

કિં શૂન્યં પક્કણં દૃષ્ટ્વા રુદ્યતે સુન્દરિ ત્વયા
ઉતાન્યદ્ અસ્તિ દુઃખસ્ય કારણં કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

સાબ્રવીત્ કિં મમાદ્યાપિ પક્કણેન બવદ્ગતેઃ
કિં તુ કારણમ્ અસ્ત્ય્ અન્યદ્ ભીષણં તન્ નિશામ્યતામ્ ॥

સિદ્ધમાતઙ્ગવિદ્યો ઽયં પિતા મમ મહર્2દ્ધિકઃ
સપ્તવર્ણપુરે પૂર્વં વાયુમુક્તે પુરે ઽવસત્ ॥

તત્ર કાલઃ શ્વપાકો ઽસ્તિ વિદ્યાધરગણાધમઃ
ઇપ્ફકો નામ તસ્યૈવ પિત્રાહં ચ પ્રતિશ્રુતા ॥

તાતસ્ય વિયતાયાતઃ કદાચિદ્ અથ મારુતઃ
રજઃપિશઙ્ગભૃઙ્ગાલીમ્ અહરત્ કુસુમસ્રજમ્ ॥

સા તુ સંધ્યામ્ ઉપાસીનં ગઙ્ગારોધસિ નારદમ્
સ્થાણુસ્થિરં ભુજંગીવ વિલોલા પર્યવેષ્ટયત્ ॥

વ્યુત્થિતશ્ ચ સમાધેસ્ તં દૃષ્ટ્વા લોહિતલોચનઃ
નારદશ્ ચણ્ડકોપત્વાદ્ ઉચ્ચૈર્ ઇદમ્ અભાષત ॥

શરીરોપહતા માલા યેનેયં માલભારિણા
ક્ષિપ્તા મયિ મનુષ્યેષુ ચણ્ડાલઃ સ ભવત્વ્ ઇતિ ॥

સો ઽથ શાપોપતપ્તેન પિત્રા વિજ્ઞાપિતો મમ
તીવ્રસ્ય બ્રહ્મશાપસ્ય પ્રતીકારો ભવત્વ્ ઇતિ ॥

અથ કૃપામ્બુશમિત ક્રોધજ્વાલાકદમ્બકઃ
નારદાગ્નિર્ ઉવાચેદં મ્લાનમ્ ઉત્પલહસ્તકમ્ ॥

ન શક્યઃ પ્રતિસંહર્તું શાપવહ્નિર્ મયાપ્ય્ અયમ્
ઉત્સૃષ્ટઃ કૃતપુઙ્ખેન ધાનુષ્કેણેવ સાયકઃ ॥

કિં ત્વ્ અનિચ્છાશમાઃ શાપાઃ પ્રાજ્ઞૈર્ અભિમુખા ગતાઃ
સ્વલ્પેનાપિ હિ વઞ્ચ્યન્તે તેન ત્વમ્ અપિ વઞ્ચય ॥

પરિણેષ્યતિ ગૌપાલિર્ ભવતસ્ તનયાં યદા
તદા ત્વં દારુણાદ્ અસ્માદ્ અસ્મચ્છાપાદ્ વિમોક્ષ્યસે ॥

ઇતિ શાપે વરં લબ્ધ્વા વયં ત્વત્પાદપાલિતાઃ
ઉષિતા વર્જિતા દુઃકૈર્ અહોરાત્રસમાં સમામ્ ॥

સાહં મુનેઃ પ્રસાદેન જાતા ત્વત્પાદપાલિકા
તેનાપિ શાન્તશાપેન સ્વર્ગાદ્ અસ્માન્ નિરાકૃતા ॥

સ કદાચિદ્ ઇતો દૃષ્ટ્વા ગતમ્ ઉત્પલહસ્તકમ્
મત્કૃતે ત્વામ્ અપિ ક્રૂર ઇપ્ફકઃ પીડયેદ્ ઇતિ ॥

નિર્માતઙ્ગમ્ ઇદં દૃષ્ટ્વા મયા પિતૃનિવેશનમ્
ચણ્ડાલભયશઙ્કિન્યા રુદિતં નિઃસહાયયા ॥

અસ્તિ ચાત્રાપિ સુકર ઉપાયઃ સ તુ દુષ્કરઃ
મહારાજસ્ય સાધ્યત્વાત્ પ્રતિકૂલો હિ પાર્થિવઃ ॥

યદિ વિજ્ઞાપયન્તીં મં નાન્યથા વક્તુમ્ ઇષ્યસિ
તતો વિજ્ઞાપયિષ્યામિ કર્તવ્યે તુ ભવાન્ પ્રભુઃ ॥

અથોક્તં જનરાજેન યદ્ ઇચ્છસિ તદ્ ઉચ્યતામ્
મુક્ત્વાન્યસ્ત્રીકથાં ભીરુ સર્વં સંપાદયામિ તે ॥

અથાનન્દજનેત્રામ્બુ સિક્તાનનપયોધરા
અતિપ્રસાદ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા અબ્રવીત્ સુરસમઞ્જરી ॥

વિદ્યાધરાદિરાજેન વ્યવસ્થા સ્થાપિતા યથા
હિંસિતવ્યઃ સદોષો ઽપિ ન અન્તઃપુરગતો નૃપઃ ॥

ઇતીદં નૃપતિઃ શ્રુત્વા તામ્ ઉવાચ કૃતસ્મિતઃ
અનુગ્રહે ઽપિ યાચ્ઞેતિ યદ્ ઇદં તદ્ ઇદં નનુ ॥

તતશ્ ચારભ્ય દિવસાદ્ અહર્નિશમ્ અવન્તિપઃ
અમાવાસ્યાં શશીવાસીજ્ જનદુર્લભદર્શનઃ ॥

કદાચિદ્ અથ નિર્યાન્તીં પુરીમ્ ઉદકદાનકમ્
શ્રુત્વા હર્મ્યાવલીશેષાં રાજાપ્ય્ આસીત્ સમુત્સુકઃ ॥

શૈશવપ્રાપ્તરાજ્યત્વાદ્ ઇન્દ્રિયાનીતમાનસઃ
તદાલ્પદર્શી સમયં વિસસ્માર સ તં તતઃ ॥

પ્રસુપ્તામ્ એવ દયિતામ્ આરોપ્ય શિબિકાં નિશિ
તટં શિવતડાગસ્ય ચિત્રવૃત્તાન્તમ્ આનયત્ ॥

તતસ્ તન્ મકરાકીર્ણં પોતેનેવ મહાર્ણવમ્
પ્લવેન વ્યચરત્ સાર્ધં ભાર્યયા વીતનિદ્રયા ॥

અનુજ્ઞાતાવગાહાંશ્ ચ પશ્યન્ પૌરકુમારકાન્
સો ઽપશ્યદ્ દયિતાં ભીતાં મા ભૈષીર્ ઇતિ ચાબ્રવીત્ ॥

સાવદત્ પાલિતા યેન પ્રજાઃ સર્વા ન બિભ્યતિ
તસ્યૈવોરસિ તિષ્ઠન્તી બિભેમીતિ ન યુજ્યતે ॥

કિં તુ યાત્રાનુભૂતેયમ્ ઇદાનીં નિષ્પ્રયોજનમ્
ઇહાસિતમ્ અહં મન્યે તસ્માદ્ આવર્ત્યતામ્ ઇતિ ॥

યાત્રાપહૃતચેતસ્ત્વાત્ તદ્વાક્યમ્ અવકર્ણયન્
સભાર્યં બદ્ધમ્ આત્માનમ્ ઐક્ષતાવન્તિવર્ધનઃ ॥

ક્રન્દતામ્ અથ પૌરાણાં પશ્યતાં ચોર્ધ્વચક્ષુષામ્
ઇપ્ફકઃ સ્ફુરિતક્રોધઃ સમુત્ક્ષિપ્ય જહાર તમ્ ॥

અથાઙ્ગારવતીં મૂઢાં પૌત્રાપહરણશ્રવાત્
હ્લાદયામ્ આસતુર્ વાક્યૈઃ સચિવૌ સજલાનિલૈઃ ॥

સા તાવ્ ઉવાચ સંભ્રાન્તા ગત્વાસિતગિરિં લઘુ
પાલકઃ શ્રાવ્યતાં સૂનોર્ વૃત્તાન્તમ્ ઇતિ તૌ ગતૌ ॥

કાશ્યપપ્રમુખાંસ્ તત્ર નમસ્કૃત્ય ચ તાપસાન્
વન્દિતાયાચચક્ષાતે પાલકાય હૃતં સુતમ્ ॥

અથ કણ્ઠગતપ્રાણં કાશ્યપઃ સમજીવયત્
સ્વન્તઃ ખલ્વ્ એષ વૃત્તાન્ત ઇતિ વાક્યામૃતેન તમ્ ॥

સંદેહશ્ ચેન્ નિરીક્ષસ્વ નભઃપ્રસ્થાપિતેક્ષણઃ
આયાન્તીમ્ એવ જાનીહિ પુત્રવાર્ત્તાં શિવામ્ ઇતિ ॥

અથાગચ્છન્તમ્ ઐક્ષન્ત નભઃપ્રહિતદૃષ્ટયઃ
ચકાસદસિચર્માણં દિવિ દિવ્યં તપસ્વિનઃ ॥

સો ઽવતીર્ય મરુન્માર્ગાદ્ અસ્વતન્ત્રીકૃતેપ્ફકઃ
સહ ચાવન્તિનાથેન કાશ્યપાદીન્ અવન્દત ॥

વધૂવન્દિતપાદે ચ ચેતનાવતિ પાલકે
વિદ્યાધરઃ કથિતવાન્ વૃત્તાન્તં મુનિસંનિધૌ ॥

નરવાહનદત્તસ્ય વિદ્યાધરપતેઃ પ્રિયમ્
માં દિવાકરદેવાખ્યં જાનીત પરિચારકમ્ ॥

સો ઽહં હિમવતો ગચ્છન્ નભસા મલયાચલમ્
ઉપરિષ્ટાદ્ અવન્તીનાં ચણ્ડાલં દૃષ્ટવાન્ ઇમમ્ ॥

અપહૃત્યાપગચ્છન્તં સદારં મેદિનીપતિમ્
ઇપ્ફકં નામ માતઙ્ગં વિદ્યાધરકુલાધમમ્ ॥

મુઞ્ચેતિ ચ મયોક્તઃ સન્ યદાયં ન વિમુક્તવાન્
તદા યુદ્ધેન નિર્જિત્ય પ્રાપ્તિતશ્ ચક્રવર્તિનમ્ ॥

અનુયુક્તશ્ ચ તેનાયમ્ અયં રાજા હૃતસ્ ત્વયા
કિમ્ ઇત્ય્ અવોચદ્ એતેન યન્ મે દારા હૃતા ઇતિ ॥

અથ ભર્ત્રાહમ્ આદિષ્ટઃ સંયમ્ય પ્રાપ્યતામ્ અયમ્
સભાસદ્ભિઃ સભાં સદ્ભિઃ કાશ્યપાદ્યૈર્ અધિષ્ઠિતામ્ ॥

વ્યવહારે વિનિર્જિત્ય લબ્ધા સુરસમઞ્જરીમ્
વર્ધમાનકમાલાં વા નિર્જિતો ઽયં સરાસભામ્ ॥

અહમ્ અપ્ય્ આર્યુષં દ્રષ્ટું કાશ્યપં સ્વં ચ માતુલમ્
આગન્તા સ્વઃ પ્રતિજ્ઞાતં તેષામ્ આગમનં મયા ॥

તતઃ સંમાન્ય રાજાનં દિવ્યૈર્ અમ્બરભૂષણૈઃ
આલિઙ્ગ્ય ચ સસૌહાર્દં મયા સહ વિસૃષ્ટવાન્ ॥

સ ચાયમ્ ઇપ્ફકો બદ્ધઃ સદારશ્ ચૈષ ભૂપતિઃ
ચક્રવર્તી ચ વો દ્રષ્ટુમ્ આગન્તા સાવરોધનઃ ॥

તે દિવાકરદેવસ્ય શ્રુત્વેદમ્ ઋષયો વચઃ
હર્ષાશ્રુસિક્તતનવઃ કૃચ્છ્રાદ્ અક્ષપયન્ ક્ષપામ્ ॥

અથ પ્રાતર્ નભોવ્યાપિ નિરભ્રે વ્યોમ્નિ ગર્જિતમ્
આકર્ણ્ય મુનયો ઽપૃચ્છન્ કિમ્ એતદ્ ઇતિ ખેચરમ્ ॥

સો ઽબ્રવીદ્ એષ નિર્ઘોષો દુન્દુભીનાં વિમાનિનામ્
વિમાનગર્ભવર્તિત્વાત્ શ્રૂયતે ગર્જિતાકૃતિઃ ॥

અયમ્ આયાતિ નઃ સ્વામી વિદ્યાધરપતીશ્વરઃ
ગર્જદ્દુન્દુભિજીમૂતો નભસા દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

રોહિતેન્દ્રધનુર્વિદ્યુત્ બલાકાદ્યુતિપિઞ્જરમ્
અમ્ભોદાનામ્ ઇવ વ્યાપ્ત સકલાશાનભસ્તલમ્ ॥

નાનારત્નપ્રભાજાલ કરાલમ્ અથ તાપસૈઃ
આરાદ્ આયાદ્વિમાનાનાં દિવો વૃન્દમ્ અદૃશ્યત ॥

અવતીર્યાશ્રમદ્વારિ વિમાનં ચક્રવર્તિનઃ
સ્થિતમ્ અન્યાનિ શૈલસ્ય કન્દરાસાનુમૂર્ધસુ ॥

વિદ્યાધરાધિરાજસ્ય વિમાનં કમલાકૃતિ
પદ્મરાગપલાશાનાં ષડ્વિંશત્યા પરિષ્કૃતમ્ ॥

સ્વયં ગરુડપાષાણ કર્ણિકામધ્યમ્ આસ્થિતઃ
સ્થિતાસ્ તસ્ય પલાશેષુ ભાર્યાશ્ ચિત્રવિભૂષણાઃ ॥

સભાર્યાકરિણીયૂથઃ સ વિદ્યાધરકુઞ્જરઃ
સભાં કમલિનીમ્ આગાત્ ફુલ્લાનનસરોરુહામ્ ॥

અભિવાદ્ય તતસ્ તત્ર કાશ્યપપ્રમુખાન્ મુનીન્
હર્ષાતિશયનિશ્ચેષ્ટં વવન્દે માતુલં મુનિમ્ ॥

ભર્તારમ્ અનુયાન્તીભિર્ અનુજ્યેષ્ઠતપસ્વિનઃ
દેવીભિર્ વન્દિતાસ્ તસ્ય શ્વશુરસ્ તદનન્તરમ્ ॥

અનુજ્ઞાતાસનાસીનં કાશ્યપશ્ ચક્રવર્તિનમ્
પ્રસૃષ્ટાનન્દનેત્રામ્બુર્ અબ્રવીદ્ ગદ્ગદાક્ષરમ્ ॥

અપ્રાપ્તેષ્ટાર્થસંપત્તિ વાઞ્છાશીર્ અભિધીયતે
આયુષ્મતા તુ તત્ પ્રાપ્તમ્ આશિષાં યદ્ અગોચરમ્ ॥

કિં તુ સંભાષિતૈઃ કાર્યં પ્રતિસંભાષણં યતઃ
આચારમ્ અનુગચ્છદ્ભિર્ અસ્માભિર્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ॥

અનિન્દ્યમ્ ઇદમ્ ઐશ્વર્યં સભાર્યાસુહૃદસ્ તવ
મહાકલ્પાવસાને ઽપિ કૂટસ્થં તિષ્ઠતામ્ ઇતિ ॥

પાલકેનાનુયુક્તસ્ તુ વધૂનાં ગોત્રનામની
ગોમુખઃ કથયામ્ આસ પ્રેરિતશ્ ચક્રવર્તિના ॥

એવમાદિકથાન્તે ચ ચક્રવર્તી તપસ્વિનઃ
અબ્રવીદ્ ઇપ્ફકઃ પૂજ્યા માતઙ્ગ અનુયુજ્યતામ્ ॥

કં દોષમ્ અયમ્ ઉદ્દિશ્ય યાત્રાવ્યાપૃતમાનસમ્
સાર્ધં સુરસમઞ્જર્યા રાજાનં હૃતવાન્ ઇતિ ॥

સ પૃષ્ટઃ પ્રત્યુવાચેદં મહ્યમ્ ઉત્પલહસ્તકઃ
દત્ત્વા દુહિતરં પશ્ચાદ્ એતસ્મૈ દત્તવાન્ ઇતિ ॥

અથ બ્રૂહીતિ પૃષ્ટઃ સન્ન્ ઉવાચાવન્તિવર્ધનઃ
દત્ત્વા ન દત્તવાન્ યો ઽસ્મૈ નન્વ્ અસૌ પૃચ્છ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથોજ્ઝિતાસનઃ સભ્યાન્ ઉવાચોત્પલહસ્તકઃ
યથાહાયં તથૈવેદં વિશેષં તુ નિબોધત ॥

નારદેન પુરા શપ્તઃ ક્રુદ્ધેનાહં યથા તથા
પ્રત્યક્ષમ્ એવ પૂજ્યાનાં દિવ્યલોચનચક્ષુષામ્ ॥

તદા મયૈષ દીર્ઘાયુર્ બહુકૃત્વઃ પ્રબોધિતઃ
સુતા દત્તા મયા તુભ્યમ્ ઉપયચ્છસ્વ તામ્ ઇતિ ॥

ઉક્તશ્ ચૈવમ્ ઉવાચાયં નિન્દિતાં કઃ સચેતનઃ
કન્યકામ્ ઉપયચ્છેત શાપદગ્ધાત્ કુલાદ્ ઇતિ ॥

પ્રત્યાખ્યાતા યદાનેન ચણ્ડસિંહાદિસંનિધૌ
અવન્તિપતયે દત્તા તદા સુરસમઞ્જરી ॥

સંદેહશ્ ચેદમી સર્વે વિદ્યાધરગણેશ્વરાઃ
પૃચ્છ્યન્તામ્ ઇતિ પૃષ્ટૈશ્ ચ તત્ તથેતિ નિવેદિતમ્ ॥

કાશ્યપસ્ તમ્ અથાવોચદ્ અવસન્નો ઽસિ ખેચર
ચણ્ડસિંહાદિભિર્ યસ્માત્ પ્રમાણૈઃ પ્રતિપાદિતઃ ॥

અસ્ય ચાવિનયસ્યેદં પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચર
વારાણસ્યાં મૃતાઙ્ગાનિ ગઙ્ગામ્ભસિ નિમજ્જય ॥

પ્રેતાવાસકૃતાવાસો વસાનઃ પ્રેતચીવરમ્
ભૈક્ષાશનશ્ ચ વર્ષાન્તે મુક્તશાપો ભવિષ્યસિ ॥

અથોજ્જયન્યાઃ કથમ્ અપ્ય્ ઉપાગતૈર્ જરાન્ધજાત્યન્ધજડાર્ભકૈઋ અપિ
દિદૃક્ષુભિર્ વત્સનરેન્દ્રનન્દનં તપોવનં સપ્રમદૈસ્ તદાવૃતમ્ ॥