બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 27

તતઃ સમાપિતાહારઃ સુહૃદામ્ એવ સંનિધૌ
પ્રિયદર્શનમ્ આલિઙ્ગમ્ અનઙ્ગોન્મૂલિતત્રપઃ ॥

અથ ક્રોધારુણમુખો ગોમુખઃ પ્રિયદર્શનમ્
પાણાવ્ આકૃષ્ય ત્વરિતઃ સ્વગૃહાન્ પ્રતિયાતવાન્ ॥

સ મયોક્તઃ સમાયાતઃ ક્રોધવિસ્તીર્ણચક્ષુષા
પાણ્ડિત્યાન્ધક મિત્રારે મા સ્મ તિષ્ઠઃ પુરો મમ ॥

પિપાસોર્ મધુશૌણ્ડસ્ય મધુશુક્તિં હરેત્ કરાત્
યસ્ય યસ્ તસ્ય કસ્ તસ્માદ્ અરાતિર્ અપરઃ પરઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ વિષાદેન ત્યાજિતશ્ ચમ્પકાભતામ્
રાહુણેવ તુષારાંશુર્ અગમદ્ ધૂમધૂમ્રતામ્ ॥

તં ચ દીર્ઘમ્ અહઃશેષમ્ આયતાં ચ વિભાવરીમ્
પ્રવૃદ્ધૈર્ ગમયામિ સ્મ નિષાદાસનચઙ્ક્રમૈઃ ॥

સુહૃદ્વૃન્દવૃતઃ પ્રાયો દ્વેષ્યાશેષવિનોદનઃ
પ્રિયદર્શનસંપ્રાપ્તેર્ ઉપાયમ્ અગવેષયમ્ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે ધવલોષ્ણીષકઞ્ચુકૌ
વિસ્મિતૌ ચિરમ્ આલોક્ય સ્થવિરૌ મામ્ અવોચતામ્ ॥

કિંનિમિત્તમ્ અપિ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મદત્તઃ પ્રજેશ્વરઃ
ભવન્તમ્ ઇચ્છતિ દ્રષ્ટુમ્ ઇષ્ટં ચેદ્ ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇદમ્ આકર્ણ્ય યત્ સત્યમ્ ઈષદ્ આકુલમાનસઃ
ગોમુખસ્ય સ્મરામિ સ્મ વિચારચતુરં મનઃ ॥

કિં ગચ્છાનિ ન ગચ્છાનિ ગચ્છતઃ કિં ભવેદ્ ઇતિ
વિતર્ક્ય ક્ષણમ્ આસીન્ મે સંદેહચ્છેદની મતિઃ ॥

યો બન્ધવ્યો ઽથ વા વધ્યો ન સ કઞ્ચુકિદૂતકઃ
સ હિ શૃઙ્ખલનિસ્ત્રિંશ પાણિભિઃ પરિવાર્યતે ॥

યે ચ કેચિજ્ જના યેષાં વિષયે સુખમ્ આસતે
રાજ્ઞામ્ આજ્ઞામ્ અવજ્ઞાય તેષાં જીવન્તિ તે કથમ્ ॥

અમન્દસ્પન્દમ્ એતચ્ ચ કાઙ્ક્ષિતામ્ અક્ષિ દક્ષિણમ્
આખ્યતીવ પ્રિયાપ્રાપ્તિં મહ્યં તદ્ ગમનં હિતમ્ ॥

નિશ્ચિત્યેત્યાદિ નિર્ગત્ય ગૃહાત્ પ્રવહણં બહિઃ
કઞ્ચુક્યાનીતમ્ અદ્રાક્ષમ્ આરુક્ષં ચાવિશઙ્કિતઃ ॥

પૌરસંઘાતસંબાધં રાજમાર્ગં વ્યતીત્ય ચ
રાજદ્વારં વ્રજામિ સ્મ ચિત્રમઙ્ગલમણ્ડલમ્ ॥

ગોમુખાખ્યાપિતાભિખ્યં તદ્ અધ્યાસ્ય ક્ષણં તતઃ
પ્રાવિક્ષં પ્રથમાં કક્ષાં દ્વાઃસ્થવૃન્દાભિનન્દિતઃ ॥

સમૃદ્ધિઃ સ્રૂયતાં તસ્યાઃ કૃતં વા તત્પ્રશંસયા
કો હિ વર્ણયિતું શક્તો નરો મેરોર્ અધિત્યકામ્ ॥

તામ્ અતિક્રમ્ય પઞ્ચાન્યાઃ પ્રકૃષ્ટતરરમ્યતાઃ
સપ્તમ્યાં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ મહાસ્થાનં મહીપતેઃ ॥

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણાદિ ગ્રન્થસાગરપારગૈઃ
ધનુર્વેદાદિતત્ત્વજ્ઞૈઃ કલાદક્ષૈશ્ ચ સેવિતમ્ ॥

વિરુદ્ધં બિભ્રતં મૂર્ત્યા ચન્દ્રમઃસવિતૃપ્રભામ્
સુખસેવ્યં દુરીક્ષં ચ તપ્તાંશુમ્ ઇવ હૈમનમ્ ॥

સ્વસ્તિકૃત્વા તતસ્ તસ્મૈ જાતરૂપાઙ્ગમ્ આનસમ્
અધ્યતિષ્ઠં નૃપાદિષ્ટં નિર્વિકારામ્બરાવૃતમ્ ॥

નૃપસ્ તુ માં ચિરં દૃષ્ટ્વા સ્નેહસ્નિગ્ધાયતેક્ષણઃ
તતસ્ તારકરાજાખ્યં સેનાભૃતારમ્ ઐક્ષત ॥

સ તુ મામ્ અભિતઃ સ્થિત્વા કાર્યમાત્રસ્ય વાચકઃ
અવોચદ્ વચનં ચારુ વિસ્પષ્ટમધુરાક્ષરમ્ ॥

આર્યજ્યેષ્ઠ મનસ્ તાવદ્ અવિક્ષિપ્તં કુરુ ક્ષણમ્
રાજા મન્મુખસંક્રાન્તૈર્ વાક્યૈસ્ ત્વામ્ એષ ભાષતે ॥

યેયં ભાગીરથીશુભ્રા કાશિભૂપતિસંતતિઃ
સા કિમ્ આખ્યાયતે તુભ્યં પ્રથિતા પૃથિવીવ યા ॥

અસ્યામ્ અસ્ય પ્રસૂતસ્ય બ્રહ્મદત્તસ્ય ભૂપતેઃ
યે ગુણાસ્ તે ઽપિ તે બુદ્ધાઃ શિશિરાંશોર્ ઇવાંશવઃ ॥

અસ્યાસીત્ કાલિયો નામ શ્રેષ્ઠી પ્રાણપ્રિયઃ સુહૃત્
સફલૈર્ દ્રવિણૈર્ યસ્માદ્ દ્રવિણેશો ઽપિ લજ્જિતઃ ॥

અન્તર્વત્યામ્ અસૌ પત્ન્યાં નીતઃ પુણ્યૈસ્ ત્રિપિષ્ટપમ્
અથ સા ગૃહિણી તસ્ય કાલે પુત્રં વ્યજાયત ॥

તસ્મિઞ્ જાતે મહારાજઃ સ્વાત્મજાદ્ અપિ હર્ષદે
પુરે સાન્તઃપુરે રમ્યં મહામહમ્ અકારયત્ ॥

સ કૃતાશેષસંસ્કારઃ શિશુર્ ગચ્છન્ કુમારતામ્
અઙ્ગૈર્ વિદ્યાકલાભિશ્ ચ સકલાભિર્ અલંકૃતઃ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે દ્વાઃસ્થૈર્ વિજ્ઞાપિતો નૃપઃ
દ્વારે વઃ કાલિયઃ શ્રેષ્ઠી તિષ્ઠતીતિ સસંભ્રમૈઃ ॥

તતશ્ ચિત્રીયમાણેન સ નૃપેણ પ્રવેશિતઃ
કસ્ ત્વં કસ્ય કુતો વેતિ પૃષ્ટશ્ ચેદમ્ અભાષત ॥

દેવાહં કાલિયઃ શ્રેષ્ઠી દેવેન સ્વશરીરવત્
લાલિતઃ પાલિતશ્ ચાસં શિક્ષિતશ્ ચાખિલાઃ કલાઃ ॥

સો ઽહં સુચરિતૈર્ અઙ્ગૈઃ સુખાદ્ યુષ્મત્પ્રસાદજાત્
ચ્યાવયિત્વા દિવં નીતો ન હિ નાશો ઽસ્તિ કર્મણામ્ ॥

અથાસૌ ભવતાં દાસી દુર્મનાઃ સુમનાઃ સુતામ્
જાતાં પુત્ર ઇતિ ખ્યાતિમ્ અનયલ્ લોભદૂષિતા ॥

મૃષાવાદેન તેનાસ્યાઃ સુરલોકાદ્ અહં ચ્યુતઃ
ભાર્યયા હિ કૃતં કર્મ પત્યાવ્ અપિ વિપચ્યતે ॥

કુલે ચ કુલપુત્રસ્ય જાતો જાતિસ્મરઃ પુનઃ
એતમ્ ઈદૃશમ્ આકારં વહામિ જનનિન્દિતમ્ ॥

અસૌ ચ યુવતિર્ જાતા કાન્તાકારા ચ દારિકા
કસ્મૈચિદ્ અભિરૂપાય વરાય પ્રતિપાદ્યતામ્ ॥

અહમ્ અપ્ય્ એતમ્ આત્માનમ્ અઙ્ગવૈકલ્યનિન્દિતમ્
પ્રયાગે સંન્યસિષ્યામિ પ્રસ્થાપયત મામ્ ઇતિ ॥

એવમાદ્ય્ ઉક્તવાન્ ઉક્તો વિસ્મિતેન સ ભૂભૃતા
પૂર્વં યદ્ આવયોર્ વૃત્તં તત્ કિંચિત્ સ્મર્યતામ્ ઇતિ ॥

અનેનાપિ વિહસ્યોક્તં યદ્ યદ્ દેવાય રોચતે
અસંદિગ્ધં સુવિશ્રબ્ધસ્ તત્ તત્ પૃષ્ટતુ મામ્ ઇતિ ॥

અથાધ્યાય ચિરં રાજ્ઞા યદ્ યત્ પૃષ્ટં ચિરન્તનમ્
અશેષં તત્ તદ્ એતેન સવિશેષં નિવેદિતમ્ ॥

અથાત્યદ્ભુતમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જાતસંપ્રત્યયો નૃપઃ
આહૈનં દારિકા કસ્મૈ જામાત્રે દીયતામ્ ઇતિ ॥

અયં તુ પરિતોષેણ સ્ખલદક્ષરમ્ ઉક્તવાન્
રોચતે યો વરસ્ તસ્યૈ તસ્મૈ સા દીયતામ્ ઇતિ ॥

તતો ઽન્તઃપુરમ્ આનાય્ય સા સાર્ધમ્ ઋષિદત્તયા
પૃષ્ટા દેવીસમૂહેન હ્રિયા કૂર્માઙ્ગનાકૃતિઃ ॥

અસૌ ચાસૌ ચ જામાતા કુલરૂપાદિભૂષણઃ
ભવત્યૈ રોચતે નેતિ માતર્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ ॥

અથારુણકરછાય કપોલેક્ષણયાનયા
પુણ્ડરીકમ્ ઇવાવાતે મન્થરં ચલિતં શિરઃ ॥

અથાર્યજ્યેષ્ઠ ઇત્ય્ ઉક્તે પ્રસન્નાક્ષિકપોલયા
સ્વેદાર્દ્રાંશુકયા પ્રાગ્વન્ ન તદ્ વિચલિતં શિરઃ ॥

તદ્ ભવાન્ રૂચિતસ્ તસ્યૈ નૃપાય ચ યતસ્ તતઃ
અદ્યૈવ શ્રેષ્ઠિકન્યાયાઃ પાણિમ્ આલમ્બતામ્ ઇતિ ॥

તતો મન્દસ્પૃહેણેવ મયા અનાદરમન્થરમ્
ભીતાન્તઃપુરદૃષ્ટેન ચિરાદ્ ઇદમ્ ઉદીરિતમ્ ॥

અવન્તેર્ અહમ્ આયાતઃ સહ ભ્રાત્રા કનીયસા
વેદશાસ્ત્રાગમાયૈવ ન યોષિત્પ્રાપ્તિવાઞ્છયા ॥

કિં તુ ભૂભર્તુર્ આદેશો દુર્લઙ્ઘ્યઃ પુરવાસિભિઃ
યોગક્ષેમાર્થિભિર્ ભવ્યૈસ્ તસ્માદ્ એવં ભવત્વ્ ઇતિ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે મન્દ્રં સતાલતુમુલધ્વનિ
પ્રતિધ્વાનધ્વનદ્વ્યોમ પ્રાધ્વનત્ તૂર્યમણ્ડલમ્ ॥

યશ્ ચ સંવત્સરેણાપિ દુઃસંભારો નૃપૈઃ પરૈઃ
વિવાહાર્થઃ સ સંભારો રાજ્ઞા સંભારિતઃ ક્ષણાત્ ॥

તતઃ સાન્તઃપુરો રાજા સ સદારસુહૃદ્ગણઃ
રાજાજિરે મમોદારં કરગ્રહમ્ અકારયત્ ॥

દત્વા તતઃ શ્રેષ્ઠિપદં નગર્યાં વિત્તં ચ ભૂમણ્ડલમૂલ્યતુલ્યમ્
સમૃદ્ધિમ્ અન્વેષ્ય ચ કાલિયસ્ય પ્રાસ્થાપયન્ માં મુદિતો નરેન્દ્રઃ ॥

આસીચ્ ચ મમ લોકોક્તિર્ ઇયં મય્ય્ એવ સંપ્રતિ
વર્ધમાનો યથા રાજા શ્રેષ્ઠી જાત ઇતિ સ્થિતા ॥

અથ નન્દોપનન્દાદ્યૈઃ પ્રવૃદ્ધપ્રીતિવિસ્મયૈઃ
પ્રિયદર્શનયા ચાસ્મિ સહ ક્ષિપ્તશચીપતિઃ ॥

અહોરાત્રે ત્વ્ અતિક્રાન્તે સ ગોમુખમ્ અપશ્યતઃ
મહાવ્યસનસંકીર્ણ ઇવાસીન્ મે મહોત્સવઃ ॥

આસીચ્ ચ મે વિલક્ષસ્ય વિલક્ષં ગોમુખં બલાત્
વિદગ્ધસુહૃદાં કશ્ચિદ્ અપિ નામાનયેદ્ ઇતિ ॥

તતઃ સંમાનયન્તં તમ્ આનતાન્ પુરવાસિનઃ
અદ્રાક્ષં ભૃત્યવર્ગં ચ સંચરન્તમ્ ઇતસ્ તતઃ ॥

ચિન્તિતં ચ મયા દિઙ્ માં વિલક્ષકમ્ અકારણે
બલાદ્ આનાયયામ્ય્ એનં કિં દુઃખાસિકયા મમ ॥

અથ નન્દોપનન્દાભ્યામ્ અસાવ્ આનાયિતો મયા
આસીનઃ સ્મયમાનેન સોપાલમ્ભમ્ ઇવોદિતઃ ॥

કિં ગોમુખઃ સખા યસ્ય પ્રાજ્ઞંમન્યો ન વિદ્યતે
તસ્ય સાધ્યાનિ કાર્યાણિ ન સિધ્યન્તીતિ સો ઽબ્રવીત્ ॥

સર્વપ્રાણભૃતામ્ એવ પુરાકૃતકૃતં ફલમ્
ન તુ તત્કારણૈર્ યોગ્યૈર્ વિના સિધ્યતિ કસ્યચિત્ ॥

યદ્ અપીદં મહત્ કાર્યં યુષ્માભિઃ કિલ સાધિતમ્
તત્રાપિ ગોમુખસ્યૈવ પ્રાજ્ઞંમન્યસ્ય કૌશલમ્ ॥

પ્રભવઃ પ્રભવન્તો હિ દોષાભાસે મનાગ્ અપિ
ભૃત્યાન્ ઉદ્વેજયન્ત્ય્ એવ તેષાં કિં ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

કિમ્ અસ્મિન્ ભવતા કાર્યે કૃતમ્ ઇત્ય્ ઉદિતે મયા
આખ્યાતુમ્ અયમ્ આરબ્ધઃ શ્રૂયતાં યન્ મયા કૃતમ્ ॥

અસ્ત્ય્ અહં ભર્ત્સિતઃ ક્રુદ્ધૈર્ યુષ્માભિઃ સ્વગૃહં ગતઃ
તત્ર પ્રાવૃત્ય મૂર્ધાનં પતિત્વા શયનો સ્થિતઃ ॥

તતસ્ ત્રસદ્દ્રુતગિરા પૃષ્ટો ઽહમ્ ઋષિદત્તયા
કિમ્ એતદ્ ઇતિ તસ્યૈવ ન મયા દત્તમ્ ઉત્તરમ્ ॥

સા યદા દૃઢનિબન્ધા પૃચ્છતિ સ્મ પુનઃ પુનઃ
યુષ્મદ્વૃત્તાન્તમ્ અખિલં તદા કથિતવાન્ અહમ્ ॥

સાથ પ્રમોદબાષ્પાર્દ્ર કપોલાપૃચ્છદ્ આદરાત્
વત્સેશ્વરસુતઃ કશ્ચિદ્ આર્યજ્યેષ્ઠો ભવેદ્ ઇતિ ॥

શપથૈઃ પ્રતિષિધ્યૈનાં ત્વદ્વૃત્તાન્તપ્રકાશનાત્
આમ સુભ્રૂ સ એવાયમ્ ઇતિ તસ્યૈ ન્યવેદયમ્ ॥

અથાસૌ સ્થિરધીરત્વં ગોમુખ શ્રૂયતામ્ ઇતિ
સાસૂયા સપ્રમોદેવ મામ્ ઉક્ત્વાકથયત્ કથામ્ ॥

આસીત્ સુમનસઃ કાપિ પ્રિયા વિદ્યાધરી સખી
દિવ્યજ્ઞાના મરુદ્વેગા નામ્ના ચ પ્રિયદર્શના ॥

સા યદૃચ્છાગતા ચૈનાં પ્રસઙ્ગે ક્વચિદ્ અબ્રવીત્
ત્વં મામ્ આપદિ કષ્ટાયાં વર્તમાના સ્મરેર્ ઇતિ ॥

તતઃ શ્રેષ્ઠિનિ કાલેન નીતે વૈવસ્વતક્ષયમ્
શ્રેષ્ઠિન્યાઃ કન્યકા જાતા શોકાનલઘૃતાહુતિઃ ॥

અસ્યાસ્ ત્વ્ આસીદ્ અપુત્રાયા દ્રવિણસ્યાતિભૂરિણઃ
સારસ્યાસ્યાસ્મદીયસ્ય પાલકઃ કો ભવિષ્યતિ ॥

ઉક્તા ચાસ્મિ પુરા સખ્યા વ્યસને માં સ્મરેર્ ઇતિ
તતશ્ ચિન્તિતમાત્રૈવ દદૃશે પ્રિયદર્શના ॥

તાં ચાસૌ દારિકાં દૃષ્ટ્વા પ્રકર્ષપ્રમદસ્મિતા
અવોચત્ સખિ મા ભૈષીર્ જનયિત્વેદૃશીં સુતામ્ ॥

એષા વિદ્યાધરેન્દ્રસ્ય ભવિષ્યતિ ભવિષ્યતઃ
પ્રિયા પ્રિયતમા તસ્માજ્ જૃમ્ભન્તાં તૂર્યપઙ્ક્તયઃ ॥

અથાસાવ્ ઓષધીગર્ભં બદ્ધ્વા તસ્યાઃ સ્ફુરત્કરમ્
કન્યાયા હાટકં દૃષ્ટ્વા કણ્ઠે ગણ્ડકમ્ અબ્રવીત્ ॥

પ્રભાવાદ્ ઓષધેર્ અસ્યાઃ સ્ત્રિયમ્ એનાં સતીં જનાઃ
દ્રક્ષ્યન્તિ પુરુષં મુક્ત્વા ભવિષ્યચ્ચક્રવર્તિનમ્ ॥

અમલાનન્તપુણ્યત્વાત્ સર્વજ્ઞાશ્ ચક્રવર્તિનઃ
પશ્યન્તિ હિ યથાભૂતમ્ અર્થં દિવ્યેન ચક્ષુષા ॥

તેન યઃ સ્ત્રિયમ્ એવૈનાં દ્રષ્ટા સ ભવતિ ધ્રુવમ્
ચક્રવર્તી પતિશ્ ચાસ્યાઃ સર્વવિદ્યાધરાધિપઃ ॥

ઓષધિર્ યા ચ કણ્ઠે ઽસ્યાઃ સા નામ્ના પ્રિયદર્શના
ઇદમ્ એવ ચ નામાસ્યાઃ પ્રશસ્તં ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

તેન યો ઽયં પુરશ્રેષ્ઠી પુરુષઃ પ્રિયદર્શનઃ
વિદ્યાધરેન્દ્રયોગ્યેયં પ્રમદા પ્રિયદર્શના ॥

કિં ચ વીણાસમસ્યાયાં યદ્ ઉક્તં ચક્રવર્તિના
ચિરં સુન્દરિ જીવેતિ તેનૈવ વિદિતં મયા ॥

ન હિ શક્તઃ સ્ત્રિયં દ્રષ્ટુમ્ એનામ્ અવનિગોચરઃ
યસ્ તુ પશ્યતિ સ્મ વ્યક્તં ચક્રવર્તીત્ય્ અભૂન્ મમ ॥

ત્વં ચ ગોમુખ એવેતિ તદૈવ જ્ઞાતવત્ય્ અહમ્
સરૂપઃ સવયાશ્ ચાન્યો નાસ્તિ યચ્ ચક્રવર્તિનઃ ॥

રૂપં ચ યુવરાજસ્ય તવ ચાનાયિતં મયા
કૌશામ્બીતઃ પટે ન્યસ્તં તચ્ ચ નિશ્ચયકારણમ્ ॥

ઇત્યાદિભિર્ મયા ચિહ્નૈર્ અયમ્ અવ્યભિચારિતઃ
ચક્રવર્તીતિ વિજ્ઞાતઃ પશ્ચિમં સ્તનદર્શનમ્ ॥

યઃ પુનર્ ઘટનોપાયઃ કાર્યઃ સ ભવતાનયોઃ
ઘટને દુર્ઘટસ્યાપિ ચતુરો હિ ભવાન્ ઇતિ ॥

એવમાદિ તતઃ શ્રુત્વા સ્પૃહયામિ સ્મ મૃત્યવે
યસ્માન્ નિશ્ચિતવાન્ અસ્મિ ત્રયં મરણકારણમ્ ॥

મયા સત્યં બ્રુવદ્ ભર્તા મિથ્યા બ્રૂતેતિ ખેદિતઃ
અત્ર જીવતિ યસ્ તસ્ય મૃત એવામૃતોપમઃ ॥

પાણ્ડિત્યાન્ધસુહૃદ્વૈરિ મા સ્મ તિષ્ઠ પુરો મમ
ઇતિ યઃ સ્વામિનાદિષ્ટસ્ તસ્ય મૃત્યુમ્ અર્હોત્સવઃ ॥

ન ચાસ્તિ દુર્ઘટસ્યાસ્ય ઘટને મમ કૌશલમ્
તસ્માન્ મરણમ્ એવાસ્તુ ધિક્ પ્રાણાન્ દુઃસ્થિતાન્ ઇતિ ॥

નિર્યાતશ્ ચ પુરીબાહ્યં મરણોપાયલિપ્સયા
કસ્યાપ્ય્ અદૃષ્ટરૂપસ્ય વાચમ્ અશ્રૌષમ્ અમ્બરે ॥

વિપર્યસ્ત નિવર્તસ્વ નિન્દ્યાન્ મરણનિશ્ચયાત્
ન હિ દુઃખક્ષયોપાયો મૃત્યુર્ ઇષ્ટઃ સતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ શિથિલિતોદ્વેગો ગિરા ખેચરયાનયા
પુરઃ પુરુષમ્ અદ્રાક્ષં સ્કન્ધારોપિતદારકમ્ ॥

અસૌ ચ દારકઃ કુણ્ઠઃ ખઞ્જઃ કુબ્જઃ પૃથૂદરઃ
ઇતિ સંતક્ષિતઃ પિત્રા કર્કશૈર્ વચનક્ષુરૈઃ ॥

મ્રિયસ્વ ધર્ષિણીપુત્ર પ્રેતખાદિતમાતૃક
ન વહામિ ન પુષ્ણામિ ભવન્તં નિષ્પ્રયોજનમ્ ॥

એષ ત્વાં ગાઢમ્ આવેષ્ટ્ય ગ્રીવાં ભિત્ત્વાથવા શિરઃ
મારયિષ્યામિ તદ્ ગચ્છ વૈવસ્વતપુરીમ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તેન વિહસ્યોક્તં મા વાક્ષીર્ મા ચ માં પુષઃ
એતાવતા હિ તે કાર્યં ન મદીયેન મૃત્યુના ॥

મયાપિ કિલ કર્તવ્યં મહત્ કાર્યં મહાત્મનામ્
તદ્ ભવાન્ માં સહસ્રેણ વિક્રીનીતાં મહાત્મસુ ॥

સહસ્રં યચ્ ચ તદ્ દત્તં પર્યાપ્તં જીવનં યતઃ
મા સ્મ તસ્માદ્ વિના કાર્યાન્ મારયન્ માં ભવાન્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીન્ મહાત્માનઃ કે ઽન્યે યુષ્મજ્ જગત્ત્રયે
કુતશ્ ચાન્યન્ મહત્ કાર્યં યુષ્મજ્જીવિતરક્ષણાત્ ॥

સહસ્રં તે ન યત્ કિંચિત્ કોટ્યાપિ યદિ લભ્યતે
તુચ્છમૂલ્યસ્ તથાપ્ય્ એષ તૃણમુષ્ટિસમા હિ સા ॥

તત્ તદ્ ઇત્યાદિ નિશ્ચિત્ય ગૃહમ્ આનાય્ય તં તતઃ
ક્રીણામિ સ્મ સહસ્રેણ ચિન્તામણિમ્ ઇવાશ્મના ॥

ઋષિદત્તામ્ અથાવોચં યાવત્ સ્મરસિ કિંચન
પ્રચ્છન્નં શ્રેષ્ઠિનો વૃત્તં તાવન્ મે કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

કાલિયેન ચ રાજ્ઞા ચ યદ્ યત્ કાર્યં રહઃ કૃતમ્
તત્ તત્ સુમનસે ભર્ત્રા કથિતં ધીરચેતસે ॥

યચ્ ચ શ્રુતધરા કાર્યં રાજ્ઞઃ શ્રુતવતી ગુરુ
તયા તદ્ ઋષિદત્તાયૈ દુષ્પ્રકાશં પ્રકાશિતમ્ ॥

તયા તયા ચ તન્ મહ્યં કુબ્જાય કથિતં મયા
કુબ્જેન બ્રહ્મદત્તાય શેષં પ્રત્યક્ષમ્ એવ ચ ॥

તદ્ યુષ્મભિર્ યદ્ આદિષ્ટં યદ્ અત્ર ભવતા કૃતમ્
તદ્ આચક્ષ્વેતિ કાર્યં તદ્ એતદ્ અત્ર મયા કૃતમ્ ॥

ઇત્યાદ્ય્ આકર્ણ્ય તત્ તસ્માદ્ ઇન્દ્રજાલાધિકાદ્ભુતમ્
પ્રાશંસં ચરિતં તસ્ય પ્રશસ્યા હિ ગુણાધિકાઃ ॥

કા વિદ્યાધરચક્રવર્તિપદકે તુચ્છા રતિર્ માદૃશઃ સુપ્રાપં ધરણીચરૈર્ યદ્ અપરૈઃ ક્રોધાદિવશ્યૈર્ અપિ
પ્રજ્ઞાધિક્કૃતદેવદાનવગુરુર્ યેષાં સુહૃદ્ ગોમુખઃ તે યત્ પિષ્ટપસપ્તકાપ્તિવિમુખાસ્ તત્કર્મણાં જૃમ્ભિતમ્ ॥