બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 20

ઇતિ શેષં વસન્તસ્ય તનુપાટલકુઙ્મલમ્
દિવસાંશ્ ચ નયામિ સ્મ સુભગાનિલચન્દનાન્ ॥

એકદા દત્તકેનાહમ્ આગત્ય હસતોદિતઃ
અર્યપુત્ર વિચિત્રં વઃ ક્રીડાસ્થાનમ્ ઉપાગતમ્ ॥

રાજમાર્ગે મયા દૃષ્ટા વૃદ્ધા સ્ત્રી ભાસ્વરપ્રભા
નાગરૈર્ દેવિ દેવીતિ વન્દ્યમાના વરાર્થિભિઃ ॥

સા ચાહ પ્રભવન્તીવ દારક પ્રતિગૃહ્યતામ્
તવ ભર્ત્રે મયા દત્તા કન્યાજિનવતીતિ મામ્ ॥

ઉક્તા સા ચ મયા દેવિ ભૃત્યત્વાત્ પરવાન્ અહમ્
દૃષ્ટ્વા સ્વામિનમ્ આયામિ તત્ ક્ષણં ક્ષમ્યતામ્ ઇતિ ॥

સ મયોક્તસ્ તયા સાકં હસન્તઃ સુખમ્ આસ્મહે
તેનાગચ્છતુ સાત્રૈવ મદ્વચશ્ ચેદમ્ ઉચ્યતામ્ ॥

બહૂન્ સંપૃચ્છ્ય કન્યાયાઃ કાર્યૌ દાનપ્રતિગ્રહૌ
પ્રષ્ટવ્યાઃ સન્તિ ચાસ્માકં તાવત્ પૃચ્છામિ તાન્ અહમ્ ॥

અન્યચ્ ચાગમ્યતામ્ એતદ્ ગૃહં યદિ ન દુષ્યતિ
ત્વાદૃશાતિથિસત્કારઃ કારણં શ્રેયસામ્ ઇતિ ॥

તતઃ પ્રસ્થાપિતો ગત્વા પ્રત્યાગત્ય ચ દત્તકઃ
મામ્ અભાષત ભારત્યા ગમ્ભીરભયગર્ભયા ॥

યુષ્મત્સંદેશમ્ આકર્ણ્ય તયોક્તં ભીમહાસયા
અહો મહાકુલીનાનામ્ આચારઃ સાધુસેવિનામ્ ॥

કિમ્ અત્રોદયનો રાજા પ્રષ્ટવ્યઃ સુહૃદા તવ
દેવી વાસવદત્તા વા કિં વા મગધવંશજા ॥

રુમણ્વદાદયઃ કિં વા કિં વા હરિશિખાદયઃ
આહ યત્ સન્તિ મે કેચિત્ તાવત્ પૃચ્છામિ તાન્ ઇતિ ॥

આજ્ઞાપયતિ યચ્ ચૈષ મામ્ ઇહાગમ્યતામ્ ઇતિ
કિમ્ એવમ્ અપમાન્યન્તે ગુરવો ગુરુસેવિભિઃ ॥

અથ વા કિમ્ અહં તસ્ય સમીપં કિમ્ અસૌ મમ
અચિરાદ્ યાસ્યતીત્ય્ એતત્ સ એવાનુભવિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નિશ્ચરન્તીભિર્ જ્વાલામાલાભિર્ આનનાત્
દગ્ધ્વા ચમ્પૈકદેશં સા મહોલ્કેવ તિરોહિતા ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ વિદગ્ધેયં વૃદ્ધા વિપ્રશ્નિકા ધ્રુવમ્
ઇન્દ્રજાલાભિયુક્તા વા માયાકારી ભવેદ્ ઇતિ ॥

ભરદ્વાજસુતાયાસ્ તુ તીવ્રઃ સંત્રાસકારણઃ
અસ્મદ્ધૃદયસંતાપી પરિતાપજ્વરો ઽભવત્ ॥

મૃણાલાનિલમુક્તાલી જલાર્દ્રપટચન્દનૈઃ
અસ્મદઙ્ગપરિશ્વઙ્ગૈર્ નાસ્યાસ્ તાપો ન્યવર્તત ॥

તતઃ શક્રધનુઃસમ્પા બલાકાચક્રલાઞ્છનૈઃ
નિરમ્બુદામ્બરચ્છાયૈશ્ છન્નમ્ અમ્બરમ્ અમ્બુદૈઃ ॥

સંતાપમ્ અપનેતું ચ સાસારૈઃ પશ્ચિમાનિલૈઃ
સમારોહામ હર્મ્યસ્ય સાન્દ્રશુભ્રસુધં શિરઃ ॥

તત્રારુદ્ધપ્રણાલાદિ દાસીદસોત્તરામ્બરૈઃ
પાશ્ચાત્યમરુદાદ્યોતિ જડં જલમ્ અધારયમ્ ॥

તત્રાન્યેષામ્ ઉરોમાત્રે મજ્જન્તઃ કુબ્જવામનાઃ
શનકૈઃ શાન્તસંતાપાં ભારદ્વાજીમ્ અહાસયત્ ॥

ઇતિ નઃ ક્રીડતો દૃષ્ટ્વા પ્રાસાદાગ્રમહાહ્રદે
જલે રન્તુમ્ ઇવોષ્ણાંશુઃ પ્રાવિશત્ પશ્ચિમાર્ણવમ્ ॥

ભરદ્વાજતનૂજા તુ નિષેવ્ય શિશિરં ચિરમ્
પ્રશાન્તાગન્તુસંતાપા શીતપીડાતુરાભવત્ ॥

તામ્ ઉરોબાહુવાસોભિઃ સમાચ્છાદ્ય નિરન્તરમ્
વિશીતાં કૃતવાન્ અસ્મિ તાપશીતાપહારિભિઃ ॥

અપનીતપિધાનૈશ્ ચ પ્રણાલૈર્ મકરાનનૈઃ
પ્રાસાદાત્ પ્રાસ્રવત્ તોયં સુમેરોર્ ઇવ નિર્ઝરૈઃ ॥

પ્રકીર્ણસલિલક્રીડા પીડનચ્છિન્નભૂષણમ્
મુનિપીતામ્બુધિચ્છાયં હર્મ્યાગ્રં તદ્ અદૃશ્યત ॥

તસ્મિન્ન્ અભિનવામ્ભોદ કુમ્ભામ્ભઃક્ષાલનામલે
દાનૈઃ પરિચરામિ સ્મ સમાનૈઃ પરિચારકાન્ ॥

ઇતિ કાન્તે ત્રિયામાદૌ ગમિતે માનિતપ્રિયઃ
ઉપાયિ પ્રબલાં નિદ્રાં સુખદુઃખાભિભાવિનીમ્ ॥

યાતે ચ ક્ષણદાપાદે કઠોરસ્પર્શબોધિતઃ
ગમ્ભીરેક્ષણમ્ અદ્રાક્ષં નરં વ્યાત્તાસ્યકન્દરમ્ ॥

અનુમાય ચ તં પ્રેતં મન્ત્રગર્ભમ્ ઉપાગતમ્
ક્વાપિ માં નેતુમ્ ઇચ્છન્તં નેતુમ્ ઐચ્છં યમાલયમ્ ॥

ભરદ્વાજાત્મજા ત્રસ્તા મા સ્મ નિદ્રાં જહાદ્ ઇતિ
ન તં તત્ર નિહન્મિ સ્મ ભીષણારટિશઙ્કિતઃ ॥

તુષારજડમ્ આરોપ્ય સ્વપૃષ્ટં કાષ્ઠનિષ્ઠુરમ્
સ માં સોપાનમાર્ગેણ પ્રાસાદાગ્રાદ્ અવાતરત્ ॥

તત્પ્રભાવાચ્ ચ નિદ્રાન્ધાઃ સુપ્તા જાગરિકાઃ ક્ષિતૌ
કક્ષારક્ષાસ્ તમ્ અદ્રાક્ષુર્ ન નિર્યાન્તમ્ અચેતનાઃ ॥

નિષ્ક્રાન્તશ્ ચ પરાવૃત્ય કક્ષાદ્વારં યદ્ ઐક્ષત
કવાટસંપુટસ્ તત્ર શનૈર્ અઘટયત્ સ્વયમ્ ॥

ગૃહાદ્ દૂરમ્ અતીતશ્ ચ જાનુભ્યાં તમ્ અતાડયમ્
પ્રહારઃ સ તુ મે જાતો જાનુપીડાપ્રયોજનઃ ॥

યચ્ ચ કિંચિદ્ અહં દ્રષ્ટુમ્ ઐચ્છં પટુકુતૂહલઃ
કુલપુત્રઃ સ તત્ર સ્મ કિંચિત્ કાલં ન ગચ્છતિ ॥

આશાકાશવિશાલાસુ વિશિખાસુ પ્રસારિતાઃ
અપશ્યં દ્વીપિનાં કૃત્તીસ્ તથેદમ્ અભવન્ મમ ॥

એતાવન્તિ કુતઃ સન્તિ દ્વીપિચર્માણિ કાનને
આસ્તીર્ણાનિ કિમ્ અર્થં વા કેનાપિ વિશિખાસ્વ્ ઇતિ ॥

યાવત્ પ્રાસાદમ્ આલાભ્યો જાલવાતાયનચ્યુતૈઃ
સંતતૈર્ વિતતા રથ્યા પ્રદીપાર્ચિઃકદમ્બકૈઃ ॥

અપનીતવિતર્કશ્ ચ તૈર્ ગતઃ સ્તોકમ્ અન્તરમ્
પ્રાસાદે ક્વચિદ્ અશ્રૌષં વચઃ કસ્યાપિ કામિનઃ ॥

અયિ ચન્દ્રક કિં શેષે નનુ ભ્રાતર્ વિબુધ્યતામ્
નાકર્ણયસિ કૂજન્તમ્ ઉલૂકં સુભગધ્વનિમ્ ॥

અસ્મૈ દશસહસ્રાણિ દીયન્તાં ભૂષણાનિ ચ
અયં નઃ સુખહેતૂનામ્ અગ્રણીઃ સુહૃદામ્ ઇતિ ॥

અનન્તરં ચ સારઙ્ગ દર્દૂરામ્ભોદબન્ધુના
ઉત્કણ્ઠાગર્ભકણ્ઠેન નીલકણ્ઠેન કૂજિતમ્ ॥

તતઃ કામી જ્વલત્ક્રોધશ્ ચન્દ્રકં ચણ્ડમ્ અબ્રવીત્
દુષ્ટસ્ય ચટકસ્યાસ્ય મસ્તકશ્ છિદ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તર્કયતા ચેદં વિરુદ્ધમ્ ઇતિ નિશ્ચિતમ્
આજ્ઞાતમ્ અનયોર્ ન્યાય્યે સંમાનનવિમાનને ॥

ભાર્યા નાગરકસ્યાસ્ય પરસંક્રાન્તમાનસા
એકપર્યઙ્કસુપ્તાપિ સુપ્તા ભર્તુઃ પરાઙ્મુખી ॥

તયોલૂકધ્વનિં શ્રુત્વા ભીરુનારીવિભીષણમ્
ત્રસ્તયાતઃ પરાવૃત્ય ગાઢમ્ આલિઙ્ગિતઃ પતિઃ ॥

તતો વિરક્તભાર્યેણ ભાર્યારક્તેન ચામુના
ઉલૂકભયપૂર્વો ઽપિ કાન્તાશ્લેષો ઽભિનન્દિતઃ ॥

તેન પૂજામ્ ઉલૂકસ્ય સુહૃદઃ કૃતવાન્ અયમ્
યેનાસ્ય વિમુખી કાન્તા ત્રાસાદ્ અભિમુખી કૃતા ॥

શ્રુત્વા ચ શિખિનઃ કેકાઃ કાન્તોત્કણ્ઠાવિધાયિનીઃ
પત્યુઃ કણ્ઠં પરિત્યજ્ય સ્થિતા ભૂયઃ પરાઙ્મુખી ॥

તેનાનેન મયૂરસ્ય મસ્તકશ્ છેદિતો રુષા
યેનાસ્યાભિમુખી કાન્તા કૂજતા વિમુખી કૃતા ॥

અથાતીત્ય તમ્ ઉદ્દેશમ્ અશ્રૌષં મદવિદ્ધયોઃ
કૃતનિગ્રહયોર્ વાચં કુલટાવિટયોર્ યથા ॥

મનોઘ્રાણહરા ગન્ધા યયા પ્રતનુતુઙ્ગયા
આઘ્રાતા મમ સા નાસા ત્વત્કૃતે વિકૃતા કૃતા ॥

કર્તરીપાશસંકાશૌ પુરા મણ્ડિતકુણ્ડલૌ
કર્ણૌ મમ તથા ભૂતૌ ભવતાં ભવતો યથા ॥

સાહમ્ એવંવિધા જાતા વિપ્રલબ્ધા ખલુ ત્વયા
કૃતઘ્ન ત્વમ્ અપીદાનીમ્ અવજાનાસિ મામ્ ઇતિ ॥

અથાવોચત્ પતિસ્ તસ્યાઃ કિં માં ઇન્દસિ નન્દિનિ
મયાપિ નનુ યત્ પ્રાપ્તં ત્વદર્થં તન્ ન દૃશ્યતે ॥

દેવાઃ કુસુમધૂપાદ્યૈઃ પિતરઃ પિણ્ડવારિભિઃ
સમસ્તાસ્ તર્પિતા યેન દક્ષિણાભિર્ દ્વિજાતયઃ ॥

શૂરાધિષ્ઠિતપૃષ્ઠાનાં ચૂર્ણિતપ્રતિદન્તિનામ્
યેન ચાસિસનાથેન નિકૃત્તાઃ કરિણાં કરાઃ ॥

પૃથુલાઃ કોમલાસ્ તુઙ્ગાઃ પીનાઃ સત્કૃતચન્દનાઃ
આત્મશેષપરસ્ત્રીણાં યેન ભુક્તાઃ પયોધરાઃ ॥

સ મે વામેતરઃ પાણિઃ ફુલ્લતામરસારુણઃ
કૃત્તઃ શસ્ત્રેણ સંધાનાદ્ બન્ધનાદ્ ઇવ પલ્લવઃ ॥

અધુના વામપાદસ્ય શૃણુ ચણ્ડિ પરાક્રમમ્
યેન ક્રાન્તા સમુદ્રાન્તા તીર્થસ્નાનાય મેદિની ॥

યેન ચાન્તઃપુરારક્ષ પરિક્ષિપ્તેન લીલયા
વપ્રપ્રાકારપરિખાઃ શતકૃત્વો વિલઙ્ઘિતાઃ ॥

સો ઽયં મારુતસંચારસ્ તામ્રસ્ તુઙ્ગનખાઙ્ગુલિઃ
પાદો મે યાદૃશો જાતસ્ તાદૃશઃ કસ્ય કથ્યતામ્ ॥

અથ વા યઃ સમુદ્રસ્ય તુલયા તુલયેજ્ જલમ્
સ ગુણાન્ પાણિપાદસ્ય ગણયેન્ મન્દધીર્ ગિરા ॥

સર્વથા ધિગ્ અધીરં માં યસ્ ત્વાદૃશ્યાઃ સ્ત્રિયઃ પુરઃ
આત્મનઃ પાણિપાદસ્ય પ્રશંસામિ ગુણાન્ ઇતિ ॥

અથાન્યત્ર શૃણોમિ સ્મ પાદઃ શ્લોકસ્ય શોભનઃ
આગતસ્ તં લિખામ્ય્ આશુ દત્ત મે વર્તિકામ્ ઇતિ ॥

એવં ચાનન્તવૃત્તાન્તં ચમ્પાં પશ્યન્ કુતૂહલી
આગચ્છં નગરીદ્વારમ્ ઉત્તરં પ્રેતવાહનઃ ॥

મમ ત્વ્ આસીન્ ન મામ્ એષ ગતપ્રાણો જિઘાંસતિ
ઉત્તરેણ હિ નીયન્તે ન દ્વારેણ જિઘાંસિતુમ્ ॥

ચિન્તયન્ન્ ઇતિ નિર્યાતઃ પ્રાકારં સમયા વ્રજન્
ક્ષીણમાંસકમ્ અદ્રાક્ષં બાલકં ગતજીવકમ્ ॥

અથાચિન્તયમ્ આલોક્ય ક્ષણં બાલચિકિત્સિતમ્
શોષિતઃ શુષ્કરૈવત્યા વરાકો ઽયં મૃતઃ શિશુઃ ॥

યદિ જીવન્તમ્ અદ્રક્ષ્યં લિખિત્વા મણ્ડલં તતઃ
અત્રાસ્યે મરણાદ્ એનમ્ ઇષ્ટ્વા ક્રૂરગ્રહાન્ ઇતિ ॥

દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ ચાન્યત્ર ચિત્રવસ્ત્રવિભૂષણમ્
પુરુષં પ્રોષિતપ્રાણમ્ અથેદમ્ અભવન્ મમ ॥

રજ્જુશસ્ત્રાગ્નિપાનીય જરાજ્વરગરક્ષુધામ્
નાયમ્ અન્યતમેનાપિ કેન નામ મૃતો ભવેત્ ॥

અયે નૂનમ્ અયં કામી કામયિત્વાન્યકામિનીમ્
નિદ્રાસુખમ્ ઉપાસીનઃ પ્રતિબુદ્ધઃ પિપાસિતઃ ॥

સુખસુપ્તેતિ ચાનેન ન સા સ્ત્રી પ્રતિબોધિતા
ગવાક્ષસ્થોદપાત્રસ્થમ્ ઉદકં પીતમ્ આત્મના ॥

અપનીતપિધાનં ચ દૃષ્ટ્વા તજ્ જલભાજનમ્
સ્વવિષાનલદાહાન્ધઃ પ્રવિષ્ટઃ પ્રાગ્ ભુજંગમઃ ॥

તેન તદ્વિષમ્ ઉદ્ગીર્ણં તેન તદ્ દૂષિતં જલમ્
તેન પીતેન મૂઢો ઽયં સદ્યઃ પ્રાણૈર્ વિયોજિતઃ ॥

તસ્યાશ્ ચ પરકામિન્યા દારિકાભિઃ સસંભ્રમમ્
પ્રાકારશૃઙ્ગરન્ધ્રેણ નિક્ષિપ્તઃ પરિખાતટે ॥

અમૃતો યદિ દૃષ્ટઃ સ્યાજ્ જીવિતઃ સ્યાદ્ અયં મયા
મન્ત્રમણ્ડલમુદ્રાણામ્ ઉપાંશુસ્મરણાદ્ ઇતિ ॥

અથાન્યત્રાહમ્ અદ્રાક્ષં નિન્દિતાસુરકન્યકામ્
અશોકશાખિશાખાયામ્ ઉદ્બદ્ધાં કામ્ અપિ સ્ત્રિયમ્ ॥

અઙ્ગૈઃ કુસુમસિન્દૂર કુઙ્કુમાલક્તકોજ્જ્વલૈઃ
નીલાર્ધોરુકસંવીત વિશાલજઘનસ્થલામ્ ॥

નિક્ષિપ્તં ચ તયાદૂરં કરચ્છુરિતચન્દ્રિકમ્
ચીનપટ્ટાંશુકન્યસ્તમ્ અનર્ઘ્યં રત્નમણ્ડનમ્ ॥

કિમ્ અર્થમ્ અનયા સ્ત્રૈણં કૃતં સાહસમ્ ઇત્ય્ અહમ્
પરામૃશ્ય બહૂન્ પક્ષાન્ ઇદં નિશ્ચિતવાન્ ધિયા ॥

ઇયં પતિવ્રતા યોષિન્ નૂનં ભર્તુશ્ ચ વલ્લભા
ન વિમાનિતવાન્ એતાં પતિઃ પરિહસન્ન્ અપિ ॥

તેન સુપ્તેન મત્તેન જિજ્ઞાસાકુપિતેન વા
ગૃહીતં નામ કસ્યાશ્ચિત્ પ્રમદાયાઃ પ્રમાદિના ॥

તેન ચાશ્રુતપૂર્વેણ વજ્રપાતપ્રમાથિના
ગાઢં તાડિતયા ક્રૂરં કૃતં કર્મેદમ્ એતયા ॥

સર્વથા પુત્રદારાણાં પિતાભર્તૃસમો રિપુઃ
નાસ્તિ યસ્ તાનિતસ્નેહાલ્ લાલયત્ય્ એવ કેવલમ્ ॥

વરં ચાતિતિરસ્કારો બાલાનાં નાતિલાલના
દૃશ્યન્તે હ્ય્ અવસીદન્તો ધીમન્તો ઽપ્ય્ અતિલાલિતાઃ ॥

વસનાભરણં યચ્ ચ ભૂતલે સ્વયમ્ ઉજ્ઝિતમ્
તત્ તસ્કરકરસ્પર્શ પરિહારાર્થમ્ એતયા ॥

નિશ્ચૌરા ચેદૃશી ચમ્પા યન્ મેરુગુરુર્ અપ્ય્ અયમ્
અલંકારો ઽપ્ય્ અસત્કારઃ સંકાર ઇવ દૃશ્યતે ॥

એતાનિ ચાન્યાનિ ચ નાગરાણાં પશ્યન્ વિચિત્રાણિ વિચેષ્ટિતાનિ
ચિતાનલાલોકહૃતાન્ધકારમ્ અગચ્છમ્ ઉજ્જીવજનાધિવાસમ્ ॥

અથાપશ્યં શિવાસ્ તત્ર ત્રાસિતાઃ પિશિતાશિનીઃ
દીનભીષણફેત્કારાઃ કુક્કુરૈઃ ખરબુક્કિતૈઃ ॥

ઉજ્ઝિતામ્બરમ્ ઉદ્બાહુ પ્રકીર્ણકચસંચયમ્
પરિતઃ કુણપં નૃત્યડ્ ડાકિનીમણ્ડલં ક્વચિત્ ॥

ક્વચિત્ પુરુષમ્ ઉત્ખડ્ગમ્ ઉપાત્તઘટકર્પરમ્
મહામાંસં મહાસત્ત્વાઃ ક્રીયતામ્ ઇતિ વાદિનમ્ ॥

સશસ્ત્રપુરુષવ્રાત રક્ષિતાશાચતુષ્ટયમ્
સાધકં સિદ્ધિનિસ્ત્રિંશમ્ ઉત્પતન્તં નભઃ ક્વચિત્ ॥

ઇત્યાદિબહુવૃત્તાન્તં પશ્યતા પ્રેતકેતકમ્
યાત્રાં યા ગચ્છતા દૃષ્ટા સા દૃષ્ટા સ્થવિરા મયા ॥

વટમૂલે ચિતાવહ્નૌ વામહસ્તાર્પિતસ્રુવા
હંકારાન્તેન મન્ત્રેણ જુહ્વતી નરશોણિતમ્ ॥

તં ચ પ્રેતમ્ અસૌ દૃષ્ટ્વા સાધિતાદેશમ્ આગતમ્
ગુરુહર્ષવિ।આલાક્ષી કર્મશેષં સમાપયત્ ॥

તં ચ દત્તાર્ઘસત્કારમ્ અવોચત્ કૃતકર્મણે
સ્વાગતં ચન્દ્રવક્ત્રાય કુમારો મુચ્યતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અહો કષ્ટા ચન્દ્રમસ્યાપદ્ આગતા
યેન કાકમુખસ્યાસ્ય મુખમ્ એતેન તુલ્યતે ॥

સ તુ માં શનકૈર્ મુક્ત્વા બાહુજઙ્ઘં પ્રસાર્ય ચ
દક્ષિણાભિમુખસ્ તારમ્ આરટ્યાપતિતઃ ક્ષિતૌ ॥

અથ માતઙ્ગવૃદ્ધા મામ્ અવોચદ્ દત્તવિષ્ટરા
શ્મશાનમ્ આગતો ઽસ્મીતિ ખેદં મા મનસો ગમઃ ॥

શ્મશાને ભગવાન્ રુદ્રઃ સરુદ્રાણીવિનાયકઃ
સમાતૃપ્રમથાનીકસ્ ત્રિસંધ્યં સંનિધીયતે ॥

યત્ર રુદ્રઃ સુરાસ્ તત્ર સર્વે હરિપુરઃસરાઃ
ન હ્ય્ અન્યત્ર તુષારાંશુર્ અન્યત્રાસ્ય મરીચયઃ ॥

મોક્ષસ્વર્ગાર્થકામાશ્ ચ શ્રૂયન્તે બહવો દ્વિજાઃ
પ્રાપ્તાઃ પ્રેતવને સિદ્ધિં તસ્માન્ નેદમ્ અમઙ્ગલમ્ ॥

યદર્થં ત્વં મમાનીતસ્ તદ્ એતત્ સંનિશામ્યતામ્
ન હિ નિષ્કારણઃ ખેદસ્ ત્વાદૃશામ્ ઉપપદ્યતે ॥

આસીન્ માતઙ્ગનાથેન્દ્રઃ ક્ષુણ્ણશત્રુર્ મતઙ્ગજઃ
શરીરીવ મહદ્બાહોર્ મહાસિંહઃ પતિર્ મમ ॥

અહં ધનમતી નામ મન્ત્રશક્તિશ્ ચ યા મમ
સા દિનેષુ ગમિષ્યત્સુ વિજ્ઞાતા ભવતા સ્વયમ્ ॥

ચણ્ડસિંહં મહાસિંહઃ પુત્રમ્ ઉત્પાદ્ય નિષ્ઠિતઃ
ફલભારમ્ ઇવાનન્તં ધનઃ કુસુમસંચયઃ ॥

સુતાજિનવતી નામ ચણ્ડસિંહસ્ય કન્યકા
રાત્રિં દિવમ્ અસૂયન્તિ યસ્યૈ ત્રિદશકન્યકાઃ ॥

તયા મહાસરોયાત્રામ્ અસ્માભિઃ સહ યાતયા
ભારદ્વાજીદ્વિતીયસ્ ત્વં દૃષ્ટઃ પ્રવહણાશ્રિતઃ ॥

અથાવસ્થાભવત્ તસ્યાઃ કાપિ દુર્જ્ઞાનકારણા
દુર્લભે ભવતિ સ્ત્રીણાં દૃષ્ટે ત્વાદૃશિ યાદૃશી ॥

સખીભિર્ અનુયુક્તાસૌ બહુશઃ ક્લેશકારણમ્
યદા નાકથયજ્ જ્ઞાતા મન્ત્રશક્ત્યા મયા તદા ॥

પ્રાર્થનાભઙ્ગજં દુઃખમ્ અસંચિન્ત્ય સ્વયં મયા
પૌત્ર્યાઃ પ્રાણપરિત્રાણં કરિષ્યન્ત્યા ભવાન્ વૃતઃ ॥

દીર્ઘાયુષા યદા ચાહં પરિભૂતા તથા ત્વયા
સાધયિત્વા તથા પ્રેતં ત્વમ્ ઇહાનાયિતો મયા ॥

તેનાજિનવતીં તુભ્યં પ્રયચ્છામિ બલાદ્ અપિ
માલામ્ અધારયન્તો ઽપિ લભન્તે હિ દિવૌકસઃ ॥

સાથ પશ્ચાન્મુખી સ્થિત્વા પૌત્રીમ્ એહીત્ય્ અભાષત
અથાદૃશ્યત તત્રૈવ સાપ્ય્ અનાગત્મ્ આગતા ॥

ચેદિવત્સેશદાયાદં મયા મન્ત્રૈર્ વશીકૃતમ્
વરં પાણૌ ગૃહાણેતિ તામ્ અવોચત્ પિતામહી ॥

મદીયં ચ તદીયેન સ્વિન્નં સ્વિન્નેન પાણિના
સ્ફુરન્તં સ્ફુરતાગૃહ્ણાદ્ દક્ષિણં દક્ષિણેન સા ॥

તસ્યાઃ કરરુચા તામ્રે દૃષ્ટપાતૈઃ સિતાસિતૈઃ
અપશ્યં કુઙ્કુમાભે ઽપિ સ્વકરે વર્ણસંકરમ્ ॥

અથ મામ્ અવદદ્ વૃદ્ધા શ્વશુરો દૃશ્યતામ્ ઇતિ
તતસ્ તામ્ અવદં દેવિ જનો ઽયં પરવાન્ ઇતિ ॥

તતઃ પુરુષમ્ અદ્રાક્ષમ્ અર્કમણ્ડલભાસુરમ્
આવર્તયન્તમ્ ઉત્કાન્તિં ચન્દ્રકાન્તાક્ષમણ્ડલમ્ ॥

ધનમત્યા મમાખ્યાતમ્ અયં વિદ્યાધરેશ્વરઃ
ગૌરિમુણ્ડો મહાગૌરીમ્ આરાધયિતુમ્ ઇચ્છતિ ॥

વ્યાલકાઙ્ગારકૌ ચાસ્ય ભ્રાતારૌ પરિચારકૌ
યાવ્ એતૌ પાર્શ્વયોર્ અસ્ય ભુજાવ્ ઇવ મહાબલૌ ॥

યેનામિતગતિર્ બદ્ધઃ કદમ્બે મોચિતસ્ ત્વયા
સો ઽયમ્ અઙ્ગારકો યો ઽસૌ જહાર કુસુમાલિકામ્ ॥

આરભ્ય ચ તતઃ કાલાદ્ ગૌરિમુણ્ડઃ સહાનુજઃ
દ્વિષન્તમ્ અન્તરં પ્રાપ્ય ભવન્તં હન્તુમ્ ઇચ્છતિ ॥

તેન માનસવેગશ્ ચ ગૌરિમુણ્ડાદયશ્ ચ તે
અનન્તાશ્ ચ મહાન્તશ્ ચ ભવિષ્યન્તશ્ ચ શત્રવઃ ॥

પ્રમત્તમ્ અસહાયં ચ દિવ્યસામર્થ્યદુર્ગતમ્
ત્વામ્ એતદ્વિપરીતારિં પાન્તુ દેવગુરુદ્વિજાઃ ॥

તન્ નાયં તવ સંબન્ધઃ કન્યામાત્રપ્રયોજનઃ
ચણ્ડસિંહસહાયો ઽપિ મહદ્ અસ્ય પ્રયોજનમ્ ॥

મમ ત્વ્ અભૂદ્ અભૂન્ મિત્રમ્ એકો ઽમિતગતિર્ મમ
ઇદાનીં ચણ્ડસિંહો ઽપિ સુમહાબલમાતૃકઃ ॥

ઇતિ સંકલ્પયન્ન્ એવ છાયાચ્છુરિતચન્દ્રિકમ્
વિમાનમ્ અહમ્ અદ્રાક્ષમ્ અવરૂઢં વિહાયસઃ ॥

ગચ્છતાપિ સ્થિરેણેવ તેન માનસરંહસા
ખમ્ અગચ્છન્ન્ ઇવાગચ્છં વહનેનેવ સાગરમ્ ॥

અથાપશ્યં વિમાનસ્ય દૂરાદ્ અવનિમણ્ડલમ્
લોકાલોકાદિપર્યન્તમ્ આદર્શપરિમણ્ડલમ્ ॥

ઇદમ્ ઈદૃશમ્ આકાશમ્ અનાવરણમ્ ઈક્ષ્યતે
સ તુ નાસ્તિ પ્રદેશો ઽસ્ય યો વિમાનૈર્ અનાવૃતઃ ॥

અપ્સરઃશતસંબાધં સક્રીડાગિરિનિષ્કુટમ્
નિકૃષ્ટસ્યાપિ દેવસ્ય વિમાનં યોજનાયતમ્ ॥

સો ઽહમ્ એવમ્ અનન્તાનિ કાન્તિમન્તિ મહાન્તિ ચ
ગચ્છામિ સ્મ વિમાનાનિ પશ્યન્ન્ આયાન્તિ યાન્તિ ચ ॥

કસ્મિન્ન્ અપિ તતો દેશે કસ્યાપિ શિખરે ગિરેઃ
કસ્યામ્ અપિ દિશિ સ્ફીતમ્ અદૃશ્યત પુરઃ પુરમ્ ॥

તસ્માચ્ ચોદપતદ્ ભાસ્વદ્ વિમાનં વ્યાપ્નુવન્ નભઃ
શૃઙ્ગાત્ પ્રાગચલસ્યેવ સહસ્રકરમણ્ડલમ્ ॥

મામકેન વિમાનેન સહ તત્ સમગચ્છત
શરીરમ્ ઇવ માતઙ્ગ્યાઃ શરીરેણ નિરન્તરમ્ ॥

કૃષ્ણાઙ્ગશ્યામતુઙ્ગાઙ્ગસ્ તામ્રાપાઙ્ગાયતેક્ષણઃ
આગમત્ પુરુષસ્ તસ્માત્ પ્રભાવ ઇવ દેહવાન્ ॥

તતસ્ તં પ્રત્યભિજ્ઞાય દૃષ્ટં યાત્રામહોત્સવે
કથિતં ધનમત્યાહં ચણ્ડસિંહમ્ અવન્દિષિ ॥

અસૌ ચાનન્દજસ્વેદ સ્તિમિતૈર્ ઉત્તનૂરુહૈઃ
અઙ્ગૈર્ અઙ્ગં સમાલિઙ્ગ્ય સ્નેહાદ્રૈઃ કર્કશૈર્ અપિ ॥

અપસૃત્ય તતો દૂરં નમયિત્વોન્નતં શિરઃ
જ્યોગ્ભર્તર્ જય દેવેતિ સ મામ્ ઉક્ત્વેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

અસ્માભિઃ સેવકૈઃ કાર્યમ્ ઇદં યુષ્માસુ ભર્તૃષુ
આલિઙ્ગનં તુ ભર્તૄણાં ભૃત્યૈઃ પરિભવો મહાન્ ॥

બાલો ઽપિ નાવમન્તવ્યો જામાતેતિ ભવાદૃશઃ
મહતી દેવતા હ્ય્ એષા ત્વાદૃગ્રૂપેણ તિષ્ઠતિ ॥

ઇત્યાદિ બહુ તત્ તન્ માં યાવદ્ એવ વદત્ય્ અસૌ
ચણ્ડસિંહપુરં તાવત્ તુમુલોત્સવમ્ આસદમ્ ॥

તસ્ય કિં વર્ણ્યતે યત્ર વિશાલં વિશિખાતલમ્
ચિત્રં ચિત્રૈર્ મહારત્નૈર્ ઇન્દ્રાણીજઘનોચિતૈઃ ॥

એતેન પરિખાશાલ પ્રાસાદસુરસદ્મનામ્
અવશ્યાધેયશોભાનામ્ આખ્યાતં રામણીયકમ્ ॥

તસ્ય કિં વર્ણ્યતે યસ્ય માણવાઃ સ્મિતિમાનસાઃ
ન સ્તન્યમ્ અપિ યાવન્તે જનનીર્ અપિ બાલકાઃ ॥

તસ્ય કિં વર્ણ્યતે યત્ર પશુપાલસુતૈર્ અપિ
સકલાઃ સકલા વિદ્યા માતૃકેવાનુશીલિતાઃ ॥

તસ્ય કિં વર્ણ્યતે યત્ર યોગિનામ્ એવ કેવલમ્
પ્રક્ષયો ન ચ જાયન્તે રથ્યાઃ પ્રાસાદસંકટાઃ ॥

યેન દોષેણ સંસારાત્ પરિત્રસ્યન્તિ મોક્ષવઃ
સ તસ્મિન્ મોક્ષશાસ્ત્રેષુ શ્રૂયતે કપિલાદિભિઃ ॥

યચ્ ચ દૂષિતસંસારૈર્ વસ્તુદોષૈર્ અદૂષિતમ્
અકલ્મષગુણાત્ તસ્માદ્ રમણીયતમં કુતઃ ॥

ન ચેદં ચણ્ડસિંહસ્ય પુરમ્ એકં પ્રશસ્યતે
અન્યેષામ્ અપિ સિદ્ધાનામ્ ઈદૃશાન્ય્ અધિકાન્ય્ અપિ ॥

અવરુહ્ય ચ ભૂમિષ્ઠાત્ તસ્માદ્ અમ્બરમન્દિરાત્
પ્રાવિશં કન્યકાગારં હસિતામ્બરમન્દિરમ્ ॥

તસ્મિન્ પરિજનો દિવ્યૈઃ પ્રકારૈર્ મામ્ ઉપાચરત્
કિમ્ અર્થમ્ અપિ ચાહુતા માત્રાજિનવતી ગતા ॥

સા યદા તન્ નિશાશેષમ્ ઉત્તરં ચ દિવાનિશમ્
નાગતૈવ તદ્ આસીન્ મે ત્વરાતુરમતેર્ મતિઃ ॥

દર્શનસ્મિતસંભાષા સ્પર્શનાલિઙ્ગનાદિભિઃ
સમસ્તૈર્ અસમસ્તૈશ્ ચ રમયન્તિ પ્રિયાઃ પ્રિયાન્ ॥

કિરણૈર્ ઇન્દુલેખેવ ગતૈવ સહ તૈર્ અસૌ
અહમ્ અપ્ય્ એષ તિષ્ઠામિ દુઃખસંતપ્તમાનસઃ ॥

તત્ કિમ્ એતત્ કથં ન્વ્ એતદ્ ઇત્યાદિ બહુ ચિન્તયન્
વિવાહવિઘ્નસંભ્રાન્તમ્ ઐક્ષે સાન્તઃપુરં પુરમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ ચમ્પાયાઃ પ્રેતો મામ્ અનયન્ નિશિ
જ્યેષ્ઠકૃષ્ણચતુર્દશ્યામ્ આર્દ્રસ્થે તારકાપતૌ ॥

નૂનમ્ આષાઢશુક્લાદૌ પઞ્ચમ્યામ્ ઉત્તરાસુ ચ
ફલ્ગુણીષુ વિવાહો ઽયં રાજ્ઞા કારયિતાવયોઃ ॥

અયં મહાકુલો રાજા શ્રુતિસ્મૃતિવિશારદઃ
તદ્ બ્રાહ્મેણ વિવાહેન સૂનોઃ સંસ્કારમ્ ઇચ્છતિ ॥

ઉપાસ્ય ચતુરઃ કષ્ટાન્ પાવકાન્ ઇવ વાસરાન્
તાં પ્રાપં કન્યકામ્ અન્તે તપઃસિદ્ધિમ્ ઇવેપ્સિતામ્ ॥

ઘનાઘનામ્ભોધરજાલકાલીમ્ અદૃષ્ટતારાગણરાજબિમ્બામ્
તયા સહ પ્રાવૃષમાસિ રમ્યામ્ અશુક્લપક્ષાન્તનિશામ્ ઇવૈકામ્ ॥

સૈકદા સપરીવારા નિભૃતક્રન્દિતધ્વનિઃ
અનુયુક્તા મયા કચ્ચિન્ નૃપઃ કુશલવાન્ ઇતિ ॥

તયા તુ પ્રતિષિદ્ધાપિ દારિકા મેઘરાજિકા
નિવેદયિતુમ્ આરબ્ધા શ્રૂયતાં ભર્તૃદારક ॥

પૂર્વં વિકચિકો નામ સ્વચ્છન્દઃ ખેચરાધમઃ
સ્વૈસ્ ત્યક્તઃ સાપરાધત્વાત્ કિંચિત્ કાલમ્ ઇહાસ્થિતઃ ॥

કન્યા સર્વસ્ય દૃશ્યેતિ તેનાસૌ ભર્તૃદારિકામ્
આસીનાં પિતુર્ ઉત્સઙ્ગે દૃષ્ટ્વા રાજાનમ્ ઉક્તવાન્ ॥

દુહિતા તવ યદ્ય્ એષા તતો મહ્યં પ્રદીયતામ્
મદીયગુણસંખ્યા ચ બુદ્ધૈવ ભવતામ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં કેન ન જ્ઞાતાઃ પ્રસિદ્ધા હિ ગુણાસ્ તવ
કિં તુ કોમલજન્મેયં પ્રૌઢા તાવદ્ ભવત્વ્ ઇતિ ॥

તેનાપ્ય્ આમન્ત્ર્ય રાજાનં સ્વદેશાય ગમિષ્યતા
આયોષિદ્બાલગોપાલમ્ આલાપઃ શ્રાવિતઃ પુરે ॥

રાજ્ઞા મહ્યં સસત્કારં દત્તાજિનવતી સુતા
દિષ્ટ્યા વૃદ્ધિર્ ભવત્ય્ અદ્ય મમેવ ભવતામ્ ઇતિ ॥

સ ભર્તૃદારિકાં શ્રુત્વા ભર્તૃદારકભર્તૃકામ્
વિસ્મૃતોપકૃતઃ ક્રોધાદ્ આહ રાજાનમ્ અત્રપઃ ॥

ભવતઃ કો ઽયં આચારઃ સદાચારાભિમાનિનઃ
યદ્ દત્ત્વા તનયાં મહ્યમ્ અન્યસ્મૈ દત્તવાન્ ઇતિ ॥

અથ વાલમ્ ઉપાલભ્ય ભવન્તમ્ અભયત્રપમ્
સુતા વા વ્યવહારો વા યુદ્ધં વા દીયતામ્ ઇતિ ॥

અથાહ વિહસન્ રાજા ન યુદ્ધં ન મમાત્મજામ્
લબ્ધુમ્ અર્હતિ દીર્ઘાયુર્ વ્યવહારસ્ તુ દીયતે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તં મહીપાલઃ સમન્ત્રિગણમાતૃકઃ
વાયુમુક્તમહાધ્યક્ષં સપ્તપર્ણપુરં ગતઃ ॥

યુવામ્ અપિ રુચૌ સત્યાં શોભિતાશાવિહાયસૌ
તત્રૈવ સહિતૌ યાતં રોહિણીશશિનાવ્ ઇવ ॥

મયોક્તં ભીરુ મા ભૈષીઃ કિંનરીકણ્ઠિ મા રુદઃ
મેઘરાજ્યા યથાખ્યાતં જિતઃ સ ચપલસ્ તથા ॥

ઇતિ તસ્યાઃ પરિત્રાસ તુષારમ્લાપિતં મયા
સાન્ત્વબાલાતપસ્પર્શાન્ મુખામ્ભોજં વિકાશિતમ્ ॥

મામ્ આદાય તતઃ પાણૌ સા ગત્વામ્બરવર્ત્મના
સપ્તપર્ણપુરોદ્યાને સપ્તપર્ણપુરે સ્થિતા ॥

અબ્રવીચ્ ચ નિરુત્કણ્ઠૈઃ ક્ષણમ્ એકમ્ ઇહાસ્યતામ્
યાવદ્ એમિ સખીં દૃષ્ટ્વા વન્દિત્વા ચ ગુરૂન્ ઇતિ ॥

તસ્યામ્ ઉત્પત્ય યાતાયામ્ ઉદ્યાને સંચરન્ન્ અહમ્
સ્થૂલમૌક્તિકવર્ણાનિ સપ્તપર્ણાનિ દૃષ્ટવાન્ ॥

તૈશ્ ચ ગ્રથિતવાન્ અસ્મિ કદલીપટુતન્તુભિઃ
બન્ધૂકતરલં હારમ્ ઉત્પલૈશ્ છુરિતોદરમ્ ॥

પદ્મરાગેન્દ્રનીલાદિ નાનારત્નોપલપ્રભૈઃ
કુસુમૈઃ કલ્પયામિ સ્મ કમ્બૂનૂપુરમેખલાઃ ॥

અવતીર્ય તતો વ્યોમ્નઃ સા પ્રિયા પ્રિયવાદિની
નિર્જિતઃ સ દુરાત્મેતિ હૃષ્ટા મામ્ અપ્ય્ અહર્ષયત્ ॥

કથમ્ ઇત્ય્ અનુયુક્તા ચ મયા સાદરમ્ અબ્રવીત્
અનુયોગમ્ ઉપેક્ષન્તે વિવક્ષન્તો ઽપિ વાચકાઃ ॥

વાયુમૂલાન્ મયા ગત્વા વન્દિતાન્તઃપુરસ્ત્રિયા
વાયુમુક્તા સખી દૃષ્ટા કન્યાન્તઃપુરવર્તિની ॥

તત્રાહં ક્ષણમ્ આસીના જિતજીમૂતગર્જિતામ્
પ્રધ્વનન્તીં શૃણોમિ સ્મ ભેરીં ભૈરવગર્જિતામ્ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ પૃષ્ટા સા સંભ્રમોત્કર્ણયા મયા
સખી સ્વાં દારિકામ્ આહ યાહિ વિજ્ઞાયતામ્ ઇતિ ॥

સા મુહૂર્તાદ્ ઇવાગત્ય શ્વસિતોત્કમ્પિતસ્તની
વર્ધસે દેવિ દિષ્ટ્યેતિ મામ્ ઉક્ત્વોક્તવતી પુનઃ ॥

ભેરીં તાડિતવાન્ એષ ગત્વા વિકચિકઃ સભામ્
વાયુમુક્તાક્ષદર્શનાશ્ ચ સમાયાતાઃ સભાસદઃ ॥

તે તમ્ આહુર્ ભવાન્ કસ્માદ્ ભેરીં તાડિતવાન્ ઇતિ
આર્યવેષઃ સ તાન્ આહ પુરઃ સ્થિત્વા નિરાસનઃ ॥

ચણ્ડસિંહઃ સુતાં દત્ત્વા મહ્યં નગરસંનિધૌ
અન્યસ્મિન્ દત્તવાન્ યત્ર નાગરં પૃચ્છ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઉચ્યતામ્ ઇતિ ચોક્તેન તાતેન કિલ સંસદા
મેઘરાજ્યા યદ્ આખ્યાતં તદ્ એવાખ્યાતમ્ આહ ચ ॥

મદીયપુરવાસ્તવ્યાન્ સાક્ષિણશ્ ચાયમ્ આહ યાન્
પૃચ્છ્યન્તાં તે ઽપિ તેષાં ચેદ્ અવિરુદ્ધા પ્રમાણતા ॥

અથોક્તં વાયુમુક્તેન સંભાષિતસભાસદા
નૃપતેર્ મનુકલ્પસ્ય કિમ્ એતસ્ય પરીક્ષયા ॥

ન હિ પ્રામાણ્યરાજસ્ય જિજ્ઞાસાસંશયચ્છિદઃ
પ્રત્યક્ષસ્યાનુમાનેન પ્રમાણત્વં પ્રમીયતે ॥

તસ્માત્ પ્રત્યર્થિના રાજ્ઞા વ્યવહારે પરાજિતઃ
અર્થી વિકચિકઃ કન્યામ્ અન્યાં મૃગયતામ્ ઇતિ ॥

તતો વિકચિકઃ ક્રુદ્ધઃ ઝટિત્ય્ ઉત્થાય સંસદઃ
ઉત્પત્ય નભસા ગચ્છન્ન્ ઉચ્ચૈર્ આહ સભાસદઃ ॥

ધિક્ ખલાન્ ખલુ ચણ્ડાલાન્ પક્ષપાતહતાઞ્ જડાન્
અહમ્ એવ હિ કર્તવ્યે કર્તવ્યે બુદ્ધિવાન્ ઇતિ ॥

આસીચ્ ચ મમ યત્ સત્યમ્ આશઙ્કાકલુષં મનઃ
કસ્મિન્ પુનર્ અસૌ કાર્યે કર્તવ્યે બુદ્ધિમાન્ ઇતિ ॥

તતસ્ તૈસ્ તામ્ અલંકૃત્ય શરત્કુસુમભૂષણૈઃ
શરીરશરદાકાર તસ્કરામ્ ઇદમ્ અબ્રવમ્ ॥

પ્રિયાખ્યાનપ્રહૃષ્ટેન વિભ્રમાભરણં મયા
તવારોપિતમ્ અઙ્ગેષુ સુભગાઙ્ગિ વિરાજતે ॥

સા તતસ્ તાન્ અલંકારાન્ દ્વિષતી કણ્ટકાન્ ઇવ
મામ્ અવોચદ્ વિધૂયાઙ્ગમ્ અસૂયામન્થરસ્મિતા ॥

અપરાસ્વ્ અપિ ભાર્યાસુ યુષ્માભિર્ ઇદમ્ આહિતમ્
ન હિ દૃષ્ટં વિનાભ્યાસાત્ ક્રિયાકૌશલમ્ ઈદૃશમ્ ॥

તસ્માન્ નિર્માલ્યતુલ્યેન ન કાર્યમ્ અમુના મમ
કા હિ દુર્લભમ્ આત્માનં કિતવૈઃ પરિભાવયેત્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અપૂર્વેયમ્ અસ્યા વિષમશીલતા
ઉપાયૈર્ દુર્નિવર્ત્યૈવ પ્રાણામશપથાદિભિઃ ॥

નારી ચ લઘુસારત્વાત્ તરંગશ્રેણિચઞ્ચલા
નૌકેવ પ્રતિકૂલાશુ કુશલૈઃ પરિવર્ત્યતે ॥

ભાર્યાજ્ઞાતિગૃહે વાસશ્ ચિરં દૌર્ભાગ્યકારણમ્
યદિ વિપ્રત્યયઃ કશ્ચિદ્ ભર્તારં કિં ન પશ્યસિ ॥

ભર્ત્રા તે ચાટુકારેણ ભાર્યાં તોષયતા કિલ
તત્ કૃતં દુર્વિદગ્ધેન યેન ભાર્યૈવ રોષિતા ॥

સુભગં કરણં યદ્ યત્ સમાચરતિ દુર્ભગઃ
સુતરાં તેન તેનાસ્ય દૌર્ભાગ્યમ્ ઉપચીયતે ॥

સર્વથા વારયિષ્યામિ પુત્રાન્ અપિ ભવિષ્યતઃ
મા ચિરં પુત્રકાઃ સ્થાત ભાર્યાજ્ઞાતિગૃહેષ્વ્ ઇતિ ॥

તયા તુ મન્મુખં દૃષ્ટ્વા હ્રીતત્રસ્તવિલક્ષયા
અસ્નિગ્ધસ્મિતયા હા હા કિમ્ એતદ્ ઇતિ ભાષિતમ્ ॥

અતઃ પરમ્ અયુક્તો ઽયં પ્રપઞ્ચ ઇતિ તામ્ અહમ્
અનયં વેપમાનાઙ્ગીમ્ આલિઙ્ગ્યોત્સઙ્ગમ્ અઙ્ગનામ્ ॥

સા તુ લબ્ધસમાશ્વાસા દીર્ઘિકાતીર્થવર્તિની
અર્યપુત્ર પ્રસીદેતિ વ્યાહરત્ તારમ્ આતુરા ॥

પશ્યામિ સ્મ તતઃ ખસ્થં તં વિદ્યાધરપાંસનમ્
પરિતઃ સ્ફુરિતસ્ફીત મણ્ડલાગ્રાંશુમણ્ડલમ્ ॥

રોષભીષણઘોષેણ તેનોક્તં ધરણીચર
તે પશ્યત ઇયં કાન્તા હ્રિયતે ધ્રિયતામ્ ઇતિ ॥

ક્રોધાપહતધૈર્યત્વાદ્ વાચ્યાવાચ્યાવિવેચિના
સંભાવિતસ્વસારેણ મયાસાવ્ ઇતિ ભર્ત્સિતઃ ॥

આકાશગોચરો ઽસ્મીતિ કિં ત્વં નીચ વિકત્થસે
કાકો ઽપિ હિ નભશ્ચારી ન ચ મુઞ્ચતિ નીચતામ્ ॥

યઃ સિંહશિરસિ ન્યસ્ય કાકશ્ ચરણમ્ ઉત્પતેત્
ન તેન પરિભૂતઃ સ્યાત્ કેસરી ધરણીચરઃ ॥

એવમ્ ઉત્તેજ્યમાનો ઽપિ નાવતીર્ણઃ સ ભૂતલમ્
પરિતશ્ ચકિતઃ પશ્યન્ સાવજ્ઞાનમ્ ઇવાબ્રવીત્ ॥

સ્થલકચ્છપકલ્પાય વૈનતેયપરાક્રમઃ
ત્વાદૃશે માદૃશઃ ક્રુધ્યન્ કેન પાપાન્ ન શોચ્યતામ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કરુણાક્રન્દાં તામ્ અસૌ ખેચરાધમઃ
ભુવઃ શ્યેન ઇવ શ્યામામ્ આદાયોદપતદ્ દિવમ્ ॥

અથાપશ્યં મહાજ્વાલા જ્વાલસંકુચિતામ્બરામ્
આપતન્તીં દિવં દેવીમ્ ઉત્પાતોલ્કામ્ ઇવાશિવામ્ ॥

ચણ્ડવિદ્યાધરાનીક પરિવારં ચ ભૂપતિમ્
મહાકાલમ્ ઇવ ક્રુદ્ધં ગણામરગણાનુગમ્ ॥

ઉત્તાનવદનશ્ ચાહં ચણ્ડસિંહમ્ અનુવ્રજન્
અન્યત્રૈવ ગતઃ ક્વાપિ દિઙ્મોહમુષિતસ્મૃતિઃ ॥

ભ્રામ્યતા શ્રામ્યતા રૂક્ષ વૃક્ષેષૂપવને ઘને
ચિરાદ્ આકર્ણિતો ધીરાદ્ ઉચ્ચકૈર્ ઉચ્ચરન્ ધ્વનિઃ ॥

હે હે કાલાક્ષિ કાલાક્ષિ ગઙ્ગે ગઙ્ગે મહીતિ ચ
વત્સલાનાં વિવત્સાનાં રમ્ભશ્ ચ સુભગો ગવામ્ ॥

ગત્વા ચ ત્વરયાપશ્યં યાષ્ટીકં પાલમ્ અગ્રતઃ
કુલત્થસ્થૂલપુલકમ્ ઉરુજઙ્ઘોરુવિસ્તૃતમ્ ॥

પ્રતિમલ્લભુજાનામ બન્ધુરસ્કન્ધકંધરમ્
વેગવચ્ચર્પટાતાડ કિણકર્કશકર્ણકમ્ ॥

તતસ્ તમ્ અબ્રવં સામ્ના સતતં મહિતં ગવામ્
ભ્રષ્ટઃ પન્થા મમાટવ્યાં તમ્ આખ્યાતુ ભવાન્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં ગોકુલે રાત્રિં ગમયિત્વા ગતશ્રમઃ
પ્રગે દ્રષ્ટા સ્વપન્થાનં તદેત સ્વગૃહાન્ ઇતિ ॥

ગત્વા તેન સહાપશ્યં ઘોષમ્ આસન્નગોકુલમ્
મન્દ્રમન્થધ્વનિક્ષિપ્ત મન્દરાસ્ફાલિતાર્ણવમ્ ॥

અકુટ્ટિમસમા યત્ર સાઙ્ગણોટજભૂમયઃ
હરિદ્ગોમયસંમાર્ગ સંપ્રસારિતમાનસાઃ ॥

બન્ધૂકચૂતકાસ્તમ્બૈઃ પરિક્ષિપ્તોટજાઙ્ગણૈઃ
યત્ર નાભીરનારીણાં પરિભૂતં કરાધરમ્ ॥

યત્ર તુમ્બીલતાજાલૈઃ કુટીપટલરોધિભિઃ
લજ્જિતાઃ પઙ્કજિન્યો ઽપિ કલિકાઙ્ગુલિતાર્જિતાઃ ॥

યસ્મિન્ન્ અદૃષ્ટદુર્દર્શ પાંસુસંકારસંકટાઃ
નિરવાચ્યતલા રથ્યાઃ કૂર્દદુદ્દામતર્ણકાઃ ॥

કર્ણિકારામલૈર્ અઙ્ગૈઃ પૃથુલૈર્ જઘનસ્થલૈઃ
સ તાદૃઙ્મલિનઃ સ્ત્રીણાં યત્ર વેષો વિભૂષિતઃ ॥

વનગોકુલવૃદ્ધત્વાદ્ યત્ર ગોપા ગવાર્જવાઃ
ગોપ્યસ્ તુ ચતુરાચારા નટીર્ અપ્ય્ અતિશેરતે ॥

એવમાદિપ્રકારેણ ઘોષેણ હૃતમાનસમ્
માં ગોપઃ સ્વગૃહં નીત્વા ગૃહિણીમ્ આહ્વયન્ મુદા ॥

સુદેવદુહિતઃ ક્વાસિ નનુ ગોપાલદારિકે
દેવસ્ તે ગૃહમ્ આયાતઃ સ ભક્ત્યારાધ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ પયોદશકલાત્ સા કલેવ કલાવતઃ
ગૃહાન્ નિરગમદ્ ગૌરી પ્રકીર્ણતનુચન્દ્રિકા ॥

દારુદન્તશિલામય્યઃ પ્રતિમાસ્ તાવદ્ આસતામ્
ન તાં વેધાઃ ક્ષમઃ સ્રષ્ટું મધૂચ્છિષ્ટમયીમ્ અપિ ॥

ભાવભિર્ વર્તમાનૈશ્ ચ કવિભિઃ કિમ્ ઉદાહૃતૈઃ
ન તાં વર્ણયિતું શક્તૌ વ્યાસવાલ્મીકિનાવ્ અપિ ॥

સા માં ગોમયપીઠસ્થં સ્વસેવ સ્વચ્છમાનસા
આશિરઃપાદમ્ અશ્રાન્તા સંવાહિતવતી ચિરમ્ ॥

યં યમ્ એવોપસારં સા તુચ્છમ્ અપ્ય્ આચરેન્ મયિ
સર્વમ્ અન્વસહે તં તં દાક્ષિણ્યક્ષયશઙ્કયા ॥

સલિલૈઃ કાંસ્યપાત્રસ્થૈર્ અધાવચ્ ચરણૌ મમ
સોત્તમાઙ્ગેષુ ચાઙ્ગેષુ નવનીતમ્ અદાન્ મુદા ॥

ઉચ્છાદ્ય કણકલ્કેન તત્ર સ્તીમિતમસ્તકઃ
લોધ્રકર્બૂરમુસ્તાભિર્ ઘૃષ્ટો ઽહં સ્નપિતસ્ તયા ॥

અશિત્વા ચાશનં મેધ્યમ્ અલ્પાન્નં બહુગોરસમ્
વિપાપ્માનમ્ ઇવાત્માનમ્ અમન્યે મદ્યપાયિનમ્ ॥

કલ્પયિત્વા તુ મે ગોપઃ શય્યાં વલ્કલપલ્લવૈઃ
એતત્ તે ગૃહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા અંસભારો વ્રજમ્ અવ્રજત્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અયં મન્યે વીતરાગાદિબન્ધનઃ
સક્લેશઃ કો નુ વિશ્વસ્યાદ્ દારેષુ ચ પરેષુ ચ ॥

સાધારણકલત્રાણામ્ ઈર્શ્યાક્ષોભિતચેતસામ્
તિરશ્ચામ્ અપિ દૃશ્યન્તે પ્રકાશમરણા રણાઃ ॥

અયં તુ દયિતાન્ દારાન્ મુનિમાનસહારિણઃ
મયિ નિક્ષિપ્ય યાતીતિ વ્યક્ત એષ સ પુંગવઃ ॥

અથ વા નિષ્પ્રવીણેષુ બહિર્વૃત્તિકુટુમ્બિષુ
નારીતન્ત્રેષુ તન્ત્રેષુ કિમ્ આચારપરીક્ષયા ॥

રજકધ્વજગોપાલ માલાકારનટસ્ત્રિયઃ
દૃશ્યન્તે યાઃ સદાચારાઃ સા તાસાં બાલશીલતા ॥

એષા તુ ગોપયોષાપિ રૂપિણ્ય્ અપિ તરુણ્ય્ અપિ
એવં ગમ્ભીરધૈર્યેતિ દુર્બોધાઃ પરબુદ્ધયઃ ॥

ચિન્તામ્ એતાં કુર્વતઃ કાર્યવન્ધ્યામ્ આસીત્ સા મે સોપકારૈવ રાત્રીઃ
સદ્યઃ કાન્તાકણ્ઠવિશ્લેષદુઃખમ્ આરાત્ સહ્યં ચેતસા યન્ ન સોઢમ્ ॥

તતઃ પ્રાતઃ સ માં ગોપઃ કૃપાલુર્ ઇવ તત્ત્વવિત્
ઘોરાત્ કાન્તારસંસારાદ્ અચિરદ્ ઉદતારયત્ ॥

એષ તે સંભવગ્રામઃ પ્રાંશુપ્રાગ્વંશકાનનઃ
દૃશ્યન્તે યસ્ય સીમાન્તાઃ સીરમન્તઃ સસંકટાઃ ॥

દેશાન્તરમ્ અભિપ્રેતમ્ અત્ર વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્
ઇતિ મામ્ ઇદમ્ ઉક્ત્વાસૌ નિવૃત્તઃ કૃતબન્ધનઃ ॥

અથેક્ષુગહનછાયાઃ ક્ષિપ્તશારદિકાતપાઃ
સેવમાનઃ પ્રયામિ સ્મ સંતપ્તો ભાનુભાનુભિઃ ॥

વિકાશિકુમુદારામાઃ પ્રશંસન્ સરસીઃ ક્વચિત્
સ્થલીર્ ઇવ નિદાઘાન્તે ફુલ્લાવિરલકન્દરાઃ ॥

ક્વચિદ્ ગર્ભિતશાલીનિ શાલેયાનિ કુતૂહલી
સગુન્દ્રાગહનાનીવ પલ્વલાનિ વિલોકયન્ ॥

ક્વચિદ્ ઉત્કૂલકાલિન્દી સરામ્ભઃપૂરિતૈર્ ઇવ
કૃતહંસદ્વિજાતીર્યૈઃ સરોભિઃ પ્રીણિતેક્ષણઃ ॥

સત્ત્વાકારસતીકાર કોમલાપાણ્ડુપાંસુભિઃ
કૃષ્ટૈર્ આકૃષ્ટદૃષ્ટિશ્ ચ જાહ્નવીપુલિનૈર્ ઇવ ॥

એવમાદિશરત્કાલ કાન્તિવિસ્મારિતપ્રિયઃ
ગચ્છન્ પુરુષમ્ અદ્રાક્ષં ગ્રામાદ્ આયાન્તમ્ અન્તિકે ॥

સ તુ માં ચિરમ્ ઈક્ષિત્વા બ્રવીતિ સ્મ સવિસ્મયઃ
ચિત્રમ્ આર્યકનિષ્ઠસ્ય યૂયં સુસદૃશા ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અસંદિગ્ધં દૃષ્ટવાન્ એષ ગોમુખમ્
ન હિ તસ્માદ્ ઋતે કશ્ચિદ્ અસ્તિ મત્સદૃશઃ ક્ષિતૌ ॥

પૃચ્છામિ સ્મ ચ તં ભદ્ર સ કનિષ્ઠઃ ક્વ તિષ્ઠતિ
કીદૃશા વા વિનોદેન ગમયેદ્ દિવસાન્ ઇતિ ॥

તતસ્ તેનોક્તમ્ અત્રૈવ ગ્રામે ગૃહપતિર્ દ્વિજઃ
અસ્તિ સાધારણાર્થાર્થઃ પ્રિયવાદી પ્રસન્નકઃ ॥

એકદા બ્રાહ્મણઃ પૃષ્ટસ્ તેન બ્રહ્મસભાં ગતઃ
આગતઃ કતમાદ્ દેશાત્ કિમ્ અર્થં વા ભવાન્ ઇતિ ॥

તેનોક્તમ્ આગતાવ્ આવામ્ અવન્તિવિષયાદ્ દ્વિજૌ
ભ્રાતરૌ સ ચ મે જ્યેષ્ઠો યાત્રાયામ્ અન્યતો ગતઃ ॥

તદ્ ગવેષયમાણો ઽહમ્ એતં ગ્રામમ્ ઉપાગતઃ
છાત્ત્રાણામ્ અત્ર સર્વેષામ્ ઉપપન્નઃ સમાગમઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે તેન તેનોક્તમ્ ઇદં વઃ સધનં ગૃહમ્
યેન યેનાત્ર વઃ કાર્યં તત્ તદ્ આદીયતામ્ ઇતિ ॥

ગૃહે ગૃહપતેસ્ તસ્ય ક્ષમાવાન્ અપિ શીલતઃ
ત્રસ્તભૃત્યકૃતારાધો દુર્વાસોવદ્ વસત્ય્ અસૌ ॥

હાલિકત્વાન્ ન જાનામિ જ્ઞાતા કિં કિમ્ અસાવ્ ઇતિ
યન્માત્રં તુ વિજાનામિ તન્માત્રં કથયામિ વઃ ॥

છાત્ત્રૈસ્ તાવત્ કિમ્ ઉદ્દિષ્ટૈર્ અપ્રાપ્તસકલાગમૈઃ
આચાર્યા અપિ વિદ્યાસુ તસ્યૈવ છાત્ત્રતાં ગતાઃ ॥

ઇતિ ચાહુઃ કિમ્ અસ્માભિર્ વૃથૈવાત્માવસાદિભિઃ
વિશ્વકર્માથ વા બ્રહ્મા કસ્માન્ નાયમ્ ઉપાસિતઃ ॥

એવમાદિવિનોદો ઽસાવ્ આર્યજ્યેષ્ઠં પ્રતીક્ષતે
ઉત્કણ્ઠઃ સર્વતઃ પશ્યઞ્ જીમૂતમ્ ઇવ ચાતકઃ ॥

આર્યજ્યેષ્ઠો ભવાન્ એવ યદિ તલ્ લઘુ કથ્યતામ્
અકાલકૌમુદી ગ્રામે સહસા જૃમ્ભતામ્ ઇતિ ॥

આમ સૌમ્ય સ એવાહમ્ ઇતિ સંવાદિતો મયા
ઊર્ધ્વચૂડઃ સ વેગેન પ્રતિ ગ્રામમ્ અધાવત ॥

સહસા તેન ચોત્ક્ષિપ્તો ગ્રામે ત્રાસિતકાતરઃ
ઉત્થિતસ્ તોષનિર્ઘોષસ્ તાલસંપાતસંકુલઃ ॥

વિનિઃસૃત્ય તતો ગ્રામાદ્ ગોમુખો વિકસન્મુખઃ
દૂરાદ્ એવ યથાદીર્ઘમ્ અપતન્ મમ પાદયોઃ ॥

બાલૈર્ આલિઙ્ગિતૈઃ પુત્રૈર્ દારૈશ્ ચ ન તથા પ્રિયૈઃ
જન્યતે જનિતા પ્રીતિસ્ તેન મે સુહૃદા યથા ॥

પ્રસન્નવદનં ચારાત્ તદ્ આખ્યાતં પ્રસન્નકમ્
આલિઙ્ગ્ય સહિતસ્ તેન સંભવગ્રામમ્ આસદમ્ ॥

ઉભેટીકૂટપટલ પ્રાસાદાદિગતા ચ મામ્
ગ્રામીણા જનતા યાન્તમ્ અઙ્ગુલીભિર્ અદર્શયત્ ॥

પ્રીતાનુચરવર્ગેણ પ્રસન્નકનિવેશને
કૃતાસુકરસત્કારઃ પ્રેરયં દિવસં ક્ષણમ્ ॥

શયનીયગૃહસ્થં ચ મામ્ અભાષત ગોમુખઃ
નીતવન્તઃ કથં યૂયમ્ ઇયતો દિવસાન્ ઇતિ ॥

ઘોષવાસાવસાને ચ સ્વવૃત્તે કથિતે મયા
પૃષ્ટઃ સ્વવૃત્ત આચષ્ટ ગોમુખઃ પ્રિયવિસ્તરઃ ॥

અસ્ત્ય્ અહં સ્વગૃહાત્ પ્રાતર્ યુષ્માન્ સેવિતુમ્ આગતઃ
પ્રતિબુદ્ધાન્ ન ચાપશ્યં પાણ્ડાવ્ અપિ દિવાકરે ॥

સંભ્રાન્તમત્પ્રયુક્તા ચ પ્રવિશ્ય પરિચારિકા
હા શૂન્યમ્ ઇતિ સાક્રન્દા નિર્ગતા વાસમન્દિરાત્ ॥

તતઃ સવત્સકૌશામ્બી ક્રન્દિતહ્રાદપૂરિતાઃ
વિન્ધ્યાકાશદિશશ્ ચણ્ડમ્ આરટન્ન્ ઇવ પીડિતાઃ ॥

અથ તાડિતહસ્તેન મા મા ભૈષ્ટેતિ વાદિના
આદિત્યશર્મણા લોકઃ સિદ્ધાદેશેન વારિતઃ ॥

સ ચાવોચન્ મહીપાલમ્ અલં ગત્વા વિષણ્ણતામ્
ન હ્ય્ અદર્શનમાત્રેણ ભાનોઃ સંભાવ્યતે ચ્યુતિઃ ॥

યસ્ય વેગવતી રક્ષા ક્ષમાસંરક્ષણક્ષમા
બ્રહ્મજાતિર્ ઇવાવધ્યા સ કસ્માદ્ દુઃસ્થતામ્ ઇયાત્ ॥

અથ વોત્તિષ્ઠત સ્નાત જુહતાશ્નીત ગાયત
પશ્ચાદ્ વાર્ત્તોપલમ્ભાય વિયદ્ આલોચ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇદં શ્રુત્વાપિ નૈવાસીત્ કસ્મૈચિદ્ અશને રુચિઃ
ઉત્કણ્ઠાવિષયાદ્ અન્યત્ કિં સોત્કણ્ઠાય રોચતે ॥

અથોત્તાનમુખાઃ પૌરાઃ ખં પશ્યન્તઃ સમન્તતઃ
વિચ્છિન્નાભ્રલવાકારં કિમ્ અપ્ય્ ઐક્ષન્ત પૂર્વતઃ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ પૌરાણાં યાવદ્ વાક્યં સમાપ્યતે
તાવદ્ આસન્નમ્ અદ્રાક્ષં પુરો ઽમિતગતિં દિવઃ ॥

શરપાતાન્તરે ચાસ્ય વધૂવેષવિભૂષણામ્
વેગવત્તનયાં દેવીં યાન્તીમ્ અન્તઃપુરં પ્રતિ ॥

અથ વ્યજ્ઞાપયં દેવં દેવ પ્રાજ્ઞપ્તિકૌશિકિઃ
દિષ્ટ્યામિતગતિઃ પ્રાપ્તઃ પ્રીત્યા સંભાવ્યતામ્ ઇતિ ॥

સ તુ મામ્ અબ્રવીત્ કર્ણે કથં કથમ્ અયં મયા
વિદ્યાધરો મનુષ્યેણ સતા સંમાન્યતામ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તમ્ ઉક્તવાન્ અસ્મિ યયા હરિશિખાદયઃ
તયામિતગતિર્ દૃષ્ટ્યા વિશ્રબ્ધં દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

આગચ્છાગચ્છ તાતેતિ સ તમ્ આહૂતમ્ આગતમ્
પ્રસારિતભુજઃ પ્રહ્વમ્ આમૃશત્ પૃષ્ઠમૂર્ધનિ ॥

સો ઽપિ ન્યુબ્જિકયા દૂરમ્ અપસૃત્ય પ્રણમ્ય ચ
આહૂતઃ પુનર્ આદિષ્ટમ્ અધ્યાસ્તાનુચ્ચમ્ આસનમ્ ॥

તં રાજા ક્ષણમ્ આસીનમ્ અખેદમ્ ઇદમ્ ઉક્તવાન્
ભ્રાતુઃ કથય વૃત્તાન્તમ્ ઇતિ તેનોદિતં તતઃ ॥

રાજ્ઞા માનસવેગેન ચક્રવર્તી નભસ્તલાત્
પાતિતો ઽન્ધતમે કૂપે સ્વવીર્યાચ્ ચોત્થિતસ્ તતઃ ॥

વેગવત્ય્ અપિ સક્રોધા જિત્વા ભ્રાતરમ્ અમ્બરે
ઇયં મત્સહિતાગત્ય ગતા રાજાવરોધનમ્ ॥

યુવરાજો ઽપિ ચમ્પાયાં વીણાદત્તકવેશ્મનિ
સુખં તિષ્ઠતિ મા ભૂત્ તદ્ વિશઙ્કા ભવતામ્ ઇતિ ॥

માતરૌ પુત્ર પશ્યેતિ સમાદિષ્ટો મહીભુજા
સ મયા સહિતો ગત્વા દેવ્યૌ દૂરાદ્ અવન્દત ॥

ક્ષણં ચાન્તઃપુરે સ્થિત્વા નિર્યાતઃ સ મયોદિતઃ
વિસ્તરેણ સખે મહ્યં ભર્તુર્ વૃત્તં નિવેદ્યતામ્ ॥

ભિદ્યન્તે ન રહસ્યાનિ ગુરૂણાં સંનિધૌ તથા
યથાભિન્નરહસ્યાનામ્ અશઙ્કૈઃ સુહૃદામ્ ઇતિ ॥

અથોક્તં તેન યદ્ય્ એવં વિવિક્તે ક્વચિદ્ આસ્યતામ્
ન હીદં શક્યમ્ આખ્યાતું ન શ્રોતું પ્રસ્થિતૈર્ ઇતિ ॥

અથાન્તઃપુરનિર્યૂહે નિરાકૃતમહાજને
આસીનાય સ મે વૃત્તં યુષ્મદ્વૃત્તમ્ અવર્તયત્ ॥

અસ્ત્ય્ અહં યુવરાજેન મોચિતઃ શઙ્કુબન્ધનાત્
તેનૈવ ચ કૃતાનુજ્ઞઃ પ્રાયામ્ અઙ્ગારકં પ્રતિ ॥

ચક્રવર્તિભયાચ્ ચાસૌ ત્યક્તવાન્ કુસુમાલિકામ્
બલવત્સંશ્રયાત્ કેન દુર્બલેન ન ભીયતે ॥

સો ઽહમ્ આદાય વિશ્રબ્ધં ત્વત્સખીમ્ આશ્રમે પિતુઃ
અવસં દિવસાન્ એતાન્ કદાચિત્ કાશ્યપસ્થલે ॥

અદ્ય ચાનુગૃહીતો ઽસ્મિ સ્મરતા ચક્રવર્તિના
સ ચ ગત્વા મયા દૃષ્ટસ્ તિષ્ઠન્ન્ અવટસંકટે ॥

સ ચાવટતટસ્થો મામ્ આજ્ઞયાનુગૃહીતવાન્
યુધ્યામાનાં સહ ભ્રાત્રા રક્ષ વેગવતીમ્ ઇતિ ॥

ઉત્પત્ય ચ મયા દૃષ્ટા નિર્જિતા ભ્રાતૃશાત્રવા
ઉત્ખાતનિજરાગેવ યોગિનીચક્રવર્તિની ॥

સા તુ માં પ્રણતં દૂરાદ્ આજ્ઞાપિતવતી લઘુ
ભ્રાતઃ પ્રજ્ઞપ્તિમ્ આવર્ત્ય સ્વામી વિજ્ઞાયતામ્ ઇતિ ॥

તાં વિજ્ઞાપિતવાન્ અસ્મિ દેવિ ચમ્પાનિવાસિનઃ
ભવને દત્તકસ્યાસ્તે તત્ર સંભાવ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથ દૂરેણ માં જિત્વા વેગાદ્ વેગવતી ગતા
પ્રાવૃડ્જડમ્ ઇવામ્ભોદં સમીરણપરંપરા ॥

પ્રાપ્ય ચાતિચિરાચ્ ચમ્પામ્ અહં દત્તકવેશ્મનિ
દૃષ્ટવાન્ માનુષાદૃશ્યાં દેવીં દેવસ્ય સંનિધૌ ॥

નાગભોગાઙ્કપર્યઙ્કે નિષણ્ણં ચ નભઃપતિમ્
જગત્પતિમ્ ઇવાનન્ત ભુજઙ્ગોત્સઙ્ગશાયિનમ્ ॥

પૃષ્ટશ્ ચ યુવરાજેન સાદરેણૈવ દત્તકઃ
રૂપં ગન્ધર્વદત્તાયાઃ કીદૃગ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતામ્ ઇતિ ॥

વેગવત્યા તતઃ ક્રોધ દૈન્યવૈલક્ષ્યધૂમ્રયા
પશ્યામિતગતે ભર્તુર્ આચારમ્ ઇતિ ભાષિતમ્ ॥

વર્ણિતં દત્તકેનાપિ રૂપં તસ્યાસ્ તથા યથા
સદ્યો વિકસિતં ભર્તુર્ દેવ્યાસ્ તુ મ્લાનમ્ આનનમ્ ॥

અથોક્તં શનકૈર્ ભર્ત્રા દત્તકઃ કૂપકચ્છપઃ
યેન ગન્ધર્વદત્તાયા રૂપમ્ એષ પ્રશંસતિ ॥

યદિ પશ્યેદ્ અયં મુગ્ધઃ પ્રિયાં મદનમઞ્જુકામ્
દૂરે ગન્ધર્વદત્તાસ્તાં રમ્ભામ્ અપિ ન વર્ણયેત્ ॥

ઉક્તશ્ ચાર્યદુહિત્રાહં કમ્પયિત્વા શનૈઃ શિરઃ
બહુ શ્રોતવ્યમ્ અત્રાસ્તિ નિપુણં શ્રૂયતામ્ ઇતિ ॥

પુનર્ અપ્ય્ ઉક્તવાન્ સ્વામી સા તથાપિ પ્રિયા પ્રિયા
પ્રિયાં વેગવતીં પ્રાપ્ય યત્ સત્યં વિસ્મૃતૈવ મે ॥

તતઃ સદ્યસ્ તદઙ્ગાનિ લજ્જામુકુલિતાન્ય્ અપિ
અદ્રાક્ષં વિકસન્તીવ તુઙ્ગીભૂતૈસ્ તનૂરુહૈઃ ॥

ઉક્તશ્ ચાસ્મિ તયા સ્મિત્વા ભ્રાતર્ ગચ્છાવ સંપ્રતિ
યાવન્નાપરમ્ એતેન કિંચિદ્ દુર્વચ ઉચ્યતે ॥

એકેન પટુનાનેકં દૂષ્યતે મધુરં વચઃ
વિષતોયલવેનેવ દુગ્ધકુણ્ડમ્ ઉરૂદરમ્ ॥

યાવત્યા વેલયા દેવ્યા વાક્યમ્ ઇત્યાદિ કલ્પિતમ્
દેવઃ સંચિન્ત્ય તાવત્યા પશ્ચાદ્ ઊહિતવાન્ ઇદમ્ ॥

યથા પ્રાપ્ય દ્વિતીયાં મે વિસ્મૃતા પ્રથમા પ્રિયા
તૃતીયાયાસ્ તથ પ્રાપ્ત્યા દ્વિતીયા વિસ્મરિષ્યતે ॥

કાવ્યસ્ત્રીવસ્ત્રચન્દ્રેષુ પ્રાયેણ વિગુણેષ્વ્ અપિ
અપુરાણેષુ રજ્યન્તે સ્વભાવાદ્ એવ જન્તવઃ ॥

તેન ગન્ધર્વદત્તાયાઃ શુલ્કં સંપાદ્યતામ્ અહમ્
પ્રસહ્ય સ્વીકરિષ્યામિ કૃષ્ણામ્ ઇવ ધનંજયઃ ॥

ઇતિ દારુણયા પત્યુર્ ઇયં વાચા વિમોહિતા
દૃષ્ટ્યા દૃષ્ટિવિષસ્યેવ નિશ્ચેષ્ટા વસુધામ્ અગાત્ ॥

તતઃ કિંકાર્યમૂઢેન મયા કથમ્ અપિ પ્રભુઃ
પ્રતીકારશતાવધ્યં વૃત્તાન્તં તં ન બોધિતઃ ॥

ઉત્થાય ચ સસંજ્ઞેયં દિવમ્ ઉત્પત્ય ભાષતે
વન્દમાના ગુરોઃ પાદાન્ ક્ષપયામિ શરીરકમ્ ॥

અથવા કુરુ બન્ધુત્વં ભ્રાતઃ કાષ્ઠાનિ સંહર
રાજદ્વારે શ્મશાને વા યસ્ તિષ્ઠતિ સ બાન્ધવઃ ॥

દુઃખાનિ હ્ય્ અનુભૂયન્તે સશરીરૈઃ શરીરિભિઃ
દુઃખાધિકરણં તન્ મે શરીરં દહ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયોક્તેયં ક્વ દેવસ્ય દેવી વેગવતઃ સુતા
ક્વ ચાસદૃશમ્ એતત્ તે વદનાન્ નિર્ગતં વચઃ ॥

યદિ ત્યક્તશરીરાણાં શરીરં ન પુનર્ ભવેત્
તતો નૈવ વિરુધ્યેરન્ નાત્માનૈર્ આત્મ્યવાદિભિઃ ॥

ચિત્તવૃત્તિનિરોધેન યત્ ખિન્નૈર્ મોક્ષુભિશ્ ચિરમ્
મુસ્તાગ્રન્થિપ્રમાણેન તદ્ વિષેણૈવ લભ્યતે ॥

તસ્માન્ નાસ્તિક્યમ્ ઉજ્ઝિત્વા સર્વસર્વજ્ઞનિન્દિતમ્
ધર્માધિકરણં દેવિ શરીરં પાલ્યતામ્ ઇતિ ॥

તયા તુ સર્વમ્ એવેદમ્ અશ્રુત્વા શૂન્યચેતસા
નનુ સંહર દારૂણિ કિં ચિરેણેતિ ભાષિતમ્ ॥

મયોક્તં યદિ યુષ્માકમ્ અયં ચેતસિ નિશ્ચયઃ
અહમ્ એવ તતઃ પૂર્વં પ્રવિશામિ ચિતામ્ ઇતિ ॥

અથાહં પરુષાલાપમ્ ઉક્તઃ કુપિતયા તયા
મામ્ અનુમ્રિયમાણસ્ ત્વમ્ ઉચ્યસે કિં જનૈર્ ઇતિ ॥

અથૈનામ્ ઉક્તવાન્ અસ્મિ સત્યમ્ એતદ્ વિરુધ્યતે
જીવિતં તુ મહાદોષં તથા ચ શ્રૂયતાં કથા ॥

અસ્યાસ્ ત્વ્ આકાશએ આસાનો દુઃશ્લિષ્ટાલાપકર્પટામ્
ચિત્તમ્ આક્ષિપ્તવાન્ અસ્મિ કથાકન્થાં પ્રસારયન્ ॥

અસ્તિ ભાગીરથીકચ્છઃ પ્રાંશુકાશશરાકારઃ
બદરીખદિરપ્રાય કાન્તારતરુદુર્ગમઃ ॥

સ્ફીતસીમાન્તલુણ્ઠાકાઃ ખડ્ગિશમ્બરતસ્કરાઃ
દુર્ગરાજં યમ્ આશ્રિત્ય રાજભ્યો ઽપિ ન બિભ્યતિ ॥

પ્રભાવાદ્ યસ્ય શાર્દૂલૈર્ વિરલીકૃતગોકુલૈઃ
ગોષ્ઠશ્વા ઇવ ગાયન્તે મત્તા મૃગયુદન્તિનઃ ॥

યચ્ ચ ઘર્માન્તવાદાગ્નિ જ્વાલાજનિતવેદનમ્
પયઃશ્વેતપયઃપૂરૈર્ નિર્વાપયતિ જાહ્નવી ॥

તત્રાન્યત્ર શરસ્તમ્બે બદરીઝાટવેષ્ટિતે
બિલં કૃત્વા શતદ્વારમ્ ઉવાસ કિલ મૂષિક ॥

વાનેયૈઃ પાવનૈર્ અન્નૈર્ જાહ્નવીયૈશ્ ચ વારિભિઃ
સ ભૃત્યાન્ બિભરામ્ આસ વૈખાનસ ઇવાશ્રમે ॥

કદાચિત્ પ્રોષિતે તસ્મિન્ન્ આહારાહારકાઙ્ક્ષિણિ
ગૃહમ્ અસ્યાગમન્ મિત્રમ્ આખુર્ નગરગોચરઃ ॥

આસીનશ્ ચાર્ઘ્યપાદ્યાભ્યામ્ અસૌ મૂષિકયાર્ચિતઃ
તામ્ અપૃચ્છત્ ક્વ યાતો નઃ સખા સખિ ભવેદ્ ઇતિ ॥

તયાહારાર્હ્તમ્ ઇત્ય્ ઉક્તે પ્રસ્થિતં તમ્ ઉવાચ સા
અયમ્ આયાતિ તે ભ્રાતા સુમુહૂર્તમ્ ઉદીક્ષ્યતામ્ ॥

અસત્કારે ગૃહાદ્ યાતે કૃતઘ્ને ઽપિ સ તે સખા
નિદ્રાહારાભિલાષાભ્યાં સપ્તરાત્રં વિયુજ્યતે ॥

ત્વં પુનસ્ તસ્ય મિત્રં ચ ચિરાચ્ ચ ગૃહમ્ આગતઃ
નિરાતિથ્યશ્ ચ યામીતિ વૃષસ્ ત્વમ્ અવિષાણકઃ ॥

યાવચ્ ચેયં કથા તાવન્ નિર્ગ્રન્થાઙ્ગમલીમસૈઃ
ધૂમૈર્ ધૂસરિતો ભાનુઃ સ્વર્ભાનુતિમિરૈર્ ઇવ ॥

અનન્તરં ચ સાઙ્ગાર ભસ્મસંતાનહારિણઃ
અપવન્ત નભસ્વન્તો ગઙ્ગાતાણ્ડવહેતવઃ ॥

તતઃ પૃષતગોકર્ણ પરંપરપરંપરાઃ
લઙ્ઘિતોદ્ભ્રાન્તશાર્દૂલાઃ પ્રાધાવન્ન્ અભિ જાહ્નવીમ્ ॥

અથાસૌ મૂષિકઃ પાપસ્ તામ્ આમન્ત્ર્ય સસંભ્રમઃ
અપગન્તુમ્ ઉપક્રાન્તસ્ તયા સંભ્રાન્તયોદિતઃ ॥

અહો નગરવાસિત્વં દેવરેણ પ્રકાશિતમ્
મહાસાહસમ્ આરબ્ધમ્ આત્માનં યેન રક્ષતા ॥

નાગરાઃ કિલ ભાષન્તે ધર્માર્થગ્રન્થકોવિદાઃ
આત્માર્થે સકલાં જહ્યાત્ પણ્ડિતઃ પૃથિવીમ્ ઇતિ ॥

ત્વદીયેન તુ મિત્રેણ મિત્રામિત્રા વિપદ્ગતાઃ
શરીરનિરપેક્ષેણ સ્વગુણા ઇવ રક્ષિતાઃ ॥

અથ વા કૃતમ્ આલાપૈર્ અકાલો ઽયમ્ ઉદાસિતુમ્
દાવદાહભયાદ્ બાલાન્ પરિત્રાયસ્વ પુત્રકાન્ ॥

બહૂન્ એતાન્ અહં મુગ્ધાન્ અનુન્મીલિતલોચનાન્
પઞ્ચરાત્રપ્રસૂતત્વાત્ સંચારયિતુમ્ અક્ષમા ॥

ત્વં પુનઃ પુરુષઃ શક્તઃ પ્રિયાપત્યશ્ ચ યત્નતઃ
તુઙ્ગગઙ્ગાતટીં યેન સંચારય સુતાન્ ઇતિ ॥

સ તુ પાપાખુર્ આલમ્બ્ય સંભ્રાન્તવ્યાઘ્રવાલધિમ્
મુષિકામ્ અવકર્ણ્યૈવ ગઙ્ગારોધઃ પરાગમત્ ॥

તતઃ પાષાણવર્ષસ્ય પતતઃ કુટ્ટિમેષ્વ્ ઇવ
ઉત્થિતઃ પરિતઃ કચ્છં પટુઃ પટપટાધ્વનિઃ ॥

અથાલોચ્ય બુભુક્ષોસ્ તં કક્ષં કક્ષં વિભાવસોઃ
સર્વં જ્વાલાચ્ છલેનાઙ્ગં જિહ્વામયમ્ ઇવાભવત્ ॥

દાવકાલાનલઃ સ્તમ્બ કક્ષસંસારમ્ આયતમ્
દગ્ધ્વા નિરિન્ધનઃ શાન્તઃ પ્રાપ્ય ગઙ્ગાતટામ્બરમ્ ॥

તતઃ પટુમરુદ્વ્યસ્ત ભમ્સસ્કન્ધવસુંધરઃ
ક્ષણેન દદૃશે કચ્છઃ પ્રાંશુવલ્મીકસંકુલઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ ઈદૃશે કાલે શઙ્કાગ્રસ્તઃ સ મૂષિકઃ
અનુમાય ચિરાચ્ ચિહ્નૈર્ આજગામ સ્વમ્ આલયમ્ ॥

તત્રાપશ્યત્ તતઃ કાન્તામ્ અન્તર્ગૃહમ્ અચેતનામ્
જ્વાલાવ્યતિકરોષ્ણાભિર્ ઉત્સ્વિન્નાં ધૂમવર્તિભિઃ ॥

સર્વાન્ આલિઙ્ગ્ય સર્વાઙ્ગૈઃ શાવકાન્ ગતજીવકાન્
દીર્ઘનિદ્રામ્ ઉપાસીનામ્ અસંમીલિતલોચનાન્ ॥

અથ મૂઢશ્ ચિરં સ્થિત્વા પ્રબુદ્ધો વિલલાપ સઃ
વિલાપૈકવિનોદા હિ બન્ધુવ્યસનપીડિતાઃ ॥

મહાભૂતાનિ ભૂતાનિ ભૂતાનાં ભૂતયે કિલ
મહાભૂતેન ભૂતાઙ્ગે ભવતા કિમ્ ઇદં કૃતમ્ ॥

વરં બ્રહ્મવધાદીનિ પાતકાનિ મહાન્ત્ય્ અપિ
ન પુનર્ યત્ ત્વયા પાપ દુષ્કરં દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥

નનુ બ્રહ્મવધાદીનિ યાન્તિ નિષ્કૃતિભિઃ ક્ષયમ્
શરણાગતબાલસ્ત્રી કૃતહત્યાસ્ તુ દુઃક્ષયાઃ ॥

યસ્માન્ નિષ્કરુણેનેદં દગ્ધમ્ આખુકુલં ત્વયા
દશજન્મસહસ્રાણિ તસ્માદ્ આખુર્ ભવિષ્યસિ ॥

અથ વા નિર્દહત્વ્ એષ દીપ્તશાપહુતાશનઃ
તમ્ એવ ચપલં યેન સર્વભક્ષઃ કૃતો ભવાન્ ॥

ઇત્યાદિ વિલપન્તં તં સમેત્ય સ સુહૃદ્ ધ્રુવઃ
મૂષિકૈર્ અપરૈઃ સાર્ધમ્ અલીકમ્ અવદદ્ વચઃ ॥

સ્વયમ્ એવ સખે સખ્યા સ્ત્રીત્વાદ્ વામસ્વભાવયા
મયિ પ્રાર્થયમાને ઽપિ કુટુમ્બમ્ અવસાદિતમ્ ॥

દશકૃત્વો મયોક્તેયં ભવતી સહિતા મયા
ગઙ્ગાકૂલં ત્રિભિર્ વારૈઃ શાવકાન્ નયતામ્ ઇતિ ॥

અસંભ્રાન્તા ચ મામ્ આહ કાતરાણાં ભવાદૃશામ્
અપાયશતદર્શિન્યઃ સ્વચ્છવૃત્તે ઽપિ બુદ્ધયઃ ॥

વેતસ્વન્નડ્વલોપાન્તમ્ અન્તરે પલ્વલં મહત્
નીલાવિરલપર્ણાશ્ ચ જમ્બૂવઞ્જુલરાજયઃ ॥

ન ચાગ્નેર્ અસ્તિ સામર્થ્યમ્ અદાહ્યં દગ્ધુમ્ ઈદૃશમ્
સો ઽતિદૂરેણ વિચ્છિન્નઃ કથમ્ અસ્માન્ દહેદ્ ઇતિ ॥

સ તુ મિત્રીયમાણસ્ તં ચિરમ્ આલોક્ય પૃષ્ટવાન્
એવમ્ ઉક્તઃ પ્રજાવત્યા ભવાન્ કિં કૃતવાન્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં વામશીલત્વાદ્ યદેયં પ્રત્યવસ્થિતા
નિષ્પ્રત્યાશસ્ તદા પ્રાણાન્ અહં રક્ષિતવાન્ ઇતિ ॥

લજ્જમાને નતે તસ્મિન્ સ્થિતે ઽસાધાવધોમુખે
આખુર્ અન્યતમસ્ તેષાં તમ્ અસાધુમ્ અભાષત ॥

તુષાન્ ગોપયતા ત્યક્તાઃ પ્રાજ્ઞેન કલમાસ્ ત્વયા
રક્ષતા સુત્યજાન્ પ્રાણાંસ્ ત્યક્તા યદ્ દુસ્ત્યજા ગુણાઃ ॥

પ્રાણાનાં ચ ગુણાનાં ચ વિશેષઃ સ્યાત્ કિયાન્ ઇતિ
મીમાંસિત્વા ચિરં દેવાઃ સામ્યમ્ એષામ્ અકલ્પયન્ ॥

તાન્ પ્રજાપતિર્ આહૈત્ય મા કૃધ્વં વિષમં સમમ્
તરંગતરલાઃ પ્રાણા ગુણા મેરુસ્થિરા ઇતિ ॥

અથ વા મૃત એવ ત્વમ્ ઉત્ક્રાન્તં પશ્ય તે યશઃ
અયશોમરણાત્ ત્રસ્તા યશોજીવા હિ સાધવઃ ॥

સખે સાવાગ્નિના દગ્ધં ત્વત્કુટુમ્બં મમાગ્રતઃ
અહં જીવિત ઇત્ય્ એતત્ કો બ્રૂયાન્ મૂષિકાદ્ ઋતે ॥

ઇતિ તે તમ્ ઉપાલભ્ય પરિસંસ્થાપ્ય ચેતરમ્
કુટુમ્બં ચાસ્ય સંસ્કૃત્ય પ્રતિજગ્મુર્ યથાગતમ્ ॥

સ ચાખુર્ મૂષિકશ્રેણ્યા તસ્માદ્ આરભ્ય વાસરાત્
આસનસ્થાનસંભાષા સંભોગૈર્ વર્જિતઃ કૃતઃ ॥

અહં તુ સ્વામિનીં દૃષ્ટ્વા પવિત્રિતચિતાનલામ્
અક્ષતાઙ્ગઃ સ્વયં મન્દઃ કિં વક્ષ્યામિ પુરઃ પ્રભોઃ ॥

ચતુર્વર્ગસ્ય ધર્માદેર્ હેતુઃ સાધુસમાગમઃ
સાધુભિર્ વર્જ્યમાનસ્ય નષ્ટમ્ એતચ્ ચતુષ્ટયમ્ ॥

તદ્ ગરિષ્ઠાદ્ અતો દોષાલ્ લઘિષ્ઠં મરણં મયા
અઙ્ગીકૃતમ્ અલં પ્રાણૈર્ અકીર્તિમલિનૈર્ ઇતિ ॥

યાવચ્ ચ સમયં બદ્ધ્વા કથા પરિસમાપ્યતે
તાવદ્ આવામ્ અનુપ્રાપ્તાવ્ આસ્થાનં ભવતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સ સત્કૃતો રાજ્ઞા વસનાભરણાદિભિઃ
પ્રીતઃ પ્રીતં મહીપાલં પ્રણિપત્ય તિરો ઽભવત્ ॥

તત્રાચિરગતે દેવં સેનાપતિર્ અભાષત
તન્ત્રેણ સહ ગચ્છન્તુ ચમ્પાં હરિશિખાદયઃ ॥

રાજપુત્રસ્ય નાગન્તું ન સ્થાતું તત્ર યુજ્યતે
પાન્થસ્યેવાસહાયસ્ય પુરાધિષ્ઠાનવાસિનઃ ॥

શતાનિ પઞ્ચ નાગાનામ્ અભ્યસ્તાસ્ત્રનિષાદિનામ્
તાવન્ત્ય્ એવ સહસ્રાણિ તાદૃશામ્ એવ વાજિનામ્ ॥

પત્તયશ્ ચ પ્રતિષ્ઠન્તાં વાજિસંખ્યાચતુર્ગુણાઃ
પત્તિરક્ષ્યા હિ માતઙ્ગાઃ કર્મણ્યાઃ સમરેષ્વ્ ઇતિ ॥

પ્રાપ્તકાલમ્ ઇદં સ્તુત્વા રાજા સેનાપતેર્ વચઃ
તન્ત્રેણ સાહિતાન્ અસ્માન્ પ્રાહિણોદ્ યુષ્મદન્તિકમ્ ॥

અથ વિન્ધ્યાચલચ્છાયાં ગુઞ્જદ્વાનરકુઞ્જરામ્
આક્રામન્તઃ પ્રયામઃ સ્મ સ્વચ્છશૈલસરિજ્જલામ્ ॥

સંનિવિષ્ટં ચ તત્ તન્ત્રમ્ અન્યસ્મિન્ વિન્ધ્યસાનુષુ
ધ્વનત્પટહશૃઙ્ગં ચ ચૌરચક્રમ્ ઉપાગતમ્ ॥

અદૃષ્ટતરુપાષાણ શકુન્તમૃગચારણઃ
દૃષ્ટઃ પુલીન્દ્રભાવેન વિન્ધ્યઃ પરિણમન્ન્ ઇવ ॥

તતઃ પુલિન્દ્રકોદણ્ડ ષણ્ડમુક્તૈઃ શિલીમુખૈઃ
સંતતૈર્ વયમ્ આક્રાન્તાઃ શલભૈર્ ઇવ શાલયઃ ॥

અથ નાગાધિરૂઢેન સૈનાપત્યેન તત્ કૃતમ્
પ્રત્યક્ષમ્ અપિ યદ્ દૃષ્ટં ન કશ્ચિત્ સમભાવયત્ ॥

તત્કરભ્રમિતપ્રાસ ચક્રપ્રાન્તપરાગતાઃ
પરાવૃત્ય પરાન્ એવ પરાઘ્નન્પરમાર્ગણાઃ ॥

ભ્રાન્તકુન્તપરિક્ષિપ્તં ન શરીરમ્ અદૃશ્યત
તસ્ય બાહુસહસ્રં તુ ફલેન સમભાવ્યત ॥

આક્રાન્તચતુરાશેષુ વિન્ધ્યકાન્તારવાસિષુ
તદ્વિસૃષ્ટાન્ અપશ્યામ યુગપત્ પતતઃ શરાન્ ॥

સ્ફુરત્કિરણનિસ્ત્રિંશ પાણિર્ યૌગન્ધરાયણિઃ
દૃષ્ટઃ સર્વેણ સર્વેષાં પુલીન્દ્રાણાં પુરઃ સ્થિતઃ ॥

સર્વથાનેન સંદૃષ્ટં પરચક્રમ્ ઉદાયુધમ્
તદાસન્નવિમાનસ્થૈર્ દૃષ્ટમ્ અપ્સરસાં ગણૈઃ ॥

પ્રતિપક્ષક્ષયં ઘોરમ્ અકરોત્ તં તપન્તકઃ
કૃતબ્રહ્માસ્ત્રમોક્ષેણ દ્રોણેનાપિ ન યઃ કૃતઃ ॥

મયાપિ સતુરંગેણ તત્ર તત્રાભિધાવતા
નિષ્પ્રયોજનયત્નેન સ્વે પરે ચોપહાસિતાઃ ॥

તતસ્ તસ્કરચક્રેણ વ્યતિભિન્નં ભવદ્બલમ્
નીહારનિકરેણેવ ભાસ્વત્કરકદમ્બકમ્ ॥

એતસ્મિન્ન્ આકુલે કાલે શાલસ્કન્ધાવૃતઃ પરઃ
દૃઢં મર્મણિ બાણેન મત્તુરંગમ્ અતાડયત્ ॥

તુરંગસ્ તુ તથા પાદ તાડનાન્ય્ અવિચિન્તયન્
સ્થાણુપાષાણગર્તાંશ્ ચ યથાવેગમ્ અધાવત ॥

દિનાન્તેન ચ નિર્ગત્ય ગહનાદ્ વિન્ધ્યકાનનાત્
સ્થિત એવામુચત્ પ્રાણાન્ પશ્ચાત્ કાયમ્ અપાતયત્ ॥

તતઃ સંહૃત્ય દારૂણિ ગુરૂણિ ચ બહૂનિ ચ
તસ્યાનુષ્થિતવાન્ અસ્મિ સંસ્કારં સોદકક્રિયમ્ ॥

દિઙ્મોહભ્રાન્તચેતાશ્ ચ પ્રાંશુમ્ આરુહ્ય શાખિનમ્
એતં ગ્રામકમ્ અદ્રાક્ષમ્ આરાદ્ આકુલગોકુલમ્ ॥

આગતશ્ ચાહમ્ એતેન સાધુનારાધિતસ્ તથા
યથા ગુરુર્ યથા દેવો યથા રાજા યથાવ્ વરઃ ॥

તં ચ તસ્કરસેનાન્યમ્ અઘ્નન્ હરિશિખાદયઃ
ઇતિ મહ્યમ્ ઇયં વાર્ત્તા કથિતા પથિકૈર્ ઇતિ ॥

કાન્તાસુહૃદ્ગુણકથાશ્રવણોત્સુકસ્ય રમ્યા વિનિદ્રનયનસ્ય ગતા મમાસૌ
સર્વેન્દ્રિયાર્થજનિતાનિ હિ સેવ્યમાના દીર્ઘાસ્વવૃત્તિર્ ઇવ હન્તિ સુખાનિ નિદ્રા ॥