બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 18

ગન્ધર્વદત્તયા સાર્ધં દિવસાન્ દત્તકેન ચ
યથા રતિવસન્તાભ્યાં સ્મરઃ સુખમ્ અયાપયમ્ ॥

અથ ગન્ધર્વદત્તાયાં ગતાયાં વન્દિતું ગુરૂન્
સાનુદાસો નમસ્કૃત્ય વદતિ સ્મ કૃતાસનઃ ॥

યુષ્માકં હિ સવર્ણેયમ્ ઉત્કૃષ્તા વેતિ યન્ મયા
યૂયં વિજ્ઞાપિતાઃ પૂર્વં તદ્ એતદ્ અવધીયતામ્ ॥

આસીદ્ ઇહૈવ ચમ્પાયાં મિત્રવર્મેતિ વાણિજઃ
નામિત્રો નાપિ મધ્યસ્થઃ સાધોર્ યસ્યાભવદ્ ભુવિ ॥

તસ્ય મિત્રવતી નામ નામ્ના સુસદૃશી પ્રિયા
ભાર્યા મૈત્રીવ સાધોર્ યા શત્રોર્ અપિ હિતૈષિણી ॥

તયોર્ ગુણવતોઃ પુત્રં ગુણવન્તમ્ અવિન્દતોઃ
અપુત્રાન્ આત્મનઃ પૌરાઃ સપુત્રાન્ અપિ મેનિરે ॥

એકદા પિણ્ડપાતાય સાનુર્ નામ દિગમ્બરઃ
ત્રિરાત્રક્ષપણક્ષમો વર્ધમાન ઇવાગતઃ ॥

દંપતિભ્યામ્ અસૌ તાભ્યાં ક્રીતાભ્યાં પ્રીણિતસ્ તથા
અપૃષ્ટો ઽપિ યથાચષ્ટ ધર્માન્ ઋષભભાષિતાન્ ॥

પ્રશ્નાદિગ્રન્થસારજ્ઞશ્ ચિત્તં બુદ્ધ્વા તયોર્ અસૌ
આદિદેશ સ્ફુટદેશો ભાવિનં ગુણિનં સુતમ્ ॥

યશ્ ચ પુત્રસ્ તયોર્ જાતસ્ તસ્ય નામાકરોત્ પિતા
આદિષ્ટઃ સાનુના યત્ તત્ સાનુદાસો ભવત્વ્ ઇતિ ॥

એકપુત્રો ઽપ્ય્ અસૌ પિત્રા દુર્લભત્વાચ્ ચ વલ્લભઃ
વિદ્યાઃ શિક્ષયતા નીતો બાલલીલાનભિજ્ઞાતામ્ ॥

ઉપાધ્યાયૈ.શ્ ચ સોત્સાહૈર્ વિનીતઃ સ તથા યથા
સ્વદારાન્ એવ સવ્રીડઃ પરદારાન્ અમન્યત ॥

તેનાતિવિનયેનાસ્ય લોકબાહ્યેન પાર્થિવઃ
પિતરૌ સુહૃદો દારા ન કશ્ચિન્ નાકુલીકૃતઃ ॥

આદિષ્ટઃ સાનુના યો ઽસૌ તયોઃ પુત્રઃ સુવૃત્તયોઃ
અહમ્ એવ સ વો દાસઃ સાનુદાસસ્ તથાગુણઃ ॥

મમ તુ ધ્રુવકો નામ ધ્રુવમૈત્રીસુખઃ સખા
સ ચ મામ્ અબ્રવીન્ મિત્ર ક્રિયતાં તદ્ બ્રવીમિ યત્ ॥

ઉદ્યાનનલિનીકૂલે સદારાઃ સુહૃદસ્ તવ
અનુભૂતજલક્રીડાઃ ખાદન્તિ ચ પિબન્તિ ચ ॥

ભવતાપિ સદારેણ તત્ર ગત્વા મયા સહ
સાફલ્યં ક્રિયતામ્ અદ્ય રૂપયૌવનજન્મનામ્ ॥

ધર્માર્થયોઃ ફલં યેન સુખમ્ એવ નિરાકૃતમ્
વિફલીકૃતધર્માર્થાત્ પાપકર્મા કુતસ્ તતઃ ॥

જન્માન્તરસુખપ્રાપ્ત્યૈ યશ્ ચ ધર્મં નિષેવતે
ત્યક્તદૃષ્ટસુખઃ સો ઽપિ વદ કો નામ પણ્ડિતઃ ॥

ન ચાપિ સ્વાર્થસિદ્ધ્યર્થં મયા ત્વં વિપ્રલભ્યસે
તથા હિ ભીમસેનસ્ય વાક્યમ્ આકર્ણ્યતાં યથા ॥

પ્રત્યુપસ્થિતકાલસ્ય સુખસ્ય પરિવર્જનમ્
અનાગતસુખાશા ચ નૈષ બુદ્ધિમતાં નયઃ ॥

મયા તુ સ વિહસ્યોક્તસ્ તુચ્છએ એવ પ્રયોજને
ઇદં સંરમ્ભગામ્ભીર્યં શઙ્કામ્ ઇવ કરોતિ સઃ ॥

યદિ પીતં ન વા પીતં સ્વદારસહિતૈર્ મધુ
લાભઃ કસ્ તત્ર હાનિર્ વા રાગો ઽયમ્ અભિવાસિતઃ ॥

રાગાગ્નિઃ પ્રાણિનાં પ્રાયઃ પ્રકૃત્યૈવ પ્રદીપ્યતે
તમ્ ઇન્ધયતિ યન્ મિત્ર તત્ર કિં નામ પૌરુષમ્ ॥

યસ્ તં વિષયસંકલ્પ સર્પિરિન્ધનમ્ ઉદ્ધતમ્
વૈરાગ્યવચનામ્ભોભિર્ નિર્વાપયતિ સ ક્ષમઃ ॥

ફલં યદિ ચ ધર્મસ્ય સુખમ્ ઈદૃશમ્ ઇષ્યતે
ધર્મસ્યાભવનિર્ભૂયાત્ તત્ફલસ્ય સુખસ્ય ચ ॥

યાં યથાસુખમ્ આસીનામ્ અશ્નન્તીં ચ સ્ત્રિયં પ્રતિ
નેક્ષ્યતે પ્રતિષેધાત્ સા કથમ્ એવં વિડમ્બ્યતે ॥

ગોષ્ઠીમણ્ડલમધ્યસ્થા મદોપહતચેતના
વિષમૂર્ચ્છાપરીતેવ ભર્તુર્ ભાર્યા વિડમ્બના ॥

અથ વા ગચ્છતુ ભવાન્ યથાસુખમ્ અહં પુનઃ
ન યાસ્યામિ ન ધાસ્યામિ દારૈઃ સહ સભામ્ ઇતિ ॥

સ તતઃ સ્થિરસંકલ્પં માં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યવસ્થિતમ્
હસ્તે સસ્મિતમ્ આલમ્બ્ય સવિષાદ ઇવાવદત્ ॥

સુહૃદામ્ અગ્રતઃ કૃત્વા પ્રતિજ્ઞામ્ અહમ્ આગતઃ
સાનુદાસો ઽયમ્ આનીતઃ સદારો દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

તેનોપહસિતસ્યોચ્ચૈઃ સુહૃદ્ભિર્ વદનં મમ
પ્રતિજ્ઞાખણ્ડનમ્લાનં કથં શક્ષ્યસિ વીક્ષિતુમ્ ॥

તત્ પ્રસીદાસતાં નામ દારા યદિ વિરુધ્યતે
ત્વયૈકેન પ્રતિજ્ઞાયાઃ સાફલ્યમ્ ઉપપાદ્યતામ્ ॥

સદોષં યદિ પાનં ચ સ્વયં મા સ્મ પિબસ્ તતઃ
સુહૃદઃ પિબતઃ પશ્ય સદારતનયાન્ ઇતિ ॥

તતસ્ તત્સહિતો ગત્વા પુરોપવનપદ્મિનીમ્
તાં તદા દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ સકલત્રાં સુહૃત્સભામ્ ॥

નિન્દિતેન્દ્રાયુધચ્છાયૈઃ કુસુમાભરણામ્બરૈઃ
ક્ષિપ્તામ્ભઃપદ્મિનીચ્છાયાં સ્થલીકમલિનીમ્ ઇવ ॥

તતઃ સમઞ્જરીજાલૈર્ માધવીચૂતપલ્લવૈઃ
કલ્પિતં ધ્રુવકો મહ્યમ્ ઉચ્ચમ્ આહરદ્ આસનમ્ ॥

અપશ્યં તત્ર ચાસીનઃ સુહૃદઃ પાયિતપ્રિયાન્
પિબતશ્ ચ મધુ પ્રીત પ્રિયાકરતલાર્પિતમ્ ॥

ક્વચિદ્ વસન્તરાગં ચ વેણુતન્ત્રીરુતાન્વિતમ્
ગીયમાનં શૃણોમિ સ્મ રુદન્તાશ્ ચાલિકોકિલાઃ ॥

હિત્વા કુરબકાગ્રાણિ વર્ણસંસ્થાનચારુષુ
પતિતાઃ કર્ણિકારેષુ લૂનનાસા ઇવાલિનઃ ॥

આમૂલશિખરં ફુલ્લાસ્ તિલકાશોકકિંશુકાઃ
અસારસ્ય હિ જાયન્તે નટસ્યાત્યુત્કટા રસાઃ ॥

અથ કર્દમદિગ્ધાઙ્ગઃ શૈવલાવિલશાટકઃ
ઉત્થિતઃ પુરુષઃ કો ઽપિ સરસઃ સરસસ્ તતઃ ॥

આદાય નલિનીપત્ર પુટં કેનાપિ પૂરિતમ્
ભોઃ પુષ્કરમધુ પ્રાપ્તં મયેતિ ચ મુદાવદત્ ॥

પ્રતિષિદ્ધઃ સ ચૈકેન મૂર્ખ મા ચણ્ડમ્ આરટીઃ
ન પુષ્કરમધુ પ્રાપ્તં ત્વયાનર્થો ઽયમ્ અર્જિતઃ ॥

યદિ તાવદ્ ઇદં સર્વે પિબન્તિ સુહૃદસ્ તતઃ
પરમાણુપ્રમાણો ઽપિ બિન્દુર્ અંશો ન જાયતે ॥

દીયતે યદિ વા રાજ્ઞે દુર્લભં પાર્થિવૈર્ અપિ
અપરં સો ઽપિ યાચેત રત્નગૃદ્ધા હિ પાર્થિવાઃ ॥

તં ચ કર્ણેજપાઃ કેચિદ્ વક્ષ્યન્તિ પ્રિયવાદિનઃ
રાજન્ન્ અપરમ્ અપ્ય્ અસ્તિ તત્ર પ્રાપ્તમ્ ઇદં યતઃ ॥

એતાવદ્ એવ તત્રાસીન્ નાતિરિક્તમ્ ઇતિ બ્રુવન્
અભાવમ્ અતિરિક્તસ્ય કેનોપાયેન સાધયેત્ ॥

ઇતિ પ્રોત્સાહિતઃ પાપૈર્ લબ્ધાસ્વાદશ્ ચ પાર્થિવઃ
હરેત્ સર્વસ્વમ્ અસ્માકં તસ્માત્ તસ્મૈ ન દીયતે ॥

કિં તુ રસ્યતરાસ્વાદં ન ચ મદ્યં યતસ્ તતઃ
ઇદં પુષ્કરમધ્વ્ એષ સાનુદાસઃ પિબત્વ્ ઇતિ ॥

દુર્લભત્વાત્ તતસ્ તસ્ય સુહૃદભ્યર્થનેન ચ
ન ચ મદ્યમ્ ઇતિ શ્રુત્વા પીતવાન્ અસ્મિ તન્ મધુ ॥

આસીચ્ ચ મમ કો નામ ષણ્ણામ્ એષ રસો ભવેત્
લક્ષ્યતે ન હિ સાદૃશ્યમ્ એતસ્ય મધુરાદિભિઃ ॥

ન ચાહં ષડ્ભિર્ આરબ્ધઃ સંહત્ય મધુરાદિભિઃ
સર્વજ્ઞૈર્ અપિ દુર્જ્ઞાના યેનાસ્મિન્ન્ એકશો રસાઃ ॥

તેન મન્યતએ એવાયં સપ્તમઃ સુરસો રસઃ
રસિતે ઽમૃતમ્ અપ્ય્ અસ્મિન્ ગચ્છેદ્ વિરસતામ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તદ્રસગન્ધેન તૃષા ચ ગમિતત્રપઃ
બાધતે માં પિપાસેતિ શનૈર્ ધ્રુવકમ્ અબ્રુવમ્ ॥

તેન દત્તં તુ તત્ પીત્વા સ્વભાવાપોઢમાનસઃ
તત્ પુરોપવનં વેગાચ્ ચક્રવદ્ ભ્રમદ્ અભ્રમમ્ ॥

તતશ્ ચ તારમધુરં દીર્ઘવેણોર્ ઇવોષસિ
દીનમન્થરમ્ અશ્રૌષં પ્રમદાક્રન્દિતધ્વનિમ્ ॥

અથ ગત્વા તમ્ ઉદ્દેશમ્ અપશ્યં માધવીગૃહે
સ્ત્રિયં સાક્ષાદ્ ઇવાસીનાં માધવીવનદેવતામ્ ॥

આખ્યાયિકાકથાકાવ્ય નાટકેષ્વ્ અપિ તાદૃશી
વર્ણ્યમાનાપિ નાસ્માભિઃ કદાચિત્ પ્રમદા શ્રુતા ॥

તતસ્ તામ્ અબ્રવં સામ્ના ભદ્રે યદિ ન દુષ્યતિ
દુઃખસ્યાસ્ય તતો હેતુર્ મહ્યમ્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ ॥

તતો રુદિતસંભિન્નં નીચકૈર્ ઉદિતં તયા
દુઃસહસ્યાસ્ય દુઃખસ્ય નનુ હેતુર્ ભવાન્ ઇતિ ॥

લજ્જાપ્રહ્વશિરસ્કેન તતો નીચૈર્ મયોદિતમ્
યદીદં મત્કૃતં દુઃખં ભીરુ મા ત્વં રુદસ્ તતઃ ॥

યદ્ અનન્તમ્ અનન્તાર્ઘં તન્ મન્યે દ્રવિણં તૃણમ્
શરીરકમ્ અપીદં મે ક્વચિદ્ વ્યાપાર્યતામ્ ઇતિ ॥

અથાવોચદ્ અસૌ સ્મિત્વા હર્ષાશ્રુકલુષેક્ષણા
અનેનૈવ ત્વદીયેન શરીરેણાહમ્ અર્થિની ॥

અહં હિ ગઙ્ગદત્તેતિ યક્ષકન્યા નભશ્ચરી
સંકલ્પજન્મનાનલ્પં સંકલ્પં કારિતા ત્વયિ ॥

તદ્ એહિ ગૃહમ્ અસ્માકં સત્યં મન્ત્રયસે યદિ
શરીરસ્યાસ્ય તે તત્ર વિનિયોગો ભવત્વ્ ઇતિ ॥

કૃષ્યમાણસ્ તયા ચાહં પાણાવ્ આદાય મન્થરમ્
અસુરાન્તઃપુરાકારં પ્રાવિશં ભવનેશ્વરમ્ ॥

તત્રાપશ્યં સ્ત્રિયં ગૌરીં સિતાસિતશિરોરુહામ્
સ્થૂલોદરવલીલેખાં શુદ્ધસૂક્ષ્મામ્બરાવૃતામ્ ॥

સા મામ્ અર્ઘ્યેણ સંભાવ્ય મૂર્દ્ધ્નિ ચાઘ્રાય સાદરમ્
અબ્રવીદ્ અધ્વખિન્નો ઽસિ પુત્ર વિશ્રમ્યતામ્ ઇતિ ॥

આદૃતા ચાદિશત્ પ્રેષ્યાઃ સાનુદાસઃ પિપાસિતઃ
તત્ પુષ્કરમધુ સ્વાદુ શીઘ્રમ્ આનીયતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ ધ્રુવં યક્ષી ગઙ્ગદત્તાન્યથા કુતઃ
ગૃહે પુષ્કરમધ્વ્ અસ્યા દુષ્પ્રાપં માનુષૈર્ ઇતિ ॥

ગન્ધેન પુષ્કરમધુ પ્રભવેણાધિવાસિતમ્
વસન્તકુસુમાકીર્ણં પ્રાવિશં વાસમન્દિરમ્ ॥

પીત્વા ચ પુષ્કરમધુ પ્રીતયા સહિતસ્ તયા
અસ્યૈ પૂર્વપ્રતિજ્ઞાતં સ્વશરીરમ્ ઉપાહરમ્ ॥

સ્વશરીરપ્રદાનેન મહ્યં પૂર્વોપકારિણે
સાપિ પ્રત્યુપકારાય સ્વશરીરં ન્યવેદયત્ ॥

આસીન્ મે યન્ મયા દત્ત્વા શરીરં પુણ્યમ્ અર્જિતમ્
તસ્ય કન્યાશરીરાપ્ત્યા સદ્યઃ પરિણતં ફલમ્ ॥

ઇતિ તત્ર ચિરં સ્થિત્વા પૃચ્છામિ સ્મ પ્રિયાં પ્રિયે
કિમ્ ઇદાનીં સુહૃદ્ગોષ્ઠી કરીતીત્ય્ અથ સાબ્રવીત્ ॥

યદિ તે દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છાસ્તિ મયૈવ સહિતસ્ તતઃ
ગત્વા પશ્ય સુહૃદ્ગોષ્ઠીં મદાતિશયવિહ્વલામ્ ॥

મયાલમ્બિતહસ્તં ત્વાં ન કશ્ચિદ્ અપિ પશ્યતિ
તેનાદૃષ્ટઃ સુહૃદ્ગોષ્ઠ્યા વિશ્રબ્ધઃ પશ્યતામ્ ઇતિ ॥

ગત્વા તતસ્ તદ્ ઉદ્યાનં ગઙ્ગદત્તાવલમ્બિતઃ
પશ્યામિ સ્મ સુહૃદ્ગોષ્ઠીં સ્મિતવ્યાવર્તિતાનનામ્ ॥

અથ સ્વાભાવિકમુખઃ સુહૃત્ કશ્ચિદ્ અભાષત
ન દૃશ્યતે સાનુદાસઃ ક્વ નુ યાતો ભવેદ્ ઇતિ ॥

અપરેણોક્તમ્ આશ્ચર્યમ્ અદૃષ્ટં કિં ન પશ્યસિ
સાનુદાસેન દુઃસાધ્યા સાધિતા યક્ષકન્યકા ॥

યક્ષ્યાવલમ્બિતઃ પાણાવ્ અદૃશ્યો દૃશ્યતામ્ અયમ્
સાનુદાસઃ સુહૃન્મધ્યે વિચરન્ પુણ્યવાન્ ઇતિ ॥

ગઙ્ગદત્તામ્ અથાવોચમ્ અદૃશ્યો યદ્ય્ અહં તતઃ
ભદ્રે કથમ્ અનેનોક્તમ્ અદૃશ્યો દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સંરુધ્યમાનો ઽપિ યત્નેન જનસંસદા
પ્રવૃત્તઃ સહસા હાસઃ સલિલૌઘ ઇવોલ્બણઃ ॥

તેષામ્ અન્યતમો નૃત્યન્ સતાલહસિતધ્વનિઃ
મામ્ અવોચદ્ અદૃશ્યાય યક્ષીભર્ત્રે નમો ઽસ્તુ તે ॥

ક્વ પુષ્કરમધુ ક્વાત્ર દુર્લભા યક્ષકન્યકા
દ્રાક્ષામધુ ત્વયા પીતં સાધિતા ચ વિલાસિની ॥

સર્વથા દુશ્ચિકિત્સો ઽયં ભવતો વિનયામયઃ
સુહૃદ્વૈદ્યગણેનાદ્ય કુશલેન ચિકિત્સિતઃ ॥

સ ભવાન્ ગઙ્ગદત્તાયા ગૃહં યાતુ નિરામયઃ
સુહૃદો ઽપિ કૃતસ્વાર્થાઃ સર્વે યાન્તુ યથાયથમ્ ॥

અહં તુ પુષ્કરમધુ ચ્છદ્મના છલિતો ઽપિ તૈઃ
જ્ઞાતકાન્તાસવસ્વાદો ન તેભ્યઃ કુપિતો ઽભવમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ તે ધીરા યે સ્વભ્યસ્તમધુપ્રિયાઃ
વિદૂષિતમધુસ્પર્શાઃ પ્રવ્રજન્તિ મુમુક્ષવઃ ॥

અહં તુ સકૃદ્ આસ્વાદ્ય પ્રમદામદિરારસમ્
ન પ્રાણિમિ વિના તસ્માદ્ ધિઙ્ નિકૃષ્ટં ચ મામ્ ઇતિ ॥

અથ ગચ્છતિ સ્મ રવિર્ અસ્તભૂધરં વસિતદ્રુમાન્ અધિ શકુન્તપઙ્ક્તયઃ
મદમન્દમ્ આત્મભવનાનિ નાગરાઃ પ્રિયયા સહાહમ્ અપિ તન્નિવેશનમ્ ॥

તત્ર પ્રસન્નયા કાલં પ્રિયયા ચ પ્રસન્નયા
પ્રસન્નો ધ્રુવકાદીનાં સુહૃદામ્ અત્યવાહયમ્ ॥

દશભિર્ દશભિર્ યાતિ સહસ્રૈર્ દિવસવ્યયે
ધનરાશિઃ પરિક્ષીણઃ કાલેન મહતા મહાન્ ॥

કદાચિચ્ ચાહમ્ આહૂય નીતો દારિકયા ગૃહમ્
દુઃશ્રવં શ્રાવિતો માત્રા પિતુઃ સ્વર્ગાધિરોહણમ્ ॥

ગુરુણા ગુરુશોકેન પીડ્યમાનં ચ માં નૃપઃ
સમાહ્વાય્યાવદત્ પુત્ર મિત્રવર્માહમ્ એવ તે ॥

કુલપુત્રકવૃત્તેન સ્થાતવ્યમ્ અધુના ત્વયા
સ હીહ પરલોકે ચ સુખાય પ્રાણિનામ્ ઇતિ ॥

અલંકૃતાય સ ચ મે ભૂષણામ્બરચન્દનૈઃ
પિત્ર્યં શ્રેષ્ઠિપદં કૃત્વા ગૃહં યાહીત્ય્ અભાષત ॥

કાલસ્તોકે પ્રયાતે ચ સદૈન્યો ધ્રુવકો ઽબ્રવીત્
સશોકા ગઙ્ગદત્તાપિ સા સમાશ્વસ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તૂક્તમ્ ઇદાનીં મે બાલકાલશ્ ચલો ગતઃ
અન્ય એવાયમ્ આયાતઃ કુટુમ્બભરદારુણમ્ ॥

ક્વ વેશવનિતાસક્તિઃ ક્વ કુટુમ્બપરિગ્રહઃ
ન હિ વાનરશાવસ્ય યુક્તા સ્યન્દનધુર્યતા ॥

અધુના ગઙ્ગદત્તાયા બાલતા લોલતાં ગતા
માર્ગમ્ આસેવતાં સાપિ માતૃમાતામહીગતમ્ ॥

દુરાચારૈવ સા વેશ્યા ચિરં યસ્યાઃ સતીવ્રતમ્
ન હિ વેદમ્ અધીયાનઃ શૂદ્રઃ સદ્ભિઃ પ્રશસ્યતે ॥

સદોષમ્ અપિ ન ત્યાજ્યં સહજં કર્મ સાધુભિઃ
ઇતીદં વચનં વિષ્ણોઃ સાપિ સંમાનયત્વ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં ગણિકાસક્તિઃ પ્રતિષિદ્ધા કુટુમ્બિનામ્
ન તુ શોકોપતપ્તાયા ગણિકાયાઃ સભાજનમ્ ॥

તદ્ બ્રવીમિ સમાશ્વસ્ય ગઙ્ગદત્તાં સમાતૃકામ્
અયમ્ આગત એવાસિ ત્યજ નિષ્ઠુરતામ્ ઇતિ ॥

તસ્યામ્ ઉદ્ભૂતરાગત્વાદ્ ધ્રુવકાભ્યર્થિતેન ચ
દોષમ્ ઉત્પ્રેક્ષમાણો ઽપિ ગત એવાસ્મિ તદ્ગૃહમ્ ॥

અથ સા મદ્વિયોગેન મદ્દુઃખેન ચ કર્શિતા
ક્રન્દત્પરિજના કૃચ્છ્રાત્ પરિસંસ્થાપિતા મયા ॥

મયૈવ ચ સહ સ્નાતા નિરુપ્તસલિલાઞ્જલિઃ
શરાવં મદિરાપૂર્ણં ન્યસ્યતિ સ્મ ગૃહાઙ્ગણે ॥

માતા તુ ગઙ્ગદત્તાયા ગૃહીતચષકાવદત્
પુત્ર દુઃખવિનોદાર્થં તર્પણં ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીત્ પ્રપઞ્ચો ઽયં વિષમઃ પ્રસ્તુતો ઽનયા
નૂનમ્ અસ્માન્ ઇયં વૃદ્ધા મુગ્ધાન્ આકૃષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ ॥

ઈદૃશી ચ વચોદક્ષા સદાક્ષિણ્યશ્ ચ માદૃશઃ
નિર્દાક્ષિણ્યા ચ દેવી શ્રીર્ ઇતિ જાતો ઽસ્મિ શઙ્કિતઃ ॥

અવશ્યં ચ મદીયા શ્રીર્ ગઙ્ગદત્તાં ગમિષ્યતિ
પ્રાયઃ સમાનશીલેષુ સખ્યં બધ્નન્તિ જન્તવઃ ॥

અથ વા ગઙ્ગદત્તૈવ ક્ષેત્રં દાનસ્ય પૂજિતમ્
દાનં હિ તત્ર દાતવ્યં યત્ર ચિત્તં પ્રસીદતિ ॥

ઇતિ ચેતિ ચ નિશ્ચિત્ય ત્રાસાસ્વાદિતચેતસા
ત્રિફલાવિરસાસ્વાદં પાનમ્ આસેવિતં મયા ॥

ન વર્તતે સકૃત્ પાતુમ્ અતસ્ ત્રિઃ પીયતામ્ ઇતિ
ગણિકામાતુર્ આદેશમ્ ઓમ્ ઇતિ પ્રત્યપૂજયમ્ ॥

યથા યથા ચ માં મન્દમ્ આરોહન્ મદિરામદઃ
પિતૃશોકો ઽપિ બલવાન્ અવારોહત્ તથા તથા ॥

અતઃ પરં મદાદેશાન્ મદીયાઃ પરિચારિકાઃ
મદિરામન્દિરાન્ મદ્યમ્ આહરન્તિ સ્મ સંતતમ્ ॥

તદીયાશ્ ચ મદીયાશ્ ચ ગતશોકમ્ અવેક્ષ્ય મામ્
ગાયન્તિ સ્મ હસન્તિ સ્મ કેચિત્ તત્રારુદન્ન્ અપિ ॥

ઇતિ વિસ્મારિતસ્ તાભિઃ પિતૃશોકમ્ અહં તદા
દિવસાન્ ગમયામિ સ્મ સુરાસ્મરપરાયણઃ ॥

એકદા ગણિકામાત્રા પ્રેષિતા ગણિકાવદત્
શ્વશ્રૂસ્ ત્વામ્ આહ રૂક્ષો ઽસિ ગાત્રમ્ અભ્યજ્યતાં તવ ॥

ગઙ્ગદત્તાપિ પરુષા જાતા સ્નેહવિવર્જનાત્
તસ્માદ્ ઇયમ્ અપિ સ્નેહમ્ અઙ્ગેષુ નિદધાત્વ્ ઇતિ ॥

શાટકં ચાહરન્ મહ્યં સ્થૂલં તૈલમલીમસમ્
સ્કન્ધઃ કટુકતૈલેન મ્રક્ષિતશ્ ચ તયા મમ ॥

ઉક્તશ્ ચાસ્મિ પુનર્ યાવદ્ દારિકાયા મુહૂર્તકમ્
અભ્યઙ્ગઃ ક્રિયતે તાવદ્ ભવાન્ અવતરત્વ્ ઇતિ ॥

અથોપરિપુરાત્ ષષ્ઠમ્ અનન્તરમ્ અવાતરમ્
શિલ્પિનસ્ તત્ર ચાપશ્યં રત્નસંસ્કારકારકાન્ ॥

સસંભ્રમૈશ્ ચ તૈર્ ઉક્તઃ કૃતાઞ્જલિપુતૈર્ અહમ્
શ્રેષ્ઠિપુત્ર પ્રવીણો ઽસિ ત્વત્તો લજ્જામહે વયમ્ ॥

સર્વવિદ્યાકલાશિલ્પ કોવિદસ્ય પુરસ્ તવ
સર્વજ્ઞાનામ્ અપિ ત્રાસાત્ પ્રસરન્તિ ન પાણયઃ ॥

તસ્માદ્ અવતરત્વ્ અસ્માદ્ દીર્ઘાયુઃ પઞ્ચમં પુરમ્
અલંકરણકર્મેદમ્ આશુ નિષ્ઠાં વ્રજત્વ્ ઇતિ ॥

એવં ચ પરિશેષેભ્યઃ ક્રમાચ્ ચિત્રકરાદિભિઃ
પઞ્ચેભ્યો ઽપિ પુરેભ્યો ઽહમ્ ઉપાયૈર્ અવતારિતઃ ॥

સાન્તઃકર્મારિકાભિશ્ ચ ઘટદાસીભિર્ અઙ્ગણાત્
સિચ્યસે ગોમયામ્ભોભિર્ ઇતિ નિર્ધારિતો બહિઃ ॥

શ્રૂયતે સ્મ ચ તસ્યૈવ પ્રાસાદસ્યોપરિ ધ્વનિઃ
બન્દિનઃ પઠતઃ શ્લોકમ્ ઉચ્ચકૈર્ ઉચ્ચરન્ન્ ઇતિ ॥

જય રાજસિંહ પરદન્તિમણ્ડલં વિજિતૈવ વાદિમૃગસંહતિસ્ ત્વયા
પરિમણ્ડલગ્રહપતિપ્રભાપ્રભૈર્ ગુણકેસરાંશુવિસરશ્ ચ રાજસે ॥

ચિન્તિતં ચ મયા મન્યે પ્રવિષ્ટઃ કો ઽપ્યયં વિટઃ
રણ્ડાપુત્રસ્ય યસ્યૈતે શ્રૂયન્તે બન્દિભિર્ ગુણાઃ ॥

કુતો ઽસ્ય ગુણગન્ધો ઽપિ યેન લજ્જૈવ ખાદિતા
વેશનારીગ્રહસ્થેન સ્વયં ખ્યાપયતા ગુણાન્ ॥

ઇત્ય્ અસૂયન્ન્ અહં તસ્મૈ લજ્જાવર્જિતકંધરઃ
સ્વગૃહાભિમુખં પ્રાયાં પૌરધિક્કારકારિતઃ ॥

ય એવ માં સુહૃત્ કશ્ચિદ્ અપશ્યત્ સંમુખાગતમ્
સ એવામીલયદ્ દૃષ્ટિં હા કિં દૃષ્ટમ્ ઇતિ બ્રુવન્ ॥

યેનાઙ્ગણેન યામિ સ્મ સંસ્તુતસ્યૈતરસ્ય વા
તત્ર ગોમયપાનીયં પાતયન્તિ સ્મ નાગરાઃ ॥

એવંપ્રાયપ્રપઞ્ચાભિર્ જનતાભિર્ જુગુપ્સિતઃ
અપૂર્વપુરુષાક્રાન્તં સ્વગૃહદ્વારમ્ આગમમ્ ॥

તેન ચ પ્રવિશન્ન્ એવ પૂર્વાભ્યાસાદ્ અશઙ્કિતઃ
તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ રુષ્ટેન દ્વારપાલેન વારિતઃ ॥

તતસ્ તં પૃષ્ટવાન્ અસ્મિ શઙ્કામન્દીકૃતત્રપઃ
ભદ્ર સર્વં ન જાનામિ તત્ ત્વમ્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તમ્ ઈદૃશં તત્ત્વં ન ત્વં પરગૃહં પુનઃ
તિષ્ઠદ્દૌવારિકદ્વારમ્ અશઙ્કઃ પ્રવિશેર્ ઇતિ ॥

મયોક્તમ્ અથ સાસૂયં કિં ચ મિત્રવતી મૃતા
તેનોક્તં કચ્ચિદ્ આયુષ્માન્ સાનુદાસો ભવાન્ ઇતિ ॥

અહં તુ કટુકાલાપસ્ તસ્માન્ મધુરભાષિણઃ
લજ્જમાનઃ સ્થિતસ્ તૂષ્ણીમ્ અથ તેનોદિતં પુનઃ ॥

જીવત્ય્ એવ મૃતા તાત માતા મિત્રવતી તવ
સ્પૃહયત્ય્ અનપત્યાભ્યો યા સ્ત્રીભ્યઃ પુત્રવત્ય્ અપિ ॥

એકેનૈવ પ્રવૃદ્ધેન કામેનાગન્તુના તવ
સંહતાવ્ અપિ ધર્માર્થાવ્ ઉચ્છિન્નૌ સ્વકુલોચિતૌ ॥

ગૃહં વિક્રીય નિઃસારમ્ અનાથા જનની તવ
સહ પૌત્રેણ વધ્વા ચ કુત્રાપ્ય્ અન્યત્ર તિષ્ઠતિ ॥

યો ઽયં પ્રથમકક્ષાયાં કુરુતે કર્મ વર્ધકિઃ
આસ્તે મિત્રવતી યત્ર તદ્ અયં પૃચ્છ્યતામ્ ઇતિ ॥

સ ચ ગત્વા મયા દૃષ્ટઃ પ્રત્યભિજ્ઞાય માં ચિરાત્
હા કષ્ટમ્ ઇતિ કૃત્વોચ્ચૈર્ દુઃખસ્ખલિતમ્ અબ્રવીત્ ॥

હૃતાર્થજનદારિદ્ર્યાત્ ત્વત્પ્રસાદાત્ સહ સ્નુષા
દરિદ્રવાટકે તાત જનની તવ તિષ્ઠતિ ॥

દરિદ્રવાટકં પૃષ્ટઃ કુત્રેતિ સ મયા પુનઃ
ચણ્ડાલવાટકાદૂરં દક્ષિણેનેત્ય્ અભાષત ॥

શનૈઃ સંચરમાણશ્ ચ દરિદ્રગ્રામરથ્યયા
દરિદ્રાન્ દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ ક્ષયક્ષીણાન્ મૃતાકૃતીન્ ॥

અથ નિમ્બતરોર્ મૂલે દત્તકં નામ પુત્રકમ્
દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ બહુભિર્ બાલકૈઃ પરિવારિતમ્ ॥

બાલકાનામ્ અયં રાજા તે ઽન્યે મન્ત્ર્યાદયઃ કિલ
દદાતિ સ્મ તતસ્ તેભ્યઃ સ્વાઃ સ કુલ્માષપિણ્ડિકાઃ ॥

યસ્ તુ તેષાં પ્રતીહારઃ સ રાજાંશં પ્રકલ્પિતામ્
કુલ્માષપિણ્ડિકાં હૃત્વા ક્ષુધિતત્વાદ્ અભક્ષયત્ ॥

દત્તકો ઽપિ હૃતસ્વાંશસ્ તારં માતરમ્ આહ્વયન્
અગચ્છત્ કુટિકામ્ એકાં સંકારસ્થગિતાજિરામ્ ॥

કટૈઃ કૃતપરિક્ષેપાં જરદ્વિરલવીરણૈઃ
અનન્તપટલચ્છિદ્ર પ્રવિષ્ટાતપચન્દ્રિકામ્ ॥

પૃષ્ટતો દત્તકસ્યાહં ગતસ્ તત્ કુટિકાઙ્ગણમ્
દાસ્યા ચ પ્રત્યભિજ્ઞાય મિત્રવત્યૈ નિવેદિતમ્ ॥

સા તુ નિષ્ક્રમ્ય સંભ્રાન્તા મામ્ આલિઙ્ગ્ય તથાવિધમ્
ગાઢનિદ્રાપ્રસુપ્તેવ નાકમ્પત ન ચાશ્વસીત્ ॥

સદ્યઃ પુત્રેણ સંયુક્તા સ્વામિના ચ વિનાકૃતા
અનુષ્ણાશીતસંસ્પર્શૈર્ મામ્ અસ્નાપયદ્ અશ્રુભિઃ ॥

નિલીનાં ચ કુટીકોણે પશ્યામિ સ્મ કુટુમ્બિનીમ્
અલં વા વિસ્તરં કૃત્વા મૂર્તામ્ ઇવ દરિદ્રતામ્ ॥

સતુષૈઃ કોદ્રવકણૈર્ અપનીતં મમાઙ્ગતઃ
તદ્દુષ્ટચેટિકાદત્તમ્ આદરાત્ સ્વયમ્ અમ્બયા ॥

લાક્ષાવૃતબહુચ્છિદ્રા ખણ્ડૌષ્ઠી શીર્ણતાલુકા
આનીતોષ્ણોદકં દાતુમ્ આલુકા પરગેહતઃ ॥

સ્નપયન્ત્યા ચ માં ભગ્ના કર્મકર્યા પ્રમત્તયા
અથાસ્યાઃ સ્વામિની ચણ્ડમ્ આક્રન્દત્ તડિતોદરી ॥

અયિ ત્વયિ વિપન્નાયામ્ આલુકાદેવિ ગોમિનિ
શૂન્યમ્ અદ્ય જગજ્જાતમ્ અદ્ય માતા મૃતા મમ ॥

મમ માતુર્ વિવાહે ત્વં લબ્ધા જ્ઞાતિકુલાત્ કિલ
તેન ત્વામ્ અનુશોચામિ દ્વિતીયાં જનનીમ્ ઇવ ॥

વિલપત્યૈ તથા દીનં કરુણાર્દ્રીકૃતાશયઃ
શાટકં પાટયિત્વાહમ્ અર્ધં તસ્યૈ વિતીર્ણવાન્ ॥

પુષ્કરિણ્યાં તતઃ સ્નાત્વા પિબન્તીવ વિષાણકાઃ
કાઞ્જિકવ્યઞ્જનં કૃચ્છ્રાદ્ ભુઞ્જે કોદ્રવૌદનમ્ ॥

અથ વાલમ્ ઇદં શ્રુત્વા દરિદ્રચરિતં ચિરમ્
શ્રૂયમાણમ્ અપિ હ્ય્ એતદ્ દુઃખાયૈવ ભવાદૃશામ્ ॥

સો ઽહં કથમ્ અપિ ક્ષિપ્ત્વા વર્ષલક્ષાયતાં ક્ષપામ્
જાતદુર્વારવૈરાગ્યઃ પ્રાતર્ માતરમ્ અબ્રવમ્ ॥

તતઃ પ્રક્ષપિતાદ્ દ્રવ્યાદ્ ઉપાદાય ચતુર્ગુણમ્
ગૃહમ્ મયા પ્રવેષ્ટવ્યં ન પ્રવેષ્ટવ્યમ્ અન્યથા ॥

તસ્માદ્ અજાતપુત્રેવ માતર્ મૃતસુતેવ વા
દુઃખકર્મવિનોદેન ગમયેર્ દિવસાન્ ઇતિ ॥

તયોક્તં મા ગમઃ પુત્ર ત્વાં સદારં સદારકમ્
જીવયામિ સુખાસીનં કર્મભિર્ ગર્હિતૈર્ ઇતિ ॥

મયોક્તં વૃદ્ધયા માત્રા જીવ્યતે દુઃખકર્મભિઃ
યઃ શક્તઃ પુરુષસ્ તસ્ય શ્લાઘ્યમ્ એકસ્ય જીવિતમ્ ॥

તેનાલમ્ અવલમ્બ્યેમામ્ અમ્બ કાતરતાં તવ
નનુ તાતસ્ય દારાઃ સ્થ સુમેરુગુરુચેતસઃ ॥

ઇત્ય્ અવસ્થિતનિર્બન્ધઃ પ્રણમ્ય જનનીમ્ અહમ્
દરિદ્રવાટકાદ્ ઘોરાન્ નિરયાં નિરયાદ્ ઇવ ॥

અમ્બા દૂરમ્ અનુવ્રજ્ય હિતં મહ્યમ્ ઉપાદિશત્
તામ્રલિપ્તીં વ્રજે પુત્ર યત્રાસ્તે માતુલસ્ તવ ॥

નરાણાં હિ વિપન્નાનાં શરણં માતૃબાન્ધવાઃ
ત્યાજ્યાસ્ તુ નિજશત્રુત્વાત્ પ્રાજ્ઞેન પિતૃબાન્ધવાઃ ॥

એવમાદિ સમાદિશ્ય દત્ત્વા ચૌદનમલ્લકમ્
સા નિવૃત્તા પ્રવૃત્તો ઽહં પથા પ્રાગ્દેશગામિના ॥

પશ્યામિ સ્મ ચ વૈદેશાઞ્ જર્જરચ્છત્ત્રપાદુકાન્
સ્કન્ધાસક્તજરચ્ચર્મ સ્થગિકાપચનાલિકાન્ ॥

એવમાદિપ્રકારાસ્ તે તત્ પ્રકારં નિરીક્ષ્ય મામ્
કરુણાગોચરીભૂતમ્ અભાષન્ત પરસ્પરમ્ ॥

અહો કષ્ટમ્ ઇદં દૃષ્ટમ્ અસ્માભિશ્ ચેષ્ટિતં વિધેઃ
ક્વ સાધુઃ સાનુદાસો ઽયં ક્વેયમ્ એતાદૃશી દશા ॥

અથ વા નૈવ શોચ્યો ઽયમ્ અવિપન્નમહાધનઃ
અવિપન્નગુણાનાં હિ કિં વિપન્નં મહાત્મનામ્ ॥

માં ચાવોચન્ વયં સર્વે ભવતઃ પરિચારકાઃ
એતસ્માદ્ અસહાયત્વાન્ મા સ્મ શઙ્કાં કરોર્ ઇતિ ॥

અથ માં રમયન્તસ્ તે રમણીયકથાઃ પથિ
અગચ્છન્ કંચિદ્ અધ્વાનમ્ અચેતિતપથક્લમમ્ ॥

સંકોચિતજગચ્છાયે પ્રતાપેન વિસારિણા
સર્વોપરિ સ્થિતે ભાનૌ સંપ્રાપં સુમહત્સરઃ ॥

વઞ્ચયિત્વા તુ તદ્દૃષ્ટિં દૂરે સ્નાત્વામૃતોપમમ્
તત્ કોદ્રવાન્નમ્ અસ્નેહ લવણં ભુક્તવાન્ અહમ્ ॥

તે ઽપિ પ્લુતૈર્ ઉદાત્તૈશ્ ચ વ્યાહારૈઃ પરિતો દિશમ્
સાનુદાસા ક્વ યાસીતિ વ્યાહરન્ માં સસંભ્રમાઃ ॥

ઉક્તવન્તશ્ ચ માં દૃષ્ટ્વા નિવૃત્તસ્નાનભોજનમ્
ધિક્ પ્રમાદહતાન્ અસ્માન્ ભવતા છલિતા વયમ્ ॥

અસ્માભિઃ કારિતં કન્દૌ ખાદિતવ્યમ્ અનેકધા
ભવતા ચ ન સંભુક્તમ્ એતદ્ અસ્માદ્ અનર્થકમ્ ॥

ઇદાનીમ્ અપિ યત્ કિંચિત્ ત્વયા તત્રોપયુજ્યતામ્
અન્યથાસ્માભિર્ અપ્ય્ અદ્ય સ્થાતવ્યં ક્ષુધિતૈર્ ઇતિ ॥

તતસ્ તદર્થિતઃ કિંચિદ્ ભક્ષયિત્વા સહૈવ તૈઃ
સાયાહ્ને પ્રસ્થિતો ગ્રામમ્ અગચ્છં સિદ્ધકચ્છપમ્ ॥

તત્ર માં રથ્યયાયાન્તં કશ્ચિદ્ દૃષ્ટ્વા કુટુમ્બિકઃ
પ્રણિપત્યાબ્રવીદ્ એહિ સ્વગૃહં ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

અનુજ્ઞાતસ્ય પથિકૈઃ પ્રવિષ્ટસ્ય ગૃહં મમ
સ્વયં પ્રક્ષાલયત્ પાદૌ વારિતો ઽપિ કુટુમ્બિકઃ ॥

અભ્યઙ્ગોચ્છાદનસ્નાન ગમિતાઙ્ગશ્રમાય મે
ધાતુરક્તમ્ અદાત્ સ્થૂલં પ્રક્ષાલં પટશાટકમ્ ॥

તતઃ ક્ષીરૌદનપ્રાયં ભુક્ત્વા નવતકાજ્ઝકે
શયનીયે નિષણ્ણં મામ્ અવોચત્ સ કુટુમ્બિકઃ ॥

ત્વદીયસ્ તાત વૃત્તાન્તઃ સર્વઃ સંવિદિતો મમ
ભાનોઃ સ્વર્ભાનુના ગ્રાસઃ કસ્ય નેક્ષણગોચરઃ ॥

મેરુસાગરસારસ્ય પ્રસાદાન્ મિત્રવર્મનઃ
સહસ્રાણિ સમૃદ્ધાનિ માદૃશામ્ અનુજીવિનામ્ ॥

અહં સિદ્ધાર્થકો નામ વણિગ્ભૃત્યઃ પિતુસ્ તવ
તેન ત્વદીયમ્ એવેદં યત્ કિંચિદ્ દ્રવિણં મમ ॥

મૂલમ્ એતદ્ ઉપાદાય વર્ધન્તાં તે વિભૂતયઃ
બહુસત્ત્વોપકારિણ્યઃ શાખા ઇવ વનસ્પતેઃ ॥

દિનસ્તોકેષુ યાતેષુ સાર્થેન સહિતો મયા
તામ્રલિપ્તીં પ્રયાતાસિ તાવદ્ વિશ્રમ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથોપપન્નમ્ આહેતિ વિચાર્ય સહ ચેતસા
પ્રાતિષ્ઠે સહ સાર્થેન તેન સિદ્ધર્થકેન ચ ॥

તતો વિચિત્રશસ્ત્રાણાં હર્ષેણ સ્ફુટતામ્ ઇવ
શૃણોમિ સ્મ પ્રચણ્ડાનાં ડિણ્ડિકાનાં વિકત્થિતામ્ ॥

શ્રૂયતાં ધાતકીભઙ્ગ પ્રતિજ્ઞાપર્વતસ્થિરાઃ
ખણ્ડચર્મેતિ મે નામ મુણ્ડાઃ પાશુપતા વયમ્ ॥

સહસ્રમ્ અપિ ચૌરાણાં શૂરાણાં યુદ્ધમૂર્ધનિ
ન નયેયં યદિ સ્વર્ગં ગચ્છેયં નિરયં તતઃ ॥

તસ્કરાન્ યદિ પશ્યામસ્ તતસ્ ત્વાં દેવિ ચણ્ડિકે
પ્રત્યગ્રૈસ્ તર્પયિષ્યામો મહિષચ્છાગશોણિતૈઃ ॥

ઇતિ ગત્વાટવીમધ્યે નદીં ગમ્ભીરકન્દરામ્
આવસામ કૃતાપુણ્યાશ્ ચણ્ડાં વૈતરણીમ્ ઇવ ॥

કૃષ્ણપક્ષક્ષપાકાલી પ્રણાદપરિહારિણી
કાલરાત્રિર્ ઇવાસહ્યા પુલિન્દપૃતનાપતત્ ॥

તથા કથિતવન્તસ્ તે તામ્ આલોક્યૈવ ડિણ્ડિકાઃ
અપાક્રામન્ પરિત્યક્ત શસ્ત્રલજ્જાયશોધનાઃ ॥

લુણ્ઠ્યમાનાત્ ત્વ્ અહં સાર્થાત્ પ્રાણત્રાણપરાયણઃ
સંભ્રમભ્રાન્તદિગ્ભાગઃ કાન્દિશીકઃ પલાયિતઃ ॥

તસ્કરો ઽયમ્ ઇતિ ભ્રષ્ટઃ સાર્થિકાદ્ અપિ ધાવતઃ
ગહનાન્તં દિનાન્તેન વનાન્તગ્રામમ્ આસદમ્ ॥

તસ્ય મધેન ગચ્છન્તં માં પરિષ્વજ્ય વૃદ્ધિકા
ઇતિ રોદિતુમ્ આરબ્ધા વૃદ્ધતાઘર્ઘરધ્વનિઃ ॥

પુત્ર નિષ્ઠુરચિત્તો ઽસિ યો મામ્ ઉત્સન્નબાન્ધવામ્
વૃદ્ધાં દુઃખિતકામ્ અસ્વાં ત્યક્ત્વા દેશાન્તરં ગતઃ ॥

માદૃશીં માતરં દીનાં ત્યક્ત્વા યદ્ ઉપચીયતે
તત્ પ્રયાગગતેનાપિ ન પાપમ્ અપચીયતે ॥

તીર્થયાત્રાકૃતં પાપમ્ અતઃ ક્ષપયતા ત્વયા
મામ્ આરાધયમાનેન સ્વગૃહે સ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અહો કષ્ટમ્ અપરો ઽયમ્ ઉપદ્રવઃ
મન્યે મૂર્તિમતી કાપિ વિપત્તિર્ ઇયમ્ આગતા ॥

માદૃશાં હિ પ્રમત્તાનામ્ અપ્રમત્તા વિપત્તયઃ
સંતતાઃ સંનિધીયન્તે પ્રાજ્ઞાનામ્ ઇવ સંપદઃ ॥

અથ માં ચિરમ્ ઈક્ષિત્વા તયોક્તં લજ્જમાનયા
પુત્ર સ્વપુત્રસાદૃશ્યાત્ ત્વં મયેત્થં કદર્થિતઃ ॥

અથ વા પુત્ર એવાસિ મમેત્ય્ ઉક્ત્વાનયદ્ ગૃહમ્
તત્રાકરોદ્ અખેદં માં અઙ્ગાભ્યઙ્ગાશનાદિભિઃ ॥

પ્રભાતે પ્રસ્થિતશ્ ચૈનામ્ અભિવાદ્યાહમ્ અબ્રવમ્
ચમ્પાયાં સાનુદાસસ્ય ગૃહમ્ અમ્બ વ્રજેર્ ઇતિ ॥

શ્રાન્તશ્રાન્તશ્ ચ વિશ્રાન્તઃ પૃષ્ટ્વા પન્થાનમ્ અન્તરે
તામ્રલિપ્તીં વ્રજામિ સ્મ પરિભૂતામરાવતીમ્ ॥

ભોઃ સાધો ગઙ્ગસત્તસ્ય ગૃહમ્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ
યં યમ્ એવ સ્મ પૃચ્છામિ સ સ એવૈવમ્ અબ્રવીત્ ॥

તામ્રલિપ્ત્યાં પુરે ભ્રાન્તસ્ ત્વત્તો ધૂર્તતરો જનઃ
દુર્વિદગ્ધજનાલાપો ગ્રામ્યનાગરકો ભવાન્ ॥

ઇતિ સંપૃચ્છમાનાય યદા મહ્યં ન કશ્ ચ ન
આચષ્ટે સ્મ તદા ખિન્નઃ સન્ન્ ઉપાવિશમ્ આપણે ॥

તત્ર માં પૃષ્ટવાન્ એકો વણિક્ પાણ્ડરમસ્તકઃ
ઉદ્વિગ્ન ઇવ વિચ્છાયઃ કિં નિમિત્તં ભવાન્ ઇતિ ॥

મયાપિ કથિતં તસ્મૈ સાનુકમ્પાય પૃચ્છતે
ઉદ્વેગસ્ય નિમિત્તં તત્ તેનાપિ હસિતોદિતમ્ ॥

ત્વામ્ અમી કુટિલાલાપં મન્યન્તે તામ્રલિપ્તિકાઃ
ગૃહં હિ ગઙ્ગદત્તસ્ય ન પૃચ્છન્તિ યથાસ્થિતાઃ ॥

પૌર્ણમાસીશશાઙ્કસ્ય યો ન જાનાતિ મણ્ડલમ્
ન સ જાનાતિ ધૂર્તો વા ગઙ્ગદત્તસ્ય મન્દિરમ્ ॥

અથ વા ધર્મકામાર્થાન્ કૂટસ્થાન્ અત્ર પશ્યસિ
પ્રવૃદ્ધાંશ્ ચ વિશુદ્ધા:મ્શુ ગઙ્ગદત્તસ્ય તદ્ ગૃહમ્ ॥

અથ વા ગચ્છ મુગ્ધેતિ મામ્ ઉક્ત્વા સ્વયમ્ એવ સઃ
ગઙ્ગદત્તગૃહદ્વારમ્ અનયત્ પ્રીતયાચકમ્ ॥

તસ્માન્ મામ્ આગતં શ્રુત્વા દૌવારિકપરંપરા
અન્તઃકક્ષાન્તરસ્થાય માતુલાય ન્યવેદયત્ ॥

ગઙ્ગૌઘસ્યેવ પતતસ્ તુષારગિરિગહ્વરે
અથાન્તસ્તારગમ્ભીરઃ પ્રવૃત્તઃ ક્રન્દિતધ્વનિઃ ॥

તતઃ સદારભૃત્યેન તસ્માન્ નિર્યાય મન્દિરાત્
ગઙ્ગાયાં ગઙ્ગદત્તેન પિત્રે દત્તં જલં મમ ॥

તત્રાહમ્ ઉપભુઞ્જાનઃ સાન્તર્દુઃખં મહત્સુખમ્
કાલસ્તોકં નયામિ સ્મ વિષભિન્નમ્ ઇવામૃતમ્ ॥

એકદા લબ્ધવિશ્રમં મામ્ અભાષત માતુલઃ
ભાગિનેયાર્થયે યત્ ત્વાં તદ્ અનુષ્ઠાતુમ્ અર્હસિ ॥

યદ્ અનન્તમ્ અકુપ્યં ચ દ્રવિણં મમ પશ્યસિ
ગુણદ્રવિણરાશેસ્ તદ્ ઉત્પન્નં મિત્રવર્મણઃ ॥

સ્વસ્માત્ સ્વસ્માત્ તદ્ આદાય પ્રતિજ્ઞાતાચ્ ચતુર્ગુણમ્
દ્રષ્ટું ત્વદ્વિરહમ્લાનાં માતરં પરિગમ્યતામ્ ॥

તસ્મિંશ્ ચ ક્ષીણએ એવાન્યા ગન્ત્રી તે દ્રવ્યસંહતિઃ
અક્ષયપ્રભવો હ્ય્ અસ્યા ગઙ્ગાયા હિમવાન્ ઇવ ॥

સ્વે સ્વસ્મિન્ સતિ ચાનન્તે લિપ્સાન્યસ્મિન્ વિગર્હિતા
વિજ્ઞાતસાઙ્ગવેદાર્થઃ કઃ પઠેન્ માતૃકામ્ ઇતિ ॥

અનુશાસતમ્ ઇત્યાદિ ગઙ્ગદત્તમ્ અથાવદમ્
સારે ઽર્થે દૃઢનિર્બન્ધં મા માં વ્યાહત માતુલ ॥

પ્રવર્ત્યો ગુરુભિઃ કાર્યે યત્ર બાલો બલાદ્ અપિ
સ્વયમ્ એવ પ્રવૃત્તસ્ તૈર્ નિવર્ત્યેત કથં તતઃ ॥

યચ્ ચોક્તં મામકૈર્ અર્થૈઃ કુટુમ્બં જીવ્યતામ્ ઇતિ
એતત્ સહસ્તપાદાય માદૃશે નોપદિશ્યતે ॥

માતુલાદ્ ધનમ્ આદાય યો જીવતિ સમાતૃકઃ
નનુ માતુલમાત્રૈવ ક્લીબસત્ત્વઃ સ જીવ્યતે ॥

સ્થિરસત્ત્વં સ બુદ્ધ્વા મામ્ આલાપૈર્ એવમાદિભિઃ
આપ્તૈર્ અકારયદ્ ભૃત્યૈશ્ ચક્ષૂરક્ષિતમ્ આદૃતૈઃ ॥

પલાયમાનં કઃ શક્તો મ્રિયમાણં ચ રક્ષિતુમ્
ઇતિ લોકાદ્ ઇદં શ્રુત્વા પલાય્નપરો ઽભવમ્ ॥

અથ સાંયાત્રિકં કંચિદ્ ગમિષ્યન્તં મહોદધિમ્
અદૃષ્ટઃ કેનચિદ્ ગત્વા વિનયેનાભ્યવાદયમ્ ॥

તસ્મૈ ચ કથયામિ સ્મ પ્રકૃષ્ટાન્ આત્મનો ગુણાન્
તૃષ્ણાદાસીવિધેયા હિ કિં ન કુર્વન્તિ પાતકમ્ ॥

અહં ચમ્પાનિવેશસ્ય તનયો મિત્રવર્મણઃ
સર્વરત્નપરીક્ષાદિ કલાકુલવિશારદઃ ॥

યુષ્માભિશ્ ચ સનાથત્વમ્ અહમ્ ઇચ્છામિ સાધુભિઃ
ત્વાદૃઙ્નાથો હ્ય્ અનથો ઽપિ મુખ્યો નાથવતામ્ ઇતિ ॥

સ મિત્રવર્મણો નામ શ્રુત્વૈવાનન્દવિહ્વલઃ
શ્રદ્દધાતિ સ્મ દુઃસાધ્યાં મયિ સર્વજ્ઞતામ્ અપિ ॥

અવોચચ્ ચ પુરાભૂમ સનાથા મિત્રવર્મણા
અધુના ભવતા તાત તતઃ પ્રસ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

અથ દેવદ્વિજગુરૂન્ અર્ચિત્વા મઙ્ગલોજ્જ્વલે
પ્રશસ્તે તિથિનક્ષત્રે બોહિત્થમ્ અમુચદ્ વણિક્ ॥

તરઙ્ગજલદાલયં મકરનક્રચક્રગ્રહં પિનાકધરકંધરપ્રભમ્ અનન્તમ્ અપ્રક્ષયમ્
મહાર્ણવનભસ્તલં લવણસિન્ધુનૌછદ્મના વિયત્પથરથેન તેન વણિજસ્ તતઃ પ્રસ્થિતાઃ ॥

કથં વા ન વિમાનં તદ્ યેન માનસરંહસા
લોચનોન્મેષમાત્રેન યોજનાનાં શતં ગતમ્ ॥

તતો જલગજેન્દ્રેણ જલાદ્ ઉન્મજ્જતાહતઃ
વિશીર્ણબન્ધનઃ પોતઃ પટ્ટશઃ સ્ફુતતિ સ્મ સઃ ॥

યસ્ય કેશેષુ જીમૂતા ઇતિ ગીતામ્ અનુસ્મરન્
દૈવાત્ ફલકમ્ આલમ્બ્ય પ્રાપં તોયનિધેસ્ તટમ્ ॥

ક્ષણં વિશ્રમ્ય તત્રાહં હા કિં વૃત્તમ્ ઇતિ બ્રુવન્
ઉદ્ભ્રાન્તોદ્ભ્રાન્તદિક્કત્વાદ્ ભ્રાન્તવાન્ સિન્ધુરોધસિ ॥

ચન્દનાગરુકર્પૂર લવઙ્ગલવલીવનૈઃ
યત્રાક્રાન્તાઃ સરિત્વન્તઃ શૈલોપાન્તાઃ સમન્તતઃ ॥

કદલીનારિકેરાદિ ફલિનદ્રુમસંકટાઃ
આરણ્યકૈર્ અરણ્યાન્યો ભજ્યન્તે યત્ર કુઞ્જરૈઃ ॥

શિલાપિહિતપૂર્વાર્ધે દરીદ્વારે તતઃ ક્વચિત્
શિલાપિહિતપૂર્વાઙ્ગીમ્ અઙ્ગનામ્ અસ્મિ દૃષ્ટવાન્ ॥

તતો યથાપ્રમાણેન નિર્નિમેષ્.એણ ચક્ષુષા
ઋજુતાનિર્વિકારત્વાન્ મામ્ અસૌ ત્રસ્તમ્ ઐક્ષત ॥

આસીચ્ ચ મમ કાપ્ય્ એષા દાનવી દેવતાપિ વા
ન હિ રૂપં મયા દૃષ્ટં નાર્યાઃ કસ્યાશ્ચિદ્ ઈદૃશમ્ ॥

અથ વા ક્ષુધિતા કાપિ દેવતારૂપકઞ્ચુકા
મામ્ ઇહૈકાકિનં દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્તા નક્તંચરાઙ્ગના ॥

રાક્ષસ્યો હ્ય્ અપ્સરોરૂપા માદૃશેષુ પ્રમાદિષુ
રન્ધ્રેષુ પ્રહરન્તીતિ યત્ તન્ મામ્ ઇદમ્ આગતમ્ ॥

તસ્માદ્ અસ્માદ્ અહં દેશાત્ પલાયે સભયાદ્ ઇતિ
પ્રસ્થિતશ્ ચિન્તયિત્વા ચ સા ચ મામ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

ભોઃ સાધો મા ભવત્ તે ભીર્ નાહં નક્તંચરાઙ્ગના
બોહિત્થવ્યસનભ્રષ્ટાં વિદ્ધિ માં માનુષીમ્ ઇતિ ॥

અથ શ્રુત્વેદમ્ ઉત્કૃષ્ટાત્ સાધ્વાસાદ્ ઊર્ધ્વમૂર્ધજઃ
ત્રાતારૌ જગતો વન્દે પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥

આસીચ્ ચ મમ દિવ્યેયમ્ ઇતિ સંપ્રતિ નિશ્ચિતમ્
નિર્નિમેષા યતો યચ્ ચ પરિચિત્તજ્ઞમાનસા ॥

યદ્ય્ એષા રાક્ષસી તસ્માત્ ક્વ ગતઃ સ્યાં પલાયિતઃ
નિશ્ચિત્યેતિ પરાવૃત્ય બિભ્યન્તીમ્ ઇદમ્ અબ્રવમ્ ॥

યદિ ત્વં માનુષી સત્યં દરીદ્વારાદ્ ઇતસ્ તતઃ
નિર્ગત્યાત્માનમ્ આચક્ષ્વ દિવ્યા ચેત્ પાહિ મામ્ ઇતિ ॥

અથ હ્રીતેવ સા કિંચિન્ નેત્રે સંમીલ્ય્ સાશ્રુણી
શિલાનુષ્ઠિતવસ્ત્રાર્ધે પૂર્વકાયે ન્યપાતયત્ ॥

તતઃ સંમીલિતે દૃષ્ટ્વા તયા નેત્રે મમાભવત્
નનુ માનુષયોષૈવ વરાક્ય્ એષા નિરમ્બરા ॥

તતઃ પરાઙ્મુખીભૂય સ્વશાતકમ્ અપાટયમ્
ઇદં વસ્સ્વેતિ તામ્ ઉક્ત્વા તસ્યૈ તસ્યાર્ધમ્ અક્ષિપમ્ ॥

છાદિતચ્છાદનીયાઙ્ગી બાહુવસ્ત્રાર્ધમૂર્ધજૈઃ
તતઃ સ્વજઘનસ્ફીતામ્ અધ્યશેત શિલામ્ અસૌ ॥

અથ નાતિસમીપસ્થઃ પરિત્રસ્તઃ પરસ્ત્રિયાઃ
ભદ્રે કસ્યાસિ કા વેતિ તામ્ અપૃચ્છમ્ અવાઙ્મુખઃ ॥

માનુષી માનુષં દૃષ્ટ્વા દેશે દુર્લભમાનુષે
લબ્ધબન્ધુર્ ઇવારણ્યે વિશ્રબ્ધારબ્ધ ભાષિતુમ્ ॥

સાધુધર્માર્થસર્વાર્થઃ સાર્થવાહો ઽસ્તિ સાગરઃ
રાજરાજગૃહાકાર ગૃહે રાજગૃહે પુરે ॥

યાવનીનામિકા યસ્ય જાયા યવનદેશજા
યા પ્રકૃષ્ટે ઽપિ સૌભાગ્યે પતિં દેવમ્ ઇવાર્ચતિ ॥

તયોઃ સાગરદિન્નાખ્યઃ પુત્રઃ પિત્રોર્ ગુણૈઃ સમઃ
જ્યેષ્ઠઃ સમુદ્રદિન્નશ્ ચ તત્સનામા ચ કન્યકા ॥

ચમ્પાભૂષણભૂતસ્ય સત્પતેર્ મિત્રવર્મણઃ
સુતાય સાનુદાસાય સા ચ પિત્રા પ્રતિશ્રુતા ॥

સાનુદાસશ્ ચ રૂપેણ સ્મરેણ સદૃશઃ કિલ
સકલં ચ કલાજાલં વેદેતિ જગતિ શ્રુતિઃ ॥

અથ વા ન કલાજાલં જાલં વેદ સ કેવલમ્
કો હિ નામ કલાશાલી કર્મ તાદૃશમ્ આચરેત્ ॥

સ હિ વેશ્યાહૃતાશેષ ગુણદ્રવિણસંચયઃ
સમબ્રાહ્મણચણ્ડાલૈશ્ ચૌરૈઃ સાર્થવધે હતઃ ॥

તચ્ ચ વૈશસમ્ આકર્ણ્ય સાનુદાસસ્ય દુઃશ્રવમ્
સાગરસ્ય કુટુમ્બં તત્ પ્રસ્થિતં યવનીં પ્રતિ ॥

યાનપાત્રવિપત્તૌ ચ વિપન્નં લવણામ્ભસિ
મેદિનીમણ્ડલધ્વંસે જન્તૂનામ્ ઇવ મણ્ડલમ્ ॥

યાસૌ સમુદ્રદિન્નેતિ કન્યા નિન્દિતલક્ષણા
ન તસ્યૈ નિર્દયેનાપિ સિન્ધુના દત્તમ્ અન્તરમ્ ॥

સાગરેણ ચ યા કન્યા સાનુદાસાય કલ્પિતા
સાગરેણ નિરસ્તા ચ મન્દભાગ્યાહમ્ એવ સા ॥

કિં કર્તવ્યં ક્વ ગન્તવ્યં કિં વૃત્તં કિં નુ વર્તતે
ઇતિ ચિન્તાવિનોદાહમ્ ઇહાસે પ્રિયજીવિતા ॥

શુક્તીનાં તટભિન્નાનાં માંસૈર્ દાવાગ્નિસાધિતૈઃ
પ્રજ્ઞાતૈઃ ફલમૂલૈશ્ ચ પુષ્ણામિ વિફલાં તનુમ્ ॥

લુબ્ધત્વાચ્ ચ વણિગ્જાતેર્ આહૃત્યાહૃત્ય સૈકતાત્
મૌક્તિકસ્ય ગુહાકોણે રાશિઃ પ્રાંશુર્ મયા કૃતઃ ॥

મમ તાવદ્ ઇયં વાર્ત્તા ત્વદીયાખ્યાયતામ્ ઇતિ
ઇતિ પૃષ્ટસ્ય મે ચિત્તમ્ ઇતિ ચિત્તમ્ અભૂત્ તયા ॥

સાદુદાસો ઽહમ્ એવેતિ યદ્ય્ અસ્યૈ કથયામ્ય્ અહમ્
અન્યદ્ એવ કિમ્ અપ્ય્ એષા મયિ સંભાવયિષ્યતિ ॥

સંભાવયતુ નામેયમ્ અહં પુનર્ ઇમાં કથમ્
વિપન્મગ્નામ્ ઉપેક્ષેયં પુરુષઃ સન્ સ્ત્રિયમ્ સતીમ્ ॥

અપિ ચેદં સ્મરામ્ય્ એવ તાતપાદૈર્ યથા વૃતા
પિત્રા ચેયં પ્રતિજ્ઞાતા તેન વ્યર્થા વિચારણા ॥

અથેત્થં કથયામિ સ્મ ચમ્પાયામ્ અભવદ્ વણિક્
મિત્રવર્મેતિ યઃ સ્વસ્થો યશસાદ્યાપિ તિષ્ઠતિ ॥

યસ્ય મિત્રવતી જાયા સાનુદાસઃ સુતસ્ તયોઃ
સ તાભ્યામ્ એકપુત્રત્વાજ્ જ્ઞાપિતઃ સકલાઃ કલાઃ ॥

અસૌ ચાલીકપાણ્ડિત્યાલ્ લોકવૃત્તપરાઙ્મુખઃ
સુહૃદ્ભિર્ ધૂર્તચિત્તજ્ઞૈર્ દાસ્યા સંગમિતઃ સહ ॥

સાનુદાસઃ સ એવાહં સર્વસ્વં મે તયા હૃતમ્
સાથ માનર્થકં જ્ઞાત્વા નિર્વાસયિતુમ્ ઐહત ॥

અથાસ્મિન્ન્ અન્તરે સા માં ભાષમાણમ્ અભાષત
કિંચિત્ પૃચ્છામિ યત્ તન્ મે યૂયમ્ આખ્યાતુમ્ અર્હથ ॥

સ્નાનશાટકમ્ આનીય સ્થૂલં તૈલમલીમસમ્
પ્રાસાદાગ્રે યદ્ ઉક્તાઃ સ્થ દાસ્યા તત્ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તૂક્તં તયોક્તો ઽહં દારિકાયા મુહૂર્તકમ્
અભ્યઙ્ગઃ ક્રિયતે તસ્માદ્ ભવાન્ અવતરત્વ્ ઇતિ ॥

સાથાપૃચ્છત્ પુરે ષષ્ઠે રત્નસંસ્કારકારકૈઃ
કિમ્ ઉક્તાઃ શિલ્પિભિર્ યૂયમ્ ઇતિ પ્રત્યબ્રુવં તતઃ ॥

તૈર્ ઉક્તો ઽહં પ્રવીનો ઽસિ ત્વત્તો લજ્જામહે વયમ્
તસ્માદ્ અસ્માત્ પુરાત્ ષષ્ઠત્ પઞ્ચમં ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇત્યાદિ યત્ તયા પૃષ્ટં વૃત્તં વૃત્તં મયાખિલમ્
સાર્થધ્વંસાવસાનાન્તં પ્રત્યુક્તં સકલં મયા ॥

અથ કૂર્માઙ્ગનેવાઙ્ગૈર્ અઙ્ગે ઽલીનાપિ લજ્જયા
મામ્ આલિઙ્ગદ્ અપાઙ્ગેન સાનઙ્ગાભ્યઙ્ગચારુણા ॥

તતસ્ તાં પૃષ્ટવાન્ અસ્મિ ભીરુ કિં ક્રિયતામ્ ઇતિ
સાથ પ્રસારયત્ સ્વિન્નં સ્ફુરન્તં દક્ષિણં કરમ્ ॥

ગમ્ભીરં ધ્વનતિ તતઃ સમુદ્રતૂર્યે ગાયત્સુ શ્રુતિમધુરં શિલીમુખેષુ
નૃત્યત્સુ સ્ફુટરટિતેષુ નીલકણ્ઠેષ્વ્ આલમ્બે કરમ્ ઇભતાલુતામ્રમ્ અસ્યાઃ ॥

તતસ્ તત્ તાદૃશં દુઃખં પોતભઙ્ગાદિહેતુકમ્
સર્વમ્ એકપદે નષ્ટં સાધાવ્ અપકૃતં યથા ॥

પાષણ્ડિનો ગૃહસ્થાંશ્ ચ મોક્ષસ્વર્ગાભિકાઙ્ક્ષિણઃ
ચિન્તિતાંસ્ તાન્ હસામિ સ્મ પ્રત્યુત્પન્નમહાસુખઃ ॥

મીનકૂર્મકુલીરાદિ વૃષ્યવારિચરામિષૈઃ
નારિકેલાદિભિશ્ ચાઙ્ગમ્ અપુષાવોપબૃમ્હિભિઃ ॥

પુલિનૈઃ સિન્ધુરાજસ્ય મુક્તાવિદ્રુમસંકટૈઃ
રાજહંસાવ્ ઇવોત્કણ્ઠૌ પ્રીતૌ સમચરાવહિ ॥

કદાચિત્ કુઞ્જશિખરૈર્ અચલાનાં સનિર્ઝરૈઃ
સફલદ્રુમસંનાહૈઃ કરેણુકલભાવ્ ઇવ ॥

લવઙ્ગપૂગકર્પૂર તામ્બૂલાદ્યૈર્ અદુર્લભૈઃ
નિત્યમ્ અઙ્ગમ્ અનઙ્ગાઙ્ગૈઃ સમસ્કુર્વ સચન્દનૈઃ ॥

ગુહાલતાગૃહાવાસૌ વસિતદ્રુમવલ્કલૌ
દેવમ્ આત્મભુવં ધ્યાન્તૌ જાતૌ સ્વઃ કામયોગિનૌ ॥

તતઃ સમુદ્રદિન્ના મામ્ ઇત્ય્ અવોચત્ કદાચન
ભિન્નપોતવણિગ્વૃત્તમ્ અર્યપુત્ર સમાચર ॥

દિવા પ્રાંશોસ્ તરોર્ અગ્રે પ્રાંશુર્ ઉચ્છ્રીયતાં ધ્વજઃ
જ્વલનો જ્યાલ્યતાં રાત્રૌ તુઙ્ગે સાગરરોધસિ ॥

કદાચિન્ નાવિકઃ કશ્ચિદ્ આલોક્યાવાન્તરં દ્વયોઃ
સ્વદેશમ્ આનયેદ્ આવાં ધર્મો ઽયં વણિજામ્ ઇતિ ॥

યુક્તમ્ આહેતિ નિર્ધાર્ય તથૈવ કૃતવાન્ અહમ્
આપ્તાનામ્ ઉપદેશો હિ પ્રમાણં યોષિતામ્ અપિ ॥

તતસ્ તુઙ્ગેષુ રંહન્તી ભઙ્ગશૃઙ્ગ્ષુ ભઙ્ગિષુ
મદ્ગુપઙ્ક્તિર્ ઇવાગચ્છદ્ ઉપનૌકારુણોદયે ॥

તાં દ્વિનિર્યામકારૂઢામ્ આરૂઢઃ પટુરંહસમ્
પ્રાગ્વાતાલીમ્ ઇવામ્ભોદઃ પ્રાતિષ્ઠં દૂરમ્ અન્તરમ્ ॥

પશ્યામિ સ્મ તતઃ સિન્ધૌ બોહિત્થં સ્થિરમ્ અસ્થિરે
કાતરાણામ્ ઇવ વ્રાતે સ્થિરસત્ત્વમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

તત્ર વાણિજમ્ અદ્રાક્ષં મહાદ્રવિણભાજનમ્
કૈલાસએ ઇવ શુભાગ્રં મહાપદ્મમહાનિધિમ્ ॥

અભિવાદયમાનં ચ માં દૃષ્ટ્વા તેન સસ્પૃહમ્
બાષ્પવદ્દૃષ્ટિકણ્ઠેન ભાષિતં પ્રસ્ખલદ્ગિરા ॥

કિં જાતિઃ કસ્ય પુત્રો ઽસિ કિં વા માતેતિ સર્વથા
કિં ત્વયા તાત પૃષ્ટેન મિત્રવર્મસુતો ભવાન્ ॥

કથં પુનર્ અમું દેશમ્ આગતો ઽસીતિ પૃચ્છતે
વિસ્તરેણ મયા તસ્મૈ સર્વપૂર્વં નિવેદિતમ્ ॥

તેનોક્તમ્ અસિ દીર્ઘાયુર્ જામાતા તનયશ્ ચ મે
આત્મા સાગરદત્તશ્ ચ મિત્રવર્મા ચ મે યતઃ ॥

ગચ્છ સાગરદત્તસ્ય તનયાં તચ્ ચ મૌક્તિકમ્
બહુનાવિકયા નાવા તટાદ્ આનીયતામ્ ઇહ ॥

અન્યચ્ ચાસિદ્ધરાત્રો ઽહં કિં ચ પોતં ન પશ્યસિ
અવગ્રહહૃતામ્ભસ્કં તડાગમ્ ઇવ રિક્તકમ્ ॥

મમેદં વહનં રિક્તં વોઢવ્યં સારવત્ તવ
નષ્ટાશ્વદગ્ધરથવદ્ યોગઃ શ્લાઘ્યો ઽયમ્ આવયોઃ ॥

મૂલ્યં તસ્ય ચ યત્ તન્ નૌ સમભાગં ભવિષ્યતિ
પૂર્વં સંમન્ત્રિતાર્ઘસ્ ત્વં ધર્મો ઽયં વણિજામ્ ઇતિ ॥

તચ્ ચ મૌક્તિકમ્ આનીય પોતસ્ તેન પ્રપૂરિતઃ
સમુદ્રદિન્નયા પાદૌ વાણિજસ્ય ચ વન્દિતૌ ॥

તસ્યૈ દશસહસ્રાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આભરણાનિ ચ
તેન દત્તાનિ વદતા વધૂસ્ ત્વં મે સુતેતિ ચ ॥

કૃતં ચાતિપ્રસઙ્ગેન સંક્ષેપઃ શ્રૂયતામ્ અયમ્
પ્રેરિતં યાનપાત્રં ચ તદ્ વિપન્નં ચ પૂર્વવત્ ॥

જીવિતે ઽપિ નિરાશેન યાનપાત્રે નિમજ્જતિ
નિગૃહીતાઃ શિખામધ્યે મુક્તાઃ કતિપયા મયા ॥

તાશ્ ચ વિજ્ઞાપયામિ સ્મ પરસ્મિન્ મમ જન્મનિ
ભગવત્યઃ સદા ભક્તમ્ ઉપતિષ્ઠત મામ્ ઇતિ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે તરંગાન્તરતારણી
પટ્ટશ્લિષ્ટા મયા દૃષ્ટા સંનિકૃષ્ટાગતા પ્રિયા ॥

મામ્ ઉપાહૂયમાનૈવ સા પ્રસારિતપાણિકા
ચપલેન તરંગેણ બલાદ્ અપહૃતાબલા ॥

તસ્મૈ ક્રુદ્ધસ્ તરંગાય મહામોહમ્ અહં ગતઃ
ચેતયે યાવદ્ આત્માનં લોટન્તમ્ ઉદધેસ્ તટે ॥

કાન્તાં મુક્ત્વા વિમુક્તત્વાત્ પ્રિવાવિશ્લેષવિક્લવઃ
પ્રક્રામન્ વિલપામિ સ્મ નિર્જને નિરવગ્રહઃ ॥

નમસ્ તે ભગવન્ મોહ નિર્વાણપ્રીતિદાયિને
કાલાકાલવિદાશૂન્યં ચેતનાં ધિગ્ અચેતનામ્ ॥

મૌક્તિકં ગૃહ્યતાં નામ તત્ તે સ્વં સ્વં મહોદધે
સાધો સાધ્વી વિપદ્બન્ધુઃ પ્રિયા મે મુચ્યતામ્ ઇતિ ॥

યાશ્ ચ તાઃ શિરસિ ન્યસ્તા મુક્તાઃ પોતે નિમજ્જતિ
સિરઃ કણ્ડૂયમાનેન તાઃ સ્પૃષ્ટાઃ પાણિના મયા ॥

તાઃ પરીક્ષિતવાન્ અસ્મિ તન્માત્રદ્રવિણસ્ તદા
તત્ કિં પરીક્ષિતં તાસાં યા ન દૃષ્ટાઃ પરીક્ષકૈઃ ॥

સ શોકસ્ તાસુ દૃષ્ટાસુ યત્ સત્યમ્ અભવત્ તનુઃ
યદ્ એતદ્ દ્રવિણં નામ પ્રાણા હ્ય્ એતે બહિશ્ચરાઃ ॥

શાટકાન્તે ચ તા બુદ્ધ્વા દૃઢયા ગ્રન્થિમાલયા
વેલાકુલેન યામિ સ્મ ધીરધીર્ દ્રવિણોષ્મણા ॥

કદલીફલચિક્ખલ્લ પ્રસ્ખલચ્ચરણઃ ક્વચિત્
નારિકેલજલોચ્છિન્ન પિપાસાવેદનઃ ક્વચિત્ ॥

એલામરિચતામ્બૂલ વલ્લીવેલ્લિતપલ્લવૈઃ
પનસક્રમૂકારામૈર્ નીતદૃક્ ફલબન્ધુરૈઃ ॥

ગોલાઙ્ગૂલાદિવિક્રાન્ત વિશીર્ણકુસુસ્મેષુ ચ
ક્વચિચ્ ચમ્પકષણ્ડેષુ ગમયન્ ગમનશ્રમમ્ ॥

દિનાન્તકપિશાઙ્ગે ચ દિવસાન્તદિવાકરે
ધાવદ્ધેનુધનોદ્ધૂત ધૂલીકં ગ્રામમ્ આસદમ્ ॥

તતસ્ તત્ર વસત્ય્ અર્થં યં યં યાચે સ્મ કંચન
ધન્નિનું ચોલ્લિદિતિ ચ બ્રવીતિ સ્મ હસન્ સ સઃ ॥

અથૈકેન દ્વિભાષેણ ગૃહં નીત્વા કુટુમ્બિના
જામાતેવ ચિરાત્ પ્રાપ્તઃ પ્રિયઃ પ્રીત્યાસ્મિ સત્કૃતઃ ॥

તં ચ સ્વશયનાસન્નમ્ અપૃચ્છં રજનીમુખે
દેશો ઽયં કતમઃ સાધો કતમદ્ વાત્ર પત્તનમ્ ॥

તેનોક્તં પાણ્ડ્યદેશો ઽયમ્ અનુદક્ષિણસાગરમ્
મહાપદ્મનિધિપ્રાપ્તિ રમ્યં યત્રાર્થિદર્શનમ્ ॥

ઇતશ્ ચ પાણ્ડ્યમથુરા ગ્રામાન્ મૃદુનિ યોજને
વિશ્રમ્ય રજનીમ્ અત્ર પ્રાતર્ ગન્તાસિ તામ્ ઇતિ ॥

સુપ્તેન પ્રિયયા સાર્ધમ્ અસુપ્તેનાર્થચિન્તયા
સંક્ષિપ્તા ચ નિરસ્તા ચ યાપિતા યામિની મયા ॥

પ્રાતઃ ક્રોશદ્વયાતીતઃ કદલીષણ્ડસંવૃતમ્
પાન્થસંહાતસંબાધમ્ અપશ્યં સત્ત્રમણ્ડપમ્ ॥

પશ્યામિ સ્મ ચ વૈદેશાન્ ક્રિયમાણક્ષુરક્રિયાન્
અભ્યઙ્ગોચ્છાદનાચ્છાદ ભોજનાદ્યૈશ્ ચ સત્કૃતાન્ ॥

કૃતક્ષૌરાદિકર્મા તુ લબ્ધવસ્ત્રોત્તમાશનઃ
પૃષ્ટો ઽસ્મિ સત્ત્રપતિના શય્યાસ્થઃ શર્વરીમુખે ॥

ક્વચિત્ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ પ્રાજ્ઞો વાણિજદારકઃ
સાનુદાસ ઇતિ પ્રાંશુઃ શ્યામસ્ તામ્રાન્તલોચનઃ ॥

તતસ્ તં પૃષ્ટવાન્ અસ્મિ સાનુદાસેન કિં તવ
કસ્ય વા સાનુદાસો ઽસાવ્ ઇતિ તેનોદિતં તતઃ ॥

ગઙ્ગદત્તાભિધાનસ્ય તામ્રલિપ્તીવિભૂષણઃ
ગુણવાન્ ભાગિનેયો ઽસૌ ગતઃ પોતેન સાગરમ્ ॥

સ ચ પોતઃ કિલામ્ભોધૌ પ્રભઞ્જનપરાહતઃ
પ્રવિશીર્ણઃ પયઃપૂર્ણઃ પયોધર ઇવામ્બરે ॥

વાર્ત્તા ચેયં પ્રસર્પન્તી મૂર્છાતિશયદાયિની
ક્રૂરાશીવિષયોષેવ ગઙ્ગદ્દત્તમ્ અમૂર્છયત્ ॥

તેનાપિ સર્વદેશેષુ કાન્તારેષુ તરેષુ ચ
પ્રવર્તિતાનિ સત્ત્રાણિ વેલાતટપુરેષુ ચ ॥

કદાચિત્ સાનુદાસસ્ય પોતાપેતસ્ય જીવતઃ
પાન્થઃ કશ્ચિત્ ક્વચિત્ સત્રે પ્રવૃત્તિં કથયેદ્ ઇતિ ॥

તત્ તે યદિ સ દીર્ઘાયુર્ આયુષ્મન્દર્શનં ગતઃ
આચક્ષ્વ નસ્ તતો દીના જનતા જીવ્યતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીત્ પ્રતિજ્ઞાયાઃ કિયત્સંપાદિતં મયા
અસ્મૈ યદ્ અહમ્ આત્માનમ્ આચક્ષે ઽપહતત્રપઃ ॥

તસ્માદ્ ઇતિ બ્રવીમીતિ વિનિશ્ચિત્યેદમ્ અબ્રવમ્
સાનુદાસઃ પુનઃ પોતમ્ આરુહ્ય ગતવાન્ ઇતિ ॥

પ્રાતશ્ ચ પાણ્ડ્યમથુરામ્ આશ્ચર્યશતશાલિનીમ્
પ્રાયં પૂરિતસર્વેચ્છાં ચિન્તામણિશિલામ્ ઇવ ॥

તસ્યામ્ અધ્યાસિ ભિન્નાભ રત્નપઞ્જરસંકુલમ્
અગસ્ત્યપીતપાનીય સાગરાકારમ્ આપણમ્ ॥

તત્રાલંકારમ્ આદાય દ્વાવ્ ઉપાગમતાં નરૌ
તસ્ય ચૈક્તરઃ ક્રેતા વિક્રેતાન્યતરસ્ તયોઃ ॥

તૌ તં વાણિજમ્ અબ્રૂતાં રત્નતત્ત્વવિદા ત્વયા
ઉચિતં ભૂષણસ્યાસ્ય મૂલ્યમ્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ ॥

તેનાપિ તચ્ ચિરં દૃષ્ટ્વા ન જાનામીતિ ભાષિતે
તૌ માં નિશ્ચલયા દૃષ્ટ્યા દૃષ્ટવન્તમ્ અપૃચ્છતામ્ ॥

નિશ્ચલસ્નિગ્ધયા દૃષ્ટ્યા સુષ્ઠુ દૃષ્ટમ્ ઇદં ત્વયા
મન્યાવહે વિજાનાતિ મૂલ્યમ્ અસ્ય ભવાન્ ઇતિ ॥

અનાસ્થોત્તાનહસ્તેન તતઃ સ્મિત્વા મયોદિતમ્
નૈવેદમ્ અતિદુર્જ્ઞાનં કિં મુધેવાકુલૌ યુવામ્ ॥

કોટિર્ અસ્ય સમં મૂલ્યં રત્નતત્ત્વવિદો વિદુઃ
તસ્માદ્ અધિકમ્ ઊનં વા ક્રેતૃવિક્રાયકેચ્છયા ॥

અથ વિક્રાયકસ્ તોષાન્ મુક્તાશ્રુર્ મામ્ અવોચત
યદીયં મૂલ્યમ્ એતસ્ય ધનં ધન્યાસ્ તતો વયમ્ ॥

અપિ ભૂષણમ્ એતન્ મે કોટિમૂલ્યં ભવેદ્ ઇતિ
સદૈવ મે મનસ્ય્ આસીદ્ અયમ્ એવ મનોરથઃ ॥

અથેતિ ક્રાયકેણોક્તં મમાપ્ય્ આસીન્ મનોરથઃ
અપિ નામ લભેયાહમ્ ઇદં કોટ્યેતિ ચેતસિ ॥

તતસ્ તાવ્ અસ્તુવાતાં માં નમસ્ તે વિશ્વકર્મણે
કો હિ માનુષદુર્બોધમ્ ઇદં બુધ્યતે માનુષઃ ॥

ક્રયવિક્રયકામાભ્યામ્ આવાભ્યાં બહુશઃ પુરી
દ્રવ્યસ્યાસ્ય પરીક્ષાર્થં પરિક્રાન્તા સમન્તતઃ ॥

પૃથિવી મૂલ્યમ્ અસ્યેતિ કશ્ચિદ્ આહ પરીક્ષકઃ
અજાનન્ કાકિનીત્ય્ અન્યો ન કિંચિદ્ ઇતિ ચાપરઃ ॥

ત્વત્કૃતેન તુ મૂલ્યેન જનિતં નૌ મહત્સુખમ્
એતદ્ એકાર્થયોર્ આસીદ્ અભીષ્ટમ્ ઉભયોર્ અપિ ॥

ઇત્યાદિ તૌ પ્રશસ્તાય પ્રાદિષાતાં સસંમદૌ
અયુતં મે સુવર્ણાનાં સસારાભરણામ્બરમ્ ॥

અથ વાર્ત્તામ્ ઇમાં શ્રુત્વા નૃપેણાહૂય સાદરમ્
પરીક્ષિતો ઽસ્મિ રત્નાનિ વર્જિતાનિ પરીક્ષકૈઃ ॥

બહુભૃત્યં બહુધનં બહુવૃત્તાન્તનિષ્કુટમ્
વિશાલં બહુશાલં ચ પ્રીતઃ પ્રાદાત્ સ મે ગૃહમ્ ॥

અતઃ પરમ્ અહં તસ્યામ્ આસં પુરિ પરીક્ષકઃ
ધર્મેણૈવ ચ માં કશ્ચિન્ ન પરીક્ષામ્ અકારયત્ ॥

એવં ચ વસતસ્ તત્ર મમેયમ્ અભવન્ મતિઃ
કેન નામાલ્પમૂલ્યેન મહાલાભો ભવેદ્ ઇતિ ॥

ઉપલભ્યસ્ તતો લોકાત્ કર્પાસો ગુણવાન્ ઇતિ
તસ્ય કૈલાસકૂટાભાન્ સપ્ત કૂટાન્ અકારયમ્ ॥

ધિક્ કર્પાસકથં તુચ્છાં સર્વથા મૂષકેણ તે
પ્રદીપશિખયા કૂટા ગમિતા ભસ્મકૂટતામ્ ॥

મથુરાયાં ચ મર્યાદા ગૃહં યસ્ય પ્રદીપ્યતે
પ્રક્ષિપ્યતે સ તત્રૈવ સકુટુમ્બો રટન્ન્ ઇતિ ॥

અથ હસ્તદ્વિતીયો ઽહમ્ ઇયં દિગ્ ઇતિ સંભ્રમન્
ઉદીચીં દિશમ્ ઉદ્દિશ્ય કાન્દિશીકઃ પલાયિતઃ ॥

ધાવિત્વા ચ ત્રિયામાર્ધમ્ અહરર્ધં ચ રંહસા
દુર્ગાદ્ ઉત્ક્રમ્ય સુપ્તો ઽહં વટમુલે મહાશ્રમઃ ॥

અથાંશુમતિ શીતાંશૌ પ્રશાન્તપ્રબલશ્રમઃ
જનતાધ્વનિમ્ અશ્રૌષમ્ અભિતો વટમ્ ઉત્કટમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ હા કષ્ટં હન્ત નષ્ટો ઽસ્મિ સંપ્રતિ
જ્વલતિ જ્વલને ક્ષિપ્તો નિર્ઘૃનૈર્ દ્રવિડૈર્ ઇતિ ॥

અથ કન્થાજરચ્છત્ત્ર પાદુકાદિપરિચ્છદાન્
અદ્રાક્ષં પથિકાકલ્પાઞ્ જલ્પતો ગૌડભાષયા ॥

હા માતર્ જીવિતો ઽસ્મીતિ તાન્ આલોક્યાશ્વસં તતઃ
રક્ષોમુક્તો હિ નાશ્વસ્યાત્ કો વા દૃષ્ટ્વા નરાન્ નરઃ ॥

આસ્તીર્ણપર્ણશય્યાસ્ તે તતો ન્યસ્તપરિચ્છદાઃ
પરિતો મામ્ ઉપાસીનાઃ સમપૃચ્છન્ત વિશ્રમાઃ ॥

આગચ્છતિ કુતો દેશાન્ નગરાદ્ વા ભવાન્ ઇતિ
મયાપિ કથિતં તેભ્યઃ પાણ્ડ્યદેશપુરાદ્ ઇતિ ॥

અથ તૈઃ સસ્પૃહૈઃ પૃષ્ટં મથુરાયાં ત્વયા યદિ
સાનુદાસો વણિગ્દૃષ્ટસ્ તતો નઃ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયોક્તં સાનુદાસાખ્યો વણિક્ તત્ર ન વિદ્યતે
ભવન્તઃ કતમત્ તત્ર પૃચ્છન્તીત્ય્ ઉચ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તે કથયન્તિ સ્મ તામ્રલિપ્ત્યાં વણિક્પતિઃ
ગઙ્ગદત્તો ગુણાન્ યસ્ય ન ન વેદ ભવાન્ અપિ ॥

યે ગુણાન્ ન વિદુસ્ તસ્ય સદ્વીપાત્ પ્રાઙ્મહોદધેઃ
વ્યાપિન્યા કીર્તિતાન્ કીર્ત્યા ન જાતાસ્ તે ઽથ વા મૃતાઃ ॥

સ્વસ્રીયઃ સાનુદાસો ઽસ્ય પોતભઙ્ગાત્ કિલ ચ્યુતઃ
અધ્યાસ્તે પાણ્ડ્યમથુરાં કૃતકર્પાસસંગ્રહઃ ॥

ગઙ્ગદત્તસ્ તુ પાન્થેભ્યઃ પ્રવૃત્તિમ્ ઉપલભ્ય તામ્
આહૂયાહ સ્મ સુહૃદઃ પ્રીતાંશ્ ચ પરિચારકાન્ ॥

યે મે શોણિતમ્ આયાન્તિ ગૃહીત્વા દક્ષિણાપથાત્
તાન્ અહં સુહૃદઃ સ્ફીતૈસ્ તોષયામિ ધનૈર્ ઇતિ ॥

તદ્ વયં ગઙ્ગદત્તેન તમ્ આનેતું વિસર્જિતાઃ
યદિ ચાસૌ ત્વયા દૃષ્ટસ્ તદ્ આચષ્ટાં ભવાન્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ વરં ક્ષિપ્તસ્ તત્રૈવાહં વિભાવસૌ
ન ત્વ્ અપૂર્ણપ્રતિજ્ઞેન માતુર્ આનનમ્ ઈક્ષિતુમ્ ॥

અથેત્થં કથયામિ સ્મ સાનુદાસસ્ તપસ્વિકઃ
કર્પાસે જ્વલતિ ક્ષિપ્તઃ પાણ્ડ્યૈર્ નિષ્કરુણૈર્ ઇતિ ॥

તતસ્ તાડિતવક્ષસ્કાસ્ તારમ્ આરટ્ય તે ચિરમ્
ઇતિ સંમન્ત્રયન્તે સ્મ વિષાદક્ષામવાચકાઃ ॥

ગઙ્ગદત્તાર્થિતા યૂયં સાનુદાસાર્થમ્ આગતાઃ
તસ્મૈ તન્મૃત્યુવૃત્તાન્તં કથં શક્ષ્યથ શંસિતુમ્ ॥

વાર્ત્તાં ચેમામ્ ઉપશ્રુત્ય વૈવસ્વતહસાશિવામ્
ચમ્પાયાં તામ્રલિપ્ત્યાં ચ જીવિતવ્યં ન કેનચિત્ ॥

તદ્ આત્માનં પરિત્યજ્ય સ્વામિનો ભવતાનૃણાઃ
ગઙ્ગદત્તો ઽપિ તદ્વાર્ત્તામ્ અન્યતો લભતામ્ ઇતિ ॥

તે કાષ્ઠસ્કન્ધમ્ આદીપ્ય પ્રવેષ્ટુમનસસ્ તતઃ
સ્તુવન્તો દેવતાઃ સ્વાઃ સ્વાઃ પર્યક્રામન્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અહો કષ્ટં બદ્ધો ઽહં નરશમ્બરઃ
સોત્સાહૈર્ અપિ દુર્લઙ્ઘ્યં જાલં જાલ્મૈઃ પ્રસારિતમ્ ॥

અથોચ્ચૈર્ આરટામિ સ્મ ભો ભો ત્યજત સાહસમ્
સાનુદાસઃ સ એવાહં વિધેયો ભવતામ્ ઇતિ ॥

વિષાદેન તતસ્ તેષામ્ અસવો નિર્યિયાસવઃ
અસ્મત્સંપ્રાપ્તિહર્ષેણ જાતાઃ કણ્ઠોપકણ્ઠગાઃ ॥

શેષત્વાદ્ આયુષસ્ તે ઽપિ વિનિવૃત્તપ્રિયાસવઃ
હર્ષાર્દ્રાઃ સમકૂર્દન્ત તાલક્ષોભિતકાનનાઃ ॥

તે સ્તુવન્તસ્ તતો હૃષ્ટાઃ સુગતં સૌગતા ઇવ
બહુકૃત્વઃ પરિક્રમ્ય મામ્ અવન્દત મૂર્ધિભિઃ ॥

તે ઽથ માં શિબિકારૂઢં નાતિદીર્ઘૈઃ પ્રયાનકૈઃ
નિધિલાભાદ્ ઇવ પ્રીતાસ્ તામ્રલિપ્તીમ્ અનેષત ॥

અથ ક્ષિતિપતેઃ પુત્રં પરિણેતુમ્ ઇવાગતમ્
હૃષ્ટઃ પ્રત્યુદગચ્છન્ માં માતુલઃ સ્ફીતડમ્બરઃ ॥

વ્યાસેનાપિ ન શક્યો ઽસૌ વ્યાસેનાખ્યાતુમ્ ઉત્સવઃ
સમાસેન તવાખ્યામિ વાક્કુણ્ઠાનામ્ અયં વિધિઃ ॥

તિષ્ઠન્તુ તાવદ્ અકલઙ્કકુટુમ્બિદારાઃ શીતાંશુભાસ્વદનિલૈર્ અપિ યે ન દૃષ્ટાઃ
સિન્દૂરપાટલિતખણ્ડનટૈર્ નટદ્ભિર્ નગ્નાટકૈર્ અપિ નરેન્દ્રપથેષુ ગીતમ્ ॥

વિદ્યાવૃત્તૈસ્ તતો વિપ્રૈર્ ગઙ્ગદત્તઃ સ્વયં ચ મામ્
મધુરૈર્ ઉપપન્નૈશ્ ચ વચનૈર્ ઇત્ય્ અબોધયત્ ॥

પિતા મે ધ્રિયતે ભર્તા ભૃત્યાન્ આત્તેન કિં મમ
આત્મનાયાસિતેનેતિ પ્રાગ્ અભૂસ્ ત્વમ્ ઉપેક્ષકઃ ॥

અધુના જનનીજાયા પ્રજાગુરુજનાદિભિઃ
અવશ્યભરણીયૈશ્ ચ રક્ષ્યૈશ્ ચ પરવાન્ ભવાન્ ॥

તદ્ ભવદ્ભર્તૃકે તત્ર વર્ગે પ્રોષિતભર્તૃકે
અસારથાવ્ ઇવ રથે ધ્રુવં યન્ ન બ્રવીમિ તત્ ॥

તસ્માદ્ ઉત્કણ્ઠયોત્કણ્ઠં ત્વયિ તાત દિદૃક્ષયા
સ્વકુટુમ્બમ્ અનુકણ્ઠં કુરુ યાહિ ગૃહાન્ ઇતિ ॥

એકદા ક્.અમ્ચિદ્ અદ્રાક્ષમ્ આચેરં નામ વાણિજમ્
સુવર્ણભૂમયે યાન્તમ્ અનન્તૈઃ સહ વાણિજૈઃ ॥

તૈર્ ગત્વા સહ પોતેન કંચિદ્ અધ્વાનમ્ અમ્બુધેઃ
તટે બોહિત્થમ્ ઉજ્ઝિત્વા પ્રાતિષ્ઠામહિ રોધસા ॥

અથાભ્રંલિહશૃઙ્ગસ્ય પાદં પાદપસંકટમ્
આવસામ નગેન્દ્રસ્ય લોહિતાયતિ ભાસ્વતિ ॥

તતસ્ તત્રાહૃતાહારાન્ નિષણ્ણાન્ પર્ણસંસ્તરે
ઇત્ય્ અસ્માન્ અનુશાસ્તિ સ્મ સાર્થવાહઃ ક્ષપાક્ષયે ॥

ત્રિધા પૃષ્ઠેષુ બધ્નીત પાથેયસ્થગિકા દૃઢમ્
ગ્રીવાસુ તૈલકુતુપાન્ સમાસજત વાણિજાઃ ॥

એતાશ્ ચ કોમલાઃ સ્થૂલાઃ શોષદોષાદિવર્જિતાઃ
હસ્તૈર્ વેત્રલતા ગાઢમ્ આલમ્બ્યારોહતાચલમ્ ॥

લતામ્ અનીદૃશીં મોહાદ્ યઃ કશ્ચિદ્ અવલમ્બતે
પ્રમીતો હિમવત્ય્ અસ્મિન્ સ પ્રયાતિ પરાં ગતિમ્ ॥

એષ વેત્રપથો નામ સર્વોત્સાહવિઘાતકૃત્
સુવર્ણાશાપ્રવૃત્તાનાં મહાન્ ઇવ વિનાયકઃ ॥

એવમાદિ તતઃ શ્રુત્વા વિષણ્ણૈર્ અસ્મદાદિભિઃ
હેમગર્ધગ્રહગ્રસ્તૈસ્ તથૈવ તદ્ અનુષ્ઠિતમ્ ॥

અથૈકો દૂરમ્ આરૂઢશ્ છિન્નવેત્રલતાશિખઃ
ક્ષુરપ્રક્ષુરિતજ્યાકઃ ક્ષોણીં શૂર ઇવાગમત્ ॥

વયમ્ એવાચલાગ્રં તદ્ આરુહ્ય પરિદેવ્ય ચ
નિરુપ્ય ચ જલં તસ્મૈ તત્રૈવાનેષ્મહિ ક્ષપામ્ ॥

પ્રાતર્ મહાન્તમ્ અધ્વાનં ગત્વાપશ્યામ નિમ્નગામ્
ગવાશ્વાજૈડકાકાર પાષાણકુલસંકુલામ્ ॥

અથાચેરઃ પુરઃસ્થિત્વા પાન્થાન્ ઉચ્ચૈર્ અવારયત્
મા મા સ્પૃક્ષત વાર્ય્ એતદ્ ભો ભો તિષ્ઠત તિષ્ઠત ॥

મૂઢૈઃ સ્પૃષ્ટમ્ ઇદં યૈર્ યૈસ્ તે તે પાષાણતાં ગતાઃ
અથ વા સ્વયમ્ એવૈનાં સુહૃદઃ કિં ન પશ્યથ ॥

વંશાન્ પશ્યથ યાન્ અસ્યાઃ પરસ્મિન્ સરિતસ્ તટે
અર્વાક્કૂલં નુદત્ય્ એનાન્ પટુઃ પરતટાનિલઃ ॥

કાર્શ્યકૌમલસંકોથ શોષદોષાવિદૂષિતમ્
એષામ્ અન્યતમં ગાઢં ગૃહ્ણીધ્વં મસ્કરં કરૈઃ ॥

વાતે મન્થરતાં યાતે મસ્કરાત્ તુઙ્ગતાં ગતાત્
પરસ્મિન્ન્ આપગપારે શનકૈર્ અવરોહત ॥

કોથશોષાદિદોષં તુ યો ઽવલમ્બેત મસ્કરમ્
સ તતઃ પતિતો ગચ્છેચ્ છૈલસ્થિરશરીરતામ્ ॥

એષ વેણુપથો નામ મહાપથવિભીષણઃ
કુશલૈઃ કુશલેનાશુ નિર્વિષાદૈશ્ ચ લઙ્ઘ્યતે ॥

યથાસુરબિલં બાલઃ શાસનાન્ મન્ત્રવાદિનઃ
પ્રવિવેશાવિચાર્યૈવ તથાસ્મભિસ્ તદ્ ઈહિતમ્ ॥

તેષામ્ એકં કૃશાદ્ વંશાદ્ વિશીર્ણાદ્ અપતત્ તતઃ
શિલાભૂતાં તનું ત્યક્ત્વા ગતિં માહેશ્વરીમ્ અગાત્ ॥

અવતીર્ય તુ વંશેભ્યસ્ તક્ત્વા દૂરેણ તાં નદીમ્
તસ્મૈ સલિલમ્ અન્યસ્ય અમદામ ન્યવસામ ચ ॥

વાહયિત્વા ચ પન્થાનં યોજનદ્વયસં પ્રગે
ભુજંગસ્યાતિસંક્ષિપ્તામ્ અદ્રાક્ષં પદવીં તતઃ ॥

તસ્યાશ્ ચોભયતો ભીમમ્ અદૃષ્ટાન્તં રસાતલમ્
અન્ધાન્ધકારસંઘાત વિત્રાસિતતમોનુદમ્ ॥

અથાચેરો ઽવદત્ પાન્થાન્ દારુપર્ણતૃણાદિભિઃ
આર્દ્રશુષ્કૈર્ અરણ્યાની સધૂમા ક્રિયતામ્ ઇયમ્ ॥

એતાં દૃષ્ટ્વા સપર્યાણાઞ્ છાર્દૂલાજિનકઙ્કટાન્
છાગાન્ વિક્રેતુમ્ આયાન્તિ કિરાતાઃ પરિતો દિશઃ ॥

તાન્ ક્રીણીયાત કૌસુમ્ભ નૈલશાકલિકામ્બરૈઃ
ખણ્ડતણ્ડુલસિન્દૂર લવણસ્નેહનૈર્ અપિ ॥

છાગપૃષ્ઠાનિ ચારુહ્ય ગૃહીતાયતવેણવઃ
અતિગાહત ચાધ્વાનં કાલભ્રૂદણ્ડભઙ્ગુરમ્ ॥

આદાય યદિ ચાન્યે ઽપિ કાઞ્ચનં કાઞ્ચનાકરાત્
અનેનૈવ નિવર્તેરન્ પથા પાન્થાઃ કદાચન ॥

તતસ્ તૈર્ અસ્મદીયૈશ્ ચ સંમુખીનૈર્ ઇહાન્તરે
રસાતલં પ્રવેષ્ટવ્યં સસુવર્ણમનોરથૈઃ ॥

ન મહાસંકટાદ્ અસ્માન્ માર્ગાદ્ ઉત્ક્રમ્ય વિદ્યતે
છાગપઙ્ક્તેર્ અવસ્થાનં ન નિવર્તિતુમ્ અન્તરમ્ ॥

તસ્માદ્ અભ્યસ્તકુન્તેન વીરેણ પ્રતિભાવતા
અનુભૂતસમીકેન પઙ્ક્તેઃ પ્રસ્થીયતાં પુરઃ ॥

સમર્થસ્ તાદૃગ્ એકો ઽપિ હન્તું પરપરંપરામ્
ન પરાભાવ્યતે યાવદ્ અપરેણ પરેણ સઃ ॥

અયં ચાજપથો નામ શ્રૂયમાણો વિભીષણઃ
દૃશ્યમાનો વિશેષેણ ભૃગુઃ પાતાર્થિનામ્ ઇવ ॥

ઇત્ય્ આચેરે બ્રુવત્ય્ એવં પ્રાંશુકોદણ્ડમણ્ડલા
આગચ્છન્ મ્લેચ્છપૃતના છાગપૂગપુરઃસરા ॥

તેષુ તુ પ્રતિયાતેષુ નિષ્કાર્ય ક્રયવિક્રયૌ
સ્નાત્વાવન્દન્ત ક્રદન્તઃ પાન્થાઃ શંકરકેશવૌ ॥

અથ પાન્થાસ્થિતા દીર્ઘા પ્રસ્થિતા છાગસંતતિઃ
રંહસિન્ય્ અપિ નિષ્કમ્પા નિવાતે નૌર્ ઇવામ્ભસિ ॥

તસ્યાશ્ ચ પથિકશ્રેણ્યાઃ સપ્તમઃ પશ્ચિમાદ્ અહમ્
આચેરશ્ ચાભવત્ ષષ્ઠઃ પૃષ્ઠતો ઽનન્તરો મમ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે દૂરાદ્ આશ્રૂયતોચ્ચકૈઃ
વંશાનાં તાડ્યમાનાનાં પુરઃ ષ્ઠા ષ્ઠોદિતસ્વનઃ ॥

છાગાનાં પુરુષાણાં ચ ધીરાણામ્ અપિ સાદકઃ
મજ્જતાં ધ્વાન્તજમ્બાલે મે મે હા હેતિ ચ ધ્વનિઃ ॥

સર્વથા ક્ષણમાત્રેણ પ્રક્ષીણા પરવાહિની
એકશેષાસ્મદીયા યા સપ્તમપ્રમુખા સ્થિતા ॥

અથ મામ્ અવશાસ્તિ સ્મ ગ્રામણીઃ કિમ્ ઉદાસ્યતે
એકકઃ પુરુષશ્ ચાયં પરઃ સ્વર્ નીયતામ્ ઇતિ ॥

પરસ્ તુ વંશમ્ ઉજ્ઝિત્વા બદ્ધ્વા મૂર્ધનિ ચાઞ્જલિમ્
હતસ્વપાન્થસાર્થત્વાદ્ અનાથો મામ્ અનાથત ॥

એકશાખાવશેષસ્ય મદ્વંશસ્યાવસીદતઃ
શાખાચ્છેદેન નોચ્છેદમ્ અત્યન્તં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

એક એવ પ્રિયઃ પુત્રઃ પિત્રોર્ અહમ્ અચક્ષુષોઃ
અન્ધયષ્ઠિસ્ તયોસ્ તસ્માદ્ ભ્રાતર્ માં મા વધીર્ ઇતિ ॥

આસીચ્ ચ મમ ધિક્ પ્રાણાન્ પાપપાંસુવિધૂસરાન્
ધિગ્ ધિગ્ એવ સુવર્ણં તત્ પ્રાપ્યં પ્રાણિવધેન યત્ ॥

તસ્માન્ નિહન્તુ મામ્ એષ વરાકઃ પ્રિયજીવિતઃ
પ્રાણા યસ્યોપયુજ્યન્તે પિત્રોર્ દુશ્ચક્ષુષોર્ ઇતિ ॥

અથ રોષવિસ્.આદાભ્યામ્ આચેરસ્ તામ્રનિષ્પ્રભઃ
અમ્બૂકૃતમ્ અચોવન્ માં વાચા નિષ્ઠુરમન્દયા ॥

અરે બાલબલીવર્દ કાલાકાલાવિચક્ષણઃ
ક્વ કૃપાણોચિતઃ કાલઃ ક્વ કૃપા કૃપણોચિતા ॥

અહો કારુણિકત્વં તે સિદ્ધં સિદ્ધાન્તવેદિનઃ
એકસ્ય ક્ષુદ્રકસ્યાર્થે યઃ ષોડશ જિઘાંસતિ ॥

સચ્છાગે નિહતે હ્યસ્મિઞ્ જીવિતાઃ સ્યુશ્ ચતુર્દશ
અહતે તુ સહાનેન ભવતા ચ હતા વયમ્ ॥

ન ચાપિ રક્ષિતું ક્ષુદ્રમ્ આત્માનં દુસ્ત્યજં ત્યજેત્
આત્મા તુ સતતં રક્ષ્યો દારૈર્ અપિ ધનૈર્ અપિ ॥

ઇત્યાદિ ભગવદ્ગીતા માત્રં દણ્ડકમ્ ઈરયન્
સ પાર્થમ્ ઇવ માં વિષ્ણુઃ કર્મ ક્રૂરમ્ અકારયત્ ॥

અથાહં પ્રબલવ્રીડો ગર્હમાણશ્ ચ કર્મવત્
ચરણેષુ પરચ્છાગં સુકુમારમ્ અતાડયમ્ ॥

છાગપોતે તતસ્ તસ્મિન્ ધ્વાન્તસિન્ધૌ નિમજ્જતિ
પાન્થસાંયાત્રિકો મગ્નઃ સહૈવ ધનતૃષ્ણયા ॥

વયં તુ દુર્ગમાન્ માર્ગાત્ પ્રક્ષીણસ્વલ્પસૈનિકાઃ
ભારતાદ્ ઇવ સંગ્રામાત્ સપ્તશેષા હતોદ્યમાઃ ॥

તં ચ દેશં પરિક્રમ્ય પ્રાપ્ય વિષ્ણુપદીતટમ્
અશ્રુમિશ્રાં પ્રમીતેભ્યઃ પ્રાદામ સલિલાઞ્જલિમ્ ॥

તતસ્ તત્ તાદૃશં દુઃખં બાધિતં નો બુભુક્ષયા
શરીરવેદના નાસ્તિ દેહિનાં હિ ક્ષુધાસમા ॥

અથાસંપાદિતાહારાન્ પર્ણશય્યાધિશાયિનઃ
મન્દનિદ્રાકુલાક્ષાન્ નઃ પ્રબોધ્યાહ સ્મ નાયકઃ ॥

અમી છાગાઃ પ્રમાપ્યન્તાં તતસ્ તન્માંસમ્ અદ્યતામ્
સીવ્યન્તામ્ અજિનૈર્ ભસ્ત્રાસ્ તેષાં વિપરિવર્તિતૈઃ ॥

તથા ચ પરિધીયન્તાં મુક્ત્વા વિઘ્નકૃતં ઘૃણામ્
યથા તાસામ્ અસૃક્ક્લિન્નં યદ્ અન્તસ્ તદ્ બહિર્ ભવેત્ ॥

પક્ષવન્ત ઇવાહાર્યા દરીદારિતચઞ્ચવઃ
હેમભૂમેર્ ઇમાં ભૂમિમ્ આગચ્છન્તિ વિહંગમાઃ ॥

માંસપિણ્ડધિયા તે ઽસ્માન્ નભસાદાય ચઞ્ચુભિઃ
સુવર્ણભૂમયે યાન્તિ તત્ તત્ સંપાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

અથાહમ્ અબ્રવં બ્રૂતે જનતા યત્ તથૈવ તત્
ત્યજ્યતાં તત્ સુવર્ણં યચ્ છિનત્તિ શ્રવણે ઇતિ ॥

યેનાહં દુર્ગમાન્ માર્ગાદ્ ધર્મેણૈવ તુ દુર્ગતેઃ
તારિતશ્ છાગનાગેન હન્યાં તં નિર્ઘૃણઃ કથમ્ ॥

તસ્માદ્ અલં સુવર્ણેન પ્રાણૈર્ એવાથ વા કૃતમ્
યેન તેનૈવ દત્તેભ્યસ્ તેભ્યો હન્યાં સુહૃત્તમમ્ ॥

અથાચેરો ઽવદત્ પાન્થાન્ અજઃ સ્વઃ સ્વઃ પ્રમાપ્યતામ્
અયં તુ સાનુદાસીયઃ સુદૂરે મુચ્યતામ્ ઇતિ ॥

તેષામ્ એકતમઃ પાન્થસ્ તમ્ અજં ક્વાપિ નીતવાન્
દણ્ડાલમ્બિતકૃત્તિશ્ ચ પ્રતાગત્યેદમ્ ઉક્તવાન્ ॥

છાગેન સાનુદાસસ્ય મયાન્યઃ પરિવર્તિતઃ
તદીયં ચેદમ્ આનીતમ્ અજિનં દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તુ પ્રત્યભિજ્ઞાય તસ્યૈવાજસ્ય ચર્મ તત્
ઉક્તં નાસૌ ત્વયા મુક્તઃ પ્રાણૈર્ મુક્તઃ પ્રિયૈર્ ઇતિ ॥

અથાપ્તવચનાદ્ ભીમં સમુદ્રતરણાદ્ અપિ
યુક્તિહીનં તદ્ અસ્માભિર્ નભોગમનમ્ ઇઙ્ગિતમ્ ॥

તતો દુર્ભગનિહ્રાદૈઃ પાણ્ડુચ્છવિભિર્ અણ્ડજૈઃ
શારદૈર્ ઇવ જીમૂતૈઃ સાશમ્ આકાશમ્ આવૃતમ્ ॥

તત્પક્ષતિમરુત્પિષ્ટ ગુરુસ્કન્ધનગો નગઃ
શક્રશસ્ત્રશિખાકૃત્ત પત્ત્રચક્ર ઇવાભવત્ ॥

અથ કણ્ઠગતપ્રાણાન્ અસ્માન્ આદાય ખં ખગાઃ
આક્રામન્ સપ્ત સપ્તાપિ ગરુત્મન્ત ઇવોરગાન્ ॥

પરિશિષ્ટો ઽપરસ્ તેષાં સ ચ મદ્ગ્રાહિણો બલાત્
નિરંશત્વાન્ નિરાંશસો મામ્ એવાચ્છેતુમ્ ઐહત ॥

અથ રૌદ્રમ્ અભૂદ્ યુદ્ધં ગૃધ્રયોઃ સ્વાર્થગૃદ્ધયોઃ
યથામ્બરચરત્રાસિ દશકણ્ઠજટાયુષોઃ ॥

પર્યાયેણાહમ્ આકૃષ્ટશ્ ચઞ્ચોશ્ ચઞ્ચૌ પતત્રિણોઃ
કચ્ચિચ્ ચ સ્ખલિતસ્ તસ્યાઃ ખસ્તઃ શંકરમ્ અસ્મરમ્ ॥

વજ્રકોટિકઠોરાભિશ્ ચઞ્ચૂચરણકોટિભિઃ
કુટ્ટિતં તત્ તયોશ્ ચર્મ જાતં તિત:ઉજર્જરમ્ ॥

તતો નિષ્કુષિતશ્ ચાહં કુટ્ટિતાચ્ ચર્મકઞ્ચુકાત્
પતિતઃ સરસિ ક્વાપિ શોભાવિસ્મિતમાનસે ॥

તત્ર શોણિતશોણાનિ ઘૃષ્ટ્વા ગાત્રાણિ પઙ્કજૈઃ
સ્નાતસ્ તર્પિતદેવશ્ ચ પશ્ચાદ્ અમૃતમ્ આહરમ્ ॥

તત્તટે ક્ષણમ્ આસિત્વા નિષદ્ય ચ ગતશ્રમઃ
અપૂર્વબહુવૃત્તાન્તં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ તદ્ વનમ્ ॥

યત્ર વિસ્મૃતવાન્ અસ્મિ દુઃખં ભારુણ્ડયુદ્ધજમ્
અસિપત્ત્રવનાપેતઃ સંચરન્ન્ ઇવ નન્દને ॥

શીર્ણદુર્વણપર્ણો વા વિદ્યુદ્દાહહતો ઽપિ વા
અપુષ્પઃ ફલહીનો વા યત્રૈકો ઽપિ ન પાદપઃ ॥

કદમ્બમાલતીકુન્દ માધવીમલ્લિકાદયઃ
ભૃઙ્ગાનીકૈઃ સદા યત્ર કૃષ્ણકલ્માષપલ્લવાઃ ॥

ચતુરઙ્ગુલતુઙ્ગૈશ્ ચ નીલકણ્ઠગલાસિતૈઃ
શશોર્ણસુકુમારૈશ્ ચ તૃણૈર્ ભૂષિતભૂતલમ્ ॥

યત્ર કેસરિશાર્દૂલ શિખણ્ડિભુજગાદયઃ
વ્રતયન્તિ દયાવન્તઃ પર્ણપુષ્પજલાનિલાન્ ॥

અનિવૃત્તદિદૃક્ષશ્ ચ કાનનં પરિતો ભ્રમન્
કસ્યાપિ ચરણૈઃ ક્ષુણ્ણામ્ અદ્રાક્ષં પદવીમ્ ઇવ ॥

તયા સંચરમાણશ્ ચ મન્થરં દૂરમ્ અન્તરમ્
વામનોભયરોધસ્કામ્ અગમ્ભીરામ્ભસં નદીમ્ ॥

તાં ચ કાઞ્ચનગાહાદિ રત્નકાઞ્ચનવાલુકામ્
ઉત્તીર્યાચર્ય ચ સ્નાનમ્ આર્ચિષં દેવતાગુરૂન્ ॥

સરિત્તટોપકણ્ઠે ચ કદલીકાનનાવૃતમ્
તપઃકાનનમ્ અદ્રાક્ષં બદ્ધપર્યઙ્કવાનરમ્ ॥

તત્રાચિરદ્યુતિપિશઙ્ગજટં મુનીન્દ્રમ્ ઐક્ષે નિખર્વકુશવિષ્ટરપૃષ્ઠભાજમ્
આજ્યાહુતિસ્તિમિતનીરસદારુયોનિ કુણ્ડોદરાહિતમ્ ઇવાહવનીયમ્ અગ્નિમ્ ॥

તં વન્દિતુમ્ ઉપાસર્પમ્ ઉત્સર્પત્સૌમ્યચન્દ્રિકમ્
સાન્તસંતાપકસ્પર્શમ્ ઉષ્ણાંશુમ્ ઇવ હૈમનમ્ ॥

અથાસૌ સંમદાસ્રાર્દ્ર કપોલો મામ્ અભાષત
કુશલં સાનુદાસાય શ્રેષ્ઠિને ભવતામ્ ઇતિ ॥

મમ ત્વ્ આસીત્ તતો નામ દિવ્યં ચક્ષુસ્ તપસ્વિનામ્
સર્વં પશ્યતિ યેનાર્થં માંસચક્ષુર્ અગોચરમ્ ॥

યન્ મે યાદૃચ્છિકં નામ યચ્ ચ વ્યાપારહેતુકમ્
તત્ કીર્તિતમ્ અનેનાદ્ય ન કદાચિદ્ અપિ શ્રુતમ્ ॥

ઇતિ વિચિન્તિતવન્તં મામ્ આસ્થિતાદિષ્ટવિષ્ટરમ્
વ્રીડામન્થરમ્ આહ સ્મ સ્મિત્વેતિ મુનિપુંગવઃ ॥

ત્વયા યચ્ ચિન્તિતં તાત તતઃ પ્રતિ તથૈવ તત્
નામમાત્રકથા નાતિ ચિત્રં હિ તપસઃ ફલમ્ ॥

ધ્રુવકાદ્યૈર્ યથા મદ્યમ્ ઉપાયૈઃ પાયિતો ભવાન્
યથા વધુકયોદ્યાને સંગતો ગઙ્ગદત્તયા ॥

યાવદ્ ભારુણ્ડસંગ્રામાદ્ યમદ્રંષ્ટ્રાન્તરાદ્ ઇવ
વિમુક્તસ્ ત્વમ્ ઇહ પ્રાપ્તઃ સર્વં તદ્ વિદિતં મમ ॥

અનુભૂતા ત્વયા તાત યાનપાત્રવિપત્તયઃ
લઙ્ઘિતાશ્ ચ સુદુર્લઙ્ઘ્યાઃ શૈલકાન્તારનિમ્નગાઃ ॥

યદ્ અર્થં ચાયમ્ આયાસઃ પ્રાપ્તઃ કૃચ્છ્રતમસ્ ત્વયા
મિત્રવત્ય્ એવ તત્ સર્વં માતા તે કથયિષ્યતિ ॥

સકલશ્ ચાયમ્ આરમ્ભઃ સુવર્ણપ્રાપ્તયે તવ
તચ્ ચ સંપ્રાપ્તદેશીયમ્ અતો મા વિષદદ્ ભવાન્ ॥

ત્વાદૃશઃ સ્થિરસત્ત્વસ્ય માદૃશાદેશકારિણઃ
સુપ્રાપં પ્રાજ્ઞસોત્સાહૈઃ સુવર્ણં ક્વ ગમિષ્યતિ ॥

પર્ણશાલાશયેનાતઃ પાદપાવયવાશિના
અહઃકતિપયાન્ય્ અસ્મિન્ન્ આશ્રમે સ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

અથાભિલષિતાસ્વાદં મૃજૌજઃપુષ્ટિવર્ધનમ્
વાનેયમ્ આહરન્ન્ અન્નં કૃષ્ટપચ્યમ્ અહં દ્વિષન્ ॥

પર્ણશાલાન્તરાસ્તીર્ણે શયાનઃ પર્ણસંસ્તરે
તુઙ્ગપર્યઙ્કમ્ અદ્વેષં ગઙ્ગદત્તાનિવેશનમ્ ॥

ઇતિ વિસ્મૃતદુઃખો ઽપિ સુખાસ્વાદૈર્ અમાનુષૈઃ
દરિદ્રવાટકસ્થાયાઃ સતતં માતુર્ અધ્યગામ્ ॥

આકાશપથયાનાન્તાઃ પ્રશંસામિ સ્મ ચાપદઃ
સુવર્ણપ્રાપ્તયે પ્રાપ્તા યા વિપત્ સંપદ્ એવ સા ॥

એકદા તં મહાત્માનમ્ અભિતઃ પ્રાપ્તમ્ અમ્બરાત્
મૂર્તં પુણ્યમ્ ઇવાદ્રાક્ષં વિમાનં મેરુભાસ્વરમ્ ॥

કન્યાસ્ તસ્માન્ નિરક્રામન્ દ્યુતિદ્યોતિતકાનનાઃ
સેન્દ્રચાપાદ્ ઇવામ્ભોદાત્ ક્રાન્તાત્ સૌદામનીલતા ॥

તતસ્ તાઃ સંપરિક્રમ્ય પ્રણમ્ય ચ યતિપ્રભુમ્
વિહાયસ્તલમ્ આક્રામન્ન્ ઇન્દોર્ ઇવ મરીચયઃ ॥

એકા તુ ન ગતા તાસામ્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય તાં મુનિઃ
પ્રમોદગદ્ગદાલાપઃ પ્રમૃષ્ટાક્ષીમ્ અભાષત ॥

પુત્રિ ગન્ધર્વદત્તે ઽયં સાનુદાસઃ પિતા ત્વયા
અસ્માન્ અપિ તિરસ્કૃત્ય શ્રદ્ધયારાધ્યતામ્ ઇતિ ॥

તં ચાહમ્ અતિસત્કારમ્ અમન્યે ઽતિવિડમ્બનામ્
વન્દ્યમાનો મહાગૌર્યા ક્રીડયા પ્રમથો યથા ॥

સા કદાચિન્ મયા પૃષ્ટા કો ઽયં કા વા ત્વમ્ ઇત્ય્ અથ
શ્રૂયતામ્ ઇતિ ભાષિત્વા તયોર્ વૃત્તમ્ અવર્તયત્ ॥

ભરદ્વાજસગોત્રો ઽયમ્ ઉપધાનં તપસ્વિનામ્
વિદ્યાધરભરદ્વાજો યદ્ વિદ્યાસાધનોદ્યતઃ ॥

મહતસ્ તપસશ્ ચાસ્ય વ્યથમાનઃ પુરંદરઃ
આસનેનાચલાભેન ચલતા ચલિતઃ કિલ ॥

શચ્યાલિઙ્ગનકાલે ઽપિ ધ્યાત્વા કંચિત્ તપસ્વિનમ્
વિષાદાકુલચેતસ્કો દુઃખં જીવતિ વાસવઃ ॥

નારદાત્ તુ ભરદ્વાજમ્ ઉપલભ્ય તપસ્વિનમ્
હરિણા સુપ્રભાદિષ્ટા ગન્ધર્વાધિપતેઃ સુતા ॥

રૂપયૌવનસૌભાગ્યૈર્ ગર્વિતામ્ ઉર્વશીમ્ અપિ
અતિશેષે ત્વમ્ ઇત્ય્ એષા પ્રતીતિઃ પિષ્ટપત્રયે ॥

ભરદ્વાજમ્ અતો ગત્વા ત્વમ્ આરાધય સુન્દરિ
તથા તે રૂપસૌભાગ્યે સફલીભવતામ્ ઇતિ ॥

સુપ્રભાથ મુનેર્ અસ્ય વચઃપ્રેક્ષિતચેષ્ટિતૈઃ
શૃઙ્ગારૈર્ ઐચ્છદ્ આક્રષ્ટું સતત્ત્વાલમબનં મનઃ ॥

યદા નાશકદ્ આક્રષ્ટુમ્ અબ્દૈર્ બહુતિથૈર્ અપિ
તદા કર્મકરીકર્મ નિર્વેદાદ્ અકરોદ્ અસૌ ॥

પુષ્પોચ્ચયજલાહાર કુટીસંમાર્જનાદિભિઃ
તોષિતો ઽયમ્ અવોચત્ તાં વરઃ કસ્ તે ભવત્વ્ ઇતિ ॥

તયોક્તં સ્પૃહયન્તિ સ્મ યસ્મૈ ત્રિદશયોષિતઃ
તન્ મે ભગવતા ધૈર્યાત્ સૌભાગ્યં દુર્ભગીકૃતમ્ ॥

નિષ્પ્રયોજનચારુત્વ ભૂષણસ્રગ્વિલેપનમ્
સૌભાગ્યમાત્રકં સ્ત્રૈણં કામકામેષુ ભર્તૃષુ ॥

તેન વિજ્ઞાપયામ્ય્ એતત્ પ્રીતશ્ ચેદ્ દયસે વરમ્
જગતો ઽપિ વરસ્ તસ્માદ્ ભવાન્ એવાસ્તુ નો વરઃ ॥

તરુણીનાં હિ કન્યાનાં ચેતોજક્ષુણ્ણચેતસામ્
ચેતશ્ચક્ષુપ્રિયાત્ પુંસઃ કીદૃશો ઽન્યો વરાદ્ વરઃ ॥

તસ્માદ્ અપ્રિયરાગો ઽપિ ભગવાન્ અનુકમ્પયા
વશિત્વાદ્ રાગમ્ આલમ્બ્ય સૌભાગ્યં મે દદાત્વ્ ઇતિ ॥

અનુરોધાચ્ ચ તેનાસ્યામ્ એકૈવ જનિતા સુતા
ચિરમ્ આરાધિતો ભક્ત્યા વિરક્તો ઽપિ હિ રજ્યતે ॥

સા તુ સુપ્રભયા નીત્વા પિત્ર્યં વિશ્વાવસોઃ પુરમ્
વર્ધિતા ચ વિનીતા ચ વિદ્યાસુ ચ કલાસુ ચ ॥

અથ ગન્ધર્વરાજસ્ તામ્ આનીય દુહિતુઃ સુતામ્
અભાષત ભરદ્વાજં નામાસ્યાઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

અસ્તુ ગધર્વદત્તેયં મહ્યં દત્તા યતસ્ ત્વયા
ઇતિ તસ્યાઃ કૃતં નામ ભરદ્વાજેન સાર્થકમ્ ॥

સુપ્રભાયાં તુ યા કન્યા ભરદ્વાજાદ્ અજાયત
નામ્ના ગન્ધર્વદત્તેતિ વિત્ત મામ્ એવ તામ્ ઇતિ ॥

એકદા કૃષ્ણશર્વર્યાં પશ્યામિ સ્મ શિલોચ્ચયમ્
જાતરૂપશિલાજાલ જ્યોતિર્ ઉજ્જ્વલિતદ્રુમમ્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અયં શૈલો હિરણ્મયશિલઃ સ્ફુટમ્
કલ્યાણં કાઞ્ચનં ચાસ્મિન્ન્ અસ્મત્કલ્યાણકારણમ્ ॥

નિર્ધાર્યેતિ સુવર્ણાશા પાશયન્ત્રિતચેતસા
વિશાલા પર્ણશાલાસૌ શિલાભિઃ પૂરિતા મયા ॥

તાસ્ તુ પ્રાતઃ શિલા દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટો ગન્ધર્વદત્તયા
કિમ્ એતદ્ ઇતિ તસ્યૈ ચ યથાવૃત્તં ન્યવેદયમ્ ॥

તયા તુ કથિતં પિત્રે મામ્ આહૂય સ ચાવદત્
આયુષ્મન્ ન હિરણ્મય્યઃ શિલા એવ હિ તાઃ શિલાઃ ॥

ઓષધીનામ્ ઇદં જ્યોતિર્ ધ્વાન્તે હાટકસપ્રભમ્
ભાસ્વદ્ભાસાભિભાવિન્યા મુક્તં રાત્રૌ વિજૃમ્ભતે ॥

દૃષ્ટવાન્ અસિ સૌવર્ણાસ્ તત્સંપર્કાદ્ ઇમાઃ શિલાઃ
પશ્યન્તે ચ દિશઃ પીતાસ્ તૃષ્ણાતિમિરમીલિતાઃ ॥

અહમ્ એવ સુવર્ણં ચ ચમ્પાં પ્રતિગમં ચ તે
અચિરાત્ સંવિધાસ્યામિ તત્ ત્યજાકુલતામ્ ઇતિ ॥

યાશ્ ચ તાસ્ તુષ્ટતુષ્ટેન મુહૂર્તેનાહૃતાઃ શિલાઃ
તા મયા દુઃખદુઃખેન સર્વાહ્ણેન નિરાકૃતાઃ ॥

એકદા કચ્છપીં વીણાં મહ્યં દત્ત્વાવદત્ મુનિઃ
યદ્ બ્રવીમિ તદ્ આકર્ણ્ય ત્વમ્ અનુષ્ઠાતુમ્ અર્હસિ ॥

ગન્ધર્વદત્તયા યસ્ તે મદ્વૃત્તાન્તો નિવેદિતઃ
સ તથૈવ યતસ્ તસ્માદ્ અસ્માકમ્ ઇયમ્ આત્મજા ॥

વિદ્યાધરપતેશ્ ચેયં ભાવિનો ભાગિની પ્રિયા
ન હિ સાગરજન્મા શ્રીઃ શ્રીપતેર્ અન્યમ્ અર્હતિ ॥

તેન ચમ્પામ્ ઇયં નીત્વા દેયા તે ચક્રવર્તિને
ચિહ્નૈર્ યૈશ્ ચ સ વિજ્ઞેયઃ ક્રિયન્તાં તાનિ ચેતસિ ॥

ષષ્ઠે ષષ્ઠે ભવાન્ માસે ગન્ધર્વાન્ સંનિપાતયેત્
પુરસ્ તેષામ્ ઇયં ગાયાદ્ ગેયં નારાયણસ્તુતિમ્ ॥

યસ્ તુ સંવાદયેત્ કશ્ચિદ્ ગન્ધર્વસ્ તેષુ વીણયા
વાદયેત્ તચ્ ચ યસ્ તસ્મૈ દદ્યાઃ સ્વતનયામ્ ઇતિ ॥

સર્વથા ભવતાં યદ્ યદ્ વૃત્તં ગન્ધર્વસંસદિ
વીણાવાદનપર્યન્તં તત્ તત્ તેન નિવેદિતમ્ ॥

અથાવાં મુનિર્ આહ સ્મ ખિન્નૌ સ્થઃ પુત્રકૌ ચિરમ્
ખેદોચ્છેદાય તચ્ ચમ્પાં પ્રતિષ્ઠેથાં યુવામ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તં પ્રણિપત્યાહં ચલિતઃ પ્રચલો મુદા
યામત્રયં ત્રિયામાયા યાપયિત્વા પ્રસુપ્તવાન્ ॥

અથામાનુષમ્ અશ્રૌષં દારવીમાત્રવીણયોઃ
સવેણુનિસ્વનં સ્વાનં મનઃશ્રવણવલ્લભમ્ ॥

સતામ્રશિખરાસાનિ તારં મઙ્ગલવાદિનામ્
નિદ્રાત્યાજનદક્ષાણિ બન્દિનાં વન્દિતાનિ ચ ॥

આત્માનમ્ અથ નિર્નિદ્રો જાતરૂપાઙ્ગપઞ્જરમ્
પર્યઙ્કમ્ અધિતિષ્ઠન્તમ્ અદ્રાક્ષં રત્નપિઞ્જરમ્ ॥

ચિત્રચીનાંશુકાસ્તીર્ણમ્ અમ્બરં સ્વચ્છકુટ્ટિમે
મૃષ્ટહાટકદણ્ડાલી તટિતે પટમણ્ડપે ॥

નીલરત્નશિલોત્સઙ્ગે વિતાનાવૃતભાસ્કરે
વીણાપરિચયવ્યગ્રામ્ આસીનાં સુપ્રભાસુતામ્ ॥

વિચિત્રોજ્જ્વલવર્ણં ચ સુવેષાકારભર્તૃકમ્
ગોણીભિર્ હેમપૂર્ણાભિઃ પૂર્ણં પટકુટીકુલમ્ ॥

ક્રીણતો મણિહેમાદિ વિક્રીણાનાંશ્ ચ વાણિજાન્
સમાહિતૈશ્ ચ સીમાન્તાન્ સંકટાન્ ઔષ્ટ્રકૌક્ષકૈઃ ॥

સર્વથા દુષ્કરં મન્દૈર્ અલં કૃત્વાતિવિસ્તરમ્
સ્વપ્ને ઽપિ ન નરૈર્ દૃષ્ટા સમૃદ્ધિઃ કૈશ્ચિદ્ અપ્ય્ અસૌ ॥

ભારદ્વાજીમ્ અથાપૃચ્છં માતઃ કિમ્ ઇદમ્ અદ્ભુતમ્
ગન્ધર્વનગરં માયા સ્વપ્નો વાયં ભવેદ્ ઇતિ ॥

ભરદ્વાજાર્જિતસ્યેદં તપઃકલ્પતરોઃ ફલમ્
અપ્રમેયપ્રભાવં હિ સદ્ભિઃ સુચરિતં તપઃ ॥

તસ્માદ્ ઇદમ્ અનન્તત્વાદ્ ધનમ્ ઇચ્છાવ્યયક્ષમમ્
ભૂમેર્ અન્યત્ર સર્વત્ર સત્પાત્રાદૌ નિધીયતામ્ ॥

આયચિન્તાં પરિત્યજ્ય વ્યયચિન્તાપરો ભવ
આયસ્થાનં હિ તે ઽસ્ત્ય્ એવ મુનિકાઞ્ચનપર્વતઃ ॥

કદા પશ્યામિ જનનીમ્ ઇતિ ચાકુલતાં ત્યજ
સાર્થસ્થાનાદ્ ઇતશ્ ચમ્પા નનુ ક્રોશેષુ પઞ્ચસુ ॥

સ ચ મે સ્વપ્નમ્ આયાદિ વિષયઃ સંશયસ્ તયા
નિશ્ચયાત્મિકયા સદ્યઃ પ્રજ્ઞયેવ નિવર્તિતઃ ॥

અથ ધ્રુવકમ્ અદ્રાક્ષં વૈલક્ષ્યાન્ નમિતાનનમ્
ધૂર્તં તાદૃગ્વિધૈર્ એવ સુહૃદ્ભિઃ પરિવારિતમ્ ॥

તમ્ ઉત્થાયાથ પર્યઙ્કાત્ પરિરભ્ય ચ સાદરમ્
અધ્યસ્થાપયમ્ આત્મીયાં શય્યાં ગતવિલક્ષતમ્ ॥

સંભાષણપરિષ્વઙ્ગ શાતકુમ્ભાસનાદિભિઃ
સુહૃદ્ગણમ્ અનુજ્યેષ્ઠમ્ ઉદારૈઃ પર્યતોષયમ્ ॥

અતઃ પરમશેષૈવ નટન્નટપુરઃસરા
પ્રવૃદ્ધપ્રમદોન્માદા ચમ્પા તં સાર્થમ્ આવૃણોત્ ॥

પ્રહર્ષોત્કર્ષવિચ્છિન્ન નિશ્વાસાનિલસંતતિઃ
અમૃતૈવ જનઃ કશ્ચિચ્ ચિરાત્ કશ્ચિદ્ ઉદશ્વસત્ ॥

સુસ્વાદેનાન્નપાતેન રત્નવાસઃસ્રગાદિભિઃ
સ્ફીતૈર્ હેમાતિસર્ગૈશ્ ચ પૌરશ્રેણિમ્ અવર્ધયમ્ ॥

યૈશ્ ચ ગોમયપાનીયં ક્ષિપ્તં મમ પુરઃસરાઃ
ઉદ્ધૃતાસ્ તે વિશેષેણ દારિદ્ર્યનિરયાન્ મયા ॥

અથ ધ્રુવકમ્ આભાષે ભદ્ર રૌદ્રતરાકૃતેઃ
દરિદ્રવાટકાદ્ અમ્બા સ્વમ્ એવાનીયતાં ગૃહમ્ ॥

યાવન્ માત્રેણ વિક્રીતં દ્રવિણેન તદ્ અમ્બયા
તતઃ શતગુણેનાપિ ક્રેતુર્ નિષ્ક્રેતુમ્ અર્હસિ ॥

તાદૃશીમ્ ઈશ્વરામ્ અમ્બાં દરિદ્રકુટિકાગતામ્
દ્રષ્ટું શક્નોતિ યસ્ તસ્ય ક્ષુદ્રકાન્ ધિગ્ અસૂન્ ઇતિ ॥

તતસ્ તેન વિહસ્યોક્તં ક્વ દેવી ક્વ દરિદ્રતા
કેન ભાગીરથી દૃષ્ટા વિચ્છિન્નજલસંહતિઃ ॥

તદ્ એવ ભવનં દેવ્યાઃ સમૃદ્ધિઃ સૈવ ચાચલા
ઉજ્જ્વલા તુ ત્વયેદાનીં કુમુદ્વત્યા ઇવેન્દુના ॥

ઇતિ તત્ ક્ષણસંક્ષિપ્તં ક્ષિપ્ત્વા સક્ષણદં દિનમ્
સુપ્રાતઃ પ્રાવિશં ચમ્પાં ધનાધિપ ઇવાલકામ્ ॥

રથ્યાભિર્ વિશિખાભિશ્ ચ શ્રેણિશ્રેણિપુરઃસરઃ
ગત્વા નરેન્દ્રમ્ અદ્રાક્ષં સુરેન્દ્રમ્ ઇવ ભાસ્વરમ્ ॥

વન્દનાય તતો દૂરાદ્ ધરણીમ્ અહમ્ આશ્લિષમ્
અસાવ્ અપિ મુદાહૂય મામ્ આશ્લિષદ્ અકૈતવમ્ ॥

સારવદ્ભિર્ અનન્તૈશ્ ચ મામ્ અસૌ ભૂષણામ્બરૈઃ
સત્કૃત્યાજ્ઞાપયત્ પુત્ર જનની દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સુમેરુસારેણ રત્નકાઞ્ચનરાશિના
દુષ્પૂરં પૂરયામિ સ્મ રાજ્ઞસ્ તૃષ્ણારસાતલમ્ ॥

નરેન્દ્રપરિવારેણ પ્રતીતેનાવૃતસ્ તતઃ
પઠદ્ભિશ્ ચ તતો વિપ્રૈર્ આત્મીયમ્ અગમં ગૃહમ્ ॥

મન્દધ્વનિમૃદઙ્ગાદૌ તસ્મિન્ન્ ઉદ્દામતાણ્ડવે
પૌરૈર્ હર્ષકૃતોત્સાહૈર્ ન ક્ષુણ્ણઃ કથમ્ અપ્ય્ અહમ્ ॥

અમ્બામ્ અથાર્ઘજલપાત્રભૃતં નિરીક્ષ્ય દૂરાદ્ અપાસરદ્ અસૌ જનતા વિહસ્તા
પૂર્ણાદ્ ઇવાન્ધતમસાનિ તુષારકાન્તેર્ આર્યાત્ પૃથગ્ જનશતાનિ હિ સંભ્રમન્તિ ॥

લબ્ધાન્તરસ્ તતઃ પાદૌ શિરસા માતુર્ અસ્પૃશમ્
સાપિ સાર્ધપયઃપાત્રા પતતિ સ્મ મમોપરિ ॥

ચિરાચ્ ચ લબ્ધનિશ્વાસા મામ્ ઉદસ્થાપયત્ તતઃ
અનયત્ પાણિનાકૃષ્ય ગૃહાભ્યન્તરમણ્ડપમ્ ॥

દેવદ્વિજગુરૂંસ્ તત્ર સદુર્ગતવનીપકાન્
સ્ફીતૈઃ પરિજનં ચ સ્વં વિભવૈઃ સમયોજયમ્ ॥

તતો નિવર્તિતાહાર પર્યન્તકરણસ્થિતિઃ
પ્રાવિશં માતુર્ આદેશાદ્ આવાસં ગુરુચારુતમ્ ॥

તત્રાસીનશ્ ચ પર્યઙ્કે મહીતલસમાસનામ્
અપશ્યં પ્રથમાં જાયાં કરશાખાવૃતાનનામ્ ॥

તસ્યાઃ કરુણયા નેત્રે માર્જતા સંતતાશ્રુણી
ગઙ્ગદત્તા મયા દૃષ્ટા શ્લિષ્ટભિત્તિઃ પરાઙ્મુખી ॥

વાઙ્માત્રેણાપિ યત્ સત્યં ન સા સંમાનિતા મયા
સ્મરન્તિ હિ તિરસ્કારાન્ મુનયો ઽપિ ગરીયસઃ ॥

તચ્ ચાવાસગૃહં દૃષ્ટ્વા કુસુમસ્થગિતક્ષિતિ
સિન્ધુરોધઃ સ્મરામિ સ્મ ફુલ્લનાનાલતાગૃહમ્ ॥

સમુદ્રદિન્નયા સાર્ધમ્ અનુભૂતં ચ તત્ર યત્
સ્થિતપ્રસ્થિતગીતાદિ વિશ્રબ્ધાચરિતં મયા ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ વરં દુઃખમ્ અનુભૂતં મહન્ મયા
હૃદયાદ્ વ્યાવૃતાદ્ યેન ક્વાપિ પ્રિયતમા ગતા ॥

દુઃખશૂન્યં તુ તદ્ દૃષ્ટ્વા રન્ધ્રાન્ વેષણતત્પરા
અધુના નિરનુક્રોશા સા પ્રવિષ્ટાનિવારિતા ॥

પ્રવિષ્ટા હૃદયં સા મે યથાવાસગૃહં તથા
પ્રવિશેદ્ અપિ નામેયં દુર્ઘટો ઽયં મનોરથઃ ॥

સા હિ હિ મામ્ આહ્વયત્ય્ એવ પરિત્રાયસ્વ મામ્ ઇતિ
તરંગપાણિનાકૃષ્ય હૃતા પાપેન સિન્ધુના ॥

ઇતિ ચિન્તાતુરં સા માં હર્ષત્યાજિતધીરતા
પ્રવિશ્ય ત્વરયાલિઙ્ગદ્ અઙ્ગૈસ્ તુઙ્ગતનૂરુહમ્ ॥

અત્યન્તાનુપપન્નં તુ દૃષ્ટ્વા તસ્યાઃ સમાગમમ્
તામ્ એવ ધ્યાતવાન્ અસ્મિ સિન્ધુભઙ્ગાગ્રતારણીમ્ ॥

વિસ્મૃતાપરવૃત્તાન્તસ્ તદાસક્તમનસ્તયા
તામ્ એવાશ્વાસયામિ સ્મ મા સ્મ ભીરુર્ ભવેર્ ઇતિ ॥

અથ ભીતેવ સાવોચત્ સ્વગૃહે વર્તતે ભવાન્
વિપન્નવહનઃ કષ્ટે ન તુ ક્ષારામ્ભુધાવ્ ઇતિ ॥

તતઃ ક્ષારામ્બુધેર્ ભીમાત્ પ્રત્યાહૃતમનાસ્ તયા
ગૃહં તત્ પરિતઃ પશ્યન્ન્ અપશ્યં વનિતાદ્વયમ્ ॥

સ્મરતા ચ સદાચારં સપત્નીજનસંનિધૌ
વક્ષઃસ્થાપિ સતી નાસૌ દોર્ભ્યામ્ આલિઙ્ગિતા મયા ॥

અથાવસ્થાન્તરે તસ્મિન્ દારસંનિધિસંકટે
અસ્રાવિતા મમાગચ્છદ્ અમ્બાત્રાસાકુલેક્ષણા ॥

સમુદ્રદિન્નયા સાર્ધમ્ ઉચ્છ્રિતે સંભ્રમાન્ મયિ
અમ્બા શયનમ્ અધ્યાસ્તે શેષાસ્ ત્વ્ આસત ભૂતલે ॥

તતઃ કિંચિદ્ ઇવામ્બાયૈ યત્ સત્યં કુપિતો ઽભવમ્
અકાલજ્ઞા હિ માતાપિ પુત્રેણ પરિભૂયતે ॥

અથામ્બયા વિહસ્યોક્તમ્ અકાલજ્ઞેતિ મા ગ્રહીઃ
નનુ સર્વજ્ઞકલ્પસ્ય ભાર્યાહં મિત્રવર્મણઃ ॥

ત્વદ્ભાર્યાસંનિધાવ્ અસ્મિન્ન્ આગમિષ્યમ્ અહં યદિ
વ્યનશિષ્યન્ મહત્ કાર્યં તચ્ ચેદમ્ અવધીયતામ્ ॥

આયાચિતશતૈર્ જાતઃ પુત્રઃ પુત્રત્વમ્ આવયોઃ
વર્ધિતઃ શિક્ષિતશ્ ચાસિ પિત્રા વિદ્યાચતુષ્ટયમ્ ॥

પરિવ્રાચ્છક્યનિર્ગ્રન્થ ગ્રન્થાભ્યાસાચ્ ચ સર્વદા
કુટુમ્બપાલનાલાપસ્ તવ જાતો ઽતિદુર્ભગઃ ॥

તતઃ સમન્ત્રિના રાજ્ઞા સંમન્ત્ર્ય ગુરુભિશ્ ચ તે
સુહૃદ્ભિર્ ધ્રુવકાદ્યૈસ્ ત્વમ્ ઉદ્યાને મધુ પાયિતઃ ॥

ગઙ્ગદત્તા ચ તૈર્ એવ યોજિતા ભવતા સહ
તયા તથા કૃતશ્ ચાસિ યથા વેત્થ ત્વમ્ એવ તત્ ॥

પ્રકારેણ ચ યેન ત્વં ગૃહં નિવાસિતસ્ તયા
જનન્યૈ ગઙ્ગદત્તાયાઃ કથિતો ભૂભૃતૈવ સઃ ॥

દરિદ્રવાટકે યચ્ ચ રાત્રિંદિવમ્ અસિ સ્થિતઃ
તદ્ એવૈકમ્ અસૌ રાજ્ઞા કલ્પિતશ્ ચારણાદિભિઃ ॥

જાનાત્ય્ એવ ચ દીર્ઘાયુઃ ક્વ ચમ્પા ક્વ દરિદ્રતા
પૌર્ણમાસી ક્ષપા કેન દૃષ્ટા ધ્વાન્તમલીમસા ॥

સર્વદૈવ હિ ચમ્પાયામ્ અસ્મિન્ બલિનિ પાલકે
બલાવ્ ઇવ મહીપાલે બલિરાજ્યં ન દુર્લભમ્ ॥

યાં ચ રાત્રિં ભવાન્ સુપ્તસ્ તસ્મિન્ દુર્ગતવાટકે
મમ ખટ્વાતલે તસ્મિઞ્ છયિતં ગઙ્ગદત્તયા ॥

તસ્યાઃ પ્રભૃતિ ભીમાયા યાવદ્ અદ્યતનીં નિશામ્
અત્રાન્તરે નિષણ્ણેયં મત્ખટ્વાતલભૂતલે ॥

યચ્ ચ તદ્ ધનમ્ એતસ્યૈ ત્વયા દત્તં તદ્ એતયા
ભાણ્ડાગારે તવ ન્યસ્તમ્ અશેષં કૃતલેખકમ્ ॥

તદ્ ઇયં સાનુરાગત્વાદ્ ભવદ્દર્શનકાઙ્ક્ષિણી
સ્મૃત્વા મિથ્યાતિરસ્કારં ન તિરસ્કારમ્ અર્હતિ ॥

ભવતા પરિભૂતા ચ સપત્નીજનસંનિધૌ
કાતરા પ્રમદાભાવાત્ પ્રાણાન્ અપિ પરિત્યજેત્ ॥

એતન્ મનસિ કૃત્વાર્થમ્ અકાલે ઽપ્ય્ અહમ્ આગતા
સીદદ્ ગુરુતરાર્થાનાં કઃ કાલો નામ કાર્યિણામ્ ॥

એષ તે ગઙ્ગદત્તાયા વૃત્તાન્તઃ કથિતો ઽધુના
વધૂઃ સમુદ્રદિન્નાપિ યથાયાતા તથા શૃણુ ॥

દરિદ્રવાટકાદ્યૈસ્ ત્વં પથિકૈઃ સહ નિર્ગતઃ
પ્રયુક્તાસ્ તે નૃપેણૈવ સ ચ સિદ્ધાર્થકો વણિક્ ॥

અન્તરે યચ્ ચ તે વૃત્તં સાર્થધ્વંસાદિ ભીષણમ્
તામ્રલિપ્તીપ્રવેશાન્તં શિષ્ટં સિદ્ધાર્થકેન તત્ ॥

ભ્રષ્ટેન વહનભ્રંશાદ્ ભ્રામ્યતા જલધેસ્ તટે
યથા સમુદ્રદિન્નાયાઃ પાણિર્ આલમ્બિતસ્ ત્વયા ॥

પુનશ્ ચ ભિન્નપોતશ્ ચ પાણ્ડ્યપુર્યાં ચ યત્ તવ
વૃત્તં કર્પાસદાહાન્તં તામ્રલિપ્ત્યાગમશ્ ચ યઃ ॥

ગઙ્ગદત્તેન તન્ મહ્યં સંતતૈર્ લેખહારિભિઃ
ખ્યાપિતં યાવદ્ આચેરો ભવન્તં ક્વાપિ નીતવાન્ ॥

અતઃ પરં ભવદ્વાર્ત્તાં વિચ્છિન્નત્વાદ્ અવિન્દતી
નૈરાશ્યકૃતનિર્વેદાત્ પરલોકોત્સુકાભવમ્ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે દૌવારિકનિવેદિતૌ
સમુદ્રદિન્નયા સાર્ધં સ્યાલૌ પ્રાવિશતાં તતઃ ॥

પ્રયુક્તાર્ઘ્યાદિસત્કારૌ ક્ષણં તૌ ગમિતશ્રમૌ
વિલક્ષ્યાવીક્ષમાણૌ મામ્ આભાષ્યેસમ્ અવોચતામ્ ॥

તવ પુત્રાય પિત્રા નસ્ તનયેયં પ્રતિશ્રુતા
સ ચ યૌવનમૂઢત્વાત્ સ્વીકૃતો ગઙ્ગદત્તયા ॥

તયા ચ સ્વીકૃતસ્વસ્ય ગચ્છતો માતુલાલયમ્
ન શક્યતે યદ્ આખ્યાતું પુલિન્દૈઃ કિલ તત્ કૃતમ્ ॥

વૈશસં દુઃશ્રવં શ્રુત્વા તત્ સૂનોર્ મિત્રવર્મણઃ
નિષ્પ્રત્યાશં કુટુમ્બં નઃ પ્રસ્થિતં યવનાન્ પ્રતિ ॥

અથ બોહિત્થમ્ આસ્થાય પૂજિતદ્વિજદેવતાઃ
સંભાવ્યવ્યસનધ્વંસં સમગાહામ સાગરમ્ ॥

તતઃ પ્રજવિનં પોતં તં પ્રચણ્ડઃ પ્રભઞ્જનઃ
મૃગેન્દ્ર ઇવ નાગેન્દ્રં પ્રસ્ફુરન્તં પ્રભિન્નવાન્ ॥

વયં તુ કર્મસામર્થ્યાત્ તરંગૈઃ શરગત્વરૈઃ
આરૂઢાઃ પટ્ટપૃષ્ઠાનિ પ્રાપિતા જલધેસ્ તટમ્ ॥

વધૂસ્ ત્વ્ એકાર્ણવામ્ભોધૌ લોલકલ્લોલસંકુલે
ભ્રાન્તમેઘ ઇવોદ્ભ્રાન્તા વ્યોમ્નિ સારસકન્યકા ॥

મુક્ત્વા સમુદ્રદિન્નાશામ્ અર્થાશાં ચ મહાશ્રુભિઃ
યવનસ્થમ્ અગચ્છામ માતામહગૃહં તતઃ ॥

તત્રાસ્માકં કુટુમ્બં તદ્ દૂરાદ્ ઉત્સુકમ્ આગતમ્
સમૃદ્ધે સરસીવાસીત્ તૃપ્તં હંસકદમ્બકમ્ ॥

એથ યાતે ક્વચિત્ કાલે પિતા વામ્ ઇત્થમ્ આદિશત્
આસાતે કિમ્ ઉદાસીનૌ ભવન્તૌ સ્થવિરાવ્ ઇવ ॥

તરુણૌ સકલૌ સ્વસ્થૌ વાર્ત્તાવિદ્યાવિશારદૌ
સ્વજનાન્નેન જીવન્તૌ કુમ્ ઉચ્યેથે જનૈર્ યુવામ્ ॥

તસ્માન્ મુક્તાપ્રવાલાદિ સારં સાગરસંભવમ્
ગૃહીત્વા યાનપાત્રેણ સિન્ધુર્ ઉત્તાર્યતામ્ ઇતિ ॥

તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાય તથૈવાવામ્ અકુર્વહિ
શ્લિષ્ટપટ્ટામ્ અથાદ્રાક્ષ્વ તરન્તીં રુદતીં સ્ત્રિયમ્ ॥

અસ્પૃશન્તઃ કરૈર્ એનાં પરસ્ત્રીમ્ ઉપનૌકયા
આરોપયત બોહિત્થમ્ ઇત્ય્ અવોચાવ વાહકાન્ ॥

તાં ચારૂઢામ્ અપૃચ્છામ પરસ્ત્રીતિ પરાઙ્મુખૌ
માતઃ કસ્યાસિ કા વેતિ સા ચ નીચૈર્ અવોચત ॥

વાચા પ્રત્યભિજાનામિ ચિરમ્ અભ્યસ્તયા યુવામ્
કચ્ચિત્ સાગરદત્તસ્ય ભવન્તૌ તનયાવ્ ઇતિ ॥

તતસ્ તસ્યાશ્ ચિરાભ્યસ્તં પ્રત્યભિજ્ઞાય તદ્ વચઃ
કચ્ચિત્ સમુદ્રદિન્નાસિ સુન્દરીત્ય્ અવદાવ તામ્ ॥

આક્રન્દન્તી તતસ્ તારમ્ આવયોર્ વામદક્ષિણે
સાપરાઙ્મુખયોર્ જઙ્ઘે બાહુભ્યાં ગાઢમ્ આશ્લિષત્ ॥

અભાષત ચ હા તાત હા મમામ્બા પ્રિયાત્મજા
ધિક્કારઃ સાગરં પાપં યેન તૌ ક્વાપિ યાપિતૌ ॥

હાર્યપુત્ર ક્વ યાતો ઽસિ હતસ્નેહ વિહાય મામ્
આપન્નપ્રિયદારાણાં નૈષ ધર્મઃ સતામ્ ઇતિ ॥

અથાર્યપુત્રશબ્દેન ભયસંશયહેતુના
નિઃસ્નેહીકૃતચેતસ્કાવ્ અભાષાવહિ તામ્ ઇતિ ॥

અલં સુન્દરિ ક્રન્દિત્વા જીવતઃ પિતરૌ તવ
આર્યપુત્રઃ પુનર્ યસ્ તે સ નૌ નિશ્ચીયતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ શ્રુતપિતૃક્ષેમા સા શોકોજ્ઝિતમાનસા
આવાં મા ભૈષ્ટમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ્વં વૃત્તં વૃત્તમ્ અબ્રવીત્ ॥

અસ્ત્ય્ અહં વહનાદ્ ભ્રષ્ટા ભ્રામ્યન્તી જલધેસ્ તટે
યસ્મૈ દત્તાસ્મિ યુષ્માભિસ્ તમ્ અદ્રાક્ષં વિપદ્ગતમ્ ॥

સંવાદિતસ્વવૃત્તેન ગૃહીતસ્ તેન મે કરઃ
જાયન્તે હિ સુપુણ્યાનામ્ ઉત્સવા વ્યસનેષ્વ્ અપિ ॥

સ મામ્ અલાલયદ્ બાલ નારીલાલનપેશલઃ
તથા યથા પ્રિયતમૌ નાસ્મરં પિતરાવ્ અપિ ॥

અથાદ્ય પોતમ્ આરુહ્ય સમાયતં યદૃચ્છયા
પ્રસ્થિતૌ સ્વઃ સ્વદેશાય વિપન્નઃ સ ચ પૂર્વવત્ ॥

સ ચ વાં ભાગિનીભર્તા સાક્રન્દાયાઃ પુરો મમ
સંપ્રત્ય્ એવ તરંગેણ ગમિતઃ ક્વાપિ વૈરિણા ॥

નભસ્વજ્જવનૈર્ ભઙ્ગૈર્ ભઙ્ગુરૈર્ આવૃતઃ સ ચ
અકસ્માજ્ જાતશત્રુભ્યાં ભવદ્ભ્યાં ચાહમ્ ઉદ્ધૃતા ॥

સત્વથા તદ્વિયોગાગ્નિ તપ્તાન્ય્ અઙ્ગાનિ સાગરે
શીતે શીતલયિષ્યામિ મુઞ્ચતં માં યુવામ્ ઇતિ ॥

ઉપપન્નૈર્ અથાલાપૈર્ જનિતપ્રત્યયૌ તયા
ઉત્પન્નપરમાનન્દાવ્ આલિઙ્ગામ પરસ્પરમ્ ॥

વિપન્નપોતયોર્ આસીદ્ યુવયોઃ સંગમો યથા
ભવિષ્યતિ તથા ભૂયશ્ ચિત્રં હિ ચરિતં વિધેઃ ॥

એવમાદિભિર્ આલાપૈશ્ ચેતોવિક્ષેપહેતુભિઃ
પરિસંસ્થાપયન્તૌ તામ્ અતરાવ મહોદધિમ્ ॥

તચ્ ચ મુક્તાપ્રવાલાદિ ગુરુમૂલ્યં યદ્ આહૃતમ્
સહસ્રગુણલાભં તદ્ આવાભ્યાં પરિવર્તિતમ્ ॥

વધૂઃ સમુદ્રદિન્ના તે ગુરુસારં ચ તદ્ધનમ્
સર્વમ્ અર્પિતમ્ આવાભ્યાં તુભ્યં તત્ પરિગૃહ્યતામ્ ॥

વહનધ્વંસમુક્તાનાં સમેતાનાં ચ બન્ધુભિઃ
એવં સમુદ્રદિન્ના ચ ત્વત્પુત્રસ્ય નિદર્શનમ્ ॥

પૂર્વવત્ સાનુદસો ઽપિ મુક્તઃ પોતવિપત્તિતઃ
આગમિષ્યતિ તદ્ દેવિ મુઞ્ચ કાતરતામ્ ઇતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સધનસ્કન્ધાં નિક્ષિપ્ય ભાગિનીં મયિ
સુસત્કારપ્રયુક્તૌ તૌ યથાગતમ્ અગચ્છતામ્ ॥

એવં સમુદ્રદિન્નેયમ્ આગતા ભવતો ગૃહમ્
દૈવપૌરુષયુક્તસ્ય શ્રીર્ ઇવ શ્લાઘ્યજન્મનઃ ॥

તદ્ એતાન્ ભવતો દારાન્ ધર્મચારિત્રરક્ષિતાન્
રક્ષન્ત્યા ગુરુમાનિન્યા ચરિતે ચરિતં મયા ॥

વ્રીડિતદ્રવિણેશસ્ય સમૃદ્ધ્યા દિવ્યયાનયા
પિત્રા તુલ્યો ભવત્વ્ એષ શાપો નાશંસિતસ્ તવ ॥

તસ્માદ્ ધનમ્ ઇદં ભુઞ્જન્ ભુઞ્જાનશ્ ચ યથાગમમ્
દેવતાનાં પિતૄણાં ચ યાત્વ્ આનૃણ્યં ભવાન્ ઇતિ ॥

॥