બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 14

તતસ્ તામ્ અબ્રવં ભીરુ ત્વમ્ એવ હિ મમ પ્રિયા
તથાપિ તુ વિનોદેન તિષ્ઠામઃ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

ગ્રહીતવ્યાનિ નામાનિ ગુરુદેવદ્વિજન્મનામ્
યસ્માત્ તેન વિશુદ્ધ્યર્થં સ્વાનમ્ આચરિતં તયા ॥

અસ્તિ મેરુગિરિપ્રાંશુર્ આષાઢો નામ પર્વતઃ
શૂરપણ્ડિતવિત્તાઢ્ય વિદ્યાધરકુલાલયઃ ॥

તત્ર વિદ્યાધરસ્વામી વેદવાન્ વેગવાન્ ઇતિ
યઃ કુબેરાધિકસ્વો ઽપિ નિઃસ્વ એવ દિનાત્યયે ॥

તસ્યાપિ પૃથિવી નામ મહિષી પ્રાંશુવંશજા
તૃણાય મન્યતે સ્થૈર્યાદ્ યા દેવીં પૃથિવીમ્ અપિ ॥

તૌ ચ પુત્રમ્ અવિન્દન્તૌ ચિરં દુઃખમ્ અતિષ્ઠતામ્
પ્રૌઢાયા ઇવ કન્યાયાઃ પિતરૌ સદૃશં વરમ્ ॥

તૌ મનઃપુત્રિકા નામ કુલવિદ્યાં સુતાર્થિનૌ
આરાધયિતુમ્ આરબ્ધૌ તયા ચોક્તં પ્રસન્નયા ॥

સર્વવિદ્યાધરોત્કૃષ્ટ વિદ્યાધરપરાક્રમઃ
ભવિતા ભવતોઃ પુત્રઃ પુત્રકૌ દુઃખમ્ ઉજ્ઝતમ્ ॥

એકા ચ દુહિતા યસ્યાઃ કલાશાલી ભવિષ્યતિ
શૂરઃ સાઙ્ગ ઇવાનઙ્ગો વિદ્યાધરપતિઃ પતિઃ ॥

કાલે ક્વચિદ્ અતીતે ચ પ્રસૂતા પૃથિવી સુતમ્
ત્રિવર્ગમ્ અક્ષતં દેવી પૃથિવીવ સુરક્ષિતા ॥

મનઃપુત્રિકયા દત્તઃ સ યસ્માત્ કુલવિદ્યયા
તસ્માન્ માનસવેગાખ્યઃ પુત્રઃ પિત્રા પ્રસાધિતઃ ॥

સંવત્સરત્રયે ઽતીતે જાતાયા દુહિતુઃ કૃતમ્
નામ વેગવતાત્મીયમ્ અસૌ વેગવતી તતઃ ॥

લબ્ધેષ્ટતનયૌ તૌ ચ મોદમાનાવ્ અહર્નિશમ્
નીતવન્તૌ ચિરં કાલમ્ એકાહર્નિશસંમિતમ્ ॥

વેગવાન્ એકદા સ્નાતઃ પ્રીણિતાગ્નિસુરદ્વિજઃ
ભદ્રાસનસ્થમ્ આત્માનં દદર્શ આદર્શમણ્ડલે ॥

અથ હંસમ્ ઇવાસીનમ્ અઞ્જનાચલમૂર્ધનિ
મૃણાલધવલં કેશં દૃષ્ટવાન્ આત્મમૂર્ધનિ ॥

તતો ભદ્રાસનં ત્યક્ત્વા વસુધાસ્થણ્ડિલે સ્થિતઃ
પૃષ્ટો માનસવેગેન કિમ્ એતદ્ ઇતિ વેગવાન્ ॥

તેનોક્તં પલિતં દૃષ્ટ્વા મનઃપુત્રિકવંશજાઃ
તપાંસિ વા નિષેવન્તે વેદાન્તવિહિતાનિ વા ॥

તત્ પ્રજાઃ પાલયેઃ પુત્ર પ્રજાસ્ ત્વાં પાલયન્તુ ચ
પાલિતૈર્ હિ મૃગેન્દ્રો ઽપિ કાનનૈર્ એવ પાલ્યતે ॥

અથ માનસવેગેન ક્રોશન્તીષુ પ્રજાસુ ચ
રાજા મન્દસુખોત્કણ્ઠઃ પ્રતિયાતસ્ તપોવનમ્ ॥

ભર્ત્રા નિવર્ત્યમાનાપિ વચોભિઃ સોપપત્તિભિઃ
ન નિવૃત્તા યદા દેવી તદોપાયં પ્રયુક્તવાન્ ॥

અદ્યૈવાહં ચ્યુતો રાજ્યાદ્ અદ્યૈવેયં પતિવ્રતા
ન મે સંપાદયત્ય્ આજ્ઞામ્ અહો ધર્મઃ સતામ્ ઇતિ ॥

તતો હ્રીતા ચ ભીતા ચ સાશ્રુશ્રેણિઃ સવેપથુઃ
પાદયોઃ પતિતા પત્યુર્ વ્યજ્ઞાપયદ્ અસૌ શનૈઃ ॥

યદા તર્હિ મયા યૂયં પાવયન્તસ્ તપોવનમ્
ઉપાસ્યાઃ પાવનતમં સ કાલઃ કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીદ્ દુર્લભં પુત્રં સ્થિરસિંહાસનાસ્થિતમ્
ભર્તારં વેગવત્યાશ્ ચ દૃષ્ટ્વા દ્રષ્ટાસિ મામ્ ઇતિ ॥

એવં ચૈવ ચ કલ્યાણિ પિતા વિજ્ઞાપ્યતામ્ ઇતિ
ઉક્તા વેગવતી માત્રા પિતરં પ્રણતાબ્રવીત્ ॥

તાત ત્વયિ વનં યાતે કો મે દાસ્યતિ મોદકાન્
કલ્પવૃક્ષપ્રસૂતાનિ ફલાનિ કુસુમાનિ વા ॥

તેનોક્તં યેન યેનાર્થો દુર્લભેનાપિ કેનચિત્
તત્ તન્ માનસવેગસ્ તે ભ્રાતા દાતાસ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઇતિ રાજ્યકલત્રમિત્રપુત્રાન્ ગૃહધામં ચ તૃણાય મન્યમાનઃ
ગુરુસત્ત્વરજસ્તમઃકલઙ્કાં પ્રકૃતિં હાતુમ્ અગાદ્ વનં નરેન્દ્રઃ ॥

શ્રિયં માનસવેગો ઽપિ કદલીદલચઞ્ચલામ્
શક્તિત્રયપ્રયોગજ્ઞઃ કૃતવાન્ અચલાચલામ્ ॥

અથ યાતે ક્વચિત્ કાલે માતઙ્ગાધિપતેઃ સુતા
આષાઢં વાયુમુક્તેતિ સખીપરિવૃતાગમત્ ॥

સા સ્મ વેગવતીમ્ આહ રાજપુત્રિ કિમ્ આસ્યતે
ઉત્તિષ્ઠાકાશમાર્ગેણ ગચ્છામો મલયાચલમ્ ॥

શૃઙ્ગકુઞ્જનિતમ્બેષુ તસ્ય રમ્યેષુ રમ્યતામ્
નેત્રાપિધાનિકાખ્યાન પુત્રિકાકન્દુકૈર્ ઇતિ ॥

તયોક્તં નાસ્તિ મે શક્તિર્ ગન્તુમ્ આકાશવર્ત્મના
અલબ્ધકુલવિદ્યાયાઃ સખિ તન્ મૃષ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઉપહસ્ય તતસ્ તાસ્ તામ્ ઉચ્ચૈસ્ તાડિતપાણયઃ
આધતામ્બરપક્ષાઃ ખં હંસકન્યા ઇવાસ્થિતાઃ ॥

ભ્રાતુર્ અન્તિકમ્ આયાતા સાવેગા વેગવત્ય્ અપિ
તેન ચોક્તાઙ્કમ્ આરોપ્ય માતઃ કિં દીયતામ્ ઇતિ ॥

તયોક્તં દેહિ મે વિદ્યાં મહારાજ સસાધનામ્
સિદ્ધવિદ્યાભિર્ અદ્યાહં સખીભિર્ હાસિતા યતઃ ॥

અચિરેણૈવ દાસ્યામિ માતર્ ઇત્ય્ અભિધાય સા
ભ્રાતા વિસર્જિતાસાર બાલાલઙ્કારવઞ્ચિતા ॥

એકદા ગૌરિમુણ્ડસ્ય ભગિની ગૌરિમદ્યશાઃ
ગતા વેગવતીં દ્રષ્ટુમ્ આષાઢં સસખી સખીમ્ ॥

ઉપહસ્ય ચ તાં સાપિ વિપક્ષામ્ ઇવ સારસીમ્
સપક્ષા રાજહંસીવ ગતા પ્રતિ હિમાચલમ્ ॥

વેગવત્ય્ અપિ સાસ્થાનં ગત્વા ભ્રાતરમ્ અબ્રવીત્
કિમ્ અયં ક્ષિપ્યતે કાલો વિદ્યા મે દીયતામ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તમ્ અપિ દાસ્યામિ ત્વરસે કિમ્ અકારણમ્
ગુરુકાર્યક્રિયાવ્યગ્રં કિં ન પશ્યસિ મામ્ ઇતિ ॥

સા ગત્વા મન્યુભારેણ સ્ફુરન્તીવ ત્વરાવતી
અપતન્ માતુર્ ઉત્સઙ્ગે સંતપ્તેવ વશા હ્રદે ॥

પૃથિવી તુ સમાહૂય સચિવૌ ભર્તુર્ અબ્રવીત્
અચિરેણ પિતુર્ મૂલં દારિકાં નયતં યુવામ્ ॥

અન્તરઙ્ગો હિ સંબન્ધઃ પુત્રૈઃ પિત્રોર્ અકૃત્રિમઃ
ભ્રાતરસ્ તુ દ્વિષન્ત્ય્ એવ ભ્રાતૄન્ એકોદરાન્ અપિ ॥

તૌ તામ્ આકાશમાર્ગેણ નીતવન્તૌ તપોવનમ્
માર્ગાયતનમાર્ગેષુ સામ્ભઃસુ ગમિતશ્રમામ્ ॥

અથાસ્થિમયકાયાનાં તડિદ્બભ્રુજટાબૃતામ્
તે ઽપશ્યંસ્ તત્ર વૃન્દાનિ તાપસાનાં તપસ્યતામ્ ॥

પૃચ્છન્તિ સ્મ ચ તત્રૈકમ્ અભિવાદ્ય તપસ્વિનમ્
બ્રહ્મન્ બ્રૂહિ તમ્ ઉદ્દેશં યત્રાસ્તે વેગવાન્ ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીત્ પર્વતાગ્રે ઽસાવ્ અઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણ તિષ્ઠતિ
અનુગચ્છતિ ગચ્છન્તમ્ અંશુમન્તં ચ ચક્ષુષા ॥

પર્ણશાલા ચ તસ્યેયં યસ્યાઃ સિંહમતઙ્ગજૌ
અઙ્ગણે ક્રીડતઃ પ્રીતાવ્ ઇમૌ ચ શિખિપન્નગૌ ॥

આસન્નાગમનશ્ ચાસૌ દગ્ધં હિ કઠિનૈઃ કરૈઃ
તસ્યાહ્લાદયિતું ચક્ષુર્ એષ મન્દાયતે રવિઃ ॥

તપસ્તાન્તં તતઃ કાયં સકાયમ્ ઇવ વેગવાન્
કાયક્લેશં વહન્ન્ આગાદ્ વૈખાનસમૃગાવૃતઃ ॥

અથ વેગવતી દૃષ્ટ્વા વેગવન્તં તથાવિધમ્
અબ્રવીન્ મન્ત્રિણૌ નાયં મમ તાતઃ સ વેગવાન્ ॥

તસ્ય ચન્દ્રપ્રભચ્છત્ત્ર પ્રભાઃ સમુકુટપ્રભાઃ
પ્રભાસયન્તિ ધાવન્તીં પુરઃ સામન્તસન્તતિમ્ ॥

અયં તુ સિંહમાતઙ્ગ શાર્દૂલમૃગતાપસૈઃ
ત્યક્તવૈરૈઃ સહાયાતિ નૂનં કો ઽપીન્દ્રજાલિકઃ ॥

તાભ્યામ્ ઉક્તં સ એવાયં તથા ચેત્થં ચ દૃશ્યતે
તાદૃશા એવ દૃશ્યન્તે તથા ચેત્થં ચ સાધવઃ ॥

વન્દ્યતાં ચ પિતેત્ય્ ઉક્તા વન્દમાનાર્દ્રચક્ષુષા
અઙ્કમ્ આરોપિતા પિત્રા રૂઢદર્ભાઙ્કુરવ્રણમ્ ॥

મન્ત્રિણાવ્ અપિ ભર્તારમ્ ઉચિતાન્તરવર્તિનૌ
શિરોવાગ્ભિર્ અવન્દેતામ્ અથ વેગવતોદિતૌ ॥

આગચ્છ તં મમાભ્યાશમ્ અલં સ્થિત્વાતિદૂરતઃ
જનરઞ્જનમાત્રં હિ ગતં તદ્ રાજ્યનાટકમ્ ॥

આસન્નસ્થણ્ડિલસ્થૌ તૌ પૃષ્ટવાન્ અથ વેગવાન્
રાજ્ઞો માનસવેગસ્ય રાજ્યં નો વર્ણ્યતામ્ ઇતિ ॥

તાભ્યામ્ ઉક્તમ્ અશક્યં તદ્ ગુણાઢ્યેનાપિ શંસિતુમ્
તમ્ અપેક્ષ્ય તુ રાજાનઃ શેષાશ્ છત્ત્રવિડમ્બકાઃ ॥

ઇયં માણવિકા કસ્માદ્ આનીતેતિ ચ પૃચ્છતે
વિદ્યાલાભાર્થમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં તસ્મૈ તાભ્યાં સવિસ્તરમ્ ॥

તેનોક્તમ્ અચિરાદ્ એષા લબ્ધવિદ્યા ગમિષ્યતિ
યુવાભ્યાં નીતિપન્નાભ્યાં સ બાલઃ પાલ્યતામ્ ઇતિ ॥

વગવત્ય્ અપિ સોત્સાહા કરોતિ સ્મ મહત્ તપઃ
કલ્પિતાહારકર્તવ્યા ફલમૂલજલાનિલૈઃ ॥

જલાહરણસંમાર્ગ કુસુમપ્રચયાદિભિઃ
આરાધયદ્ દુરારાધાન્ અસૌ વૈખાનસાન્ અપિ ॥

ઉચ્ચિન્વન્તી કદાચિત્ સા ફુલ્લાં કાનનમલ્લિકામ્
હા સર્પેણાસ્મિ દષ્ટેતિ સાક્રન્દાગમદ્ આશ્રમમ્ ॥

યથાસંનિહિતૈસ્ તત્ર વૈખાનસકુમારકૈઃ
મા રાજદારિકે ભૈષીર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પરિવારિતા ॥

ક્વાસૌ ક્વાસૌ ખલઃ સર્પ ઇતિ પૃષ્ટા કુમારકૈઃ
અમુષ્મિન્ મલ્લિકાગુલ્મએ ઇતિ તેભ્યો ન્યવેદયત્ ॥

તે ત્વ્ આલોક્ય તમ્ ઉદ્દેશમ્ અવોચન્ન્ ઉચ્ચકૈસ્ તરામ્
રાજપુત્રિ ન સર્પો ઽયમ્ અયં સર્પાન્તકઃ શિખી ॥

દૃષ્ટ્વા પ્રસારિતાં ગ્રીવામ્ ઉત્ફણાશીવિષોપમામ્
ત્વયા સર્પ ઇતિ જ્ઞાતં તસ્માદ્ આશ્વસ્યતામ્ ઇતિ ॥

ઉટજાઙ્ગણમ્ આનીતઃ સ મયૂરઃ કુમારકૈઃ
વિચિત્રૈર્ નર્તિતો માર્ગૈસ્ તયા કુટ્ટિતતાલયા ॥

પ્રેક્ષણીયં ચ તદ્ દ્રષ્ટુમ્ અદૃષ્ટં વનવાસિભિઃ
મિલિતાઃ સર્વએ એવાસ્થુસ્ તપોવનનિવાસિનઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ વૃત્તાન્તે વેગવન્તમ્ ઉપાગતમ્
વિશ્રાન્તમ્ ઉપગમ્યેદમ્ અવોચંસ્ તં તપસ્વિનઃ ॥

રાજદારિકયા રાજંસ્ તપસ્ તપ્તં સુદુસ્તપમ્
વયમ્ આરાધિતાઃ પ્રીતાસ્ તદ્ વિદ્યાં લભતામ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં યદિ ચ પ્રીતા નો ભવન્તો ઽનુજાનતે
તતો ગૃહ્ણાત્વ્ ઇયં વિદ્યાઃ પઞ્ચાઙ્ગપરિવારિતાઃ ॥

અનયા યત્ તપસ્ તપ્તમ્ અસ્માભિશ્ ચેદમ્ ઈદૃશમ્
તદ્ અસ્યાઃ કુલવિદ્યાનામ્ અલં ભવતુ સિદ્ધયે ॥

યચ્ ચ માનસવેગસ્ય વિદ્યાસિદ્ધિપ્રભાવિતમ્
બલં ચતુર્ગુણં તસ્માદ્ બાલેયં પ્રતિપદ્યતામ્ ॥

યશ્ ચાસ્યાઃ કો ઽપિ દીર્ઘાયુર્ ગ્રહીષ્યતિ વરઃ કરમ્
રાજ્યસ્ય દશમં ભાગં સ મદીયસ્ય ભોક્ષ્યતિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તતસ્ તસ્યાસ્ તત્ સર્વં કૃતવાન્ પિતા
સાપિ લબ્ધાભ્યનુજ્ઞાના વેગેનોદપતન્ નભઃ ॥

તતઃ કનકલેખેવ ભાસા કષશિલામ્ અસૌ
પિશઙ્ગભવતી યાન્તી શ્યામલામ્ અમ્બરસ્થલીમ્ ॥

દૃષ્ટા માનસવેગેન સંભ્રમભ્રાન્તચક્ષુષા
અવાતરત્ તદાસ્થાને હંસીવામ્ભોજકાનને ॥

કથંચિત્ પ્રત્યભિજ્ઞાય લજ્જિતેનેવ તેન સા
આલિઙ્ગ્યોત્સઙ્ગમ્ આરોપ્ય ગમિતા માતુર્ અન્તિકમ્ ॥

માતાપિ દુહિતૃસ્નેહમ્ અનાદૃત્યૈવ સત્વરા
અપૃચ્છદ્ અપિ કલ્યાણિ કુશલી વેગવાન્ ઇતિ ॥

કિં વાફલપ્રલાપેન સારમ્ એવાવધીયતામ્
યાસૌ વેગવતી સાહં તસ્ય વેગવતઃ સુતા ॥

અતીતે તુ ક્વચિત્ કાલે સશરીરેવ ચારુતા
નીતા માનસવેગેન કાપિ ભૂમૌ વરાઙ્ગના ॥

સા ચ તદ્ગુણભૂયિષ્ઠાં દૃઢં દ્વેષ્ટિ કથામ્ અપિ
ક્ષીણદોષગુણા સાધ્વી કામસ્તુતિકથામ્ ઇવ ॥

સ કદાચિત્ ક્વચિત્ કાચિદ્ દૃષ્ટ્વા તાપસકન્યકામ્
બલાદ્ ભોક્તુમ્ ઉપક્રાન્તસ્ તયા ચોક્તં સ્ફુરદ્ રુષા ॥

યુક્તં શાપાગ્નિના દગ્ધું ત્વાદૃશં પાપચેતસમ્
કિં તુ વેગવતઃ સાધોઃ પુત્રત્વં તેન મુચ્યસે ॥

સર્વથા શાપનામાનં પ્રતીચ્છતુ વરં ભવાન્
અધીરહૃદયાઃ પ્રાયસ્ ત્રાસગમ્યા ભવાદૃશાઃ ॥

બલાત્ કામયમાનસ્ય નિઃકામાં કાઞ્ચિદ્ અઙ્ગનામ્
ભવતઃ શતધા મૂર્ધા દગ્ધબુદ્ધેઃ સ્ફુટેદ્ ઇતિ ॥

તતસ્ ત્રસ્તસ્ તતઃ શાપાદ્ અકામાં કામિનીમ્ અસૌ
અપિ નોત્સહતે દ્રષ્ટું કુત એવ નિષેવિતુમ્ ॥

સ તુ મામ્ અબ્રવીન્ માતસ્ તથા મદનમઞ્જુકા
પ્રોત્સાહ્યતાં યથા ક્ષિપ્રમ્ ઉપસર્પતિ મામ્ ઇતિ ॥

અથ બાલસ્વભાવેન સકુતૂહલયા મયા
અશોકવનિકામધ્યે દૃષ્ટા મદનમઞ્જુકા ॥

સંક્ષિપ્તમ્ અધિતિષ્ઠન્તી રૂઢપર્ણલતોટજમ્
મ્લાનચમ્પકમાલેવ પુરાણકદલીપુટમ્ ॥

પર્ણશય્યાશિરોભાગે નિહિતઃ સંપિધાનકઃ
ઉટજાભ્યન્તરે ન્યસ્તઃ સજલઃ કલશસ્ તયા ॥

અથ લમ્ભિતવિશ્રમ્ભાં મઞ્જુકામ્ અહમ્ અબ્રવમ્
કસ્ તે માનુષકેણાર્થઃ કુરુ વિદ્યાધરં પતિં ॥

મુગ્ધે માનુષકાસ્ તાવદ્ બહુરોગાદ્યુપદ્રવાઃ
વિદ્યાધરાસ્ તુ વિદ્યાનાં પ્રભાવાન્ નિરુપદ્રવાઃ ॥

રાજા માનસવેગસ્ તુ ભર્તા તે વર્ણ્યતાં કથમ્
યો વિદ્યાધરરાજાનાં રાજા સ્ફીતશ્રિયામ્ ઇતિ ॥

દોષાન્ અપિ મનુષ્યાણાં ગૃહ્ણામિ સ્મ યથા યથા
તથા તથાભવત્ તસ્યાઃ પ્રીતિસ્ફીતાક્ષમ્ આનનમ્ ॥

ગુણાન્ વિદ્યાધરાણાં તુ ગૃહ્ણામિ સ્મ યથા યથા
તથા તથાભવત્ તસ્યાઃ ક્રોધજિહ્માક્ષમ્ આનનમ્ ॥

આગન્તુકૌ યદા ચૈનાં પ્રીતિક્રોધાવ્ અમુઞ્ચતામ્
ગૃહ્ણાતિ સ્મ તદા શોકઃ સનિશ્વાસાસ્રવેપથુઃ ॥

અથાસ્યાઃ પરિમૃજ્યાસ્રમ્ અશીતસ્પર્શમ્ અબ્રવમ્
અલં ભગિનિ સંતપ્ય જીવિતં રક્ષ્યતામ્ ઇતિ ॥

તયા તૂક્તં મયા નેદમ્ આત્મદુઃખેન રુદ્યતે
અશક્યં તુ ભયં ભીમમ્ આહૃતં મન્દયા મયા ॥

સર્વવિદ્યાકલાભિજ્ઞઃ સર્વરૂપવતાં તુલા
કુલવિદ્યાધનૈર્ યશ્ ચ તુઙ્ગૈર્ અપિ ન માદ્યતિ ॥

સ મદ્વૃત્તાન્તમ્ અજ્ઞાત્વા દશાં યાસ્યતિ કામ્ અપિ
તતઃ સાન્તઃપુરામાત્ય રાષ્ટ્રઃ સોમાન્વયો નૃપઃ ॥

કિં તુ પ્રત્યાશયા પ્રાણાન્ એકયા ધારયામ્ય્ અહમ્
યદ્ આદિષ્ટઃ સ્ફુટાદેશૈર્ અસૌ વિદ્યાધરાદિભિઃ ॥

વિદ્યાલવવિષાધ્માતાન્ વિદ્યાધરભુજઙ્ગકાન્
વિદ્યાધરનરેન્દ્રો ઽયં કર્તા વાન્તવિષાન્ ઇતિ ॥

તતઃ શ્રુત્વેતિ યત્ સત્યં જાતાહં જાતસંશયા
વિદ્યાધરનરેન્દ્રઃ સ્યાદ્ ઉત ન સ્યાદ્ અસાવ્ ઇતિ ॥

કિં કાચિદ્ દૂતિકા યાતુ સાપ્ય્ અસક્તા પરીક્ષિતુમ્
દૂતિકા મત્સમા નાસ્તિ સ્વયમ્ એવ વ્રજામ્ય્ અતઃ ॥

તતઃ સ્વાર્થાહિતોત્સાહા પૃચ્છામિ સ્મ તવ પ્રિયામ્
તવ પ્રિયાય કિં વાર્તા ત્વદીયા દીયતામ્ ઇતિ ॥

અથ ક્ષણમ્ ઇવ ધ્યાત્વા તયોક્તં સ્મયમાનયા
તુલ્યમ્ એવાવયોઃ કાર્યં શક્તૌ સત્યાં કિમ્ આસ્યતે ॥

ઇદં હિ ગુરુ કર્તવ્યં ક્ષિપ્તકાલં ચ સીદતિ
ઈદૃશં ત્વાદૃશી કર્મ કાર્યતે કથમ્ અન્યથા ॥

ઇયં મણ્ડલિતા વેણી મયા સખિ તવાગ્રતઃ
દષ્ટુકામેવ ચપલા ભીષણાશીવિષાઙ્ગના ॥

દાહ્યા વા દહનેનેયં મોચ્યા વા ગૃધ્રજમ્બુકૈઃ
અર્યપુત્રેણ વા દગ્ધ દારુણા ગતિદારુણા ॥

ગત્વા ચાગચ્છ દોલેવ ન સ્થાતવ્યં ક્વચિચ્ ચિરમ્
અસઙ્ગા હિ ગતિઃ સખ્યાઃ કાન્તં યાન્ત્યાઃ સ્મૃતેર્ ઇવ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાજ્જુકયા ક્ષિપ્રં નભસાહમ્ ઇહાગતા
અપશ્યમ્ અર્યપુત્રં ચ હા ક્વાસીતિ પ્રવાદિનમ્ ॥

અનિન્દિતમ્ ઉપાયં ચ વિચિન્ત્યાત્મસમર્પણે
અજ્જુકારૂપયા તુભ્યમ્ આત્મા સંદર્શિતો મયા ॥

નિવારિતાશ્ ચ યદ્ યૂયં તદાલિઙ્ગનલાલસાઃ
સ દોષઃ કન્યકાત્વસ્ય વિશુદ્ધકુલજન્મનઃ ॥

યચ્ ચાયાચિતદાનાય વિવાહઃ કારિતો મયા
સ ચ સંસ્કર્તુમ્ આત્માનં ક્વાત્ર યક્ષઃ ક્વ ચાજ્જુકા ॥

યચ્ ચ પાતુમ્ અનિચ્છન્તઃ પાયિતાઃ સ્થ બલાન્ મધુ
તત્ર યત્ કારણં તચ્ ચ પ્રાયઃ પ્રત્યક્ષમ્ એવ ચ ॥

ન દ્રષ્ટવ્યાસ્મિ સુપ્તેતિ પ્રતિષિદ્ધાઃ સ્થ યન્ મયા
તત્ કુતૂહલવૃદ્ધ્યર્થં વામશીલા હિ બાલતા ॥

સર્વથા વિસ્તરેણાલમ્ અજ્જુકા મદમઞ્જુકા
નીતા માનસવેગેન લક્ષ્મીર્ ઇવ દુરાત્મના ॥

તદ્ આજ્ઞાપય માં ક્ષિપ્રમ્ ઇમાં મદનમઞ્જુકામ્
આનયામિ પરૈર્ નીતાં શુદ્ધા નીતિર્ ઇવ શ્રિયમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ ન ન્યાય્યં પ્રૈષણીયજનોચિતમ્
ભર્તુઃ કારયિતું કર્મ ભાર્યાં તુઙ્ગકુલોદ્ભવામ્ ॥

અથૈનામ્ અબ્રુવં ચણ્ડિ શ્રુતમ્ એહિ શયાવહૈ
ન હિ તામ્રશિખણ્ડાનામ્ અદ્યાપિ સ્ફુરતિ ધ્વનિઃ ॥

અહમ્ અપિ ધવલેન્દુવંશજન્મા કુલિશકઠોરકનિષ્ઠિકાપ્રકોષ્ઠઃ
પ્રિયસમરપરાવરોધરુદ્ધાન્ અહતરિપુઃ કથમ્ આહરેય દારાન્ ॥