બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.6

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
ધ્યાત્વા સ્તુત્વા ચ તિષ્ઠંતો દેવાસ્તે તેજસઃ પુરઃ ॥
દદૃશુસ્તેજસો મધ્યે શરીરં કમનીયકમ્

સજલાંભોદવર્ણાભં સસ્મિતં સુમનોહરમ્ ॥
પરમાહ્લાદકં રૂપં ત્રૈલોક્યચિત્તમોહનમ્

ગંડસ્થલકપોલાભ્યાં જ્વલન્મકર કુણ્ડલમ્ ॥
સદ્રત્નનૂપુરાભ્યાં ચ ચરણાંભોજરાજિતમ્

વહ્નિશુદ્ધહરિદ્રાભામૂલ્યવસ્ત્રવિરાજિતમ્ ॥
મણિરત્નેંદ્રસારાણાં સ્વેચ્છા કૌતુકનિર્મિતૈઃ

ભૂષિતં ભૂષણૈ રમ્યૈસ્તદ્રૂપેણૈવ ભૂષિતૈઃ ॥
વિનોદમુરલીયુક્તબિંબાધરમનોહરમ્

પ્રસન્નેક્ષણપશ્યંતં ભક્તાનુગ્રહકાતરમ્ ॥
સદ્રત્નગુટિકાયુક્તકવચોરઃસ્થલોજ્જ્વલમ્

કૌસ્તુભાસક્તસદ્રત્નપ્રદીપ્તતેજસોજ્જ્વલમ્ ॥
તત્ર તેજસિ ચાર્વંગીં દદૃશૂ રાધિકાભિધામ્

પશ્યંતં સસ્મિતં કાંતં પશ્યંતીં વક્રચક્ષુષા ॥
મુક્તાપંક્તિવિનિંદ્યૈકદંતપંક્તિવિરાજિતામ્ ॥

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં શરત્પંકજલોચનામ્ ॥
શરત્પાર્વણચન્દ્રાભાવિનિંદાસ્યમનોહરામ્

બંધુજીવપ્રભામુષ્ટાધરૌષ્ઠરુ ચિરાનનામ્ ॥
રણન્મંજીરયુગ્મેન પાદાંબુજવિરાજિતામ્

મણીંદ્રાણાં પ્રભામોષનખરાજિવિરાજિતામ્ ॥
કુઙકુમાભાસમાચ્છાદ્ય પદાધોરાગભૂષિતામ્

અમૂલ્યરત્નસારાણાં રશનાશ્રોણિભૂષિતામ્ ॥
હુતાશનવિશુદ્ધાંશુકામૂલ્યજ્વલિતોજ્જ્વલામ્

મહામણીંદ્રસારાણાં કિઙ્કિણીમધ્યસંયુતામ્ ॥
સદ્રત્નહારકેયૂરકરકંકણભૂષિતામ્

રત્નેંદ્રસારરચિતકપોલોજ્જ્વલકુણ્ડલામ્ ॥
કર્ણોપરિ મણીન્દ્રાણાં કર્ણભૂષણભૂષિતામ્

ખગેંદ્રચંચુનાસાગ્ર ગજેંદ્રમૌક્તિકાન્વિતામ્ ॥
માલતીમાલયા વક્રકબરીભારશોભિ તામ્

માલયા કૌસ્તુભેંદ્રાણાં વક્ષઃસ્થલસુશોભિતામ્॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાજાલોજ્જ્વલાંબરામ્

રત્નાંગુલીય નિકરૈઃ કરાંગુલિવિભૂષિતામ્ ॥
દિવ્યશંખવિકારૈશ્ચ ચિત્રરાગવિભૂષિતૈઃ

સૂક્ષ્મસૂત્રાકૃતૈ રમ્યૈર્ભૂષિતા શંખભૂષણૈઃ ॥
સદ્રત્નસારગુટિકારાજિસૂત્રસુશોભિતામ્

પ્રતપ્તસ્વર્ણવર્ણાભામાચ્છાદ્ય ચારુવિગ્રહામ્ ॥
નિતમ્બશ્રોણિલલિતાં પીનસ્તનનતાંબરામ્

ભૂષિતાં ભૂષણૈઃ સર્વૈઃ સૌંદર્યેણ વિભૂષિતૈઃ ॥
વિસ્મિતાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા તામીશ્વરીં વરામ્॥
તુષ્ટુવુસ્તે સુરાઃ સર્વે પૂર્ણસર્વમનોરથાઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તવ ચરણસરોજે મન્મનશ્ચંચરીકો ભ્રમતુ સતતમીશ પ્રેમભક્ત્યા સરોજે ॥
ભુવનવિભવભોગાત્તાપશાંત્યૌષધાયસુદૃઢસુ પરિપક્વાદેહિભક્તિ ચદાસ્યમ્

॥ શંકર ઉવાચ ॥ ॥
ભવજલનિધિમગ્નમ્બિત્તમીનો મદીયો ભ્રમતિ સતતમસ્મિન્ઘોરસંસાર કૂપે ॥
વિષયમતિવિનિંદ્યં સૃષ્ટિસંહારરૂપમપનય તવ ભક્તિં દેહિ પાદારવિંદે

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥
તવ નિજજનસાર્દ્ધં સંગમો મે મદીશ ભવતુ વિષયબંધચ્છેદને તીક્ષ્ણખઙ્ગઃ।
તવ ચરણસરોજે સ્થાનદાનૈકહેતુર્જનુષિ જનુષિ ભક્તિં દેહિ પાદારવિન્દે

ઇત્યેવં સ્તવનં કૃત્વા પરિપૂર્ણૈકસાનસાઃ ॥
કામપૂરસ્ય પુરતસ્તિષ્ઠતો રાધિકાપતેઃ

સુરાણાં સ્તવનં શ્રુત્વા તાનુ વાચ કૃપાનિધિઃ ॥
હિતં તથ્યં ચ વચનં સ્મેરાનનસરોરુહઃ

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
તિષ્ઠતાગચ્છત સુરા મદીયા નાત્ર સંશયઃ ॥
શિવાશ્રયાણાં કુશલં પ્રષ્ટું યુક્તં ન સાંપ્રતમ્

નિશ્ચિંતા ભવતાત્રૈવ કા ચિંતા વો મયિ સ્થિતે॥
સ્થિતોઽહં સર્વજીવેષુ પ્રત્યક્ષોઽહં સ્તવેન વૈ

યુષ્માકં યમભિપ્રાયં સર્વં જાનામિ નિશ્ચિતમ્ ॥
શુભાશુભં ચ યત્કર્મ કાલે ખલુ ભવિષ્યતિ

મહત્ક્ષુદ્રં ચ યત્કર્મ સર્વં કાલકૃતં સુરાઃ ॥
સ્વે સ્વે કાલે ચ તરવઃ ફલિતાઃ પુષ્પિણઃ સદા

પરિપક્વફલાઃ કાલે કાલે પક્વફલાન્વિતાઃ ॥
સુખં દુઃખં વિપત્સંપચ્છોકચિંતાશુભાશુભમ્

સ્વકર્મફલનિષ્ઠં ચ સર્વકાલેઽપ્યુપસ્થિતમ્ ॥
ન હિ કસ્ય પ્રિયઃ કો વા વિપ્રિયો વા જગત્ત્રયે

કાલે કાર્યવશાત્સર્વે ભવંત્યેવાપ્રિયાઃ પ્રિયાઃ ॥
રાજાનો મનવઃ પૃથ્વ્યાં દૃષ્ટા યુષ્માભિરત્ર વૈ

સ્વકર્મફલપાકેન સર્વે કાલવશં ગતાઃ ॥
યુષ્માકમધુના ચૈવ ગોલોકે યત્ક્ષણં ગતમ્

પૃથિવ્યાં તત્ક્ષણેનૈવ સપ્તમન્વતરં ગતમ્ ॥
ઇંદ્રાઃ સપ્ત ગતાસ્તત્ર દેવેંદ્ર શ્ચાષ્ટમોઽધુના

કાલચક્રં ભ્રમત્યેવ મદીયં ચ દિવાનિશમ્ ॥
ઇન્દ્રાશ્ચ માનવા ભૂપાઃ સર્વે કાલવશં ગતાઃ

કીર્તિઃ પૃથ્વ્યાં પુણ્યમદ્ય કથામાત્રાવશેષિતમ્ ॥
અધુનાઽપિ ચ રાજાનો દુષ્ટાશ્ચ હરિનિંદકાઃ

બભૂવુર્બહવો ભૂમૌ મહાબલ પરાક્રમાઃ ॥
સર્વે યાસ્યંતિ રાજાનઃ કાલાંતરવશં ધુવમ્

ઉપસ્થિતોઽપિ કાલોઽયં વાતો વાતિ નિરંતરમ્ ॥
વહ્નિર્દહતિ સૂર્યશ્ચ તપત્યેવ મમાજ્ઞયા

વ્યાધયઃ સંતિ દેહેષુ મૃત્યુશ્ચરતિ જંતુષુ ॥
વર્ષંત્યેતે જલધરાઃ સર્વે દેવા મમાજ્ઞયા

બ્રાહ્મણ્યનિષ્ઠા વિપ્રાશ્ચ તપોનિષ્ઠાસ્તપોધનાઃ ॥ બ્ર
હ્મર્ષયો બ્રહ્મનિષ્ઠા યોગનિષ્ઠાશ્ચ યોગિનઃ

તે સર્વે મદ્ભયાદ્ભીતાઃ સ્વકર્મધર્મતત્પરાઃ ॥
મદ્ભક્તાશ્ચૈવ નિઃશંકાઃ કર્મનિર્મૂલકારકાઃ

દેવાઃ કાલસ્ય કાલોઽહં વિધાતા ધાતુરેવ ચ ॥
સંહારકર્તુઃ સંહર્તા પાતુઃ પાતા પરાત્પરઃ

મમાજ્ઞયાઽયં સંહર્તા નામ્રા તેન હરઃ સ્મૃતઃ ॥
ત્વં વિશ્વસૃટ્ સૃષ્ટિહેતોઃ પાતા ધર્મસ્ય રક્ષણાત્

બ્રહ્માદિતૃણપર્યન્તં સર્વેષામહમીશ્વરઃ ॥
સ્વકર્મફલદાતાઽહં કર્મનિર્મૂલકારકઃ

અહં યાન્સંહરિષ્યામિ કસ્તેષામપિ રક્ષિતા ॥
યાનહં પાલયિષ્યામિ તેષાં હંતા ન કોઽપિ વા

સર્વેષામપિ સંહર્તા સ્રષ્ટા પાતાઽહમેવ ચ ॥
નાહં શક્તશ્ચ ભક્તાનાં સંહારે નિત્યદેહિનામ્

ભક્તા મમાનુગા નિત્યં મત્પાદાર્ચનતત્પરાઃ ॥
અહં ભક્તાંતિકે શશ્વત્તેષાં રક્ષણહેતવ

સર્વે નશ્યંતિ બ્રહ્માણ્ડે પ્રભવંતિ પુનઃપુનઃ ॥
ન મે ભક્તાઃ પ્રણશ્યન્તિ નિઃશંકાશ્ચ નિરાપદઃ

અતો વિપશ્ચિતઃ સર્વે દાસ્યં વાંછંતિ નો વરમ્ ॥
યે માં દાસ્યં પ્રયાચંતે ધન્યાસ્તેઽન્યે ચ વંચિતાઃ

જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિ ભયં ચ યમયાતના ॥
અન્યેષાં કર્મિણામસ્તિ ન ભક્તાનાં ચ કર્હિચિત્

ભક્તા ન લિપ્તાઃ પાપેષુ પુણ્યેષુ સર્વક ર્મિણઃ ॥
અહં ધુનોમિ તેષાં ચ કર્મભોગાન્સુનિશ્ચિતમ્

અહં પ્રાણશ્ચ ભક્તાનાં ભક્તાઃ પ્રાણા મમાપિ ચ ॥
ધ્યાયંતે તે ચ માં નિત્યં તાન્સ્મરામિ દિવાનિશમ્

ચક્રં સુદર્શનં નામ ષોડશારં સુતીક્ષ્ણકમ્ ॥
યત્તેજઃ ષોડશાંશોઽપિ નાસ્તિ સર્વેષુ જીવિષુ

ભક્તાન્તિકે તુ તચ્ચક્રં દત્ત્વા રક્ષાર્થમીપ્સિતમ્ ॥
ન સ્વાસ્થ્યં ન ચ પ્રીતિર્મે યામિ તેષાં ચ સન્નિધિમ્

ન મે સ્વાસ્થ્યં ચ વૈકુંઠે ગોલોકે રાધિકાંતિકે ॥
યત્ર તિષ્ઠંતિ ભક્તાસ્તે તત્ર તિષ્ઠામ્યહર્નિશમ્

પ્રાણેભ્યઃ પ્રેયસી રાધા સ્થિતોરસિ દિવાનિશમ્ ॥
યૂયં પ્રાણાધિકા લક્ષ્મીર્ન મે ભક્તાત્પરા પ્રિયા

ભક્તદત્તં ચ યદ્દ્રવ્યં ભક્ત્યા ઽશ્નામિ સુરેશ્વરાઃ ॥
અભક્તદત્તં નાશ્નામિ ધ્રુવં ભુંક્તે બલિં સ્વયમ્

સ્ત્રીપુત્રસ્વજનાંસ્ત્યક્ત્વા ધ્યાયંતે મામહર્નિશમ્ ॥
યુષ્માન્વિહાય તાન્નિત્યં સ્મરામ્યહમહર્નિશમ્

દુષ્ટા યદા મે ભક્તાનાં બ્રાહ્મણાનાં ગવામપિ ॥
ક્રતૂનાં દેવતાનાં ચ હિંસાં કુર્વંતિ નિશ્ચિતમ્

તથાઽચિરં તે નશ્યંતિ યથા વહ્નૌ તૃણાનિ ચ ॥
ન કોઽપિ રક્ષિતા તેષાં મયિ હંતર્યુપસ્થિતે

યાસ્યામિ પૃથિવીં દેવા યાત યૂયં સ્વમાલયમ્ ॥
યૂયં ચૈવાંશરૂપેણ શીઘ્રં ગચ્છત ભૂતલમ્

ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો ગોપાના હૂય ગોપિકાઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં સત્યં યત્સમયોચિતમ્

ગોપા ગોપ્યશ્ચ શૃણુત યાત નંદવ્રજં પરમ્ ॥
વૃષભાનુગૃહે ક્ષિપ્રં ગચ્છ ત્વમપિ રાધિકે

વૃષભાનુપ્રિયા સાધ્વી નંદગોપકલાવતી ॥
સુબલસ્ય સુતા સા ચ કમલાંશસમુદ્ભવા ॥

પિતૄણાં માનસી કન્યા ધન્યા માન્યા ચ યોષિતામ્ ॥
પુરા દુર્વાસસઃ શાપાજ્જન્મ તસ્યા વ્રજે ગૃહે

તસ્યા ગૃહે જન્મ લભ શીઘ્રં નંદવ્રજં વ્રજ ॥
ત્વામહં બાલરૂપેણ ગૃહ્ણામિ કમલાનને

ત્વં મે પ્રાણાધિકા રાધે તવ પ્રાણાધિકોઽપ્યહમ્॥
ન કિંચિદાવયોર્ભિન્નમેકાંગં સર્વદૈવ હિ

શ્રુત્વૈવં રાધિકા તત્ર રુરોદ પ્રેમવિહ્વલા ॥
પપૌ ચક્ષુશ્ચકોરાભ્યાં મુખચંદ્રં હરેર્મુને

જનુર્લભત ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ પૃથિવીતલે ॥
ગોપાનામુત્તમાનાં ચ મંદિરે મંદિરે શુભે

એતસ્મિન્નંતરે સર્વે દદૃશૂ રથમુત્તમમ્ ॥
મણિરત્નેંદ્રસારેણ હીરકેણ વિભૂષિતમ્

શ્વેતચામરલક્ષેણ શોભિતં દર્પણાયુતૈઃ ॥
સૂક્ષ્મકાષાયવસ્ત્રેણ વહ્નિશુદ્ધેન ભૂષિતમ્ ॥

સદ્રત્નકલશાનાં ચ સહસ્રેણ સુશોભિતમ્ ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાજાલૈર્વિરાજિતમ્

પાર્ષદપ્રવરૈયુક્તં શાત કુંભમયં શુભમ્ ॥
તેજઃસ્વરૂપમતુલં શતસૂર્યસમપ્રભમ્

તત્રસ્થં પુરુષં શ્યામં સુન્દરં કમનીયકમ્ ॥
શંખચક્રગદાપદ્મધરં પીતાંબરં વરમ્

કિરીટિનં કુણ્ડલિનં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥
ચંદનાગુરુકસ્તૂરીકુઙ્કુમદ્રવચર્ચિતમ્

ચતુર્ભુજં સ્મેરવક્ત્રં ભક્તાનુગ્રહકાતરમ્ ॥
મણિરત્નેંદ્રસારાણાં સારભૂષણભૂષિતમ્

દેવીં તદ્વામતો રમ્યાં શુક્લવર્ણાં મનોહરામ્ ॥
રત્નાલંકારશોભાઢ્યાં શોભિતાં પીતવાસસા

શરત્પાર્વણચંદ્રાસ્યાં શરત્પંકજલોચનામ્ ॥
પક્વબિંબાધરોષ્ઠીં ચ સ્મેરયુ ક્તાં મનોહરામ્

વેણુવીણાગ્રંથહસ્તાં ભક્તાનુગ્રહકાતરામ્ ॥
વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવીં ચ જ્ઞાનરૂપાં સરસ્વતીમ્

અપરાં દક્ષિણે રમ્યાં શતચંદ્રસમપ્રભામ્ ॥
પ્રતપ્તસ્વર્ણવર્ણાભાં સસ્મિતાં સુમનોહરામ્

સદ્રત્નકુણ્ડલાભ્યાં ચ સુકપોલવિરાજિ તામ્ ॥
અમૂલ્યરત્નખચિતામૂલ્યવસ્ત્રેણ ભૂષિતામ્

અમૂલ્યરત્નકેયૂરકરકંકણશોભિતામ્ ॥
સદ્રત્નસારમંજીરકલશબ્દસ મન્વિતામ્

મણીંદ્રકિંકિણીયુક્તમધ્યદેશસમન્વિતામ્ ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાવક્ષઃ સ્થલોજ્જ્વલામ્

પ્રફુલ્લ માલતીમાલાસંયુક્તકબરીયુતામ્ ॥
શરચ્ચંદ્રપ્રભામુષ્ણન્મુખચારુવિભૂષિતામ્

કસ્તૂરીબિંદુસંયુક્તસિન્દુરતિલકાન્વિતામ્ ॥
સુચારુકજ્જલાસક્તશરત્પંકજલોચનામ્

સહસ્રદલસંસક્તલીલાકમલસંયુતામ્ ॥
નારાયણં ચ પશ્યંતં પશ્યંતી વક્રચ ક્ષુષા

અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણ સસ્ત્રીકઃ સહપાર્ષદઃ ॥
જગામ ચ સભાં રમ્યાં ગોપગોપીસમન્વિતામ્

દેવા ગોપ્યશ્ચ ગોપાશ્ચ તસ્થુઃ પ્રાંજલયો મુદા ॥
સામવેદોક્તસ્તોત્રેણ કૃતેન ચ સુરર્ષિભિઃ

ગત્વા નારાયણો દેવો વિલીનઃ કૃષ્ણવિગ્રહે ॥
દૃષ્ટ્વા ચ પરમાશ્ચર્યં તે સર્વે વિસ્મયં યયુઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર શાતકુંભમયાદ્રથાત્ ॥
અવરુહ્ય સ્વયં વિષ્ણુઃ પાતા ચ જગ તાં પતિઃ

આજગામ ચતુર્બાહુર્વનમાલાવિભૂષિતઃ ॥
પીતાંબરધરઃ શ્રીમાન્સસ્મિતઃ સુમનોહરઃ

સર્વાલંકારશોભા ઢ્યઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ॥
ઉત્તસ્થુસ્તે ચ તં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટુવુઃ પ્રણતા મુને

સ ચાપિ લીનસ્તત્રૈવ રાધિકેશસ્ય વિગ્રહે ॥
તે દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં વિસ્મયં પરમં યયુઃ

સંવિલીને હરેરંગે શ્વેતદ્વીપનિવાસિનિ ॥
એતસ્મિન્નંતરે તૂર્ણમાજગામ ત્વરાન્વિતઃ

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશો નામ્ના સંકર્ષણઃ સ્મૃતઃ ॥
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ શતસૂર્યસમપ્રભઃ

આગતં તુષ્ટુવુઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા તં વિષ્ણુવિ ગ્રહમ્ ॥
સ ચાગત્ય નતસ્કધસ્તુષ્ટાવ રાધિકેશ્વરમ્

સહસ્રમૂર્ધા ભક્ત્યા ચ પ્રણનામ ચ નારદ ॥
આવાં ચ ધર્મપુત્રૌ દ્વૌ નર નારાયણાભિધૌ

લીનોઽહં કૃષ્ણપાદાબ્જે બભૂવ ફાલ્ગુનોઽવરઃ॥
બ્રહ્મેશશેષધર્માશ્ચ તસ્થુરેકત્ર તત્ર વૈ

એતસ્મિન્નંતરે દેવા દદૃશૂ રથમુત્તમમ્ ॥
સ્વર્ણસારવિકારં ચ નાનાસનપરિચ્છદમ્

મણીંદ્રસારસંયુક્તં વહ્નિશુદ્ધાંશુકાન્વિતમ્ ॥
શ્વેતચામર સંયુક્તં ભૂષિતં દર્પણાન્વિતૈઃ

સદ્રત્નસારકલશસમૂહેન વિરાજિતમ્ ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાજાલૈઃ સુશોભિતમ્

સહસ્રચક્રસંયુક્તં મનોયાયિ મનોહરમ્ ॥
ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્તંડપ્રભામોષકરં વરમ્

મુક્તામાણિક્યવજ્રાણાં સમૂહેન સમુજ્જ્વલમ્ ॥
ચિત્રપુત્તલિકાપુષ્પસરઃ કાનનચિત્રિતમ્

દેવાનાં દાનવાનાં ચ રથાનાં પ્રવરં મુને ॥
યત્નેન શંકરપ્રીત્યા નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

પંચાશદ્યોજનોર્ધ્વં ચ ચતુર્યોજનવિસ્તૃતમ્ ॥
રતિતુલ્યવધૂયુક્તૈઃ શોભિતં રતિમં દિરૈઃ

તત્રસ્થાં દદૃશુર્દેવીં રત્નાલંકારભૂષિતામ્ ॥
પ્રદગ્ધસ્વર્ણસારાણાં પ્રભામોષકરદ્યુતિમ્

તેજઃસ્વરૂપા મતુલાં મૂલપ્રકૃતિમીશ્વરીમ્ ॥
સહસ્રભુજસંયુક્તાં નાનાયુધસમન્વિતામ્

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં ભક્તાનુગ્રહકાતરામ્ ॥
ગંડસ્થલકપોલસ્થસદ્રત્નકુંડલોજ્જ્વલામ્

રત્નેન્દ્રસારરચિતક્વણન્મઞ્જીરરંજિતામ્ ॥
મણીંદ્રમેખલાયુક્તમધ્ય દેશસુશોભિતામ્

સદ્રત્નસારકેયૂરકરકંકણભૂષિતામ્ ॥
મંદારપુષ્પમાલાભિરુરઃસ્થલસમુજ્જ્વલામ્

નિતંબકઠિનશ્રોણીં પીનોન્નતકુચાનતામ્ ॥
શરત્સુધાકરાભાસવિનિંદાસ્યમનોહરામ્

કજ્જલોજ્જલરેખાક્તશરત્પંકજલોચ નામ્ ॥
ચંદનાગુરુકસ્તૂરીચિત્રપત્રવિભૂષિતામ્

મુક્તાપંક્તિપ્રભામુષ્ટદંતરાજિવિરાજિતામ્ ॥
પ્રફુલ્લમાલતીમાલાસંસક્તકબરીં વરામ્

પક્ષીંદ્રચંચુનાસાગ્રગજેંદ્રમૌક્તિકાન્વિતામ્ ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકેનાતિજ્વલિતેન સમુજ્જ્વલામ્

સિંહપૃષ્ઠસમારૂઢાં સુતાભ્યાં સહિતાં મુદા ॥
અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણ શ્રીકૃષ્ણં પ્રણનામ ચ

સુતાભ્યાં સહિતા દેવી સમુવા સ વરાનનાઃ ॥
ગણેશઃ કાર્ત્તિકેયશ્ચ નત્વા કૃષ્ણ પરાત્પરમ્

નનામ શંકરં ધર્મમનંતં કમલોદ્ભવમ્ ॥
ઉત્તસ્થુરારાત્તે દેવા દૃષ્ટ્વા તૌ ત્રિદશેશ્વરૌ

આશિષં ચ દદુર્દેવા વાસયામાસુરંતિકે ॥
તાભ્યાં સહ સદાલાપં ચક્રુર્દેવા મુદાઽન્વિતાઃ

તસ્થુર્દેવાઃ સભામધ્યે દેવસ્ય પુરતો હરેઃ ॥
ગોપા ગોપ્યશ્ચ બહુશો બભૂવુર્વિસ્મયાકુલાઃ

ઉવાચ કમલાં કૃષ્ણઃ સ્મેરાનનસરોરુહઃ ॥
ત્વં ગચ્છ ભીષ્મકગૃહં નાનારત્નસમન્વિતમ્

વૈદર્ભ્યા ઉદરે જન્મ લભ દેવિ સના તનિ ॥
તવ પાણિં ગ્રહીષ્યામિ ગત્વાઽહં કુંડિનં સતિ

તા દેવ્યઃ પાર્વતીં દૃષ્ટ્વા સમુત્થાય ત્વરાન્વિતાઃ ॥
રત્નસિંહાસને રમ્યે વાસયામાસુરીશ્વરીમ્

વિપ્રેંદ્ર પાર્વતીલક્ષ્મીવાગધિષ્ઠાતૃદેવતાઃ ॥
તસ્થુરેકાસને તત્ર સંભાષ્ય ચ યથોચિ તમ્

તાશ્ચ સંભાષયામાસુઃ સંપ્રીત્યા ગોપકન્યકાઃ ॥
ઊચુર્ગોપાલિકાઃ કાશ્ચિન્મુદા તાસાં ચ સંનિધૌ

શ્રીકૃષ્ણઃ પાર્વતીં તત્ર સમુવાચ જગત્પતિઃ ॥
દેવિ ત્વમંશરૂપેણ જન નંદવ્રજે શુભે

ઉદરે ચ યશોદાયાઃ કલ્યાણી નંદરેતસા ॥
લભ જન્મ મહામાયે સૃષ્ટિસંહારકારિણિ

ગ્રામે ગ્રામે ચ પૂજાં તે કારયિષ્યામિ ભૂતલે ॥
કૃત્સ્ને મહીતલે ભક્ત્યા નગરેષુ વનેષુ ચ

તત્રાધિષ્ઠાતૃદેવીં ત્વાં પૂજયિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
દ્રવ્યૈર્નાનાવિધૈર્દિવ્યૈર્બલિભિશ્ચ મુદાઽન્વિતાઃ

ત્વદ્ભૂમિસ્પર્શમાત્રેણ સૂતિકામંદિરે શિવે ॥
પિતા માં તત્ર સંસ્થાપ્ય ત્વામાદાય ગમિષ્યતિ

કંસદર્શન માત્રેણ ગમિષ્યસિ શિવાંતિકમ્ ॥
ભારાવતરણં કૃત્વા ગમિષ્યામિ સ્વમાશ્રમમ્

ઇત્યુક્ત્વા શ્રીહરિસ્તૂર્ણમુવાચ ચ ષડાનનમ્ ॥
અંશરૂપેણ વત્સ ત્વં ગમિષ્યસિ મહીતલમ્

જાંબવત્યાશ્ચ ગર્ભે ચ લભ જન્મ સુરેશ્વર ॥
અંશેન દેવતાઃ સર્વા ગચ્છંતુ ધરણીતલમ્

ભારહારં કરિષ્યામિ વસુધાયાશ્ચ નિશ્ચિતમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકાનાથસ્તસ્થૌ સિંહાસને વરે

તસ્થુર્દેવાશ્ચ દેવ્યશ્ચ ગોપા ગોપ્યશ્ચ નારદ ॥
એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા સમુત્તસ્થૌ હરેઃ પુરઃ ॥
પુટાંજલિર્જગત્કાંતમુવાચ વિન યાન્વિતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અવધાનં કુરુ વિભો કિંકરસ્ય નિવેદનમ્

આજ્ઞાં કુરુ મહાભાગ કસ્ય કુત્ર સ્થલં ભુવિ ॥
ભર્તા પાતોદ્ધારકર્તા સેવકાનાં પ્રભુઃ સદા

સ ભૃત્યઃ સર્વદા ભક્ત ઈશ્વરાજ્ઞાં કરોતિ યઃ ॥
કે દેવાઃ કેન રૂપેણ દેવ્યશ્ચ કલયા કયા

કુત્ર કસ્યાભિદેયં ચ વિષયં ચ મહીતલે ॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ જગત્પતિઃ

યત્ર યસ્યાવકાશં ચ કથયામિ વિધાનતઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
કામદેવો રૌક્મિણેયો રતિર્માયાવતી સતી

શંબરસ્ય ગૃહે યા ચ છાયારૂપેણ સંસ્થિતા ॥
ત્વં તસ્ય પુત્રો ભવિતા નામ્નાઽનિરુદ્ધ એવ ચ

ભારતી શોણિતપુરે બાણપુત્રી ભવિષ્યતિ ॥
અનંતો દેવકીગર્ભાદ્રૌહિણેયો જગત્પતિઃ

માયયા ગર્ભસંકર્ષાન્નામ્ના સંકર્ષણઃ પ્રભુઃ ॥
કાલિંદી સૂર્યતનયા ગંગાંશેન મહીતલે

અર્દ્ધાંશેનૈવ તુલસી લક્ષ્મણા રાજ કન્યકા ॥
સાવિત્રી વેદમાતા ચ નામ્ના નાગ્નજિતી સતી

વસુંધરા સત્યભામા શૈબ્યા દેવી સરસ્વતી ॥
રોહિણી મિત્રવિંદા ચ ભવિતા રાજકન્યકા

સૂર્યપત્ની રત્નમાલા કલયા ચ જગત્પ્રભોઃ ॥
સ્વાહાંશેન સુશીલા ચ રુક્મિણ્યાદ્યાઃ સ્ત્રિયો નવ

દુર્ગાંશાર્દ્ધાજ્જાંબવતી મહિષીણાં દશ સ્મૃતાઃ ॥
અર્દ્ધાંશેન શૈલપુત્રી યાતુ જાંબવતો ગૃહમ્

કૈલાસે શંકરાજ્ઞા ચ બભૂવ પાર્વતીં પુરા ॥
કૈલાસગામિનં વિષ્ણું શ્વેતદ્વીપનિવાસિનમ્ ॥
આલિંગનં દેહિ કાંતે નાસ્તિ દોષો મમા જ્ઞયા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
કથં શિવાજ્ઞા તાં દેવીં બભૂવ રાધિકાપતે ॥
વિષ્ણોઃ સંભાષણે પૂર્વં શ્વેતદ્વીપનિવાસિનઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
પુરા ગણેશં દ્રષ્ટું ચ પ્રજગ્મુઃ સર્વદેવતાઃ ॥
શ્વેતદ્વીપાત્સ્વયં વિષ્ણુર્જગામ શંકરાલયે

દૃષ્ટ્વા ગણેશં મુદિતઃ સમુવાસ સુખાસને ॥
સુખેન દદૃશુઃ સર્વે ત્રૈલોક્યમોહનં વપુઃ

કિરીટિનં કુંડલિનં પીતાંબરધરં વરમ્ ॥
સુંદરં શ્યામ રૂપં ચ નવયૌવનસંયુતમ્

ચંદનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમદ્રવસંયુતમ્ ॥
રત્નાલંકારશોભાઢયં સ્મેરાનનસરોરુહમ્

રત્ન સિંહાસનસ્થં ચ પાર્ષદૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ॥
વંદિતં ચ સુરૈઃ સર્વૈઃ શિવેન પૂજિતં સ્તુતમ્

તં દૃષ્ટ્વા પાર્વતી વિષ્ણું પ્રસન્નવદનેક્ષણા ॥
મુખમાચ્છાદિતં ચક્રે વાસસા વ્રીડયા સતી

અતીવ સુન્દરં રૂપં દર્શંદર્શં પુનઃપુનઃ ॥
દદર્શ મુખમાચ્છાદ્ય નિમેષરહિતા સતી

પરમાદ્ભુતવેષં ચ સસ્મિતા વક્રચક્ષુષા ॥
સુખસાગરસમ્મગ્ના બભૂવ પુલકાંચિતા

ક્ષણં દદર્શ પઞ્ચાસ્યં શુભ્રવર્ણં ત્રિલોચનમ્ ॥
ત્રિશૂલપરિઘધરં કન્દર્પકોટિસુન્દરમ્

ક્ષણં દદર્શ શ્યામં તમેકાસ્યં ચ દ્વિલોચનમ્ ॥
ચતુર્ભુજં પીતવસ્ત્રં વનમાલાવિભૂષિતમ્

એકં બહ્મ મૂર્તિભેદમભેદં વા નિરૂપિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા બભૂવ સા માયા સકામા વિષ્ણુ માયયા

મદંશાશ્ચ ત્રયો દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
તાભ્યામૌત્કર્ષપાતાચ્ચ શ્રેષ્ઠઃ સત્ત્વગુણાત્મકઃ

દૃષ્ટ્વા તં પાર્વતી ભક્ત્યા પુલકાંચિતવિગ્રહા॥
મનસા પૂજયામાસ પરમાત્માનમીશ્વરમ્

દુર્ગાંતરાભિપ્રાયં ચ બુબુધે શંકરઃ સ્વયમ્ ॥
સર્વાંતરાત્મા ભગવાનંતર્યામી જગત્પતિઃ

દુર્ગાં નિર્જનમાહૂય તામુવાચ હરઃ સ્વયમ્ ॥
બોધયામાસ વિવિધં હિતં તથ્યમખંડિતમ્

॥ શ્રીશંકર ઉવાચ ॥ ॥
નિવેદનં મદીયં ચ નિબોધં શૈલકન્યકે ॥
શૃંગારં દેહિ ભદ્રં તે હરયે પરમાત્મને

અહં બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ બ્રહ્મૈકં ચ સનાતનમ્ ॥
વદૈકો વેદરહિતો વિષયાન્મૂર્તિભેદકઃ

એકા પ્રકૃતિઃ સર્વેષાં માતા ત્વં સર્વરૂપિણી ॥
સ્વયંભૂરસિ વાણી ત્વ લક્ષ્મીર્નારાયણોરસિ

મમ વક્ષસિ દુર્ગા ત્વં નિબોધાધ્યાત્મકં સતિ ॥
શિવસ્ય વચનં શ્રુત્વા તમુવાચ સુરેશ્વરી

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
દીનબંધો કૃપાસિંધો તવ મામકૃપા કથમ્॥
સુચિરં તપસા લબ્ધો નાથસ્ત્વં જગતાં મયા

માદૃશીં કિંકરી નાથ ન પરિત્યક્તુમર્હસિ ॥
અયોગ્યમીદૃશં વાક્યં મા મા વદ મહેશ્વર

તવ વાક્યં મહાદેવ કરિષ્યામ્યેવ પાલનમ્ ॥
દેહાંતરે જન્મ લબ્ધ્વા ભજિષ્યામિ હરિં હર

ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા વિરરામ મહેશ્વરઃ ॥
ઉચ્ચૈર્જહાસાભયદઃ પાર્વત્યૈ ચાભયં દદૌ

તત્પ્રતિજ્ઞાપાલનાય પાર્વતી જાંબવદ્ગૃહે ॥
લભિષ્યતિ જનુર્ધાતર્નામ્ના જાંબવતી સતી

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ભૂમૌ કતિવિધે ભૂપે સંસ્થિતે પાર્વતી કથમ્ ॥
લલાભ ભારતે જન્મ નિંદિતે ભાલ્લુકે ગૃહે

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
રામાવતારે ત્રેતાયાં દેવાંશાશ્ચ યયુર્મહીમ્ ॥
હિમાલયાંશો ભલ્લૂકો જાંબવાન્નામ કિંકરઃ

રામસ્ય વરદાનેન ચિરંજીવી શ્રિયા યુતઃ ॥
કોટિસિંહબલાધાનં વિધત્તે ચ મહાબલઃ

પિતુરંશગૃહે દુર્ગા જગામાંશેન ભૂતલમ્ ॥
પૂર્વં પૂર્વસ્ય વૃત્તાંતં કથિતં શૃણુ મન્મુખાત્

સર્વેષાં ચ સુરાણાં વૈ વંશા ગચ્છંતુ ભૂતલમ્ ॥
નૃપપુત્રા મત્સહાયા ભવિષ્યંતિ રણે વિધે

કમલાકલયા સર્વા ભવંતુ નૃપકન્યકાઃ ॥
મન્મહિષ્યો ભવિષ્યંતિ સહસ્રાણાં ચ ષોડશ

ધર્મોઽયમંશરૂપેણ પાંડુપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥
વાયોરંશાદ્ભીમસેનઃ સ વજ્રી હ્યર્જુનઃ સ્વયમ્

નકુલઃ સહદેવશ્ચ સ્વર્વૈદ્યાંશસમુદ્ભવૌ ।
સૃર્યાંશઃ કર્ણવીરશ્ચ વિદુરઃ સ યમઃ સ્વયમ્

દુર્યોધનઃ કલેરંશઃ સમુદ્રાંશશ્ચ શંતનુઃ ॥
અશ્વત્થામા શંકરાંશો દ્રોણો વહ્ન્યંશસંભવઃ

હુતાશનાંશો ભગવાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહાબલઃ ॥
ચંદ્રાંશોઽપ્યભિમન્યુશ્ચ ભીષ્મશ્ચૈવ વસૂદ્ભવઃ

વસુદેવઃ કશ્યપાંશોઽપ્યદિત્યંશા ચ દેવકી ॥
વસ્વંશો નંદગોપશ્ચ યશોદા વસુકા મિની

દ્રૌપદી કમલાંશા ચ યજ્ઞકુંડસમુદ્ભવા ॥
સુભદ્રા શતરૂપાંશા દેવકીગર્ભસંભવા

દેવા ગચ્છંતુ પૃથિવીમંશેન ભારહારકાઃ ॥
કલયા દેવપત્ન્યશ્ચ ગચ્છંતુ પૃથિવીતલમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્વિરરામ ચ નારદ ॥
સર્વં વિવરણં શ્રુત્વા તત્રોવાસ પ્રજાપતિઃ

કૃષ્ણસ્ય વામે વાગ્દેવી દક્ષિણે કમલાલયા ॥
પુરતો દેવતાઃ સર્વાઃ પાર્વતી ચાપિ નારદ

ગોપ્યો ગોપાશ્ચ પરિતો રાધા વક્ષઃસ્થલસ્થિતા ॥
એતસ્મિન્નંતરે સા ચ તમુવાચ વ્રજેશ્વરી

॥ રાધિકોવાચ ॥
શૃણુ નાથ પ્રવક્ષ્યામિ કિંકરીવચનં પ્રભો ॥
પ્રાણા દહંતિ સતતમાંદોલયતિ મે મનઃ

ચક્ષુર્નિમીલનં કર્તુમશક્તા તવ દર્શને ॥
ત્વયા વિના કથં નાથ યાસ્યામિ ધરણીતલમ્

કિયત્કાલાંતરેણૈવ મેલનં મે ત્વયા સહ ॥
પ્રાણેશ્વર બ્રૂહિ સત્યં ભવિષ્યત્યેવ ગોકુલે

નિમેષં ચ યુગશતં ભવિતા મે ત્વયા વિના ॥
કં દ્રક્ષ્યામિ ક્વ યાસ્યામિ કો વા માં પાલયિષ્યતિ

માતરં પિતરં બંધું ભ્રાતરં ભગિનીં સુતમ્ ॥
ત્વયા વિનાઽહં પ્રાણેશ ચિંતયામિ ન કશ્ચન

કરોષિ માયયા છન્ના માં ચેન્માયેશ ભૂતલે ॥
વિસ્મૃતાં વિભવં દત્ત્વા મે સત્યં શપથં કુરુ

અનુક્ષણં મમ મનોમધુપો મધુસૂદન ॥
કરોતુ ભ્રમણં નિત્યં સમાધ્વીકે પદાંબુજે

યત્રયત્ર ચ યસ્યાં વા યોનૌ જન્મ ભવત્વિદમ્ ॥
ત્વં સ્વસ્ય સ્મરણં દાસ્યં મહ્યં દાસ્યસિ વાંછિતમ્

કૃષ્ણસ્ત્વં રાધિકાઽહં ચ પ્રેમસૌભાગ્યમાવયોઃ ॥
ન વિસ્મરામિ ભૂમૌ ચ દેહિ મહ્યં વરં પરમ્

યથા તન્વા સહ પ્રાણાઃ શરીરં છાયયા સહ ॥
તથાઽઽવયોર્જન્મ યાતુ દેહિ મહ્યં વરં વિભો

ચક્ષુર્નિમેષવિચ્છેદો ભવિતા નાવયોર્ભુવિ ॥
તત્રાગત્યાપિ કુત્રાપિ દેહિ મહ્યં વરં પ્રભો

મમ પ્રાણૈસ્તવ તનુઃ કેન વા કરુણા હરે ॥
આત્મના મુરલીપાદૌ મનસા વા વિનિર્મિતૌ

સ્ત્રિયઃ કતિવિધાઃ સંતિ પુરુષા વા પુરુષ્ટુત ॥
નાસ્તિ કુત્રાપિ કાંતા વા કાંત્યા શક્ત્યા ચ માદૃશી

તવ દેહાર્ધભાગેન કેન વાઽહં વિનિર્મિતા ॥
અયમેવાવયોર્ભેદો નાસ્ત્યતસ્ત્વયિ મે મનઃ

મમાત્મા માનસં પ્રાણાસ્ત્વયિ સંસ્થાપિતા યથા ॥
તવાત્મમાનસપ્રાણા મયિ વા સંસ્થિતાસ્તથા

અતો નિમેષવિરહાદાત્મનોર્વિક્લવં મનઃ ॥
પ્રદગ્ધં સન્તતં પ્રાણા દહંતિ વિરહશ્રુતૌ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દેવી તત્રૈવ સુરસંસદિ॥
ભૂયોભૂયો રુરોદોચ્ચૈર્ધૃત્વા તચ્ચરણાંબુજમ્

ક્રોડે કૃત્વા તુ તાં કૃષ્ણો મુખં સંમૃજ્ય વાસસા ॥
બોધયામાસ વિવિધં સત્યં તથ્યં હિતં વચઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
આધ્યાત્મિકં પરં યોગં શોકચ્છેદનકારકમ્ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ યોગીંદ્રાણાં ચ દુર્લભમ્

આધારાધેયયોઃ સર્વં બ્રહ્માંડં પશ્ય સુન્દરિ ॥
આધારવ્યતિરેકેણ નાસ્ત્યાધેયસ્ય સંભવઃ ॥

ફલાધારં ચ પુષ્પં ચ પુષ્પાધારં ચ પલ્લવમ્ ॥
સ્કન્ધશ્ચ પલ્લવાધારઃ સ્કન્ધાધારસ્તરુઃ સ્વયમ્

વૃક્ષાધારો ઽપ્યંકુરશ્ચ જીવશક્તિસમન્વિતઃ ॥
અષ્ટિરેકાંકુરાધારશ્ચાષ્ટ્યાધારો વસુન્ધરા

શેષો વસુન્ધરાધારઃ શેષાધારો હિ કચ્છપઃ॥
વાયુશ્ચ કચ્છપાધારો વાય્વાધારોઽહમેવ ચ

મમાધારસ્વરૂપા ત્વં ત્વયિ તિષ્ઠામિ સાંપ્રતમ્ ॥
ત્વં ચ શક્તિસમૂહા ચ મૂલપ્રકૃ તિરીશ્વરી

ત્વં શરીરસ્વરૂપાઽસિ ત્રિગુણાઽઽધારરૂપિણી ॥
તવાત્માઽહં નિરીહશ્ચ ચેષ્ટાવાંશ્ચ ત્વયા સહ

પુરુષાદ્વીર્યમુત્પન્નં વીર્યાત્સન્તતિરેવ ચ ॥
તયોરાધારરૂપા ચ કામિની પ્રકૃતેઃ કલા

વિના દેહેન ક્વાત્મા ચ ક્વ શરીરં વિનાઽઽત્મના॥
પ્રાધાન્યં ચ તયોર્દેવિ વિના ત્વાઽદ્ય કુતો ભવઃ

ન કુત્રાપ્યાવયોર્ભેદો રાધે સંસારબીજયોઃ ॥
યત્રાત્મા તત્ર દેહં ચ ન ભેદો વિનયેન કિમ્

યથા ક્ષીરે ચ ધાવલ્યં દાહિકા ચ હુતાશને ॥
ભૂમૌ ગન્ધો જલે શૈત્યં તથા ત્વયિ મયિ સ્થિતે

ધાવલ્યદુગ્ધયોરૈક્યં દાહિકાનલયોર્યથા ॥
ભૂગન્ધજલશૈત્યાનાં નાસ્તિ ભેદસ્તથાઽઽવયોઃ

મયા વિના ત્વં નિર્જીવા ચાદૃશ્યોઽહં ત્વયા વિના ॥
ત્વયા વિના ભવં કર્તું નાલં સુન્દરિ નિશ્ચિતમ્

વિના મૃદા ઘટં કર્તું યથા નાલં કુલાલકઃ ॥
વિના સ્વર્ણં સ્વર્ણકારોઽલંકારં કર્તુમક્ષમઃ

સ્વયમાત્મા યથા નિત્યસ્તથા ત્વં પ્રકૃતિઃ સ્વયમ્ ॥
સર્વશક્તિસમાયુક્તા સર્વાધારા સનાતની

મમ પ્રાણસમા લક્ષ્મીવાણી ચ સર્વમંગલા ॥
બ્રહ્મેશાનન્તધ ર્માશ્ચ ત્વં મે પ્રાણાધિકા પ્રિયા

સમીપસ્થા ઇમે સર્વે સુરા દેવ્યશ્ચ રાધિકે ॥
એભ્યોઽપ્યધિકા નો ચેત્કથં વક્ષઃ સ્થલસ્થિતા

ત્યજાશ્રુમોક્ષણં રાધે ભ્રાંતિં ચ નિષ્ફલાં સતિ ॥
વિહાય શંકાં નિઃશંકં વૃષભાનુગૃહં વ્રજ

કલાવત્યાશ્ચ જઠરે માસાનાં નવ સુન્દરિ ॥
વાયુના પૂરયિત્વા ચ ગર્ભં રોધય માયયા

દશમે સમનુપ્રાપ્તે ત્વમાવિર્ભવ ભૂતલે ॥
સ્વાત્મરૂપં પરિત્યજ્ય શિશુરૂપં વિધાય ચ

વાયુનિઃસારણે કાલે કલાવત્યાઃ સમીપતઃ ॥
ભૂમૌ વિવસનીભૂય પતિત્વા રોદિષિ ધ્રુવમ્

અયોનિસંભવા ત્વં ચ ભવિતા ગોકુલે સતિ ॥
અયોનિસંભવોઽહં ચ નાવયોર્ગર્ભસંસ્થિતિઃ

ભૂમિસંસ્પૃષ્ટમાત્રં માં ગોકુલે પ્રાપયિષ્યતિ ॥
તવ હેતોર્ગમિષ્યામિ કૃત્વા કંસભયં છલમ્

યશોદામંદિરે માં ચ સાનન્દં નન્દનંદનમ્ ॥
નિત્યં દ્રક્ષ્યસિ કલ્યાણિ મમાશ્લેષણપૂર્વકમ્

સ્મૃતિસ્તે ભવિતા કાલે વરેણ મમ રાધિકે ॥
સ્વચ્છન્દં વિહરિષ્યામિ નિત્યં વૃન્દાવને વને

ત્રિઃસપ્તશતકોટીભિર્ગોપીભિર્ગોકુલં વ્રજ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશદ્વયસ્યાભિઃ સુશીલાદિભિરેવ ચ

સંસ્થાપ્ય સંખ્યારહિતા ગોપીર્ગોકુલ એવ ચ ॥
તા આશ્વાસ્ય પ્રબોધૈશ્ચ મિતયા ચ સુધાગિરા

અહં ગોપાલ સુહૃદઃ સંસ્થાપ્યાત્રૈવ રાધિકે ॥
વસુદેવાશ્રમં પશ્ચાદ્યાસ્યામિ મથુરાં પુરીમ્

વ્રજે વ્રજન્તુ ક્રીડાર્થં મમ સંગે પ્રિયાત્પ્રિયાઃ॥
બલ્લવાનાં ગૃહે જન્મ લભન્તાં ગોપકોટયઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા શ્રીકૃષ્ણો વિરરામ ચ નારદ ॥
ઊષુર્દેવાશ્ચ દેવ્યશ્ચ ગોપા ગોપ્યશ્ચ તત્ર વૈ

બ્રહ્મેશશેષધર્માશ્ચ શ્રીકૃષ્ણં તં પરાત્પરમ્ ॥
શિવાપદ્માસરસ્વત્યસ્તુષ્ટુવુઃ પરયા મુદા

ભક્ત્યા ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ વિરહજ્વરકાતરાઃ ॥
તત્ર સંસ્તૂય શ્રીકૃષ્ણં પ્રણેમુઃ પ્રેમવિહ્વલાઃ ॥ ૨૩૮
પ્રાણાધિકં પ્રિયં કાંતં રાધાપૂર્ણમનોરથમ્ ॥
પરિતુષ્ટોઽભવદ્ભક્ત્યાવિરહજ્વરકાતરામ્

સાશ્રુપૂર્ણાતિદીનાં ચ દૃષ્ટ્વા રાધાં ભયાકુલામ્ ॥
પ્રબોધવચનં શ્રુત્યમુવાચ તાં હરિઃ સ્વયમ્

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
પ્રાણાધિકે મહાદેવિ સ્થિરા ભવ ભયં ત્યજ ॥
યથા ત્વં ચ તથાઽહં ચ કા ચિંતા તે મયિ સ્થિતે

કિં તુ તે કથયિષ્યામિ કિંચિદેવાસ્ત્યમંગલમ્ ॥
વર્ષાણાં શતકં પૂર્ણં ત્વદ્વિચ્છેદો મયા સહ

શ્રીદામશાપજન્યેન કર્મભોગેન સુન્દરિ ॥
ભવિષ્યત્યેવ મમ ચ મથુરાગમનં તતઃ

તત્ર ભારાવતરણં પિત્રોર્બંધનમોચનમ્ ॥
માલાકારતંતુવાયકુબ્જિકાનાં ચ મોક્ષણમ્

ઘાતયિત્વા ચ યવનં મુચુકુન્દસ્ય મોક્ષણમ્ ॥
દ્વારકાયાશ્ચ નિર્માણં રાજસૂયસ્ય દર્શનમ્

ઉદ્વાહં રાજકન્યાનાં સહસ્રાણાં ચ ષોડશ ॥
દશાધિકશતસ્યાપિ શત્રૂણાં દમનં તથા

મિત્રોપકરણં ચૈવ વારાણસ્યાશ્ચ દાહનમ્ ॥
હરસ્ય જૃંભણં તત્ર બાણસ્ય ભુજકૃંતનમ્

પારિજાતસ્ય હરણં યદ્યત્કર્માણિ તાનિ ચ ॥
ગમનં તીર્થયાત્રાયાં મુનિસંઘપ્રદર્શનમ્

સંભાષણં ચ બંધૂનાં યજ્ઞસંપાદનં પિતુઃ ॥
શુભક્ષણે પુનસ્તત્ર ત્વયા સાર્દ્ધં પ્રદર્શનમ્ ॥
કરિષ્યામિ ચ તત્રૈવ ગોપિકાનાં ચ દર્શનમ્

તુભ્યમાધ્યાત્મિકં દત્ત્વા પુનઃ સત્યં ત્વયા સહ ॥
દિવાનિશમવિચ્છેદો મયા સાર્દ્ધમતઃ પરમ્

ભવિષ્યતિ ત્વયા સાર્દ્ધં પુનરાગમનં વ્રજે ॥
કાંતે વિચ્છેદસમયે વર્ષાણાં શતકે સતિ

નિત્યં સંમીલન સ્વપ્ને ભવિષ્યતિ ત્વયા સહ ॥
મમ નારાયણાંશો યસ્તસ્ય યાનં ચ દ્વારકામ્

શતવર્ષાંતરે સાધ્યમેતદેવ સુનિશ્ચિતમ્ ॥
ભવિષ્યતિ પુનસ્તત્ર વને રાસસ્ત્વયા સહ

પુનઃ પિત્રોશ્ચ ગોપીનાં શોકસંમાર્જનં પરમ્ ॥
કૃત્વા ભારાવતરણં પુનરાગમનં મમ

ત્વયા સહાપિ ગોલોકં ગોપૈર્ગોપીભિરેવ ચ ॥
મમ નારાયણાંશસ્ય વાણ્યા ચ પદ્મયા સહ

વૈકુંઠગમનં રાધે નિત્યસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
શ્વેતદ્વીપં ધર્મગેહમંશાનાં ચ ભવિષ્યતિ

દેવાનાં ચૈવ દેવીનામંશા યાસ્યંતિ સ્વક્ષયમ્ ॥
પુનઃ સંસ્થિતિરત્રૈવ ગોલોકે મે ત્વયા સહ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં ભવિષ્યં ચ શુભાશુભમ્ ॥
મયા નિરૂપિતં યત્તત્કાંતે કેન નિવાર્યતે

ઇત્યેવમુક્ત્વા શ્રીકૃષ્ણઃ કૃત્વા રાધાં સ્વવક્ષસિ ॥
તસ્થૌ તસ્થુઃ સુરાઃ સર્વે સુરપત્ન્યશ્ચ વિસ્મિતાઃ

ઉવાચ શ્રીહરિર્દેવાન્દેવીં ચ સમયોચિતમ્ ॥
દેવા ગચ્છત કાર્યાર્થં સ્વાલયં વિષયોચિતમ્

ગચ્છ પાર્વતિ કૈલાસં સુતાભ્યાં સ્વામિ ના સહ ॥
મયા નિયોજિતં કર્મ સર્વં કાલે ભવિષ્યતિ

ભવિતા કલયા જન્મ સર્વેષાં ચ વ્રજેશ્વરિ ॥
ક્ષુદ્રાણાં ચૈવ મહતાં દેવં લંબોદરં વિના

પ્રણમ્ય શ્રીહરિં દેવાઃ સ્વાલયં પ્રયયુર્મુદા ॥
લક્ષ્મીં સરસ્વતીં ભક્ત્યા પ્રણમ્ય પુરુષોત્તમમ્

હરિણા યોજિતં કર્મ કર્તું વ્યગ્રા મહીં યયુઃ ॥
ભર્ત્રા નિરૂપિતં સ્થાનં દેવાનામપિ દુર્લભમ્

ઉવાચ રાધિકાં કૃષ્ણો વૃષભાનુગૃહં વ્રજ ॥
ગોપગોપીસમૂહૈશ્ચ સહ પૂર્વનિરૂપિતૈઃ

અહં યાસ્યામિ મથુરાં વસુદેવાલયં પ્રિયે ॥
પશ્ચાત્કંસભય વ્યાજાદ્ગોકુલં તવ સન્નિધિમ્

રાધા પ્રણમ્ય શ્રીકૃષ્ણં રક્તપંકજલોચના ॥
ભૃશં રુરોદ પુરતઃ પ્રેમવિચ્છેદકાતરા

સ્થાયંસ્થાયં ક્વચિદ્યાંતી ગત્વાગત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
પુનઃ પુનઃ સમાગત્ય દર્શંદર્શં હરેર્મુખમ્

પપૌ ચક્ષુશ્ચકોરાભ્યાં નિમેષરહિતા સતી ॥
શરત્પાર્વણચંદ્રાભસુધાપૂર્ણં પ્રભોર્મુખમ્

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સપ્તધા પરમેશ્વરી ॥
પ્રણમ્ય સપ્તધા ચૈવ પુનસ્તસ્થૌ હરેઃ પુરઃ

આજગ્મુર્ગોપિકાનાં ચ ત્રિઃસપ્તશતકોટયઃ ॥
આજગામ ચ ગોપાનાં સમૂહઃ કોટિસંખ્યકઃ

ગોપાનાં ગોપિકાનાં ચ સમૂહૈઃ સહ રાધિકા ॥
પુનઃ પ્રણમ્ય તં રાધા તત્ર તસ્થૌ ચ નારદ

ત્રયસ્ત્રિંશદ્વયસ્યાભિર્ગોપીભિઃ સહ સુંદરી ॥
ગોપાનાં ચ સમૂહૈશ્ચ પ્રણમ્ય પ્રયયૌ મહીમ્

હરિણા યોજિતં સ્થાનં પ્રજગ્મુર્નંદગોકુલમ્ ॥
વૃષભાનુગૃહં રાધા ગોપીગોપગૃહં યયૌ

મહીં ગતાયાં રાધાયાં ગોપીભિઃ સહ ગોપકૈઃ ॥
બભૂવ શ્રીહરિઃ સદ્યઃ પૃથિવીં ગમનોત્સુકઃ

સંભાષ્ય ગોપાન્ગોપીશ્ચ નિયોજ્ય સ્વીયકર્મણિ ॥
મનોયાયી જગન્નાથો જગામ મથુરાં હરિઃ

પૂર્વં યદ્યદપત્યં ચ દેવકીવસુદેવયોઃ ॥
બભૂવ સદ્યસ્તત્કંસઃ પુત્રષટ્કં જઘાન હ

શેષાંશં સપ્તમં ગર્ભં માયયાઽઽકૃષ્ય ગોકુલે ॥
નિધાય રોહિણીગર્ભે જગામ ચાજ્ઞયા હરેઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડે નારાયણનારદસંવાદે ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ