બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.45

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
અથ વેદવિધાનેન સંસ્થાપ્ય વહ્નિમીશ્વરઃ ॥
યજ્ઞં ચકાર તત્રૈવ વામે સંસ્થાપ્ય પાર્વતીમ્

નિવૃત્તે વિધિવદ્યજ્ઞે વિપ્રાય દક્ષિણાં દદૌ ॥
શિવઃ શતસુવર્ણાનિ વૃંદાવનવિનોદિનિ

અથ પ્રદીપમાનીય શૈલેંદ્રનગરસ્ત્રિયઃ ॥
નિર્વર્ત્ય મંગલં કર્મ ગૃહં સંપ્રાપ્ય દંપતી

કૃત્વા જયધ્વનિં પ્રીત્યા શુભનિર્મઞ્છનાદિકમ્ ॥
સસ્મિતાઃ સકટાક્ષાશ્ચ પુલકાંચિતવિગ્રહાઃ

વાસગેહં સંપ્રવિશ્ય દદૃશુઃ કામિનીગણાઃ ॥
શંકરં રૂપવેષાઢ્યં રત્નભૂષણભૂષિતમ્

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમાંચિતવિગ્રહમ્ ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં સકટાક્ષં મનોહરમ્

અપૂર્વસૂક્ષ્મવેષાઢ્યં સિંદૂરબિંદુભૂષિતમ્ ॥
ચારુચંપકવર્ણાભં સર્વાવયવસુંદરમ્

નવીનયૌવનસ્થં ચ મુનીન્દ્રચિત્તમોહનમ્ ॥
સરસ્વતીં ચ લક્ષ્મીં ચ સાવિત્રીં જાહ્નવીં રતિમ્

અદિતિં ચ શચીં ચૈવ લોપામુદ્રામરુંધતીમ્ ॥
અહલ્યાં તુલસીં સ્વાહાં રોહિણીં ચ વસુંધરામ્

શતરૂપાં ચ સંજ્ઞાં ચ સતીસ્ત્રીણાં ચ ષોડશ ॥
દેવકન્યા નાગકન્યા મુનિકન્યા મનોહરાઃ

યા યાઃ સ્થિતાસ્તત્ર તાસાં સંખ્યાં કર્તું ચ કઃ ક્ષમઃ ॥
તાભી રત્નાસને દત્તે તત્રોવાસ શિવો મુદા ॥
તમૂચુઃ ક્રમશો દેવ્યો મધુરોક્તિં સુધામિવ

સરસ્વત્યુવાચ ॥
પ્રાપ્તા સતી મહાદેવાધુના પ્રાણધિકા મુદા ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રિયાસ્યં ચંદ્રાભં સંતાપં ત્યજ કામુક ॥

કાલં ગમય કાલેશ સદા સંશ્લેષપૂર્વકમ્ ॥
વિશ્લેષસ્તે ન ભવિતા સર્વકાલં મમાશિષા

લક્ષ્મીરુવાચ ॥
લજ્જાં વિહાય દેવેશ સતીં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ ॥
તિષ્ઠ સંપ્રતિ કા લજ્જા પ્રાણા યાંતિ યયા વિના

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
ભોજયિત્વા સતીં શંભો શીઘ્રં ભોજય મા ખિદઃ ॥
તદાચમ્ય સકર્પૂરં તાંબૂલં દેહિ ભક્તિતઃ

જાહ્નવ્યુવાચ ॥
સ્વર્ણકંકતિકાં ધૃત્વા કેશાન્માર્જય યોષિતઃ ॥
કામિન્યાઃ સ્વામિસૌભાગ્યં સુખં નાતઃ પરં ભવેત્

રતિરુવાચ ॥
ગૃહીત્વા પાર્વતીં દેવ સુભગામતિદુર્લભામ્ ॥
કથં મમ પ્રાણનાથો નિઃસ્વાર્થ ભસ્મસાત્કૃતઃ

જીવયસિ વિભો કામં કામવ્યાપારમાત્મનિ ॥
કુરુ દૂરં ચ સંતાપં મમ વિશ્લેષહેતુકમ્

દમ્પતીવિરહક્લેશં સર્વં જ્ઞાત્વા દયાનિધે ॥
તથાપિ મમ કાંતશ્ચ કોપેન ભસ્મસાત્કૃતઃ

ઇત્યુક્ત્વા કામભસ્માથ દદૌ સા ગ્રન્થિબંધિતમ્ ॥
રુરોદ પુરતઃ શંભોર્નાથનાથેત્યુદીર્ય ચ

હરિસ્તદ્રોદનં શ્રુત્વા કરુણામયસાગરઃ ॥
બ્રહ્મા ધર્માદિદેવાશ્ચ યયુર્વાસગૃહં શિવમ્

દૃષ્ટ્વા નારાયણં ધર્મં બ્રહ્માણં ચ સુરાનપિ ॥
જવેન પીઠાદુત્થાય સ્વાજ્ઞાં કુર્વિત્યુવાચ હ

શંકરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તમુવાચ હરિઃ સ્વયમ્ ॥
કામં જીવય હે રુદ્રેત્યુક્ત્વા શીઘ્રં જગામ સઃ

ઊચુર્દેવ્યો બહુતરં વાક્યં વિનયપૂર્વકમ્॥
ક્રુધા દૃષ્ટ્વા શૂલભૃતો ભસ્મતો નિર્ગતઃ સ્મરઃ

દૃષ્ટ્વા કામં રતિસ્તં ચ પ્રણનામ મહેશ્વરમ્ ॥
તદ્રૂપં ચ તદાકારં સસ્મિતં સધનુઃશરમ્

પ્રણમ્ય શંકરં કામઃ સ્તુતિં કૃત્વા યથાગમમ્ ॥
બહિર્ગત્વા હરિં દેવાન્પ્રણમ્ય સમુવાચ હ

કામં સંભાષ્ય દેવાશ્ચ યુયુજુશ્ચ તમાશિષમ્ ॥
કાલે રક્ષા વિનાશશ્ચ નિષેધઃ કેન વાર્યતે

અથ શૈલઃ સુરાન્સર્વાન્નારાયણપુરોગમાન્ ॥
ભોજયામાસ ભક્ત્યા ચ શાયયામાસ યત્નતઃ

અથ શંભુર્વાસગૃહે વામે સંસ્થાપ્ય પાર્વતીમ્ ॥
મિષ્ટાન્નં ભોજયામાસ તયા સહ મુદાન્વિતઃ

ભુક્તવંતં શિવં તત્ર દેવમાતાઽદિતિઃ સ્વયમ્ ॥
ઉવાચ સસ્મિતં રાધે સંપ્રીત્યા સરસં વચઃ

અદિતિરુવાચ ॥
ભોજનાંતે શચિ શંભોઃ શૌચાર્થં જલમર્પય ॥
દેહિ શીઘ્રં મમ પ્રીત્યા દંપત્યોઃ પ્રીતિપૂર્વકમ્

શચ્યુવાચ ॥
કૃત્વા વિલાપં યદ્ધેતોઃ શવં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ ॥
યો બભ્રામ ભુવં મોહાત્કાલેન પ્રાપ તાં સતીમ્

અરુંધત્યુવાચ ॥
મયા દત્તા સતી તુભ્યં મેના દાતુમનીપ્સિતા ॥
વિવિધં બોધયિત્વેમાં રતિં ચ કર્તુમર્હસિ

અહલ્યોવાચ ॥
વૃદ્ધાવસ્થાં પરિત્યજ્ય હ્યતીવ તરુણોઽધુના ॥
તેન મેના તુ મેને ત્વાં સુતામર્પિતુમીશ્વર

તુલસ્યુવાચ ॥
સતી ત્વયા પરિત્યક્તા કામો દગ્ધઃ પુરાકૃતઃ ॥
કથં તદા વસિષ્ઠશ્ચ પ્રભો પ્રસ્થાપિતોઽધુના

સ્વાહોવાચ ॥
સ્થિરો ભવ મહાદેવ સ્ત્રીણાં વચસિ સાંપ્રતમ્ ॥
વિવાહે વ્યવહારોઽસ્તિ પુરસ્ત્રીણાં પ્રગલ્ભતા

રોહિણ્યુવાચ ॥
કામં પૂરય પાર્વત્યાઃ કામશાસ્ત્રવિશારદ ॥
કુરુ પારં સ્વયં કામી કામિનાં કામસાગરમ્ ॥

વસુંધરોવાચ ॥
ભોગદ્રવ્યં વિના ભોગી ન હિ તુષ્ટઃ ક્ષુધાતુરઃ ॥
યેન તુષ્ટિર્ભવેચ્છંભો તત્કર્તુમુચિતં સ્ત્રિયા

સંજ્ઞોવાચ ॥
જાનાસિ ભાવં સર્વજ્ઞ કામાર્તાનાં ચ યોષિતામ્ ॥
ન ચ સ્વસ્વામિનં શંભો સતી જાનાતિ સંગતમ્

શતરૂપોવાચ ॥
તૂર્ણં પ્રસ્થાપય પ્રીત્યા પાર્વત્યા સહ શંકરમ્ ॥
રત્નપ્રદીપં તાંબૂલં તલ્પં નિર્માય નિર્જને

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
સ્ત્રીણાં તદ્વચનં શ્રુત્વા તા ઉવાચ શિવઃ સ્વયમ્ ॥
નિર્વિકારી ચ ભગવાન્યોગીંદ્રાણાં ગુરોર્ગુરુઃ

શંકર ઉવાચ ॥
દેવ્યો મા વદતોક્તિં ચ હ્યેવંભૂતાં મમાંતિકે ॥
જગતાં માતરઃ સાધ્વ્યઃ પુત્રે ચપલતા કથમ્

શંકરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા લજ્જિતાઃ સુરયોષિતઃ ॥
બભૂવુઃ સંભ્રમાત્તૂષ્ણીં ચિત્રપુત્તલિકા યથા

ભુક્ત્વા મિષ્ટાનિ ભગવાનાચમ્ય ચ મુદાઽન્વિતઃ ॥
સકર્પૂરં ચ તાંબૂલં બુભુજે ભાર્યયા સહ

રત્નસિંહાસને શંભુર્મેનાદત્તે મનોહરે ॥
સન્નિધાય મુદાયુક્તો દદર્શ વાસમંદિરમ્ ॥ ૪૫
રત્નપ્રદીપશતકૈર્જ્વલદ્ભિ ર્જ્વલિતં શ્રિયા ॥
રત્નપાત્રઘટાકીર્ણં મુક્તામાણિક્યભૂષિતમ્

રત્નદર્પણશોભાઢ્યં મંડિતં શ્વેતચામરૈઃ ॥
ચંદનાગુરુસંયુક્તં પુષ્પશય્યાસમન્વિતમ્

નાનાચિત્રવિચિત્રાઢયં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ॥
રત્નસારેણ ખચિતં રચિતં હીરકૈર્વરૈઃ

કુત્રચિત્સુરનિર્માણવૈકુંઠસુમનોહરમ્ ॥
વૃંદાવનં કુંજવનં કુત્રચિદ્રાસમંડલમ્

કૈલાસં ચ કુત્રચન કુત્રચિદિંદ્રમંદિરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યં મહાદેવઃ પરિતુષ્ટો બભૂવ હ

અથ પ્રભાતકાલશ્ચ બભૂવ પ્રાણવલ્લભે ॥
નાનાપ્રકારવાદ્યાનિ વાદયાંચક્રિરે જનાઃ

સર્વે સુરાઃ સમુત્તસ્થુઃ સજ્જીભૂતાઃ સસંભ્રમાઃ ॥
સ્વવાહનાન્સમારુહ્ય કૈલાસં ગન્તુમુદ્યતાઃ

વાસગેહં સમાગત્ય ધર્મો નારાયણાજ્ઞયા ॥
ઉવાચ શંકરં યોગી યોગીશં સમયોચિતમ્

ધર્મ ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે ભવતુ પ્રમથાધિપ ॥
પાર્વત્યા સહ માહેંદ્રે યાત્રાં કુરુ હરિં સ્મરન્

ઇત્થં ધર્મવચઃ શ્રુત્વા પાર્વત્યા સહ શંકરઃ ॥
યાત્રાં ચકાર માહેંદ્રે વૃંદાવનવિનોદિનિ

યાત્રાં કુર્વતિ દેવેશે પાર્વત્યા સહ શંકરે ॥
ઉચ્ચૈ રુદિત્વા સા મેના તમુવાચ કૃપાનિધિમ્

મેનોવાચ ॥
કૃપાનિધે કૃપાં કૃત્વા મદ્વત્સાં પાલયિષ્યસિ ॥
સહસ્રદોષાન્ભગવાનાશુતોષઃ ક્ષમિષ્યસિ

ત્વત્પદાંબુજભક્તૈષા મદ્વત્સા જન્મ જન્મનિ ॥
સ્વપ્ને જ્ઞાને સ્મૃતિર્નાસ્તિ મહાદેવપ્રભું વિના

ત્વદ્ભક્તિશ્રુતિમાત્રેણ હર્ષાશ્રુપુલકાન્વિતા ॥
ત્વન્નિંદયા ભવેન્મૌના મૃત્યુંજય મૃતા ઇવ

ઇત્યુક્તા મેનકા શીઘ્રં તત્રાગત્ય હિમાલયઃ ॥
ઉચ્ચૈ રુરોદ ચ તદા વત્સાં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ

ક્વ યાસિ વત્સેત્યુચ્ચાર્ય શૂન્યં કૃત્વા હિમાલયમ્ ॥
સ્મારંસ્મારં તદ્ગણૌઘં વિદાર્ય મન્મનઃ સ્ફુટમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા શૈલેન્દ્રઃ સમર્પ્ય ચ શિવાં શિવે ॥
સ શૈલઃ સહપુત્રશ્ચ રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ

નારાયણશ્ચ ભગવાનધ્યાત્મવિદ્યયા સ્વયમ્ ॥
સર્વાન્પ્રબોધયામાસ કૃપયા સ કૃપાનિધિઃ

નનામ પાર્વતી ભક્ત્યા માતરં પિતરં ગુરુમ્ ॥
માયયા ચ મહામાયા રુરોદોચ્ચૈર્મુર્હુમુહુઃ

પાર્વતીરોદનેનૈવ રુરુદુઃ સર્વયોષિતઃ ॥
મુનયશ્ચ સુરાઃ સર્વે સસ્ત્રીકાઃ સગણં ધ્રુવમ્

શીઘ્રં યયુસ્તે કૈલાસં દેવા માનસશાયિનઃ ॥
મુહૂર્તાર્દ્ધેન મુદિતાઃ સંપ્રાપુઃ શંકરાલયમ્

દૃષ્ટ્વા ગતં દેવપત્ન્યો મુનિપત્ન્યશ્ચ સત્વરમ્ ॥
આયયુર્દીપમાનીય મુદા મઙ્ગલકર્મણિ ॥ ૬૭
વાયુપત્ની કુબેરસ્ય કામિની શુક્રકામિની ॥
તારા સુરગુરોઃ પત્ની પત્ની દુર્વાસસસ્તથા

અત્રિભાર્યાનુસૂયા ચ ચંદ્રપત્ન્યસ્તથૈવ ચ ॥
દેવકન્યા નાગકન્યા મુનિકન્યાઃ સહસ્રશઃ

અસંખ્યકામિનીસંઘઃ સંખ્યાં કર્તું ચ કઃ ક્ષમઃ ॥
તાશ્ચ પ્રવેશયામાસુર્દંપતીવાસમંદિરમ્

રત્નસિંહાસને રમ્યે વાસયામાસુરીશ્વરીમ્ ॥
સતીં તાં દર્શયામાસ શિવઃ પૂર્વાલયં મુદા

સતિ સ્મરસ્યતો ગેહાદ્યદ્ગતા તાતમંદિરમ્ ॥
અધુના શૈલકન્યા ત્વં તત્ર દક્ષસુતા પુરા

જાતિસ્મરાં સ્મારયામિ નિત્યં સ્મરસિ ચેદ્વદ ॥
શંકરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સસ્મિતોવાચ સા સતી

સર્વં સ્મરામિ પ્રાણેશ મૌનીભૂતો ભવેતિ તમ્ ॥
શિવઃ સંભૃતસંભારો નાનાવસ્તુમનોહરમ્

ભોજયામાસ દેવાંશ્ચ નારાયણપુરોગમાન્ ॥
ભુક્ત્વા દેવાઃ પ્રજગ્મુસ્તે નાનારત્નવિભૂષિતાઃ

સસ્ત્રીકા સગણાઃ સર્વે પ્રણમ્ય ચન્દ્રશેખરમ્ ॥
નારાયણં ચ બ્રહ્માણં નનામ શંકરઃ સ્વયમ્

તૌ ચ તં ચ સમાશ્લિષ્યાશિષં કૃત્વા પ્રજગ્મતુઃ ॥
અથ શૈલશ્ચ મેના ચ મૈનાકમાજુહાવ હ

શીઘ્રમાનય ભદ્રં તે પાર્વતીં શંકરં સુત ॥
તયોઃ સ વચનં શ્રુત્વા શીઘ્રં ગત્વા શિવાલયમ્

આજગામ સમાનીય પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥
પાર્વત્યાગમનં શ્રુત્વા બાલાશ્ચ બાલિકાસ્તથા

વૃદ્ધા યુવત્યો યા યાશ્ચ શૈલાશ્ચ દુદ્રુવુર્મુદા ॥
મેના સુતાભ્યાં વધ્વા ચ સહ દુદ્રાવ સસ્મિતા

હિમાલયશ્ચ મુદિતો દુદ્રાવાનુવ્રજન્સુતામ્ ॥
અવરુહ્ય રથાદ્દેવી માતરં પિતરં ગુરુમ્

પ્રણનામ પ્રમુદિતા નિમગ્નાઽઽનન્દસાગરે ॥
પાર્વતીં ચ સમાશ્લિષ્ય મેનકા હર્ષવિહ્વલા

હિમાલયશ્ચ મુદિતો ગતાઃ પ્રાણા ઇવાગતાઃ ॥
સુતાં નિધાય ગેહે સ્વે રત્નસિંહાસનં દદૌ

શૂલભૃતે ગણેભ્યશ્ચ મધુપર્કાદિકં મુદા ॥
તસ્થૌ શ્વશુરગેહે ચ સગણશ્ચન્દ્રશેખરઃ

નિત્યં ષોડશોપચારૈઃ પૂજિતઃ સહ ભાર્યયા ॥
ઇત્યેવં કથિતં રાધે શંકરોદ્વાહમઙ્ગલમ્ ॥
શોકજં હર્ષજનકં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

॥ ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે શંકરવિવાહો નામ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ॥