બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.46

રાધિકોવાચ ॥
સુચિરં ચ મૃતં કામં શંકરેણ ચ જીવિતમ્ ॥
રતિઃ પુનઃ પ્રિયં પ્રાપ્ય કિં ચકાર મુદાઽન્વિતા

સ્ત્રીણાં સ્વસ્વામિવિચ્છેદો મરણાદતિદુષ્કરઃ ॥
પુનઃ સંમેલનં ભર્તુઃ સુખં પરમદુર્લભમ્

શિવઃ સતીં તાં સંપ્રાપ્ય સઙ્ગે મઙ્ગલકર્મણિ॥
ચિરં પ્રનષ્ટવિરહઃ કિં ચકાર મુદાઽન્વિતઃ

કલત્રવિરહઃ પુંસાં સર્વશોકાત્સુદુષ્કરઃ ॥
પુનઃ સંમીલનં તસ્યાઃ પ્રાણદાનાધિકં સુખમ્

રતિઃ પુંસો વિરહિણી શિવઃ સ્ત્રીવિરહી ચિરમ્ ॥
દ્વયોર્દ્વયોશ્ચ સંપ્રાપ્તૌ કિં બભૂવ દ્વયોઃ સુખમ્

તદેવં શ્રોતુમિચ્છામિ પરં કૌતૂહલં મમ ॥
કૃપયા વિદુષાં શ્રેષ્ઠ સવ્યાસં કથય પ્રભો

મેલનં શક્તિશિવયો રતિમન્મથયોસ્તતઃ ॥
શોકાપહં શ્રુતવતાં સર્વમઙ્ગલકારણમ્

નારાયણ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા દેવી સસ્મિતા વિરરામ હ ॥
કૃષ્ણસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સસ્મિતસ્તામુવાચ હ

કૃષ્ણ ઉવાચ ॥
મૃતં કામં પુનઃ પ્રાપ્ય કામાર્તા કામકામિની ॥
સ્વાલયં તં સમાનીય હરોદ્વાહગૃહાદહો

ભર્તુઃ સુવેષં વિવિધં સ્વાત્મનઃ સ્વાલિભિર્મુદા ॥
કારયામાસ યત્નેન સા રતી રમણોત્સુકા

જ્ઞાત્વા કામસ્તુ તદ્ભાવં કામશાસ્ત્રવિધાયકઃ ॥
રત્નયાનં સમારુહ્ય જગામ સ્વાલયાદ્વનમ્

શૈલેશૈલેઽતિરમ્યે ચ નદ્યાંનદ્યાં નદેનદે ॥
દ્વીપેદ્વીપે સિન્ધુતટે પુષ્પોદ્યાને મનોહરે

કાઞ્ચને ભૂમિનિકરે વટમૃલેઽતિનિર્જને ॥
નદીપુલિનભૂમ્યાં ચ પુષ્પિતે પુષ્પકાનને

ભ્રમરધ્વનિસંયુક્તે પુંસ્કોકિલરુતશ્રુતે ॥
સુગન્ધિવાયુનાઽઽકીર્ણે દધતી જલસીકરમ્

ચિત્તેષુ ચેતનાનાં ચ હરણં યોષિતામહો ॥
કલામાનપ્રકારેણ શૃઙ્ગારં ચ ચકાર સા

પૂર્ણમબ્દશતં દિવ્યં સ રેમે વામયા સહ ॥
દિવાનિશં ન બુબુધે સંસક્તઃ સતતં મુદા

તસ્થતુસ્તૌ ચ તત્રૈવ સંસક્તૌ સતતં મુદા ॥
સુરતૌ ચ ન વિરતૌ રતિશાસ્ત્રવિશારદૌ

પતિવિચ્છેદસંતાપં વિજહૌ સા રતિર્મુદા ॥
પ્રાપ્ય રત્નમપહૃતં કઃ ક્ષણં ત્યક્તુમુત્સહેત્

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં રતિસંતાપકારણમ્ ॥
શૃઙ્ગારં શક્તિશિવયોરતુલં શૃણુ રાધિકે

શૃણ્વતાં કર્ણપીયૂષં પરમાશ્ચર્યમીપ્સિતમ્ ॥
સર્વસંતાપહરણં સુખદં પુણ્યદં શુભમ્

વસઞ્છ્વશુરગેહે સ પાર્વત્યા સહ શંકરઃ ॥
તદનુજ્ઞાં સમાદાય ક્રીડાર્થં પ્રયયૌ વનમ્

રત્નસ્યન્દનમારુહ્ય રત્નસારપરિચ્છદમ્॥
રત્નસારેણ ખચિતં રચિતં વિશ્વકર્મણા

શતશૃઙ્ગે સુવસને મલયે ગન્ધમાદને ॥
નન્દને પુષ્પભદ્રે ચ પારિભદ્રે ચ ભદ્રકે

પુલિન્દે ચ કલિન્દે ચ પુંડ્રે પિંડારકેંઽધકે ॥
વનેવનેઽતિરમ્યે ચ સાગરાણાં તટેતટે

નિકટેઽસ્તગિરેઃ પાર્શ્વવટમૂલે મનોહરે ॥
ચકાર કરુણાં યત્ર પરિત્યજ્ય સતી શિવમ્

નાનાસ્થાનેષુ રહસિ પશુપક્ષિવિવર્જિતે ॥
યથામનોરથંગામી સ રેમે વામયા સહ

યત્રયત્ર શિવં નીત્વા બભ્રામ ધરણીતલમ્ ॥
તત્સર્વં દર્શયામાસ સતીં શંભુર્મુદાઽન્વિતઃ

કૃત્વા વિહારં સુચિરં ન પૂર્ણં માનસં તયોઃ ॥
મહાશૃઙ્ગારમારેભે સહસ્રાબ્દં જગત્પિતા

માયાતીતોઽતિમાયેશો માયાસક્તઃ સ્વમાયયા ॥
કાલં ન બુબુધે યોગી સુખેન કાલકારકઃ

શક્તિશક્તિમતોસ્તત્ર ન બભૂવ પરિશ્રમઃ ॥
જહતોઃ સર્વસંતાપમન્યોન્યવિરહોદ્ભવમ્

સુખસંસક્તમનસોઃ પુલકાઞ્ચિતગાત્રયોઃ ॥
કામબાણમૂર્ચ્છિતયોઃ પુષ્પશય્યાશયાનયોઃ

નગ્નયોઃ સુખસંભોગાદ્રતિશાસ્ત્રવિધિજ્ઞયોઃ ॥
નખદન્તપ્રહારૈશ્ચ ક્ષતવિક્ષતદેહયોઃ

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીસિન્દૂરબિન્દુલિપ્તયોઃ॥
નિબદ્ધકેશકબરીશ્લથયોશ્છિન્નમાલ્યયોઃ

વસનાનાં નૂપુરાણાં કઙ્કણાનાં ચ સુન્દરિ ॥
વલયાનાં કુણ્ડલાનાં શબ્દૈઃ ક્રીડાં પ્રકુર્વતોઃ

પુષ્પતલ્પં દલિતયોર્બાષ્પોત્કર્ષં ચ બિભ્રતોઃ ॥
તેજસા સમયોઃ શશ્વત્ક્રીડયા કૌતુકેન ચ

ભારેણ વિશ્વંભરયોર્ભારાક્રાન્તા વસુન્ધરા ॥
સા વિદીર્ણા ચકમ્પે ચ સશૈલવનસાગરા

તયોર્ભરભરાક્રાન્તધરાયાશ્ચ ભરેણ ચ ॥
ભારાક્રાન્તો હિ શેષશ્ચ તદ્ભરાર્તોઽપિ કચ્છપઃ

કચ્છપસ્ય ભરેણૈવ સર્વાધારા સમીરણાઃ ॥
મહાવિક્લવયુક્તાશ્ચ સર્વપ્રાણાશ્ચ સ્તમ્ભિતાઃ

સ્તમ્ભિતેષુ સમીરેષુ ત્રિલોકા ભયવિહ્વલાઃ ॥
બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ સર્વે વૈકુણ્ઠં શરણં યયુઃ

સર્વં નિવેદનં ચક્રુર્નારાયણપદામ્બુજે ॥
નારાયણશ્ચ ભગવાનુવાચ કમલોદ્ભવમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
શૃઙ્ગારભઙ્ગસમયો ભવિતા નાધુના વિધે ॥
કાલપ્રયુક્તં કાર્યં ચ સિદ્ધં તત્સમયોચિતમ્

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે ચ સ્વેચ્છયા વિરમિષ્યતિ ॥
શંભોઃ સંયોગમિષ્ટં ચ કો ભેદં કર્તુમીશ્વરઃ

સ્ત્રીપુંસો રતિવિચ્છેદમુપાયેન કરોતિ યઃ ॥
તસ્ય સ્ત્રીપુંસયોર્ભેદો ભવેજ્જન્મનિજન્મનિ

યાત્યન્તે કાલસૂત્રે ચ વર્ષલક્ષં સ પાતકી ॥
ભ્રષ્ટજ્ઞાનો નષ્ટકીર્તિરલક્ષ્મીકો ભવેદિહ

રમ્ભાયુક્તં શક્રમિમં ચકાર વિરતં રતૌ ॥
મહામુનીન્દ્રો દુર્વાસાસ્તત્સ્ત્રીભેદો બભૂવ હ

પુનરન્યાં સ સંપ્રાપ્ય નિષેવ્ય શૂલપાણિનમ્ ॥
દિવ્યવર્ષસહસ્રં ચ વિજહૌ વિરહજ્વરમ્

રોહિણીસહિતં ચન્દ્રં ચકાર વિરતં રતૌ ॥
મહર્ષિર્ગૌતમસ્તસ્ય સ્ત્રીવિચ્છેદો બભૂવ હ

પુનઃ શિવં સમારાધ્ય પ્રાપ્યાહલ્યાં ચ પુષ્કરે ॥
દિવ્યવર્ષસહસ્રં ચ વિજહૌ વિરહજ્વરમ્

મુનિઃ સ્વભાર્યાસંસક્તે દિવસે નિર્જને વને ॥
બ્રહ્માણ્ડકસુતં નીત્વા ચકાર વિરતં રુષા

બભૂવ પુત્રવિચ્છેદસ્તસ્ય કલ્પાન્તરે પુનઃ ॥
શિવં નિષેવ્ય સંપ્રાપ્ય પુત્રં તત્યાજ વિક્લવમ્

હરિશ્ચન્દ્રો હાલિકં ચ વૃષલ્યા સહ સંયુતમ્ ॥
વારયામાસ નિશ્ચેષ્ટં નિર્જને તત્ફલં શૃણુ

ભ્રષ્ટઃ શ્રીરાજ્યવિત્તેભ્યસ્તં ચકારાવલીલયા ॥
વિશ્વામિત્રો મહર્ષિશ્ચ તાડયામાસ તં પુરા ॥

તતઃ શિવં સમારાધ્ય દાતારં સર્વસંપદામ્ ॥
સદ્યો જગામ વૈકુણ્ઠં સગણો મમ મન્દિરમ્

આજામિલં દ્વિજશ્રેષ્ઠં વૃષલ્યા સહ સંયુતમ્ ॥
ન ભિયા વારયામાસુઃ સુરાસ્તં ચાપિ કેચન

નિષ્પન્ને કર્મભોગે ચ સ મદ્ભક્તો મુમોચ હ ॥
મન્નામસ્મૃતિમાત્રેણ ચાજગામ મમાલયમ્

સર્વં નિષેકસાધ્યં ચ નિષેકો બલવાન્વિધે ॥
નિષેકફલદાતાઽહં નિષેકઃ કેન વાર્યતે

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ શંભોઃ સંભોગકર્મકૃત્ ॥
નિષેકફલદાતુસ્તુ નિષેકફલસંચયમ્

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે ચ ગત્વા તત્ર મહેશ્વરઃ ॥
યેન વીર્યં પતેદ્ભૂમૌ તત્કરિષ્યતિ નિશ્ચિતમ્

તત્ર વીર્યે ચ ભવિતા સ્કન્દકો ભક્તતારકઃ ॥
સદા ભદ્રસ્વરૂપોઽહં ભયં કિં વો મયિ સ્થિતે

અધુના ત્વં ગૃહં ગચ્છ ભગવાન્સ્વગણૈઃ સહ ॥
કરોતુ શંભુઃ સંભોગં પાર્વત્યા સહ નિર્જને॥

ઇત્યુક્ત્વા કમલાકાન્તઃ શીઘ્રં સ્વાન્તઃપુરં યયૌ ॥
સ્વાલયં પ્રયયુર્દેવાઃ શિવઃ સ્વસ્થો રતૌ રતઃ

નારાયણ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકાં કૃષ્ણઃ સકટાક્ષાં ચ સસ્મિતામ્ ॥
જગામ ચન્દનવનં નિર્જને ચ તયા સહ

અતીવ નિર્જનં રમ્યં વાયુના સુરભીકૃતમ્ ॥
પુષ્પોદ્યાનૈઃ સમાકીર્ણં તત્ર ક્રીડાં ચકાર હ

પુષ્પતલ્પસમાકીર્ણે પરપુષ્ટરુતશ્રુતે ॥
ભ્રમરવધ્વનિ સંયુક્તે કામિનીનાં મનોહરે

કૃષ્ણસંભોગમાત્રેણ સુખસંમૂર્ચ્છિતા ચ સા ॥
અતીવ મૂર્ચ્છિતઃ કૃષ્ણો રાધાઙ્ગસ્પર્શમાત્રતઃ ॥

તસ્થતુસ્તત્ર સંયુક્તૌ રાધારાસેશ્વરૌ મુને ॥
અતીવરતિનિશ્ચેષ્ટૌ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇત્યેવં મઙ્ગલં કર્મ યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ॥
કદાચિદ્બન્ધુવિચ્છેદો ન ભવેત્તસ્ય નારદ

મહાશોકાર્ણવે મગ્નો ભેદે પુત્રકલત્રયોઃ॥
મદ્ભૃત્યાનાં ચ બન્ધૂનાં માસં શ્રુત્વા લભેદ્ધ્રુવમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ધર્મપુત્રશ્ચ વિરરામ મહામુનિઃ ॥
પુનઃ સંપ્રષ્ટુમારેભે દેવર્ષિઃ કૌતુકાન્વિતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડે નારાયણનારદસંવાદે મંગલવર્ણનં નામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ