બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.42

વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
અથાનરણ્યસ્ય કન્યા સિષેવે ભક્તિતો મુનિમ્ ॥
કર્મણા મનસા વાચા લક્ષ્મીર્નારાયણં યથા

એકદા સ્વર્ણદીં સ્નાતું ગચ્છંતીં સસ્મિતાં સતીમ્ ॥
દદર્શ પથિ ધર્મશ્ચ માયયા નૃપલિંગકઃ

ચારુરત્નરથસ્થશ્ચ રત્નાલંકારભૂષિતઃ ॥
નવીનયૌવનશ્રીમાન્કામદેવસમપ્રભઃ

દૃષ્ટ્વા તાં સુન્દરીં રમ્યામુવાચ માયયા વિભુઃ ॥
વિજ્ઞાતુમન્તસ્તત્ત્વં ચ તસ્યાશ્ચ મુનિયોષિતઃ

ધર્મ ઉવાચ ॥
અયિ સુન્દરિ લક્ષ્મીવ રાજયોગ્યે મનોહરે ॥
અતીવ યૌવનસ્થે ચ કામિનિ સ્થિરયૌવને

જરાતુરસ્ય વૃદ્ધસ્ય સમીપે ત્વં ન રાજસે ॥
ચન્દનાગુરુસંલિપ્તા રાજસે રાજવક્ષસિ

વિપ્રં તપઃસુ નિરતં સત્યજ્ઞં મરણોન્મુખમ્॥
વિહાય પશ્ય રાજેન્દ્રં રતિશૂરં સ્મરાતુરમ્

પ્રાપ્નોતિ સુન્દરં પુણ્યાત્સૌન્દર્યં પૂર્વજન્મતઃ ॥
સફલં તદ્ભવેત્સર્વં રસિકાલિંગનેન ચ

સહસ્રસુન્દરીકાન્તં કામશાસ્ત્ર વિશારદમ્ ॥
કિંકરં કુરુ માં કાન્તે પરિત્યક્ષ્યામિ તા અપિ

નિર્જલે નિર્જને રમ્યે શૈલેશૈલે નદેનદે ॥
પુષ્પોદ્યાને પુષ્પિતે ચ સુગન્ધિપુષ્પવાયુના

મલયે ચન્દનારણ્યે ચારુચન્દનવાયુના ॥
વિહરિષ્યામિ કામેન કામિન્યા ચ ત્વયા સહ

કામજ્વરેણ દગ્ધાયાઃ શાંતિં કર્તુમહં ક્ષમઃ ॥
વિહરસ્વ મયા સાર્દ્ધં જન્મેદં સફલં કુરુ

ઇત્યેવમુક્તવંતં તં સ્વરથાદવરુહ્ય ચ ॥
ગ્રહીતુમુત્સુકં હસ્તં તમુવાચ પતિવ્રતા

પદ્મોવાચ ॥
દૂરં ગચ્છ ગચ્છ દૂરં પાપિષ્ઠ ભૂમિપાધમ ॥
માં ચેત્પશ્યસિ કામેન સદ્યો ભસ્મ ભવિષ્યસિ

પિપ્પલાદં મુનિશ્રેષ્ઠં તપસા પૂતવિગ્રહમ્॥
વિહાય ત્વાં ભજિષ્યામિ સ્ત્રીજિતં રતિલંપટમ્

સ્ત્રીજિતસ્પર્શમાત્રેણ સર્વપુણ્યં પ્રણશ્યતિ ॥
ન ભૂમૌ પાતકી પાપાત્પાપિનાં સ્ત્રીજિતાત્પરઃ

માં માતરં ચ સ્ત્રીભાવં કૃત્વા યેન બ્રવીષિ ચ ॥
ભવિષ્યતિ ક્ષયસ્તેન કાલેન મમ શાપતઃ

શ્રુત્વા ધર્મઃ સતીશાપં નૃપમૂર્તિં વિહાય ચ ॥
ધૃત્વા સ્વમૂર્તિં દેવેશઃ કંપમાન ઉવાચ તામ્

ધર્મ ઉવાચ ॥
માતર્જાનીહિ માં ધર્મં ધર્મજ્ઞાનાં ગુરોર્ગુરુમ્ ॥
પરસ્ત્રીમાતૃબુદ્ધિં ચ કુર્વન્તં સંતતં સતિ

અહં તવાંતર્વિજ્ઞાતુમાગતસ્તવ સન્નિધિમ્ ॥
યુષ્માકં ચ મનો જાને તથાપિ દૈવબોધિતઃ

કૃતં મે દમનં સાધ્વિ ન વિરુદ્ધં યથોચિતમ્ ॥
શાસ્તિઃ સમુત્પથસ્થાનામીશ્વરેણ વિનિર્મિતા

ધર્મં સ્વધર્મં વિજ્ઞાતું કાલં કલયિતું ક્ષમઃ ॥
વિધાતારં સંવિધાતું તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

સંહર્તું યઃ ક્ષમઃ કાલે સંહર્તારં ભવં વિભુઃ ॥
સ્રષ્ટારં લીલયા સ્રષ્ટું તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

શત્રું વિધાતું મિત્રં ચ સુપ્રીતિં કલહં ક્ષમઃ ॥
સ્રષ્ટું નષ્ટમ્ તદેવં ચ તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

શાપં પ્રદાતું સર્વાશ્ચ સુખદુઃખવરાન્ક્ષમઃ ॥
સંપદં વિપદં યો હિ તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

પ્રકૃતિર્નિર્મિતા યેન મહાવિષ્ણુશ્ચ નિર્મિતઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદ્યાસ્તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

યેન શુક્લીકૃતં ક્ષીરં જલં શીતં કૃતં પુરા ॥
દાહીકૃતો હુતાશશ્ચ તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

અતિતેજઃ સમુત્થાય તેજોરૂપાય મૂર્ત્તયે ॥
ગુણશ્રેષ્ઠનિર્ગુણાય તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

સર્વસ્મૈ સર્વબીજાય સર્વેષામન્તરાત્મને॥
સર્વબંધુસ્વરૂપાય તસ્મૈ કૃષ્ણાય તે નમઃ

ઇત્યુક્ત્વા પુરતસ્તસ્યાસ્તસ્થૌ ધર્મો જગદ્ગુરુઃ ॥
સા સાધ્વી તં ચ વિજ્ઞાય સહસોવાચ પર્વત

પદ્મોવાચ ॥
ત્વમેવ ધર્મઃ સર્વેષાં સાક્ષી ચ સર્વકર્મણામ્ ॥
સર્વાંતરેષુ સર્વાત્મા સર્વજ્ઞઃ સર્વતત્ત્વવિત્

કથં મનો મે વિજ્ઞાતું વિડંબયસિ કિંકરીમ્ ॥
યત્કૃતં ત્વત્કૃતે બ્રહ્મન્નપરાધો બભૂવ મે

ત્વં ચ શપ્તો મયાઽજ્ઞાનાત્સ્ત્રીસ્વભાવાત્ક્રુધા વિભો ॥
કા વ્યવસ્થા ભવેત્તસ્ય ચિન્તયામીતિ સાંપ્રતમ્

આકાશોઽસૌ દિશઃ સર્વા યદિ નશ્યન્તિ વાયવઃ ॥
તથાપિ સાધ્વીશાપસ્તુ ન નશ્યતિ કદાચન

ત્વં ચ નષ્ટો ભવસિ ચેત્સૃષ્ટિનાશો ભવેત્તદા ॥
ઇતિ કર્તવ્યતામૂઢા તથાપિ ત્વાં વદામ્યહમ્

સત્યે પૂર્ણશ્ચતુષ્પાદૈઃ પૌર્ણમાસ્યાં યથા શશી ॥
વિરાજસે દેવરાજ સર્વકાલં દિવાનિશમ્

પાદક્ષયશ્ચ ત્રેતાયાં ભગવન્ભવિતા તવ ॥
પાદૌ પરૌ દ્વાપરે ચ તૃતીયશ્ચ કલૌ વિભો

કલિશેષે શેષપાદસ્તવાચ્છન્નો ભવિષ્યતિ ॥
પુનઃ સત્યે સમાયાતે પરિપૂર્ણો ભવિષ્યસિ

સત્યે સર્વવ્યાપકસ્ત્વં તદન્યેષુ ચ કુત્રચિત્ ॥
યત્ર સ્થાનં તવાધારો વદામિ શ્રૂયતાં વિભો

વૈષ્ણવેષુ ચ સર્વેષુ યતિષુ બ્રહ્મચારિષુ ॥
પતિવ્રતાસુ પ્રાજ્ઞેષુ વાનપ્રસ્થેષુ ભિક્ષુષુ

નૃપેષુ ધર્મશીલેષુ સત્સુ સદ્વૈશ્યજાતિષુ ॥
દ્વિજસેવિષુ શૂદ્રેષુ સત્સંસર્ગસ્થિતેષુ ચ

એષુ ત્વં સતતં પૂર્ણો ધર્મરાજ વિરાજસે ॥
યુગેયુગે તદાધારા યત્ર પુણ્યતમા જનાઃ

અશ્વત્થવટબિલ્વેષુ તુલસીચંદનેષુ ચ ॥
દીક્ષાપરીક્ષાશપથગોષ્ઠગોષ્પદભૂમિષુ

વિવાહેષુ ચ પુષ્પેષુ વિદ્યમાનોઽસિ શાખિષુ ॥
દેવાલયેષુ તીર્થેષુ સતાં શશ્વદ્ગૃહેષુ ચ

વેદવેદાંગશ્રવણે જલેષુ ચ સભાસુ ચ ।
શ્રીકૃષ્ણગુણનામોક્ત શ્રુતિગીતસ્થલેષુ ચ

વ્રતપૂજાતપોન્યાયયજ્ઞસાક્ષિસ્થલેષુ ચ ॥
ગવાં ગૃહેષુ ગોષ્વેવ વિદ્યમાનો હિ પશ્યસિ

કૃશતા તેન ભવિતા ધર્મ તેષુ સ્થલેષુ ચ ॥
એતદન્યેષુ કૃશતા યદગમ્યં ચ તચ્છૃણુ

પુંશ્ચલીષુ ચ સર્વાસુ ગૃહેષુ નરઘાતિનામ્ ॥
નરઘાતિષુ નીચેષુ મૂર્ખેષુ ચ ખલેષુ ચ

દેવતાગુરુવિપ્રેષ્ટપાલ્યાનાં ધનહારિષુ ॥
અસન્નરેષુ ધૂર્તેષુ ચૌરેષુ રતિભૂમિષુ

દુરોદરસુરાપાનકલહાનાં સ્થલેષુ ચ ॥
શાલગ્રામસાધુતીર્થપુરાણરહિતેષુ ચ

દસ્યુસ્નેહેષુ વાદેષુ તાલચ્છાયાસુ ગર્વિષુ॥
અસિજીવિમષીજીવિદેવલગ્રામયાજિષુ

વૃષવાહસ્વર્ણકારજીવહિંસોપજીવિષુ ॥
ભર્તૃનિંદિતનારીષુ સ્ત્રીજિતેષુ ચ પુંસુ ચ

દીક્ષાસંધ્યાવિષ્ણુભક્તિવિહીનેષુ દ્વિજેષુ ચ ॥
સ્વાંગકન્યાવિક્રયિષુ સ્વયોષિદ્વિક્રયેષ્વથ

શાલગ્રામસુરગ્રંથભૂમિવિક્રયિષુ પ્રભો ॥
મિત્રદોહિકૃતઘ્નેષુ સત્યવિશ્વાસઘાતિષુ

શરણાગતદીનેષુ ચાશ્રિતઘ્નેષુ નૃષ્વપિ ॥
શશ્વન્મિથ્યોક્તિશીલેષુ તથા સીમાપહારિષુ

કામાત્ક્રોધાત્તથા લોભાન્મિથ્યાસાક્ષિપ્રવાદિષુ ॥
પુણ્યકર્મવિહીનેષુ પુણ્યકર્મવિરોધિષુ

સ્થાતુમેતેષુ નિન્દ્યેષુ નાધિકારસ્તવ પ્રભો ॥
મમાપિ વચનં સત્યં બભૂવ તત્ક્ષણં તવ

યાસ્યામિ પતિસેવાયૈ ગચ્છ તાત સ્વમન્દિરમ્ ॥
ઇત્યેવંવાદિનીં સાધ્વીમુવાચ વિધિનન્દનઃ ॥
પ્રસન્નવદનઃ શ્રીમાનતીવ વિનયં વચઃ

ધર્મ ઉવાચ ॥
ધન્યાઽસિ પતિભક્તાઽસિ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ ચ સંતતમ્

વરં ગૃહાણ દાસ્યામિ મત્પરિત્રાણકારિણિ ॥
યુવા ભવતુ ભર્તા તે રતિશૂરશ્ચ કન્યકે ॥

રૂપવાન્ગુણવાન્સાધ્વિ સંતતં સ્થિરયૌવનઃ ॥
પરમૈશ્વર્યસંયુક્તા ત્વં ભવ સ્થિરયૌવના

ચિરજીવી ભવતુ સ માર્કણ્ડેયાત્પરઃ સુતે ॥
કુબેરાદ્ધનવાંશ્ચૈવ શક્રાદૈશ્વર્યવાનપિ

વિષ્ણુભક્તઃ શિવસમઃ સિદ્ધસ્તુ કપિલાત્પરઃ ॥
સ્વામિસૌભાગ્યસંયુક્તા ભવ ત્વં જીવનાવધિ

ગૃહા ભવન્તુ તે સાધ્વિ કુબેરભવનાધિકાઃ ॥
માતા ત્વં દશપુત્રાણાં ગુણિનાં ચિરજીવિનામ્ ॥

સ્વભર્તુરધિકાનાં ચ ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા સંતસ્થૌ ધર્મરાજશ્ચ પર્વત

સા તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણમ્ય સ્વગૃહં યયૌ ॥
ધર્મસ્તામાશિષં યુક્ત્વા જગામ નિજમન્દિરમ્

પતિવ્રતાં પ્રશશંસ પ્રતિસંસદિ સંસદિ ॥
સા રેમે સ્વામિના સાર્દ્ધં યૂના રહસિ સંતતમ્

પશ્ચાદ્બભૂવ સત્પુત્રા તદ્ભર્તુરધિકા ગુણૈઃ ॥
શૈલેન્દ્ર કથિતં સર્વમિતિહાસં પુરાતનમ્

દત્ત્વાઽનરણ્યઃ સ્વસુતાં રરક્ષ સર્વસંપદમ્ ॥
ત્વમેવ કન્યકાં દત્ત્વા સર્વેષામીશ્વરાય ચ

રક્ષ સર્વબન્ધુવર્ગાનાત્મનઃ સર્વસંપદમ્ ॥
સપ્તાહે સમતીતે ચ દુર્લભેઽતિશુભે ક્ષણે

લગ્નાધિપે ચ લગ્નસ્થે ચન્દ્રે સ્વતનયાન્વિતે ॥
મોદતે રોહિણીયુક્તે વિશુદ્ધે ચન્દ્રતારકે

માર્ગશીર્ષે ચન્દ્રવારે સર્વદોષવિવર્જિતે ॥
સર્વસદ્ગ્રહસંદૃષ્ટે હ્યસદ્ગ્રહવિવર્જિતે

સદપત્યપ્રદેઽતીવ પતિસૌભાગ્યદાયિનિ ॥
અવૈધવ્યપ્રદે સૌખ્યપ્રદે જન્મનિ જન્મનિ

અત્યન્તપ્રેમાવિચ્છેદપ્રદાયિનિ પરાત્પરે ॥
કન્યાં પ્રદાય દેવાય ત્વં કૃતી ભવ પર્વત

જગદમ્બાં જગત્પિત્રે મૂલપ્રકૃતિમીશ્વરીમ્ ॥
તેજઃસ્વરૂપાં સર્વેષાં દેવાનાં દેવપૂજિતામ્

આવિર્ભૂતા પુરા કલ્પે દેવાનાં રક્ષણાય ચ ॥
તેજોરાશિઃ સુરૌઘાણાં પ્રજ્વલન્તો દિશો દશ

અસ્યાઃ સ્વતેજસા દૈત્યાઃ કેચિદ્દગ્ધાઃ પલાયિતાઃ ॥
કેચિદ્બભૂવુઃ શૈલેન્દ્ર ભસ્મીભૂતાશ્ચ ભૂતલે

બિલં પ્રવિવિશુઃ કેચિન્મૂર્ચ્છાં પ્રાપુશ્ચ કેચન ॥
કેચિદ્દન્તે તૃણં કૃત્વા જગ્મુઃ શરણમીશ્વરીમ્

કેચિચ્ચિક્ષિપુરસ્ત્રાણિ સ્તમ્ભિતા અપિ કેચન ॥
કેચિચ્ચિરં રણં કૃત્વા યયુઃ સ્વર્ગમનામયમ્

નિઃશત્રવો બભૂવુસ્તે સુરા અસ્યાઃ પ્રસાદતઃ ॥
કૃષ્ણાજ્ઞયા સા કલ્પાન્તે દક્ષકન્યા બભૂવ હ

દક્ષશ્ચ વિધિવદ્દેવીં પ્રદદૌ શૂલપાણયે ॥
દૈવેન મત્પિતુર્યજ્ઞે સહસા સુરસંસદિ

બભૂવ કલહઃ શૈલ તેન શૂલભૃતા મહાન્ ॥
બ્રહ્માણં ચ નમસ્કૃત્ય યયૌ રુષ્ટસ્ત્રિલોચનઃ

દક્ષશ્ચ સગણો રુષ્ટઃ પ્રયયૌ સ્વાલયં તદા ॥
કોપાત્સંભૃતસંભારો દક્ષો યજ્ઞં ચકાર હ

ન દદૌ યજ્ઞભાગં ચ માત્સર્યાચ્છૂલપાણયે ॥
દૃષ્ટ્વા સતી પ્રકુપિતા જનકં રક્તલોચના

નિર્ભર્ત્સ્ય ચ બહુતરં હૃદયેન વિદૂયતા ॥
યજ્ઞસ્થાનાત્સમુત્થાય જગામ માતુરન્તિકમ્

ભવિષ્યં કથયામાસ ત્રિકાલજ્ઞા પરાત્પરા ॥
યજ્ઞભઙ્ગાદિકં વાઽપિ સ્વપિતુશ્ચ પરાભવમ્

પલાયનં ચ દેવાનાં યજ્ઞસ્થાનાદ્ગિરીશ્વરમ્ ॥
મુનીનામૃત્વિજાં ચૈવ પર્વતાનાં તથૈવ ચ

જયં શંકરસૈન્યાનાં સ્વાત્મનો મૃત્યુમેવ ચ ॥
શોકાત્પર્યટનં ભર્તુર્વિરહાતુરચેતસા

નિર્માણં નેત્રરસઃ પ્રબોધં ચ જનાર્દનાત્ ॥
મૂર્તિભેદાત્પુનઃ પ્રાપ્તિં વિહારં તસ્ય તત્સમમ્

અપરં ભવિતવ્યં ચ સર્વમુક્ત્વા જગામ સા ॥
સ્વમાત્રા ભગિનીભિશ્ચ પ્રતિષિદ્ધા ચ દુઃખિતા

બભૂવાદર્શના યોગાત્સર્વાસાં સિદ્ધિયોગિની ॥
ગત્વા સા જાહ્નવીતીરં સ્મૃત્વા સંપૂજ્ય શંકરમ્

સ્મૃત્વા તચ્ચરણામ્ભોજં દેહં તત્યાજ સુન્દરી ॥
ગન્ધમાદનદ્રોણીસ્થં શરીરં પ્રવિવેશ હ

સંજહાર પુરા યેન દૈત્યાનામખિલં કુલમ્ ॥
હાહાકારં પ્રચક્રુશ્ચ સુરાઃ સર્વેઽતિવિસ્મિતાઃ

જગ્મુઃ શંકરસેનાશ્ચ દેશયજ્ઞં વિનશ્ય ચ ॥
પરાભવં ચ સર્વેષાં કૃત્વા શોકાતુરાઃ પરાઃ

સત્વરં સર્વવૃત્તાન્તં કથયામાસુરીશ્વરમ્ ॥
શ્રુત્વા પ્રવૃત્તિં સંહર્તા સર્વરુદ્રગણૈર્વૃતઃ ॥
જગામ સ્વર્ણદીતીરં યત્ર દેવીકલેવરમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે સતીદેહત્યાગો નામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ