બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.4

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કેન વા પ્રાર્થિતઃ કૃષ્ણો મહીં ચ કેન હેતુના ॥
આજગામ જગન્નાથો વદ વેદવિદાં વર

॥ નારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા વારાહકલ્પે સા ભારાક્રાંતા વસુંધરા ॥
ભૃશં બભૂવ શોકાર્તા બ્રહ્માણં શરણં યયૌ

સુરૈશ્ચાસુરસંતપ્તૈર્ભૃશમુદ્વિગ્નમાનસૈઃ ॥
સાર્દ્ધં તૈસ્તાં દુર્ગમાં ચ જગામ વેધસઃ સભામ્

દદર્શ તસ્યાં દેવેશં જ્વલંતં બ્રહ્મતેજસા ॥
ઋષીન્દ્રૈશ્ચ મુનીન્દ્રૈશ્ચ સિદ્ધેંદ્રૈઃ સેવિતં મુદા

અપ્સરોગણનૃત્યં ચ પશ્યંતં સસ્મિતં મુદા ॥
ગંધર્વાણાં ચ સંગીતં શ્રુતવંતં મનોહરમ્

જપંતં પરમં બ્રહ્મ કૃષ્ણ ઇત્યક્ષરદ્વયમ્ ॥
ભક્ત્યાનંદાશ્રુપૂર્ણં તં પુલકાંકિતવિગ્રહમ્

ભક્ત્યા સા ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધં પ્રણમ્ય ચતુરાનનમ્ ॥
સર્વં નિવેદનં ચક્રે દૈત્યભારાદિકં મુને ॥
સાઽશ્રુપૂર્ણા સપુલકા તુષ્ટાવ ચ રુરોદ ચ

તામુવાચ જગદ્ધાતા કથં સ્તૌષિ ચ રોદિષિ ॥
કથમાગમનં ભદ્રે વદ ભદ્રં ભવિષ્યતિ

સુસ્થિરા ભવ કલ્યાણિ ભયં કિં તે મયિ સ્થિતે॥
આશ્વાસ્ય પૃથિવીં બ્રહ્મા દેવાન્પપ્રચ્છ સાદરમ્

કથમાગમનં દેવા યુષ્માકં મમ સન્નિધિમ્ ॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા દેવા ઊચુઃ પ્રજાપતિમ્

ભારાક્રાંતા ચ વસુધા દસ્યુગ્રસ્તા વયં પ્રભો ॥
ત્વમેવ જગતાં સ્રષ્ટા શીઘ્રં નો નિષ્કૃતિં કુરુ

ગતિસ્ત્વમસ્યા ભો બ્રહ્મન્નિર્વૃતિં કર્તુમર્હસિ ॥
પીડિતા યેન ભારેણ પૃથિવીયં પિતામહ

વયં તેનૈવ દુઃખાર્તાસ્તદ્ભારહરણં કુરુ ॥
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા તાં પપ્રચ્છ જગદ્વિધિઃ

દૂરીકૃત્ય ભયં વત્સે સુખં તિષ્ઠ મમાંતિકમ્ ॥
કેષાં ભારમશક્તા ત્વં સોઢું પંકજલોચને

અપનેષ્યામિ તં ભદ્રે ભદ્રં તે ભવિતા ધુવમ્ ॥
તસ્ય સા વચનં શ્રુત્વા તમુવાચ સ્વપીડનમ્॥
પીડિતા યેન યેનૈવં પ્રસન્નવદનેક્ષણા

॥ ક્ષિતિરુવાચ ॥ ॥
શૃણુ તાત પ્રવક્ષ્યામિ સ્વકીયાં માનસીં વ્યથામ્ ॥
વિના બંધું સવિશ્વાસં નાન્યં કથિતુમર્હતિ

સ્ત્રીજાતિરબલા શશ્વદ્રક્ષણીયા સ્વબંધુભિઃ ॥
જનકસ્વામિપુત્રૈશ્ચ ગર્હિતાઽન્યૈશ્ચ નિશ્ચિતમ્

ત્વયા પૃષ્ટા જગત્તાત ન લજ્જા કથિતું મમ ॥
યેષાં ભારૈઃ પીડિતાઽહં શ્રૂયતાં કથયામિ તે

કૃષ્ણભક્તિવિહીના યે યે ચ તદ્ભક્તનિંદકાઃ ॥
તેષાં મહાપાતકિનામશક્તા ભારવાહને

સ્વધર્માચારહીના યે નિત્યકૃત્યવિવર્જિતાઃ ॥
શ્રદ્ધાહીનાશ્ચ વેદેષુ તેષાં ભારેણ પીડિતા

પિતૃમાતૃગુરુસ્ત્રીણાં પોષણં પુત્રપોષ્યયોઃ ॥
યે ન કુર્વંતિ તેષાં ચ ન શક્તા ભારવાહને

યે મિથ્યાવાદિનસ્તાત દયાસત્ય વિવર્જિતાઃ ॥
નિંદકા ગુરુદેવાનાં તેષાં ભારેણ પીડિતા

મિત્રદ્રોહી કૃતઘ્નશ્ચ મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાયકઃ ॥
વિશ્વાસઘ્નો ન્યાસહર્તા તેષાં ભારેણ પીડિતા

કલ્યાણસૂક્તસામાનિ હરેર્નામૈકમંગલમ્ ॥
કુર્વંતિ વિક્રયં યે વૈ તેષાં ભારેણ પીડિતા

જીવઘાતી ગુરુદ્રોહી ગ્રામયાજી ચ લુબ્ધકઃ ॥
શવદાહી શૂદ્રભોજી તેષાં ભારેણ પીડિતા

પૂજાયજ્ઞોપવાસાદિ વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
યે યે મૂઢા વિહંતારસ્તેષાં ભારેણ પીડિતા

સદા દ્વિષંતિ યે પાપા ગોવિપ્રસુરવૈષ્ણવાન્ ॥
હરિં હરિકથાં ભક્તિં તેષાં ભારેણ પીડિતા

શંખાદીનાં ચ ભારેણ પીડિતાઽહં યથા વિધે ॥
તતોઽધિકાનાં દૈત્યાનાં ભારેણ પરિપીડિતા

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં મદ્વ્યથાયા નિવેદનમ્ ॥
ત્વયા યદિ સુપાલ્યાઽહં પ્રતીકારં કુરુ પ્રભો

ઇત્યેવમુક્ત્વા વસુધા રુરોદ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
બ્રહ્મા તદ્રોદનં દૃષ્ટ્વા તામુવાચ કૃપાનિધિઃ

ભારં તવાપનેષ્યામિ દસ્યૂનામપ્યુપાયતઃ ॥
ઉપાયતોઽપિ કાર્યાણિ સિદ્ધ્યંત્યેવ વસુન્ધરે

કાલેન ભારહરણં કરિષ્યતિ મદીશ્વરઃ ॥
મન્ત્રં મંગલકુમ્ભં ચ શિવલિંગં ચ કુંકુમમ્

મધુકાષ્ઠં ચંદનં ચ કસ્તૂરીં તીર્થમૃત્તિકામ્ ॥
ખઙ્ગગંડકખંડં ચ સ્ફાટિકં પદ્મરાગકમ્

ઇંદ્રનીલં સૂર્યમણિં રુદ્રાક્ષં કુશમૂલકમ્ ॥
શાલગ્રામશિલાં શંખં તુલસીં પ્રતિમાં જલમ્

શંખં પ્રદીપમાલાં ચ શિલામર્ચ્યાં ચ ઘંટિકામ્॥
નિર્માલ્યં ચૈવ નૈવેદ્યં હરિદ્વર્ણમણિં તથા॥
ગ્રંથિયુક્તં યજ્ઞસૂત્રં દર્પણં શ્વેતચામરમ્

ગોરોચનં ચ મુક્તાં ચ શુક્તિં માણિક્યમેવ ચ ॥
પુરાણસંહિતાં વહ્નિં કર્પૂરં પરશું તથા

રજતં કાંચનં ચૈવ પ્રવાલં રત્નમેવ ચ ॥
કુશબીજં તીર્થતોયં ગવ્યં ગોમૂત્રગોમયમ્

ત્વયિ યે સ્થાપયિષ્યંતિ મૂઢાશ્ચૈતાનિ સુન્દરિ ॥
પચ્યન્તે કાલસૂત્રેણ વર્ષાણામયુતં ધ્રુવમ્

બ્રહ્મા પૃથ્વીં સમાશ્વાસ્ય દેવતાભિસ્તયા સહ ॥
જગામ જગતાં ધાતા કૈલાસં શંકરાલયમ્

ગત્વા તમાશ્રમં રમ્યં દદર્શ શંકરં વિધિઃ ॥
વસંતમક્ષયવટમૂલે સ્વઃસરિતસ્તટે

વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનં દક્ષકન્યાસ્થિભૂષણમ્ ॥
ત્રિશૂલપટ્ટિશધરં પંચવક્ત્રં ત્રિલોચનમ્

નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતં યોગીંદ્રગણસેવિતમ્॥
પરિતોઽપ્સરસાં નૃત્યં પશ્યંતં સસ્મિતં મુદા

ગંધર્વાણાં ચ સંગીતં શ્રુતવંતં કુતૂહલાત્ ॥
પશ્યંતીં પાર્વતીં પ્રીત્યા પશ્યંતં વક્રચક્ષુષા

જપંતં પઞ્ચવક્ત્રેણ હરેર્નામૈકમઙ્ગલમ્ ॥
મંદાકિનીપદ્મબીજમાલયા પુલકાંકિતમ્

એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા તસ્થાવગ્રે સ ધૂર્જટેઃ ॥
પૃથિવ્યા સુરસંઘૈશ્ચ સાર્દ્ધં પ્રણતકંધરૈઃ

ઉત્તસ્થૌ શંકરઃ શીઘ્રં ભક્ત્યા દૃષ્ટ્વા જગદ્ગુરુમ્ ॥
નનામ મૂર્ધ્ના સંપ્રીત્યા લબ્ધવાનાશિષં તતઃ

પ્રણેમુર્દેવતાઃ સર્વે શંકરં ચંદ્રશેખરમ્ ॥
પ્રણનામ ધરા ભક્ત્યા ચાશિષં યુયુજે હરઃ

વૃત્તાંતં કથયામાસ પાર્વતીશં પ્રજાપતિઃ ॥
શ્રુત્વા નતમુખસ્તૂર્ણં શંકરો ભક્તવત્સલઃ

ભક્તાપાયં સમાકર્ણ્ય પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥
બભૂવતુસ્તૌ દુઃખાર્તૌ બોધયામાસ તૌ વિધિઃ

તતો બ્રહ્મા મહેશશ્ચ સુરસંઘાન્વસુંધરામ્ ॥
ગૃહં પ્રસ્થાપયામાસ સમાશ્વાસ્ય પ્રયત્નતઃ

તતો દેવેશ્વરૈસ્તૂર્ણમાગત્ય ધર્મમંદિરમ્ ॥
સહ તેન સમાલોચ્ય પ્રજગ્મુર્ભવનં હરેઃ

વૈકુંઠં પરમં ધામ જરામૃત્યુહરં પરમ્ ॥
વાયુના ધાર્યમાણં ચ બ્રહ્માંડાદૂર્ધ્વમુત્તમમ્ ॥
કોટિયોજનમૂર્ધ્વં ચ બ્રહ્મલોકાત્સનાતનમ્ ૫૨ ॥
વર્ણનીયં ન કવિભિર્વિચિત્રં રત્નનિર્મિતમ્ ॥
પદ્મરાગૈરિંદ્રનીલૈ રાજમાર્ગૈર્વિભૂષિતમ્

તે મનોયાયિનઃ સર્વે સંપ્રાપુસ્તં મનોહરમ્ ॥
હરેરંતઃપુરં ગત્વા દદૃશુઃ શ્રીહરિં સુરાઃ

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રત્નાલંકારભૂષિતમ્ ॥
રત્નકેયૂરવલયરત્નનૂપુરશોભિતમ્

રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગંડસ્થલવિરાજિતમ્ ॥
પીતવસ્ત્રપરીધાનં વનમાલાવિભૂષિતમ્

શાંતં સરસ્વતીકાંતં લક્ષ્મીધૃતપદાંબુજમ્ ॥
કોટિકંદર્પલીલાભં સ્મિતવક્ત્રં ચતુર્ભુજમ્

સુનંદનંદકુમુદૈઃ પાર્ષદૈરુપસેવિતમ્ ॥
ચંદનોક્ષિતસર્વાંગં સુરત્નમુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥
પરમાનંદરૂપં ચ ભક્તાનુગ્રહકારકમ્

તં પ્રણેમુઃ સુરેંદ્રાશ્ચ ભક્ત્યા બ્રહ્માદયો મુને ॥
તુષ્ટુવુઃ પરયા ભક્ત્યા ભક્તિનમ્રાત્મકંધરાઃ ॥
પરમાનંદભારાર્તાઃ પુલકાંચિતવિગ્રહાઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥ નમામિ કમલાકાંતં શાંતં સર્વેષ્ટમચ્યુતમ્ ॥
વયં યસ્ય કલાભેદાઃ કલાંશકલયા સુરાઃ

મનવશ્ચ મુનીંદ્રાશ્ચ માનુષાશ્ચ ચરાચરાઃ ॥
કલાકલાંશકલયા ભૂતાસ્ત્વત્તો નિરંજન

શંકર ઉવાચ ॥
ત્વામક્ષયમક્ષરં વા વ્યક્તમવ્યક્તમીશ્વરમ્ ॥
અનાદિમાદિમાનંદરૂપિણં સર્વરૂપિણમ્

અણિમાદિકસિદ્ધીનાં કારણં સર્વકારણમ્॥
સિદ્ધિજ્ઞં સિદ્ધિદં સિદ્ધિરૂપં કઃ સ્તોતુમીશ્વરઃ

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
વેદે નિરૂપિતં વસ્તુ વર્ણનીયં વિચક્ષણૈઃ ॥
વેદે નિર્વચનીયં યત્તન્નિર્વક્તું ચ કઃ ક્ષમઃ ॥
યસ્ય સંભાવનીયં યદ્ગુણરૂપં નિરંજનમ્

તદતિરિક્તં સ્તવનં કિમહં સ્તૌમિ નિર્ગુણમ્ ॥
બ્રહ્માદીનામિદં સ્તોત્રં ષટ્શ્લોકોક્તં મહામુને

પઠિત્વા મુચ્યતે દુર્ગાદ્વાઞ્છિતં ચ લભેન્નરઃ ॥
દેવાનાં સ્તવનં શ્રુત્વા તાનુવાચ હરિઃ સ્વયમ્

ગોલોકં યાત યૂયં ચ યામિ પશ્ચાચ્છ્રિયા સહ ॥
નરનારાયણૌ તૌ દ્વૌ શ્વેતદ્વીપનિવાસિનૌ

એતે યાસ્યંતિ ગોલોકે તથા દેવી સરસ્વતી ॥
અનંતા મમ માયા ચ કાર્ત્તિકેયો ગણાધિપઃ ॥
સાવિત્રી વેદમાતા ચ પશ્ચાદ્યાસ્યંતિ નિશ્ચિતમ્

તત્રાહં દ્વિભુજઃ કૃષ્ણો ગોપીભી રાધયા સહ ॥
અત્રાહં કમલાયુક્તઃ સુનંદાદિભિરાવૃતઃ

નારાયણશ્ચ કૃષ્ણોઽહં શ્વેતદ્વીપનિવાસકૃત્ ॥
મમૈવૈતાઃ કલાઃ સર્વે દેવા બ્રહ્માદયઃ સ્મૃતાઃ

કલાકલાંશકલયા સુરાસુરનરાદયઃ ॥
ગોલોકં યાત યૂયં ચ કાર્યસિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

વયં પશ્ચાદ્ગમિષ્યામઃ સર્વેષામિષ્ટસિદ્ધયે ॥
ઇત્યુક્ત્વા વૈ સભામધ્યે વિરરામ હરિઃ સ્વયમ્

પ્રણમ્ય દેવતાઃ સર્વા જગ્મુર્ગોલોકમદ્ભુતમ્ ॥
વિચિત્રં પરમં ધામ જરામૃત્યુહરં પરમ્

ઊર્ધ્વં વૈકુંઠતો ગમ્યં પંચાશત્કોટિયોજનમ્ ॥
વાયુના ધાર્યમાણં ચ નિર્મિતં સ્વેચ્છયા વિભોઃ

તમનિર્વચનીયં ચ દેવાસ્તે ગમનોત્સુકાઃ ॥
તે મનોયાયિનઃ સર્વે સંપ્રાપુર્વિરજાતટમ્

દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સરિત્તીરં વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સુવિસ્તીર્ણં મનોહરમ્

મુક્તામાણિક્યપરમમણિરત્નાકરાન્વિતમ્ ॥
કૃષ્ણશુભ્રહરિદ્રક્તમણિરાજિવિરાજિતમ્

પ્રવાલાંકુરમુદ્ભૂતં કુત્રચિત્સુમનોહરમ્ ॥
પરમામૂલ્યસદ્રત્નાકરરાજિવિભૂષિતમ્

વિધેરદૃશ્યામાશ્ચર્ય નિધિશ્રેષ્ઠાકરાન્વિતમ્ ॥
પદ્મરાગેંદ્રનીલાનામાકરં કુત્રચિન્મુને

કુત્રચિચ્ચ મરકતાકરશ્રેણીસમન્વિતમ્ ॥
સ્યમંતકાકરં કુત્ર કુત્રચિદ્રુચકાકરમ્

અમૂલ્યપીતવર્ણાભં મણિશ્રેણ્યાકરાન્વિતમ્ ॥
રત્નાકરં કુત્રચિચ્ચ કુત્રચિત્કૌસ્તુભાકરમ્

કુત્ર નિર્વચનીયાનાં મણીનામાકરં પરમ્ ॥
કુત્રચિત્કુત્રચિદ્રમ્યવિહારસ્થલમુત્તમમ્

દૃષ્ટ્વા તુ પરમાશ્ચર્યં જગ્મુસ્તત્પારમીશ્વરાઃ ॥
દદૃશુઃ પર્વતશ્રેષ્ઠં શતશૃંગં મનોરમમ્

પારિજાતતરૂણાં ચ વનરાજિવિરાજિતમ્ ॥
કલ્પવૃક્ષૈઃ પરિવૃતં વેષ્ટિતં કામધેનુભિઃ

કોટિયોજનમૂર્ધ્વં ચ દૈર્ઘ્યં દશગુણોત્તરમ્ ॥
શૈલપ્રસ્થપરિમિતં પંચાશત્કોટિયોજનમ્

પ્રાકારાકારમસ્યૈવ શિખરે રાસમંડલમ્ ॥
દશયોજનવિસ્તીર્ણં વર્તુલાકારમુત્તમમ્

પુષ્પોદ્યાનસહસ્રેણ પુષ્પિતેન સુગંધિના ॥
સંકુલેન મધુઘ્રાણાં સમૂહેન સમન્વિતમ્

સુરત દ્રવ્યસંયુક્તૈ રાજિતં રતિમંદિરૈઃ ॥
રત્નમંડપકોટીનાં સહસ્રેણ સમન્વિતમ્

રત્નસોપાનયુક્તેન સદ્રત્નકલશેન ચ ॥
હરિન્મણીનાં સ્તંભેન શોભિતેન ચ શોભિતમ્

સિંદૂરવર્ણમણિભિઃ પરિતઃ ખચિતેન ચ ॥
ઇન્દ્રનીલૈર્મધ્યગતૈર્મંડિતેન મનોહરૈઃ

રત્નપ્રાકારસંયુક્તમણિભેદૈર્વિરાજિતમ્ ॥
દ્વારૈઃ કપાટસંયુક્તૈશ્ચતુર્ભિશ્ચ વિરાજિતમ્

રજ્જુગ્રંથિસમાયુક્તરસાલપલ્લવાન્વિતૈઃ ।
પરિતઃ કદલીસ્તંભસમૂહૈશ્ચ સમન્વિતમ્

શુક્લધાન્યપર્ણજાલફલદૂવાંર્કુરાન્વિતમ્ ॥
ચંદનાગરુકસ્તૂરીકુંકુમદ્રવચર્ચિતમ્

વેષ્ટિતં ગોપકન્યાનાં સમૂહૈઃ કોટિશો મુને ॥
રત્નાલંકારસંયુક્તૈ રત્નમાલાવિરાજિતૈઃ

રત્નકંકણકેયૂર રત્નનૂપુરભૂષિતૈઃ ॥
રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગંડસ્થલવિરાજિતૈઃ

રત્નાંગુલીયલલિતૈર્હસ્તાંગુલિવિરાજિતૈઃ ॥
રત્નપાશકવૃન્દૈશ્ચ વિરાજિતપદાંગુલૈઃ

ભૂષિતૈ રત્નભૂષાભિઃ સદ્રત્નમુકુટોજ્જ્વલૈઃ ॥
ગજેંદ્રમુક્તાલંકારૈર્નાસિકામધ્યરાજિતૈઃ

સિંદૂરબિંદુના સાર્દ્ધમલકાધઃસ્થલોજ્જ્વલૈઃ ॥
ચારુચમ્પકવર્ણાભૈશ્ચંદનદ્રવચર્ચિતૈઃ

પીતવસ્ત્રપરીધાનૈર્બિંબાધરમનોહરૈઃ ॥
શરત્પાર્વણચંદ્રાણાં પ્રભાં મુષ્ણન્મુખોજ્જ્વલૈઃ

શરત્પ્રફુલ્લપદ્માનાં શોભામોષણલોચનૈઃ ॥
કસ્તૂરીપાત્રિકાયુક્તૈ રેખાક્તકજ્જલોજ્જ્વલૈઃ

પ્રફુલ્લમાલતીમાલાજાલૈઃકબરશોભિતૈઃ ॥
મધુલુબ્ધમધુઘ્રાણાં સમૂહૈશ્ચાપિ સંકુલૈઃ ॥
ચારુણા ગમનેનૈવ ગજખંજનગંજનૈઃ

વક્રભ્રૂભંગસંયોગશ્લક્ષ્ણસ્મિતસમન્વિતૈઃ ॥
પક્વદાડિમબીજાભદંતપંક્તિવિરાજિતૈઃ

ખગેંદ્રચંચુશોભાઢ્યનાસિકોન્નતભૂષિતૈઃ ॥
ગજેંદ્રગંડયુગ્માભસ્તનભારનતૈરિવ

નિતમ્બકઠિનશ્રોણીપીનભારભરાનતૈઃ ॥
કંદર્પશરચેષ્ટાભિર્જર્જરીભૂતમાનસૈ

દર્પણૈઃ પૂર્ણચંદ્રાસ્યસૌંદર્યદર્શનોત્સુકૈઃ ॥
રાધિકાચરણાંભોજસેવાસક્તમનોરથૈઃ

સુંદરીણાં સમૂહૈશ્ચ રક્ષિતં રાધિકાજ્ઞયા ॥
ક્રીડાસરોવરાણાં ચ લક્ષૈશ્ચ પરિવેષ્ટિતમ્

શ્વેતરક્તૈર્લોહિતૈશ્ચ વેષ્ટિતૈઃ પદ્મરાજિતૈઃ ॥
સુકૂજદ્ભિર્મધુઘ્રાણાં સમૂહૈઃ સંકુલૈઃ સદા

પુષ્પોદ્યાનસહસ્રેણ પુષ્પિતેન સમન્વિતમ્ ॥
કોટિકુંજકુટીરૈશ્ચ પુષ્પશય્યાસમન્વિતૈઃ

ભોગદ્રવ્યસકર્પૂરતાંબૂલવસ્ત્રસંયુતૈઃ ॥
રત્નપ્રદીપૈઃ પરિતઃ શ્વેતચામરદર્પણૈઃ ॥

વિચિત્રપુષ્પમાલાભિઃ શોભિતૈઃ શોભિતં મુને ॥
તં રાસમંડપં દૃષ્ટ્વા જગ્મુસ્તે પર્વતાદ્બહિઃ

તતો વિચક્ષણં રમ્યં દદૃશુઃ સુંદરં વનમ્ ॥
વનં વૃદાવનં નામ રાધામાધવયોઃ પ્રિયમ્

ક્રીડાસ્થાનં તયોરેવ કલ્પવૃક્ષચયાન્વિતમ્ ॥
વિરજાતીરનીરાક્તૈઃ કંપિતં મંદવાયુભિઃ

કસ્તૂરીયુક્તપત્રાબ્જૈઃ પુષ્પૌઘૈઃ સુરભીકૃતમ્ ॥
નવપલ્લવસંસક્તપરપુષ્ટરુતૈર્યુતમ્

કુત્ર હેલિકદંબાનાં કદંબૈઃ કમનીયકમ્ ॥
મંદારાણાં ચંપકાનાં ચન્દનાનાં તથૈવ ચ

સુગંધિકુસુમાનાં ચ ગંધેન સુરભીકૃતમ્ ॥
આમ્રાણાં નાગરંગાણાં પનસાનાં તથૈવ ચ

તાલાનાં નારિકેલાનાં વૃંદૈર્વૃંદારકં વનમ્ ॥
જંબૂનાં બદરીણાં ચ ખર્જૂરાણાં વિશેષતઃ

ગુર્વાકામ્રાતકાનાં ચ જંબીરાણાં ચ નારદ ॥
કદલીનાં શ્રીફલાનાં દાડિમાનાં મનોહરૈઃ

સુપક્વફલસંયુક્તૈઃ સમૂહૈશ્ચ વિરાજિતમ્ ॥
પિપ્પલીનાં ચ શાલાનામશ્વત્થાનાં તથૈવ ચ

નિંબાનાં શાલ્મલીનાં ચ તિત્તિડીનાં ચ શોભનૈઃ ॥
અન્યેષાં તરુભેદાનાં સંકુલૈઃ સંકુલં સદા

પરિતઃ કલ્પવૃક્ષાણાં વૃન્દૈર્વૃન્દૈર્વિરાજિતમ્ ॥
મલ્લિકામાલતીકુંદકેતકીમાધવી લતાઃ

એતાસાં ચ સમૂહૈશ્ચ યૂથિકાભિઃ સમન્વિતમ્ ॥
ચારુકુંજકુટીરૈસ્તૈઃ પંચાશત્કોટિભિર્મુને

રત્નપ્રદીપદીપૈશ્ચ ધૂપેન સુરભીકૃતૈઃ ॥
શૃંગારદ્રવ્યયુક્તૈશ્ચ વાસિતૈર્ગંધવાયુભિઃ

ચંદનાક્તૈઃ પુષ્પતલ્પૈર્માલાજાલસમન્વિતૈઃ ॥
મધુલુબ્ધમધુઘ્રાણાં કલશબ્દૈશ્ચ શબ્દિતમ્

રત્નાલંકારશોભાઢયૈર્ગોપીવૃંદૈશ્ચ વેષ્ટિતમ્ ॥
પંચાશત્કોટિગોપીભી રક્ષિતં રાધિકાજ્ઞયા

દ્વાત્રિંશત્કાનનં તત્ર રમ્યં રમ્યં મનોહરમ્ ॥
વૃંદાવનાભ્યંતરિતં નિર્જનસ્થાનમુત્તમમ્

સુપક્વમધુરસ્વાદુફલૈર્વૃંદારકં મુને ॥
ગોષ્ઠાનાં ચ ગવાં ચૈવ સમૂહૈશ્ચ સમન્વિતમ્

પુષ્પોદ્યાનસહસ્રેણ પુષ્પિતેન સુગંધિના ॥
મધુલુબ્ધમધુઘ્રાણાં ।સમૂહેન સમન્વિતમ્

પંચાશત્કોટિગોપીનાં વિલાસૈશ્ચ વિરાજિતમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણતુલ્યરૂપાણાં સદ્રત્નગુંઠિતૈર્વરૈઃ

દૃષ્ટ્વા વૃંદાવનં રમ્યં યયુર્ગોલોકમીશ્વરાઃ ॥
પરિતો વર્તુલાકારં કોટિયોજનવિસ્તૃતમ્ ॥ ૧૨૯ ॥।
રત્નપ્રાકારસંયુક્તં ચતુર્દ્ધારાન્વિતં મુને॥
ગોપાનાં ચ સમૂહૈશ્ચ દ્વારપાલૈઃ સમન્વિતમ્

આશ્રમૈ રત્નખચિતૈર્નાનાભોગસમન્વિતૈઃ ॥
ગોપીનાં કૃષ્ણભૃત્યાનાં પંચાશત્કોટિભિર્યુતમ્

ભક્તાનાં ગોપવૃન્દાનામાશ્રમૈઃ શતકોટિભિઃ ॥
તતોઽધિકસુવિસ્તીર્ણૈઃ સદ્રત્નગ્રથિતૈર્યુતમ્

આશ્રમૈઃ પાર્ષદાનાં ચ તતોઽધિકવિલક્ષણૈઃ ॥
અમૂલ્યરત્નરચિતૈઃ સંયુક્તં દશકોટિભિઃ ॥ ૧૩૩ ।
પાર્ષદપ્રવરાણાં ચ શ્રીકૃષ્ણરૂપધારિણામ્ ॥
આશ્રમૈઃ કોટિભિર્યુક્તં સદ્રત્નેન વિનિર્મિતૈઃ

રાધિકાશુદ્ધભક્તાનાં ગોપીનામાશ્રમૈર્વરૈઃ ॥
સદ્રત્નરચિતૈર્દ્રવ્યૈર્દ્વાત્રિંશત્કોટિભિર્યુતમ્

તાસાં ચ કિકરીણાં ચ ભવનૈઃ સુમનોહરૈઃ॥
મણિરત્નાદિરચિતૈઃ શોભિતં દશકોટિભિઃ

શતજન્મતપઃપૂતા ભક્તા યે ભારતે ભુવિ ॥
હરિભક્તિપરા યે ચ કર્મનિર્વાણકારકાઃ

સ્વપ્ને જ્ઞાને હરેર્ધ્યાને વિવિષ્ટમાનસા મુને ॥
રાધાકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રજપંતો દિવાનિશમ્

તેષાં શ્રીકૃષ્ણભક્તાનાં નિવાસૈઃ સુમનોહરૈઃ ॥
સદ્રત્નમણિનિર્માણૈર્નાનાભોગસમન્વિતૈઃ

પુષ્પશય્યાપુષ્પમાલાશ્વેતચામરશોભિતૈઃ॥
રત્નદર્પણશોભાઢ્યૈર્હરિન્મણિસપર્પિતૈઃ

અમૂલ્યરત્નકલશસમૂહાન્વિતશેખરૈઃ॥
સૂક્ષ્મવસ્ત્રાભ્યંતરિતૈઃ સંયુક્તં શતકોટિભિઃ ॥ ૧૪ ૧ ॥
દેવાસ્તમદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા કિયદ્દૂરં યયુર્મુદા ॥
તત્રાક્ષયવટં રમ્યં દદૃશુર્જગદીશ્વરાઃ ॥ ।

પંચયોજનવિસ્તીર્ણમૂર્ધ્વં તદ્દ્વિગુણં મુને ॥
સહસ્રસ્કંધસંયુક્તશાખાસંસ્થાસમન્વિતમ્

રક્તપક્કફલાકીર્ણં શોભિતં રત્નવેદિભિઃ ॥
કૃષ્ણસ્વરૂપાંસ્તન્મૂલે દદૃશુર્વલ્લભાઞ્છિશૂન્

પીતવસ્ત્રપરીધાનાન્ક્રીડાસક્તમનોહરાન્ ॥
ચન્દનોક્ષિતસર્વાંગાન્રત્નભૂષણભૂષિતાન્

દદૃશુસ્તત્ર દેવેશાઃ પાર્ષદપ્રવરાન્હરેઃ ॥
તતોઽવિદૂરે દદૃશૂ રાજમાર્ગં મનોહરમ્

સિંદૂરાકારમણિભિઃ પરિતો રચિતં મુને ॥
ઇંદ્રનીલૈઃ પદ્મરાગૈર્હીરકૈ રુચકૈસ્તથા

નિર્મિતૈર્વેદિભિર્યુક્તં પરિતો રત્નમંડપમ્ ॥
ચંદનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમદ્રવચર્ચિતમ્

દધિપૂર્ણલાજફલપુષ્પદૂર્વાંકુરાન્વિતમ્ ॥
સૂક્ષ્મસૂત્રગ્રંથિયુક્તશ્રીખંડપલ્લવાન્વિતમ્

રંભાસ્તંભસમૂહૈશ્ચ કુઙ્કુમાક્તૈર્વિરાજિતમ્ ॥
સદ્રત્નમંડલઘટૈઃ ફલશાખાસમન્વિતૈઃ

સિંદૂરકુંકુમાક્તૈશ્ચ ગંધચંદનચર્ચિતૈઃ ॥
ભૂષિતૈઃ પુષ્પમાલાભિઃ પાદપૈઃ પરિભૂષિતમ્

ગોપિકાનાં સમૂહૈશ્ચ ક્રીડાસક્તૈશ્ચ વેષ્ટિતમ ॥
બહુમૂલ્યેન રત્નેન રત્નસોપાનનિર્મિતાન્

વહ્નિશૌચાંશુકૈ રમ્યૈઃ શ્વેતચામરદર્પણૈઃ ॥
રત્નતલ્પવિચિત્રૈશ્ચ પુષ્પમાલ્યૈર્વિરાજિતાન

ષોડશદ્વારસંયુક્તાન્દ્વારપાલૈશ્ચ રક્ષિતાન્ ॥
પરિતઃ પરિખાયુક્તાન્રત્નપ્રાકારવેષ્ટિતાન્

ચંદનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમદ્રવચર્ચિતાન્॥
ગૃહાન્મનોરમાન્દૃષ્ટ્વા તે દેવા ગમનોત્સુકાઃ

જગ્મુઃ શીઘ્રં કિયદ્દૂરં દદૃશુઃ સુન્દરં તતઃ ॥
આશ્રમં રાધિકાયાશ્ચ રાસેશ્વર્યાશ્ચ નારદ

દેવાધિદેવ્યા ગોપીનાં વરાયાશ્ચારુનિર્મિતમ્ ॥
પ્રાણાધિકાયાઃ કૃષ્ણસ્ય રમ્યદ્રવ્યમનોહરમ્

સર્વાનિર્વચનીયં ચ પંડિતૈર્ન નિરૂપિતમ્ ॥
સુચારુવર્તુલાકારં ષડ્ગવ્યૂતિપ્રમાણકમ્

શતમંદિરસંયુક્તં જ્વલિતં રત્નતેજસા ॥
અમૂલ્યરત્નસારાણાં ચયૌર્વિરચિતં વરમ્

દુર્લંઘ્યાભિર્ગભીરાભિઃ પરિખાભિઃ સુશોભિતમ્ ॥
કલ્પવૃક્ષૈઃ પરિવૃતં પુષ્પોદ્યાનશતાંતરમ્

સુમૂલ્યરત્નખચિતપ્રાકારૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ॥
સદ્રત્નવેદિકાયુક્તૈર્યુક્તં દ્વારૈશ્ચ સપ્તભિઃ

સંયુક્તરત્નચિત્રૈશ્ચ વિચિત્રૈર્વર્તુલં મુને ॥
પ્રધાનસપ્તદ્વારેભ્યઃ ક્રમશઃ ક્રમશો મુને

સર્વતોઽપિ તતસ્તત્ર ષોડશદ્વારસંયુતમ્ ॥
દેવા દ્દષ્ટ્વા ચ પ્રાકારં સહસ્રધનુરુચ્છ્રિતમ્

સદ્રત્નક્ષુદ્રકલશસમૂહૈઃ સુમનોહરૈઃ ॥
પ્રદીપ્તં તેજસા રમ્યં પરમં વિસ્મયં યયુઃ

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય કિયદ્દૂરં યયુર્મુદા ॥
પુરતો ગચ્છતાં તેષાં પશ્ચાદ્ભૂતસ્તદાશ્રમઃ

ગોપાનાં ગોપિકાનાં ચ દદૃશુશ્ચાશ્રમાન્પરાન્ ॥
અમૂલ્યરત્નરચિતાઞ્છતકોટિમિતાન્મુને

દર્શંદર્શં ચ પરિતો ગોપાનાં સર્વમાશ્રમમ્ ॥
ગોપિકાનાં ચાપરં વા રમ્યં રમ્યં નવંનવમ્

ગોલોકં નિખિલં દૃષ્ટ્વા પુલકાંગં યયુઃ સુરાઃ ॥
તદેવ વર્તુલાકારં રમ્યં વૃંદાવનં વનમ્

દદૃશુઃ શતશૃંગં ચ તદ્બહિર્વિરજાનદીમ્ ॥
વિરજાં તાં યયુર્દેવા દદૃશુઃ શૂન્યમેવ ચ

વાય્વાધારં ચ ગોલોકં સદ્રત્નમયમદ્ભુતમ્ ॥
ઈશ્વરેચ્છાવિનિર્માણં રાધિકાજ્ઞાનુબંધનાત્

યુક્તં સહસ્રૈઃ સરસાં કેવલં મંગલાલયમ્ ॥
નૃત્યં ચ દદૃશુસ્તત્ર દેવાશ્ચ સુમનોહરમ્

સુતાનં ચારુસંગીતં રાધાકૃષ્ણગુણાન્વિતમ્ ॥
શ્રુત્વૈવ ગીતપીયૂષં મૂર્છામાપુઃ સુરા મુને

ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય તે દેવાઃ કૃષ્ણમાનસાઃ ॥
દદૃશુઃ પરમાશ્ચર્યં સ્થાનેસ્થાને મનોહરમ્

દદૃશુર્ગોપિકાઃ સર્વા નાનાવેષવિધાયિકાઃ ॥
કાશ્ચિન્મૃદંગહસ્તાશ્ચ કાશ્ચિદ્વીણાકરા વરાઃ

કાશ્ચિચ્ચામરહસ્તાશ્ચ કરતાલકરાઃ પરાઃ ॥
કાશ્ચિદ્યંત્રવાદ્યહસ્તા રત્નનૂપુરશોભિતાઃ

સદ્રત્નકિંકિણીજાલશબ્દેન શબ્દિતા વરાઃ ॥
કાશ્ચિન્મસ્તકકુંભાશ્ચ નૃત્યભેદમનોરથાઃ

પુંવેષનાયિકાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્તાસાં ચ નાયિકાઃ ॥
કૃષ્ણવેષધરાઃ કાશ્ચિદ્રાધાવેષધરાઃ પરાઃ

કાશ્ચિત્સંયોગવિરતાઃ કાશ્ચિદાલિંગને રતાઃ ॥
ક્રીડાસક્તાશ્ચ તા દૃષ્ટ્વા સસ્મિતા જગદીશ્વરાઃ

પ્રગચ્છંતઃ કિયદ્દૂરં દદૃશુશ્ચાશ્રમાન્બહૂન્ ॥
રાધાસખીનાં ગેહાંશ્ચ પ્રધાનાનાં ચ નારદ

રૂપેણૈવ ગુણેનૈવ વેષેણ યૌવનેન ચ ॥
સૌભાગ્યેનૈવ વયસા સદૃશીનાં ચ તત્ર વૈ

ત્રયસ્ત્રિંશદ્વયસ્યાશ્ચ રાધિકાયાશ્ચ ગોપિકાઃ ॥
વેષાનિર્વચનીયાશ્ચ તાસાં નામાનિ ચ શૃણુ

સુશીલા ચ શશિકલા યમુના માધવી રતી ॥
કદંબમાલા કુંતી ચ જાહ્નવી ચ સ્વયંપ્રભા

ચંદ્રમુખી ચ સાવિત્રી ગાયત્રી સુમુખી સુખા ॥
પદ્માલયા પારિજાતા ગૌરી ચ સર્વમંગલા

કાલિકા કમલા દુર્ગા ભારતી ચ સરસ્વતી ॥
ગંગા ઽમ્બિકા મધુમતી ચંપાઽપર્ણા ચ સુંદરી

કૃષ્ણપ્રિયા સતી ચૈવ નંદિની નંદનેતિ ચ ॥
એતાઃ સમાનાઃ સદ્રત્નરચિતા રાધિકાપ્રિયાઃ

એતાસાં સમરૂપાણાં રત્નધાતુવિચિત્રિતાન્ ॥
નાનાપ્રકારચિત્રેણ ચિત્રિતાન્સુમનોહરાન્ ॥ ૧૮૫ ।
અમૂલ્યરત્નકલશસમૂહૈઃ શિખરોજ્જ્વલાન્ ॥
સદ્રત્નરચિતાઞ્છુભ્રાનાશ્રમાન્દદૃશુસ્તથા

બ્રહ્માંડાદ્બહિરૂર્ધ્વં ચ નાસ્તિ લોકસ્તદૂર્ધ્વકઃ ॥
ઊર્ધ્વં શૂન્યમયં સર્વં તદંતા સૃષ્ટિરેવ ચ ॥ ૧૮૮. ॥
રસાતલેભ્યઃ સપ્તભ્યો નાસ્ત્યધઃ સૃષ્ટિરેવ ચ ॥
તદધશ્ચ જલં ધ્વાંતમગંતવ્યમદૃશ્યકમ્ ॥
બ્રહ્માંડાંતં તદ્બહિશ્ચ સર્વં મત્તો નિશામય

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડે નારાયણનારદસંવાદે ગોલોકવર્ણનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ