બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.32

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
મોહિનીસ્તવનેનૈવ કામસ્તુષ્ટો બભૂવ હ ॥
ચકાર શરસંધાનમન્તરિક્ષે સ્થિતઃ સ્વયમ્

મન્ત્રપૂતં મહાસ્ત્રં ચ ચિક્ષેપ પિતરં મુદા ॥
બભૂવ ચઞ્ચલો બ્રહ્મા કામાસ્ત્રેણ ચ કામુકઃ

ક્ષણં નિરીક્ષણં ચક્રે મોહિન્યાસ્યે પુનઃપુનઃ ॥
જ્ઞાનં પ્રાપ્ય તદા ધાતા વિરરામ હરિં સ્મરન્

બુબુધે મનસા સર્વં ચરિતં મન્મથસ્ય ચ ॥
શશાપ તં સુતમપિ વિધાતા ક્રોધવિહ્વલઃ

હે કામ યૌવનોન્મત્ત મૂઢૈશ્વર્યેણ ગર્વિત ॥
ભવિતા દર્પભઙ્ગસ્તે ગુરોર્મે હેલનાદિતિ

હતોદ્યમો જગામાશુ મન્મથો મધુના સહ ॥
બ્રહ્મણઃ શાપભીતશ્ચ શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકઃ

ઇત્યુવાચ જગદ્ધાતા મોહિનીં મદનાતુરામ્ ॥
ચતુર્વક્ત્રં ચ પશ્યન્તીં સસ્મિતં વક્રચક્ષુષા

બ્રહ્મોવાચ ॥
માતર્મોહિનિ ગચ્છ ત્વં નિષ્ફલં કર્મ ચાત્ર તે ॥
જ્ઞાતસ્તવાભિપ્રાયશ્ચ નાહં યોગ્યોઽસ્ય કર્મણઃ

વેદે જુગુપ્સિતં કર્મ તદેવ કર્તુમક્ષમઃ ॥
વેદકર્તા સ્વયમહં વ્યવસ્થાકારકો ભવે

અકીર્તિં વેદવક્તુશ્ચ નિન્દ્યં ચ કિમતઃ પરમ્ ॥
ઉપસ્થિતા ચ યા યોષિદત્યાજ્યા રાગિણામપિ

શ્રુતૌ શ્રુતમિતિ ત્યાજ્યા સર્વદૈવ તપસ્વિનામ્ ॥
અહો સર્વૈઃ પરિત્યાજ્યા પુંશ્ચલી ચ વિશેષતઃ

ધનાયુઃપ્રાણયશસાં નાશિની દુઃખદાયિની ॥
સ્વકાર્યતત્પરા શશ્વત્પરકાર્યવિનાશિની

નિષ્ઠુરા નવઘાતિભ્યઃ સર્વાપદ્બીજરૂપિણી ॥
વિદ્યુદ્દીપ્તિર્જલે રેખા લોભાન્મૈત્રી યથા ભવેત્

પરદ્રોહાદ્યથા સંપત્કુલટાપ્રેમ તત્સમમ્ ॥
સર્વેભ્યો હિંસ્રજન્તુભ્યો વિપદ્બીજા સદૈવ હિ

યો વિશ્વસેત્તાં સંમૂઢો વિપત્તસ્ય પદેપદે ॥
ત્વં ચ રૂપવતી ધન્યા વઞ્ચિતા કામુકૈઃ સદા

યૂનાં સંપત્સ્વરૂપા ચ વિષતુલ્યા તપસ્વિનામ્॥
ત્વમેવાપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા સર્વદા સ્થિરયૌવના

તવૈવ કર્મ યોગ્યં ચ યુવાનં પશ્ય સુન્દરિ ॥
ત્વં વિદગ્ધા ચ યોષિત્સુ વિદગ્ધાન્વેષણં કુરુ

વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમો ગુણવાન્ભવેત્ ॥
જરાતુરોઽહં વૃદ્ધશ્ચ તપસ્વી વૈષ્ણવો દ્વિજઃ

અસ્વતન્ત્રઃ પરાધીનઃ કા રતિઃ પુંશ્ચલીષુ મે ॥
અયે વત્સે ગચ્છ શીઘ્રં વિહાય પિતરં ચ મામ્

નાત્રાઽહં ચ જગત્સ્રષ્ટા તસ્માત્તવ પિતા સદા॥
મન્મથં ચંદ્રમિત્રં ચ જયન્તં નલકૂબરમ્

સ્વર્વૈદ્યૌ ચંદ્રતનયં દિતિપુત્રાંશ્ચ સુંદરાન્ ॥
કામશાસ્ત્રેષુ નિષ્ણાતાન્રતિકર્મવિશારદાન્ ॥

યા માં યાસિ હિ તાંસ્ત્યક્ત્વા સા વિદગ્ધા ચ કામુકી ॥
સદા સંભોગવિષયે સ્ત્રિયં પ્રાર્થયતે પુમાન્

સ્ત્રી ચેત્પ્રયાતિ પુરુષં વિપરીતં વિડમ્બનમ્ ॥
સર્વેષાં ચૈવ રત્નાનાં સ્ત્રીરત્નં દુર્લભં પરમ્

સ્વયં પ્રાર્થયતે સ્વામી ન તુ સ્વામિનમેવ ચ॥
યોષિજ્જાતિષુ ધિક્ તાશ્ચ સ્વયં યાઃ સમુપસ્થિતાઃ

ભવેદ્દૂરં સ્વલ્પમૂલ્યં રત્નં સ્વયમુપસ્થિતમ્ ॥
નિત્યં પુમાન્સ્ત્રિયં યાતિ સ્ત્રી વા યાતિ ચ ન પ્રિયમ્

લોકાચારેષુ વેદેષુ ન સ્ત્રી યાતિ પરપ્રિયમ્ ॥
સ્વવસ્તુ ભુઙ્ક્તે યઃ કાલે શાસ્ત્રોક્તવિધિપૂર્વકમ્

સ પૂજ્યો ન ભવેત્પૂજ્યો યદ્રતિઃ પરવસ્તુષુ ॥
કઃ કસ્ય શત્રુરબલે નિશામય જગત્ત્રયે

સ્વેન્દ્રિયાઃ શત્રવઃ સર્વે શત્રુતા યન્નિમિત્તતઃ ॥
વેદોક્તાચરણે સર્વં મિત્રં ચ જગતાં જગત્

કૃતે વેદવિરુદ્ધે ચ મિત્રં શત્રુર્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
વેદોક્તં કૃતવન્તં ચ હરિસ્તુષ્ટો દિવાનિશમ્

હરૌ તુષ્ટે જગત્તુષ્ટં તસ્મિન્રુષ્ટે ભવો રિપુઃ ॥
કુત્રાસ્તિ કુલટાજાતિઃ સાધ્વીજાતિશ્ચ કુત્ર વા

સ્વકીયાચરણાત્સર્વં ભવે ભવતિ કર્મણઃ ॥
સ્ત્રીજાતિઃ પ્રકૃતેરંશા નારાયણવિનિર્મિતા

દુઃશીલા પુંશ્ચલી નિન્દ્યા સુશીલા ચ પતિવ્રતા ॥
પતિવ્રતાસ્તુ ત્રિવિધાઃ પુંશ્ચલીષુ ચ યોષિતઃ

તાસામેવંવિધા નાસ્તિ સ્વયં યાતિ પરપ્રિયમ્ ॥
સ્ત્રીજાતીનાં ચ મધ્યે ચ કાઽસ્ત્યેવં કુલકજ્જલા

ભવે રત્યૈ સ્વયં દૃષ્ટ્વા વેષં કૃત્વા પ્રયાતિ તમ્ ॥
ક્ષોભિતા યદિ પશ્યન્તી ભક્ષ્યદ્રવ્યમસાધ્યકમ્ ॥

વૈકુલ્યાન્નહિ તત્સાધ્યં સામાન્યમેવ કેવલમ્ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા જગતાં વિધાતા વિરરામ ચ ॥
વક્તું સમુદ્યતા સા ચ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરા

મોહિન્યુવાચ ॥
જ્ઞાતં સર્વં જગદ્ધાતશ્ચરિતં તવ સાંપ્રતમ્

ત્વયા નિબોધિતા નીતિર્મનો મે ન સ્થિરં ભવેત્ ॥
ભૂતં ત્વયિ વિશિષ્ટં ચ યાવદ્દૃષ્ટઃ ક્ષણે ભવાન્

ત્વદ્વક્ત્રદૃષ્ટિમાત્રેણ સર્વે જારાશ્ચ વિસ્મૃતાઃ ॥
દેહં કામાગ્નિના દગ્ધં યદા ત્યક્તું સમુદ્યતા

નિષિષેધ ચ માં રમ્ભા પ્રદદૌ મન્ત્રમીદૃશમ્ ॥
તદા કામસહાયેન ત્વત્સમીપં સમાગતા

સમધુસ્તવ શાપેન સ જગામ હતોદ્યમઃ ॥
અહો ગન્તુમશક્તાઽહં ત્વયા યદ્યપિ ભર્ત્સિતા

સર્વાઙ્ગેષ્વેવ મે જાડ્યં બભૂવ સાંપ્રતં વિભો ॥
કૃપાં કુરુ કૃપાસિન્ધો ન માં હન્તું ત્વમર્હસિ

તવાશ્લેષણમાત્રેણ વિજ્વરાઽહં સુનિશ્ચિતમ્ ॥
ત્વમેવ જગતાં ધાતા કુલટાઽહં ચ કર્મણા

સન્તો ગર્વં ન કુર્વન્તિ કર્મસાધ્યાશ્ચ જીવિનઃ ॥
કશ્ચિત્પ્રયાતિ યાનેન વહન્તિ તં ચ કેચન

કરં ગૃહ્ણાતિ નૃપતિઃ કર્મણા દદતિ પ્રજાઃ ॥
કશ્ચિત્સિંહાસનસ્થશ્ચ નૃપમાત્રશ્ચ કશ્ચન

કર્મણા વાહકાઃ કેચિત્કેચિદ્વાહનપાલકાઃ ॥
સૂકરીજઠરં કશ્ચિન્સંપ્રયાતિ સ્વકર્મણા

કશ્ચિચ્છચ્યાશ્ચ જઠરં તવ પુત્રાશ્ચ કેચન ॥
કેચિત્કૃત્વા હરેર્ભક્તિં કર્મણા તસ્ય પાર્ષદાઃ

કેચિદ્ભવન્તિ કૃમયો વિષ્ઠાયાં દૈવદોષતઃ ॥
સ્વર્ગં પ્રયાન્તિ રાજેન્દ્રાઃ કેચિચ્ચ સ્વસ્વકર્મણા

કેચિત્પ્રયાન્તિ નરકં વિણ્મૂત્રે તત્ર પચ્યતે ॥
કર્મણા કશ્ચિદિન્દ્રેન્દ્રઃ સુરાણાં પ્રવરઃ સ્વયમ્

કેચિત્સુરા નરાઃ કેચિત્કેચિચ્ચ ક્ષુદ્રજન્તવઃ ॥
કેચિચ્ચ કર્મણા વિપ્રા વર્ણશ્રેષ્ઠા મહીતલે

કેચિદ્ભૂપા વૈશ્યશૂદ્રાઃ કેચિચ્ચ મ્લેચ્છજાતયઃ॥
કેચિત્સ્વકર્મણા પ્રાજ્ઞા જ્ઞાનેન સર્વદર્શિનઃ

કેચિન્મૂર્ખાઃ કેચિદન્ધાઃ સ્વાઙ્ગહીનાશ્ચ કેચન ॥
કેચિચ્છાસ્ત્રં બોધયન્તિ શિષ્યવર્ગાન્સ્વકર્મણા

કેચિત્પઠન્તિ સર્વાર્થં જાનન્તિ ગુરુવક્ત્રતઃ ॥
ભવન્તિ કર્મણા કેચિદ્દેહે સ્થાવરજઙ્ગમે

તપસ્વી નવઘાતી ચ ત્વં ચ બ્રહ્મા ચ કર્મણા ॥
કાચિત્સ્વકર્મણા સાધ્વી પૂજ્યેહ ચ પરત્ર ચ

કાચિદ્વેશ્યા તદાહારં ભુઙ્ક્તે કૃત્વાઽઙ્ગ વિક્રયમ્ ॥
સ્વર્વેશ્યાઽહં સુરપુરે સુરભોગ્યા સુપૂજિતા

યેષામાલિઙ્ગનેનૈવ કર્મણાં ખણ્ડનં ભવેત્ ॥
મનઃ સ્વભાવબીજં ચ સ્વભાવઃ કર્મબીજકઃ

તત્કર્મફલબીજં ચ સર્વેષાં જનકો હરિઃ ॥
ફલં દદાતિ નિયતં કર્મદ્વારા વિભુઃ સ્વયમ્

સર્વેભ્યો બલવાન્નિત્યં કર્મરૂપી જનાર્દનઃ ॥
કુતો હેતોર્નિંન્દિતાઽહં ત્વયૈવ ભર્ત્સિતા કથમ્

જગત્સ્રષ્ટુરીશ્વરસ્ય પાદાબ્જં દ્રષ્ટુમાગતા ॥
સ્વપ્ને યસ્ય પદદ્વન્દ્વં ન હિ પશ્યન્તિ યોગિનઃ

તમીશ્વરં પતિં કર્તુમિચ્છયા સ્વયમાગતા ॥
ગત્વા હિ કસ્યચિત્સ્થાનમસ્પૃશ્યેહ પરત્ર ચ

કસ્યચિત્પાદરજસા યશસા ભાન્તિ યોષિતઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મોહિની શીઘ્રં ગત્વોવાસ હરેઃ પુરઃ

સ્વયં વિધાતા જગતાં ચકમ્પે કુલટાભયાત્ ॥
સસ્મિતા વક્રનયના કામભાવં ચકાર હ

સ્વાઙ્ગં ચ દર્શયામાસ કામબાણપ્રપીડિતા ॥
એતસ્મિન્નન્તરે કામઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વયોગવિત્

આવિર્ભૂય પઞ્ચ બાણાન્નિચિક્ષેપ ચ બ્રહ્મણિ ॥
સમ્મોહનં સમુદ્વેગં બીજસ્તમ્ભિતકારણમ્

ઉન્મત્તબીજં જ્વલદં શશ્વચ્ચેતનહારકમ્ ॥
એતાન્પ્રક્ષિપ્ય મદનોઽપ્યન્તરિક્ષસ્થિતઃ સ્વયમ્

કિંકરાન્પ્રેષયામાસ સંમોહાય પિતુર્મુદા ॥
વસન્તં કોકિલાલીશ્ચ ગન્ધવાતં મનોહરમ્

નિયુજ્યાભ્યન્તરં ગત્વા તદ્વિકારં ચકાર હ ॥
પુંસ્કોકિલઃ કલં રાવમુવાચ તત્સમીપતઃ॥।
ષટ્પદઃ સુન્દરં સૂક્ષ્મં જુગુઞ્જે પુરતઃ સ્થિતઃ॥
શશ્વદ્વવૌ ગન્ધવહો મન્દોઽતિશીતલઃ પ્રિયે

સતતં મુદિતસ્તત્ર બભ્રામ ચ મધુઃ સ્વયમ્ ॥
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગો બભૂવ જગતાં વિધિઃ

દદર્શ મોહિની ભાવં પ્રહસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
અતીવ વક્રનયના કામાસ્ત્રહતચેતના

વિધાતા બુબુધે સર્વં સર્વબન્ધનિબન્ધનમ્॥
નિયન્તું ન મનઃ શક્તઃ સસ્માર શ્રીહરિં ભિયા

તુષ્ટાવ મનસા કૃષ્ણં શાન્તં હૃત્પઙ્કજસ્થિતમ્ ॥
દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં હરિં પીતામ્બરં પરમ્

અતીવ કમનીયં ચ કિશોરં સ્થિરયૌવનમ્ ॥
રત્નાલંકારભૂષાઢ્યં સસ્મિતં શ્યામસુન્દરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
રક્ષ રક્ષ હરે માં ચ નિમગ્નં કામસાગરે ॥
દુષ્કીર્તિજલપૂર્ણે ચ દુષ્પારે બહુસંકટે

ભક્તિવિસ્મૃતિબીજે ચ વિપત્સોપાનદુસ્તરે ॥
અતીવ નિર્મલજ્ઞાનચક્ષુઃપ્રછન્નકારણે

જન્મોર્મિસંઘસહિતે યોષિન્નક્રૌઘસંકુલે ॥
રતિસ્રોતઃસમાયુક્તે ગંભીરે ઘોર એવ ચ

પ્રથમામૃતરૂપે ચ પરિણામવિષાલયે ॥
યમાલયપ્રદેશાય મુક્તિદ્વારાતિવિસ્મૃતે

બુદ્ધ્યા તરણ્યા વિજ્ઞાનૈરુદ્ધરાસ્માનતઃ સ્વયમ્ ॥
સ્વયં ચ ત્વં કર્ણધારઃ પ્રસીદ મધુસૂદન

મદ્વિધાઃ કતિચિન્નાથ નિયોજ્યા ભવકર્મણિ॥
સન્તિ વિશ્વેશ વિધયો હે વિશ્વેશ્વર માધવ

ન કર્મક્ષેત્રમેવેદં બ્રહ્મલોકોઽયમીપ્સિતઃ ॥
તથાપિ નઃ સ્પૃહા કામે ત્વદ્ભક્તિવ્યવધાયકે

હે નાથ કરુણાસિન્ધો દીનબન્ધો કૃપાં કુરુ ॥
ત્વં મહેશ મહાજ્ઞાતા દુઃસ્વપ્નં માં ન દર્શય

ઇત્યુક્ત્વા જગતાં ધાતા વિરરામ સનાતનઃ ॥
ધ્યાયંધ્યાયં મત્પદાબ્જં શશ્વત્સસ્માર મામિતિ

બ્રહ્મણા ચ કૃતં સ્તોત્રં ભક્તિયુક્તશ્ચ યઃ પઠેત્ ॥
સ ચૈવાકર્ણ્ય વિષયે ન નિમગ્નો ભવેદ્ધ્રુવમ્

મમ માયાં વિનિર્જિત્ય સંજ્ઞાનં લભતે ધ્રુવમ્ ॥
ઇહ લોકે ભક્તિયુક્તો મદ્ભક્તપ્રવરો ભવેત્

॥ ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે બ્રહ્મમોહિનીસંવાદે દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ