બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.33

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
કૃત્વા બ્રહ્મા હરેઃ સ્તોત્રં તસ્થૌ તસ્યાઃ સમીપતઃ ॥
મનોમત્તગજેન્દ્રં ચ કામાસક્તં નિવારયન્

દિવ્યજ્ઞાનાંકુશે નૈવ મયા દત્તેન રાધિકે ॥
ઉવાચ મોહિની તં ચ પરિહાસપરં વચઃ

મોહિન્યુવાચ ॥ ઇઙ્ગિતેનૈવ નારીણાં સદ્યો મત્તં ભવેન્મનઃ ॥
કરોત્યાકૃષ્ય સંભોગં યઃ સ એવોત્તમો વિભો

જ્ઞાત્વા સ્ફુટમભિપ્રાયં નાર્યા સંપ્રેષિતો હિ યઃ ॥
પશ્ચાત્કરોતિ શૃઙ્ગારં પુરુષઃ સ ચ મધ્યમઃ

પુનઃપુનઃ પ્રેષિતશ્ચ સ્ત્રિયા કામાર્તયા ચ યઃ ॥
તયા ન લિપ્તો રહસિ સ ક્લીબો ન પુમાનહો

ગૃહી તપસ્વી કામી વા ત્યજેત્સ્ત્રિયમુપસ્થિતામ્ ॥
વ્રજેત્પરત્ર નરકમપૂજ્યશ્ચ ભવેદિહ

નષ્ટશ્રીર્ભ્રષ્ટરૂપશ્ચ ભ્રષ્ટબુદ્ધિર્ભવેદ્ ધ્રુવમ્॥
સ સદ્યઃ ક્લીબતાં યાતિ બ્રહ્મઞ્છાપેન યોષિતઃ

ઉત્તિષ્ઠ જગતીનાથ પારં કુરુ સ્મરાર્ણવે ॥
નિમગ્નાં દુસ્તરે ઘોરે કર્ણધાર ભયાનકે

અતીવ નિર્જનસ્થાને સર્વજન્તુવિવર્જિતે ॥
સુગન્ધિવાયુના રમ્યે પુંસ્કોકિલરુતશ્રુતે

સતતં ત્વન્મનસ્કાં માં દાસીં જન્મનિ જન્મનિ ॥
ક્રીણીહિ રતિપણ્યેનામૂલ્યરત્નેન સત્વરમ્

ઇત્યુક્ત્વા મોહિની સદ્યો જગત્સ્રષ્ટુશ્ચ બ્રહ્મણઃ ॥
વિચકર્ષ વરં વસ્ત્રં સસ્મિતા કામવિહ્વલા

વિજ્ઞાય સમયં ધાતા તામુવાચ ભયાતુરઃ ॥
પીયૂષતુલ્યં વચનં વરં વિનયપૂર્વકમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ મોહિનિ મદ્વાક્યં સત્યસારં હિતં સ્ફુટમ્ ॥
ન કુરુ ત્વં ચ ત્રૈલોક્યે સ્ત્રીજાતીનામપત્રપામ્

ત્યજ મામમ્બિકે પુત્રં વૃદ્ધં નિષ્કામમેવ ચ ॥
ત્વત્કર્મયોગ્યરસિકં યુવાનં પશ્ય સુસ્મિતે

નિષેકાલ્લભતે પત્ની ગુરું ભર્તુઃ શુભાશુભમ્ ॥
મન્ત્રશિલ્પમપત્યં ચ સર્વમેતન્ન યત્નતઃ

ત્વયા સહ મમ રતે નિબન્ધો નાસ્તિ સુવ્રતે ॥
ક્ષુદ્રં મહદ્વા યત્કર્મ સર્વદૈવનિબન્ધકમ્

ઇત્યુક્તવન્તં બ્રહ્માણં સ્મરન્તં મત્પદામ્બુજમ્॥
વિચકર્ષ પુનર્વેશ્યા કામેન હતચેતના

એતસ્મિન્નન્તરે શીઘ્રં સ્થાનં તત્સુમનોહરમ્॥
આજગ્મુર્મુનયઃ સર્વે જ્વલન્તો બ્રહ્મતેજસા

અત્રિઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહો વસિષ્ઠઃ ક્રતુરંગિરાઃ॥
ભૃગુર્મરીચિઃ કપિલો વોઢુઃ પઞ્ચશિખો રુચિઃ

આસુરિશ્ચ પ્રચેતાશ્ચ સ્વયં શુક્રો બૃહસ્પતિઃ ॥
ઉતથ્યઃ કરકઃ કણ્વઃ કશ્યપો ગૌતમસ્તથા

સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ કર્દમશ્ચ સનાતનઃ ॥
સનત્કુમારો ભગવાન્યોગિનાં પરમો ગુરુઃ

શાતાતપઃ પિપ્પલશ્ચ શંકુઃ શુક્રઃ પરાશરઃ ॥
માર્કણ્ડેયો લોમશશ્ચ મૃકણ્ડુશ્ચ્યવનસ્તથા

દુર્વાસાશ્ચ જરત્કારુરાસ્તીકશ્ચ વિભાણ્ડકઃ ॥
ઋષ્યશૃઙ્ગો ભરદ્વાજો વામદેવશ્ચ કૌશિકઃ

દૃષ્ટ્વૈતાંશ્ચ તપોનિષ્ઠાનાગતાંશ્ચ મુનીશ્વરાન્ ॥
તત્યાજ મોહિની શીઘ્રં વ્રીડયા કમલોદ્ભવમ્

તત્રોવાસ જગદ્ધાતા તદ્ધામપાર્શ્વતશ્ચ સા ॥
પ્રણેમુર્મુનયસ્તં ચ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ

આશિષં યુયુજે બ્રહ્મા વાસયામાસ તાન્વિભુઃ ॥
તેષુ મધ્યે પ્રજજ્વાલ યથા તારાસુ ચન્દ્રમાઃ

પપ્રચ્છુર્મુનયો દેવં કથમેષા તવાન્તિકે॥
સ્વર્વેશ્યાનાં ચ પ્રવરા મોહિનીત્યેવમેવ ચ

શ્રુત્વા મુનીનાં વચનમુવાચ તાન્પ્રજાપતિઃ ॥
સ્ત્રીજાતીનાં ચ વચનં લજ્જાચ્છાદનમેવ ચ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અપૂર્વં નૃત્યગીતં ચ ચિરં કૃત્વા શુભાવહા ॥
ઉવાસેયં પરિશ્રાન્તા યથા કન્યા પિતુઃ પુરઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં ધાતા જહાસ મુનિ સંસદિ

જહસુર્મુનયઃ સર્વે સર્વજ્ઞાસ્તત્ર રાધિકે ॥
સર્વં રહસ્યં વિજ્ઞાય જગત્સ્રષ્ટુશ્ચ માનસમ્

સદ્યશ્ચુકોપ કુલટા હાસ્યવ્યાજેન સંસદિ ॥
સર્વાઙ્ગકમ્પમાના સા કુલટા કુટિલાનના

રક્તપઙ્કજનેત્રા ચ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરા ॥
ઉત્થાય ચ સભામધ્યે તેષાં ચ પુરતઃ સ્થિતા ॥
સંબોધ્યોવાચ બ્રહ્માણં મૃત્યુકન્યા યથા રુષા

મોહિન્યુવાચ ॥
અયે બ્રહ્મઞ્જગન્નાથ વેદકર્તા ત્વમેવ ચ

કિં વા વેદપ્રણિહિતં કર્મ કિં તદ્વિપર્યયમ્ ॥
વિચારં મનસા સ્વેન કુરુ વેદવિદાં ગુરો

સ્વકન્યાયાં યત્સ્પૃહા સ કથં હસસિ નર્તકીમ્ ॥
નિર્મિતાઽહમીશ્વરેણ સ્વર્વેશ્યા સર્વગામિની

સતાં કર્મ વિરુદ્ધં યત્તદત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥
દાસીતુલ્યાં વિનીતાં ચ દૈવેન શરણાગતામ્

યતો હસસિ ગર્વેણ તતોઽપૂજ્યો ભવાચિરમ્ ॥
અચિરાદ્દર્પભઙ્ગં તે કરિષ્યતિ હરિઃ સ્વયમ્

નિબોધ વચનં બ્રહ્મન્વેશ્યાયાશ્ચ તુ સાંપ્રતમ્ ॥
તવૈવ વચનં સ્તોત્રં ગૃહ્ણાતિ યો નરઃ સદા

ભવિતા તસ્ય વિઘ્નશ્ચ સ યાસ્યત્યુપહાસ્યતામ્ ॥
ભવિતા વાર્ષિકી પૂજા દેવતાનાં યુગેયુગે

તવ માઘ્યાં ચ સંક્રાન્ત્યાં ન ભવિષ્યતિ સા પુનઃ ॥
કલ્પાન્તરેઽત્ર કલ્પે વા દેહે દેહાંતરેઽત્ર વા

પુનઃ પૂજા ન ભવિતા યા ગતા સા ગતૈવ ચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મોહિની શીઘ્રં જગામ મદનાલયમ્

તેન સાર્દ્ધં રતિં કૃત્વા બભૂવ વિજ્વરા પુનઃ ॥
પશ્ચાત્સા ચેતનાં પ્રાપ્ય વિલલાપ ભૃશં પુનઃ

અયં કથં મયા શપ્તો જગદ્વિધિરતિપ્રિયઃ ॥
સ્વર્વેશ્યાયાં ગતાયાં ચ મુનયો દુઃખિતા ભૃશમ્

સ્વયં વિધાતા જગતાં ચકમ્પે નતકન્ધરઃ ॥
ઉપાયં મુનયસ્તસ્મૈ દદુઃ કલ્યાણકારિણઃ

શરણં વ્રજ વૈકુણ્ઠમિત્યુક્ત્વા તે ગૃહાન્યયુઃ ॥
બ્રહ્મા જગામ શરણં મમ મૂર્ત્યન્તરં પરમ્

શાન્તં તં કમલાકાન્તં શ્યામં નારાયણાભિધમ્॥
ગત્વા વિષષ્ણવદનઃ પ્રણમ્ય ચ ચતુર્ભુજમ્

તત્રોવાસ જગત્કર્તા નાતિદૂરે સમીપતઃ ॥
રહસ્યં કથયામાસ શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકઃ

દીનબન્ધું દયાસિન્ધું વિપત્તારણકારણમ્ ॥
શ્રુત્વા રહસ્યં તત્સર્વં પ્રહસ્યોવાચ તં વિભુઃ ॥
સત્યં સારં હિતં વાક્યં જગતાં ચ સુખાવહમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સ્વયં ત્વં વેદવિદસિ વિદુષાં ચ ગુરોર્ગુરુઃ

ત્વયા કૃતં ચ યત્કર્મ ઇહ કેન ન તત્કૃતમ્ ॥
સ્ત્રીજાતિઃ પ્રકૃતેરંશા જગતાં બીજરૂપિણી

સ્ત્રીણાં વિડમ્બનેનૈવ પ્રકૃતેશ્ચ વિડમ્બનમ્ ॥
ન તદ્ભારતવર્ષં ચ પુણ્યક્ષેત્રમનુત્તમમ્

ક્રીડાક્ષેત્રે બ્રહ્મલોકે કસ્તવેન્દ્રિયનિગ્રહઃ ॥
યદિ તદ્ભારતે દૈવાત્કામિની સમુપસ્થિતા

સ્વયં રહસિ કામાર્તા ન સા ત્યાજ્યા જિતેન્દ્રિયૈઃ ॥
ત્યક્ત્વા પરત્ર નરકં વ્રજેદતિવિડમ્બિતઃ

ભવેદેવ હિ દુઃખાર્તા શાપં દદ્યાચ્ચ તં ધ્રુવમ્ ॥
વિહાય સ્વકલત્રં ચ યો ગૃહ્ણાતિ પરસ્ત્રિયમ્

લોભાત્કામસુખાદ્વાઽપિ સોઽધમો નાત્ર સંશયઃ ॥
પાતયિત્વા સ ચ પતેદ્દશ પૂર્વાન્દશાપરાન્

ત્યક્ત્વા સ્વસ્વામિનં યા ચ પરં ગચ્છતિ કામતઃ ॥
ન પુમાન્ન ચ વેશ્યા ચ કુલસ્ત્રી તત્ર દુષ્યતિ ॥

ઉપાયેન ચ યા સાધ્યં કરોતિ પરપૂરુષમ્ ॥
તિષ્ઠત્યેવાન્ધકૂપે સા યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

સ્વર્વેશ્યા ચ દિવં યાતિ સતતં કુલધર્મતઃ ॥
ધ્રુવં ભવેત્સોઽપરાધી તસ્યા અપ્યવમાનતઃ

તમુપાયં કરિષ્યામિ શપ્તો યત્ર વિશુદ્ધ્યતિ ॥
ક્ષણં તિષ્ઠ જગન્નાથ પાપિનશ્ચ ભવાર્ણવે

એતસ્મિન્નંતરે કશ્ચિદાજગામ હરેઃ પુરઃ ॥
દ્વારપાલઃ શીઘ્રગામીત્યુવાચ નતકન્ધરઃ

દ્વારપાલ ઉવાચ ॥
અન્યબ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્બ્રહ્મા દશમુખઃ સ્વયમ્ ॥
દ્વારે તિષ્ઠન્મહાભક્તસ્ત્વાં દ્રષ્ટું સ્વયમાગતઃ

દ્વારપાલવચઃ શ્રુત્વા સ ચૈવાનુમતિં દદૌ ॥
દ્વારપાલાજ્ઞયા બ્રહ્મા તુષ્ટાવાગત્ય ભક્તિતઃ

સ્તોત્રૈરતિવિચિત્રૈશ્ચ ચતુર્વક્ત્રાઽશ્રુતૈરહો ॥
સ્તુત્વોવાસાજ્ઞયા વિષ્ણોઃ કૃત્વા પશ્ચાચ્ચતુર્મુખમ્

નારાયણો દ્વારપાલાનિત્યુવાચ ચતુર્ભુજાન્ ॥
આગન્તુકં જનમપિ પ્રવેશયત સાદરમ્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વૃન્દાવનવિનોદિનિ ॥
આજગામાતિપ્રણતો બ્રહ્મા શતમુખઃ સ્વયમ્ ॥

દિવ્યૈઃ સ્તોત્રૈશ્ચ તુષ્ટાવ નિગૂઢમતિસુન્દરૈઃ ॥
સ્તુત્વોવાસ વરૈઃ સ્તોત્રૈઃ સર્વેષામશ્રુતૈરહો

તદનન્તરયોરગ્રે ભક્તસ્ય શતમુખઃ સ્વયમ્ ॥
જગદ્વિધૌ સભાયાં ચ તત્ર તિષ્ઠતિ તત્ક્ષણે

આજગામાન્યબ્રહ્માણ્ડાધિપો બ્રહ્મા હરેઃ પુરઃ ॥
સહસ્રવદનઃ શ્રીમાન્ભક્ત્યા નમ્રાત્મકન્ધરઃ

સ્તુત્વોવાસ વરૈઃ સ્તોત્રૈઃ સર્વેષામશ્રુતૈરહો ॥
તં ચ પપ્રચ્છ સર્વેષાં બ્રહ્માણ્ડાનાં ચ બ્રહ્મણામ્ ॥

વાર્તા વિષયિણાં ચૈવ સુરાણાં ચ ક્રમેણ ચ॥
ચતુર્મુખસ્ય તાન્દૃષ્ટ્વા દર્પભઙ્ગો બભૂવ હ

આત્માનં વિષ્ણુસદૃશં મન્યમાનસ્ય દર્પતઃ ॥
અન્યાન્ન દર્શયામાસ બ્રહ્માણ્ડસ્થાન્વિધીન્હરિઃ

દૃષ્ટ્વા ચ કૃપયા તત્ર મૃતતુલ્યં ચતુર્મુખમ્॥
યાવન્તિ ગાત્રલોમાનિ સન્તિ નારાયણસ્ય મે

તત્પ્રમાણાશ્ચ બ્રહ્માણ્ડા બ્રહ્માણઃ સન્તિ સન્તતમ્॥
નારાયણં પ્રણમ્યાશુ જગ્મુસ્તે સ્વાલયં પ્રતિ

સ મેને વિધિરાત્માનમત્યલ્પવિષયાધિપમ્ ॥
પપ્રચ્છ પ્રણતં વિષ્ણુર્લજ્જાનમ્રચતુર્મુખમ્

વદ તત્કિમિદં દૃષ્ટં સ્વપ્નવદ્ભવતાઽધુના ॥
નારાયણવચઃ શ્રુત્વા વિધિરિત્યુક્તવાંસ્તદા

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ તવ માયાસમુદ્ભવમ્ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ વિધિસ્તસ્થૌ સંસદિ લજ્જયા ॥
સર્વાન્તર્યામી ભગવાંસ્તસ્યોપાયં વિનિર્મમે

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે મોહિનીશાપબ્રહ્મદર્પભંગો નામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ