બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.31

॥ શ્રીરાધિકોવાચ ॥
કિમાશ્ચર્યં શ્રુતં નાથ ચરિતં સુમનોહરમ્ ॥
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ બ્રહ્મણઃ શાપકારણમ્

યો વિધાતા ત્રિજગતાં તપસાં ફલદાયકઃ ॥
સ કથં કુલટાશાપાદપૂજ્યશ્ચ બભૂવ હ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
મન્વન્તરે રૈવતસ્ય સુચન્દ્રો નૃપપુંગવ ॥
તપસ્વી વૈષ્ણવઃ શ્રેષ્ઠો જ્ઞાની પરમધાર્મિકઃ

સ ચ પૂર્વં તપઃ કુર્વન્નાજગામ મમ પ્રિયે ॥
ઇમાં ચ મલયદ્રોણીં ભારતેષુ મનોહરામ્

તપશ્ચકાર રાજેન્દ્રો વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્ ॥
જીર્ણં તસ્ય શરીરં ચ કઠોરેણ તપસ્વિનઃ

વલ્મીકાચ્છાદિતં દેહં દૃષ્ટ્વા ધાતા કૃપાનિધિઃ ॥
આજગામ વરં દાતું તપઃસ્થાનં સુનિર્જનમ્

કમણ્ડલુજલેનૈવ મમ દેહોદ્ભવેન ચ॥
સિષેચ તં ચ મન્ત્રેણ મયા દત્તેન યોગવિત્

કમણ્ડલુજલસ્પર્શાદુત્થાય નૃપતિઃ સ્વયમ્ ॥
નનામ ભક્ત્યા જગતાં સ્રષ્ટારં ચ પુરઃ સ્થિતમ્

સ તં નમન્તં રાજાનમુવાચ કમલોદ્ભવઃ ॥
વરં વૃણ્વિતિ રાજેન્દ્ર યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વરં વવ્રે પરાત્પરમ્ ॥
મમૈવ ચરણે ભક્તિં મદીયં દાસ્યમેવ ચ

કૃપયા ચ વરં બ્રહ્મા દત્તવાનભિવાઞ્છિતમ્ ॥
સ ચ તત્પુરતસ્તસ્થૌ કામદેવસમપ્રભઃ

એતસ્મિન્નન્તરે રાજા દદર્શ રથમુત્તમમ્ ॥
આકાશાન્નિપતન્તં વૈ શતસૂર્યસમપ્રભમ્

તેજસાઽઽચ્છાદિતં સર્વં સુપ્રદીપ્તં દિશો દશ ॥
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણં શતચક્રસમન્વિતમ્

અમૂલ્યરત્નરચિતં વિચિત્રકલશોજ્જ્વલમ્ ॥
મુક્તામાણિક્યહીરાણાં માલાજાલૈશ્ચ રાજિતમ્

સદ્રત્નદર્પણૈર્દીપ્તૈરતીવ સુમનોહરમ્ ॥
ભૂષિતં દિવ્યવસ્ત્રૈશ્ચ શ્વેતચામરકોટિભિઃ

પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાજાલૈઃ સુશોભિતમ્ ॥
મનોયાયિ મહાશ્ચર્યં નાનાચિત્રેણ ચિત્રિતમ્

વેષ્ટિતં પાર્ષદૈર્દિવ્યૈ રત્નભૂષણભૂષિતૈઃ॥
ચતુર્ભુજૈઃ શ્યામલૈશ્ચ જ્વલદ્ભિઃ સ્થિરયૌવનૈઃ

પીતવસ્ત્રપરીધાનૈશ્ચન્દનાગુરુચર્ચિતૈઃ ॥
દૃષ્ટ્વા રથસ્થાન્દેવાંશ્ચ નનામ નૃપતિર્મુદા

સહસા તસ્ય શિરસિ પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ ॥
નેદુર્દુન્દુભયઃ સ્વર્ગે ચાનકાશ્ચ મનોહરાઃ

ઋષયો મુનયઃ સિદ્ધાઃ પ્રકુર્વન્તો મુદાઽઽશિષમ્ ॥
પ્રશશંસુઃ સુરાઃ સર્વે રાજાનં હર્ષનિર્ભરાઃ

રાજા ચ પાર્ષદાન્ધ્યાત્વા તદ્રૂપશ્ચ બભૂવ હ ॥
પાર્ષદાસ્તં રથે કૃત્વા નીત્વા જગ્મુર્મમાલયમ્

મદીયઃ પાર્ષદો ભૂત્વા સ ચ તસ્થૌ મમાન્તિકે ॥
તતઃ સ્વમન્દિરં યાન્તં દદર્શ મોહિની વિધિમ્

પુષ્પોદ્યાને ચ રમ્યે ચ પુષ્પચન્દનવાયુના॥
સદ્યો મુમોહ તં દૃષ્ટ્વા પ્રદગ્ધા મદાનાનલૈઃ

વિલોક્ય વક્રનયના જુગોપ સસ્મિતં મુખમ્॥
સિન્દૂરબિન્દું દધતી કસ્તૂરીબિન્દુના સહ

ચારુચમ્પકવર્ણાભા સતતં સ્થિરયૌવના॥
બૃહન્નિતમ્બયુગલા પીનશ્રોણિપયોધરા

શરત્પાર્વણશુભ્રાંશુપ્રભામુષ્ટકરાનના ॥
સૂક્ષ્મવસ્ત્રપરીધાના રત્નાલંકારભૂષિતા

ત્રૈલોક્યં મોહિતું શક્તા કટાક્ષૈરેવ લીલયા ॥
અતીવ કામિની શશ્વદ્ગજેન્દ્રમન્દગામિની

પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગી મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ વર્ત્મનિ ॥
સન્નિરીક્ષ્ય ચ તાં બ્રહ્મા જગામ શ્રીહરિં સ્મરન્

સ વિકારં ન હિ પ્રાપ હ્યાત્મારામો જિતેંદ્રિયઃ ॥
બ્રહ્મલોકં ચ સંપ્રાપ બ્રહ્મા ચ જગતાં પતિઃ

સકામા સા ચ કુલટા બભૂવ હતચેતના ॥
દિવાનિશં ચિન્તયન્તી સ્વપ્ને જ્ઞાને ચતુર્મુખમ્

સર્વં જારં વિસસ્માર તત્યાજ હરિમીશ્વરી ॥
ઉત્તિષ્ઠન્તી નિવસતી શયનં કુર્વતી ક્ષણમ્

તપ્તપાત્રે યથા સસ્યં ભ્રમત્યેવ તથા પથિ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે રમ્ભા વિદગ્ધાઽપ્સરસાં વરા ॥

ગચ્છન્તી કામલોકં સા સકામા તેન વર્ત્મના ॥
દૃષ્ટ્વા સહચરીં તત્ર શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકામ્ ॥
અભિપ્રાયેણ બુબુધે પપ્રચ્છ સસ્મિતા તદા

રમ્ભોવાચ ॥
કથમેવંવિધા ત્વં હિ ત્રૈલોક્યચિત્તમોહિનિ

વદ શીઘ્રં મહાભાગે રમ્ભાઽહં ચેતનં કુરુ ॥
કમુદ્દિશ્ય સકામા ત્વં ગચ્છ ત્વં કાન્તમીપ્સિતમ્

કુલટા સર્વસૌભાગ્યા ન વયં કુલપાલિકાઃ ॥
સર્વે વ્યગ્રા ઇન્દ્રિયાણાં સુખાય ભુવનત્રયે

યાન્તિ પ્રાણા યતઃ કાલે કા લજ્જા તત્ર જીવિનામ્ ॥
ન ચાત્મનઃ પરઃ કશ્ચિત્પ્રિયોઽસ્તિ ભુવનત્રયે

કાન્તેઽપત્યે સ્વબન્ધૌ ચ સ્નેહો યઃ સ્વાત્મહેતુકઃ ॥
સમ્બન્ધઃ સ્વાત્મનો યાવત્તાવત્સ્નેહોઽસ્તિ તત્ર વૈ

યેષુ યન્માનસં શશ્વત્તેષાં પ્રાણાસ્ત એવ હિ ॥
ગચ્છન્તીં કામલોકં ચ સકામાં પશ્ય માં પ્રિયે

સહ સખ્યા સમાલોક્ય મનસા ગચ્છ તં પ્રિયમ્ ॥
નિબદ્ધ્ય નીવી કેશાંશ્ચ કૃત્વા વેષમભીપ્સિતમ્

મુનિમોહનબીજં ચ તં મોહં કુરુ મોહિનિ ॥
કથયસ્વ મહાભાગે વચનં હૃદયંગમમ્

રક્ષાત્માનં પ્રભાવં ચ સ્ત્રીજાતીનાં જગત્ત્રયે ॥
સ્વાભિપ્રાયશ્ચ સુરતૌ ન પ્રકાશ્યઃ કદાચન

સ્વાન્તં કાન્તં સ્વાનુરક્તમૃજ્વીં સહચરીં વિના ॥
તસ્માદ્યત્નેન હૃદ્વાક્યં પ્રકાશ્યં ચ પ્રિયે પ્રિયે

અન્યથા ચોપહાસાય મરણાયૈવ કલ્પતે ॥
તસ્યાશ્ચ વચનં શ્રુત્વા સસ્મિતા સા સુલજ્જિતા ॥
હૃદ્યં ચ કથયામાસ યદ્ધેતોસ્તાદૃશી ગતિઃ

મોહિન્યુવાચ ॥
યાવદ્દૃષ્ટો મયા રમ્ભે નિર્જને ચતુરાનનઃ

તાવન્મનો મેઽતિદગ્ધં શશ્વન્મનસિજાનલૈઃ ॥
ન દત્તમાત્મને ભક્ષ્યમન્તરે ન હિ રોચતે ॥

જાનામિ નાહમુદયં યામિનીશદિનેશયોઃ ॥
અધુના નહિ ભેદો મે સતતં સ્વપ્નજ્ઞાનયોઃ

મમ પ્રાણાઃ પ્રતીક્ષન્તે તસ્યાલિઙ્ગનમેવ ચ ॥
ક્ષણં વિજ્ઞાય ન ચિરં યાસ્યન્તિ નાન્યથા પ્રિયે

કામજ્વાલાકલાપૈશ્ચ સ્વર્ણાકારં કલેવરમ્ ॥
અનાહારેણ ચેદાનીં બભૂવ દગ્ધશૈલવત્

ગન્તું સ્થાતું ન શક્તાઽહં શયનં કર્તુમુદ્યતા॥
ધિગસ્તુ પુંશ્ચલીજાતિં મામેવ ચ વિશેષતઃ

કમુપાયં કરિષ્યામિ વદ રમ્ભેઽતિસામ્પ્રતમ્ ॥
લજ્જાં વાઽપિ શરીરં વા વિસૃજામિ ચ કિં દ્વયોઃ

મોહિનીવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્યાપ્સરસાં વરા ॥
તામુવાચ હિતં નીતમુપાયં શુભકારણમ્

રમ્ભોવાચ ॥
એવમેતદહો ભદ્રે ભદ્રસ્ય કારણં તવ ॥
સર્વં ત્વપનયિષ્યામિ શૃણૂપાયં ભયં ત્યજ

કૃત્વા વેષમપૂર્વં ચ પૂર્વમારાધ્ય મન્મથમ્ ॥
તેન સાર્દ્ધં સ્વયં ગત્વા મોહં કુરુ ચ ભામિનિ ॥

જિતેન્દ્રિયાણાં પ્રવરં સાક્ષાન્નારાયણાત્મકમ્ ॥
વિના કામસહાયેન કા શક્તા જેતુમીશ્વરમ્

ભજ કામં તપઃ કૃત્વા પુષ્કરે વ્રજ મોહિનિ ॥
સદ્યઃ સાક્ષાત્સ ભવિતા દયાલુર્યોષિતાં પ્રભુઃ

ઇત્યુક્ત્વા તામપ્સરસાં પ્રવરા કામમન્તિકમ્ ॥
જગામેન્દ્રિયશાન્ત્યર્થં સા જગામ ચ પુષ્કરમ્

પુષ્કરે ચ તપઃ કૃત્વા કામં સંપ્રાપ્ય મોહિની ॥
જગામ તેન સાર્દ્ધં ચ બ્રહ્મલોકમનામયમ્

દદર્શ નિર્જનસ્થં ચ મોહિની કમલોદ્ભવમ્ ॥
તમેવ મોહનં કર્તું સમારેભે પુરઃ સ્થિતા

ક્ષણં નનર્ત સુચિરં સુગાનેન ક્ષણં જગૌ ॥
સંગીતં મમ સંબન્ધિ ભક્તાનાં ચિત્તમોહનમ્

વિધાતા જગતાં તસ્યાઃ શ્રુત્વા સંગીતમીપ્સિતમ્ ॥
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગો મુમોહ સાશ્રુલોચનઃ

દૃષ્ટ્વા મુગ્ધં ચતુર્વક્ત્રં મોહિની હૃષ્ટમાનસા ॥
કલાપ્રમાણં ભાવં ચ ચકાર તત્ર લીલયા

સ્વાઙ્ગં સંદર્શયામાસ સ્મેરભ્રૂભઙ્ગપૂર્વકમ્ ॥
કા લજ્જા તસ્ય સંસારે યઃ કામહતચેતનઃ

વિજ્ઞાય બ્રહ્મા તદ્ભાવં નતવક્ત્રો બભૂવ હ ॥
પ્રદાય તસ્યા દાનં ચ વિરતઃ શ્રીહરિં સ્મરન્

વિજ્ઞાય બ્રહ્મણો ભાવં શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા ॥
હતોદ્યમા સા તુષ્ટાવ કામં કામપ્રદં વરમ્

મોહિન્યુવાચ ॥
સર્વેન્દ્રિયાણાં પ્રવરં વિષ્ણોરંશં ચ માનસમ્ ॥
તદેવ કર્મણાં બીજં તદુદ્ભવ નમોઽસ્તુ તે

સ્વયમાત્મા હિ ભગવાઞ્જ્ઞાનરૂપો મહેશ્વરઃ ॥
નમો બ્રહ્મઞ્જગત્સ્રષ્ટસ્તદુદ્ભવ નમોઽસ્તુ તે

સૃષ્ટિઃ સર્વશરીરેષુ દૃષ્ટિશ્ચ યોગિનામપિ ॥
જગત્સાધ્ય દુરારાધ્ય દુર્નિવાર નમોઽસ્તુ તે

સર્વાજિત જગજ્જેતર્જીવ જીવમનોહર॥
રતિબીજ રતિસ્વામિન્રતિપ્રિય નમોઽસ્તુ તે

શશ્વદ્યોષિદધિષ્ઠાન યોષિત્પ્રાણાધિકપ્રિય ॥
યોષિદ્વાહન યોષાસ્ત્ર યોષિદ્બન્ધો નમોઽસ્તુ તે

પતિસાધ્યકરાશેષરૂપાધાર ગુણાશ્રય ॥
સુગન્ધિવાતસચિવ મધુમિત્ર નમોઽસ્તુ તે

શશ્વદ્યોનિકૃતાધાર સ્ત્રીસંદર્શનવર્ધન ॥
વિદગ્ધાનાં વિરહિણાં પ્રાણાન્તક નમોઽસ્તુ તે

અકૃપા યેષુ તેઽનર્થાસ્તેષાં જ્ઞાનવિનાશનમ્ ॥
અનૂહરૂપભક્તેષુ કૃપાસિન્ધો નમોઽસ્તુ તે

તપસ્વિનાં ચ તપસાં વિઘ્નબીજાવલીલયા ॥
મનઃ સકામં મુક્તાનાં કર્તું શક્ત નમોઽસ્તુ તે

તપઃસાધ્યાશ્ચારાધ્યાશ્ચ સદૈવં પાઞ્ચભૌતિકાઃ ॥
પઞ્ચેન્દ્રિયકૃતાધાર પઞ્ચબાણ નમોઽસ્તુ તે

મોહિનીત્યેવમુક્ત્વા તુ મનસા સા વિધેઃ પુરઃ ॥
વિરરામ નમ્રવક્ત્રા બભૂવ ધ્યાનતત્પરા

ઉક્તં માધ્યંદિને કાન્તે સ્તોત્રમેતન્મનોહરમ્ ॥
પુરા દુર્વાસસા દત્તં મોહિન્યૈ ગન્ધમાદને

સ્તોત્રમેતન્મહાપુણ્યં કામી ભક્ત્યા યદા પઠેત્ ॥
અભીષ્ટં લભતે નૂનં નિષ્કલઙ્કો ભવેદ્ ધ્રુવમ્

ચેષ્ટાં ન કુરુતે કામઃ કદાચિદપિ તં પ્રિયમ્ ॥
ભવેદરોગી શ્રીયુક્તઃ કામદેવસમપ્રભઃ ॥
વનિતાં લભતે સાધ્વીં પત્નીં ત્રૈલોક્યમોહિનીમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે મોહિની સ્તોત્રવર્ણનં નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ