બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.23

નારદ ઉવાચ ॥
કેન પાપેન બલિજો ગર્દભત્વમવાપ હ ॥
દુર્વાસાઃ કેન દોષેણ શશાપ દાનવેશ્વરમ્

કેન પુણ્યેન વા નાથ બલિનઃ શ્રીહરેઃ પદમ્ ॥
સહસૈકત્વમુક્તિં ચ સંપ્રાપ દાનવાધિપઃ

મુને સર્વં સુવિસ્તાર્ય વદ સંદેહભઞ્જન ॥
અહો કવિમુખે કાવ્યં નૂત્નંનૂત્નં પદેપદે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યેઽહમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
પુરા શ્રુતં ધર્મવક્ત્રાત્પર્વતે ગન્ધમાદને

પાદ્મકલ્પે ચ વૃત્તાન્તં વિચિત્રં સુમનોહરમ્ ॥
નારાયણકથોપેતં કર્ણપીયૂષમુત્તમમ્

યત્ર કલ્પે કથા ચેયં તત્ર ત્વમુપબર્હણઃ ॥
આકલ્પજીવી સશ્રીકઃ સુન્દરઃ સ્થિરયૌવનઃ

પંચાશત્કામિનીનાં ચ પતિઃ શૃઙ્ગારતત્પરઃ ॥
વરેણ બ્રહ્મણસ્ત્વં ચ સુકણ્ઠો ગાયનેશ્વરઃ

અનુક્ષણં પપુસ્તાસ્તે સુન્દરં મુખપઙ્કજમ્ ॥
નિમેષરહિતાઃ સર્વાઃ કામબાણપ્રપીડિતાઃ

તાસાં પ્રાણૈશ્ચ ઘટિતો વિધિના ત્વમિવ શ્રુતમ્ ॥
દિવાનિશં સહચરા ન જીવન્તિ ત્વયા વિના ॥

પુષ્પોદ્યાને ચ રહસિ સ્થાનેસ્થાને મનોરમે ॥
ગહ્વરેષુ ચ શૈલાનાં કન્દરેષુ નદીષુ ચ

કાનનેષુ ચ રમ્યેષુ શ્મશાને જન્તુવર્જિતે ॥
યથામનોરથં તાશ્ચ ક્રીડાં ચક્રુસ્ત્વયા સહ

તદા દૈવાદ્વિધેઃ શાપાદ્ભૂત્વા દાસીસુતો ભવાન્ ॥
અધુના બ્રહ્મણઃ પુત્રો વૈષ્ણવોચ્છિષ્ટભોજનાત્

અસંખ્યકલ્પજીવી ચ વૈષ્ણવપ્રવરો મહાન્ ॥
જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા સર્વદર્શી પ્રિય શિષ્યશ્ચ ધૂર્જટેઃ

તસ્ય કલ્પસ્ય વૃત્તાન્તં મુને મત્તો નિશામય ॥
વિસ્તાર્ય દૈત્યવૃત્તાંતં કથયામિ સુધોપમમ્

એકદૈવ બલેઃ પુત્રો નામ્ના સાહસિકો બલી ॥
સ્વતેજસા સુરાઞ્જિત્વા પ્રતસ્થે ગન્ધમાદનમ્

ચન્દેનોક્ષિતસર્વાઙ્ગો રત્નભૂષણભૂષિતઃ ॥
રત્નસિંહાસનસ્થશ્ચ બહુસૈન્યસમન્વિતઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તેન પથા યાતિ તિલોત્તમા ॥
રૂપેણાપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા નાનાવેષવિધાયિની

ચારુચમ્પકવર્ણાભા રત્નાભરણભૂષિતા ॥
નવયૌવનસમ્પન્ના કામબાણપ્રપીડિતા

ઈષદ્ધાસ્ય પ્રસન્નાસ્યા દિવ્યવસ્ત્રં સુબિભ્રતી ॥
વક્રભૂભઙ્ગયુક્તા સા ગજેન્દ્રમન્દગામિની

સ્તનમૂરું મુખેન્દું ચ દૃષ્ટ્વા સાહસિકો યુવા ॥
વાયુના મુક્તવસ્ત્રાયાસ્તસ્યા મૂર્ચ્છામવાપ હ

સા દદર્શ બલેઃ પુત્રમતીવ સુમનોહરમ્ ॥
પ્રફુલ્લમાલતીમાલાં બિભ્રતં નવયૌવનમ્

શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં સુસ્મિતં સુમનોહરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તં વિસ્મિતા કામાત્કટાક્ષં ચ ચકાર સા

ક્રીડાયૈ ચન્દ્રલોકં ચ ગચ્છન્તી ચન્દ્રકામુકી ॥
તસ્થૌ કેન ચ્છલેનૈવ મત્તા શૃઙ્ગારલાલસા

દર્શંદર્શં ચ તસ્યાસ્ય પ્રહસ્ય વક્રચક્ષુષા ॥
મુખસ્યાચ્છાદનં ચક્રે વાસસા સા પુનઃપુનઃ

પુલકાંકિતસર્વાઙ્ગં ધર્મકર્મસમન્વિતમ્ ॥
બભૂવ કામમત્તાયા યોનૌ કણ્ડૂયનં જલમ્

વિસસ્માર શશધરં બલિપુત્રમનોરથા ॥
અહો કો વેદ ભુવને દુર્જ્ઞેયં પુંશ્ચલીમનઃ

પુંશ્ચલ્યાં યો હિ વિશ્વસ્તો વિધિના સ વિડમ્બિતઃ ॥
બહિષ્કૃતશ્ચ યશસા ધર્મેણ સ્વકુલેન ચ

વાઞ્છિતં નૂતનં પ્રાપ્ય વિનશ્યતિ પુરાતનમ્ ॥
તદા સ્વકર્મસાધ્યા સા કો વા તસ્યાઃ પ્રિયોઽપ્રિયઃ

દૈવે કર્મણિ પૈત્ર્યે ચ પુત્રે બન્ધૌ ન ભર્તરિ ॥
દારુણં પુંશ્ચલીચિત્તં સદા શૃઙ્ગારકર્મણિ

પ્રાણાધિકં રતિજ્ઞં સાઽમૃતદૃષ્ટ્યા ચ પુંશ્ચલી ॥
રત્નપ્રદં રત્નવિજ્ઞં વિષદૃષ્ટ્યા હિ પશ્યતિ

સર્વેષાં સ્થલમસ્ત્યેવ પુંશ્ચલીનાં ન કુત્રચિત્ ॥
દારુણા પુંશ્ચલી જાતિર્નરઘાતિભ્ય એવ ચ

નિષ્કૃતિઃ સર્વભોગાન્તે સર્વેષામસ્તિ નિશ્ચિતમ્॥
ન પુંશ્ચલીનાં વિપ્રેન્દ્ર યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

અન્યાસાં કામિનીનાં ચ કીટં હન્તું ચ યા દયા ॥
સા નાસ્તિ પુંશ્ચલીનાં તુ કાન્તં હન્તિ પુરાતનમ્

કાન્તં દૃષ્ટ્વા હિનસ્ત્યેવ સોપાયેનાવલીલયા ॥
રતિજ્ઞં નૂતનં પ્રાપ્ય વિષતુલ્યં પુરાતનમ્

પૃથિવ્યાં યાનિ પાપાનિ પુંશ્ચલીષ્વેવ ભારતે ॥
તિષ્ઠન્તિ તાભ્યો ન પરાઃ પાપિષ્ઠાઃ સન્તિ કેચન

પુંશ્ચલીપરિપક્વાન્નં સર્વપાતકનિશ્ચિતમ્ ॥
દૈવે કર્મણિ પૈત્ર્યે ચ ન દેયં ચ તથા જલમ્

અન્નં વિષ્ઠા જલં મૂત્રં પુંશ્ચલીનાં ચ નિશ્ચિતમ્ ॥
દત્ત્વા પિતૃભ્યો દેવેભ્યો ભુક્ત્વા ચ નરકં વ્રજેત્

શતવર્ષં કાલસૂત્રે પચત્યેવ સુદારુણે ॥
ઘોરાન્ધકારે કૃમયસ્તં દશન્તિ દિવાનિશમ્॥

પુંશ્ચલ્યન્નં ચ યો ભુઙ્ક્તે દૈવાદ્યદિ નરાધમઃ ॥
સપ્તજન્મકૃતં પુણ્યં તસ્ય નશ્યતિ નિશ્ચિતમ્

આયુઃ શ્રીયશસાં હાનિરિહ લોકે પરત્ર ચ ॥
તસ્માદ્યત્નાદ્રક્ષણીયં પાકપાત્રં કલત્રકમ્

પુંશ્ચલીદર્શને પુણ્યં યાત્રાસિદ્ધિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
સ્પર્શને ચ મહાપાપં તીર્થસ્નાનાદ્વિશુધ્યતિ

સ્નાનં દાનં વ્રતં ચૈવ જપશ્ચ દેવપૂજનમ્ ॥
નિષ્ફલં પુંશ્ચલિનાં ચ ભારતે જીવનં વૃથા ॥

કથિતં કુલટાખ્યાનં દુર્જ્ઞેયં ચ યથાગમમ્ ॥
સંવાદં ચ તયોસ્તત્ર પ્રકૃતં શૃણુ નારદ

સ પુનશ્ચેતનાં પ્રાપ્ય તાં દૃષ્ટ્વૈવ બલેઃ સુતઃ ॥
કામાતુરઃ પ્રમત્તશ્ચ જગામ કુલટાન્તિકમ્

ઉવાચ કુટિલાપાઙ્ગી પીનશ્રોણિપયોધરામ્ ॥
વ્રીડયા વાસસા વક્ત્રમાચ્છન્નં કુર્વતી મુદા

સાહસિક ઉવાચ ॥
કાસિ ત્વં કસ્ય કન્યાસિ કસ્ય કાન્તાસિ કામિનિ ॥
સ્વયં ક્વ યાસિ કં સુભ્રૂઃ પુણ્યવન્તં મનોહરમ્

કલ્પાન્તે તપસા પૂતં ભોક્તું ત્વામેવ સુન્દરિ ॥
યં તં યાસિ યાહિ સા ત્વં ભૃત્યં માં કર્તુમર્હસિ

ક્રીણીહિ રતિપુણ્યેન માં ભૃત્યં રતિલોલુપમ્ ॥
શૃઙ્ગારલોલુપા ત્વં ચ શૃઙ્ગારં દેહિ કામુકિ

ત્વયા સહ મમાશ્લેષો વિધિના ચ વિનિર્મિતઃ ॥
નિરૂપિતં યત્તેનૈવ વાર્યતે કેન તત્પ્રિયે

વાક્યં પીયૂષસદૃશં સસ્મિતં વદ સુન્દરિ ॥
શીઘ્રં ભુજલતાપાશૈર્બન્ધનં કુરુ નિર્જને

આસનં દેહિ કલ્યાણિ સ્વોરું કનકસન્નિભમ્॥
સ્તનમણ્ડલકુમ્ભં ચ પાત્રયોગ્યં પ્રદર્શય

તીક્ષ્ણાસ્ત્રેણ કટાક્ષેણ જર્જરં કુરુ ભામિનિ ॥
કામસર્પક્ષતં પાદસ્પર્શનેનારુજં કુરુ

અધરોષ્ઠામૃતં સ્વાદુ દેહિ મે ક્ષુધિતાય ચ ॥
પક્વદાડિમબીજાભં દન્તં દર્શય સુન્દરમ।૫૩।
ગમ્ભીરનાભિં ત્રિવલીં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ સુન્દરિ ॥
નીવીપ્રમોક્ષણં કર્તુમિચ્છા મે વર્તતે સદા

શ્રોણીં પશ્યામિ લલિતાં મુનિમાનસમોહિનીમ્ ॥
શરન્મધ્યાહ્નપદ્માનાં પ્રભામોચનલોચનામ્

શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં પ્રસન્નં ચ પ્રદર્શય ॥
સા ચ તદ્વચનં શ્રુત્વા તમુવાચ સ્મરાતુરા

દૃષ્ટ્વાઽઽર્ત કામબાણેન માનસંક્ષયકામિની ॥
તિલોત્તમોવાચ॥
પતિસ્ત્વત્સદૃશો નાથ કામિનીનાં મનીષિતઃ

બલિપુત્રોઽસિ ધર્મિષ્ઠો રૂપવાન્ગુણવાન્યુવા ॥
શૃઙ્ગારનિપુણઃ કાન્તઃ કામશાસ્ત્રવિશારદઃ।૫૮॥
સદા મનોજ્ઞઃ સ્ત્રીણાં ત્વં સુવેષશ્ચ સ્વભાવતઃ॥
સુવેષં સુન્દરં શાન્તં કાન્તં દાન્તમરોગિણમ્

શૃઙ્ગારજ્ઞં ગુણજ્ઞં ત્વાં યુવાનં રસિકં શુચિમ્ ॥
સ્ત્રીમનોજ્ઞં દયાલું ચ બલિષ્ઠં સન્તમીશ્વરમ્॥
દાતારમનુરક્તં ચ કાન્તમિચ્છતિ કામિની

એતે સર્વે ગુણાઃ કાન્ત સન્તિ કાન્તે ત્વયિ ધ્રુવમ્॥
ત્વાં ન વાઞ્છન્તિ યાઃ કાન્તાસ્તા અવિજ્ઞાશ્ચ વઞ્ચિતાઃ

સંતોષં તે કરિષ્યામિ સમાગમ્ય વિધોર્ગૃહાત્॥
વેષં કૃત્વા તુ ચન્દ્રાર્થં યાત્રાઽદ્ય તસ્ય કામિની ॥
અન્યાશ્લેષણમાત્રેણ ભવિતા ધર્મલઙ્ઘના

યાશ્ચ ધર્માન્ન રક્ષન્તિ તાસાં ચ જીવનં વૃથા ॥
ચન્દ્રાશ્લેષં ન જાનન્તિ યાસ્તા મૂઢાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
તા એવ માતૃગર્ભસ્થા ન પ્રાજ્ઞાઃ પૌરુષૈ રસૈઃ

સ્વવૈદ્યૌમદનશ્ચન્દ્રો મરુત્વાન્નલકૂબરઃ ॥
એભિર્નાલિઙ્ગિતા યાસ્તા વઞ્ચિતા રતિકર્મભિઃ

દિવાનિશં માનસં મે તેષાં ક્રીડાં ચ ચિન્તયેત્ ॥
વિશેષતઃ કામદેવો નિપુણો રતિકર્મણિ

ચન્દ્રશૃઙ્ગારમાશ્લેષમાલાપમમૃતાધિકમ્ ॥
અદ્ય તસ્ય રતિદિનં તેન તચ્ચિન્તયેન્મનઃ

તિલોત્તમાવચઃ શ્રુત્વા જહાસ બલિનન્દનઃ ॥
સકામશ્ચ સપુલકસ્તામુવાચ રહઃસ્થલે

સાહસિક ઉવાચ ॥
બ્રહ્મણા નિર્મિતા ત્વં ચ કૌતુકેન તિલોત્તમે ॥
અતો વરા ચાપ્સરસાં વિદગ્ધરસિકેશ્વરી

સુન્દોપસુન્દયોર્નાશઃ નિમિત્તેન પ્રયત્નતઃ ॥
સર્વરૂપગુણાધારા વિધિના ચ કૃતા પુરા

સર્વં જાનાસિ સર્વજ્ઞે વિજ્ઞા સુરતકર્મણિ ॥
હર્ષેણ શ્રોતુમિચ્છામિ વદ વો માનસં વચઃ

અતિપ્રિયશ્ચ કો વા ચ કઃ સ્વભાવો વરાનને ॥
અવશ્યં ગોપનીયં ચ શ્રોતુમિચ્છામિ સુન્દરિ ॥

ગન્ધર્વાણાં સુરાણાં ચ રાજ્ઞાં પુણ્યવતામપિ॥
સર્વેષાં પ્રાણતુલ્યા ત્વમેષુ તે કઃ પરઃ પ્રિયઃ

અસુરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય સા તિલોત્તમા॥
મુખમાચ્છાદનં ચક્રે વિલોક્ય વક્રચક્ષુષા

સત્યં સારમન્તરસ્થમવ્યક્તમતિગોપનમ્ ॥
ઉવાચ માનસં વાક્યમજ્ઞાતં વિદુષામપિ

॥ તિલોત્તમોવાચ ॥ ॥
કથનીયં સાહસિક પુંશ્ચલીનાં મનોવચઃ ॥
સ્ત્રીજાતીનાં ચ સર્વાસામુપહાસકરં પરમ્

સર્વેષામપિ દુર્જ્ઞેયં ચરિતં યોષિતામપિ ॥
વિશેષતોઽપિ દુર્જ્ઞેયં પુંશ્ચલીનાં મનોવચઃ

વેદવેદાઙ્ગશાસ્ત્રાન્તં સર્વં જાનાતિ પંડિતઃ ॥
કાન્ત નાંતં વિજાનાતિ દિશામાકાશયોષિતામ્

વિષાદપ્યપ્રિયો વૃદ્ધો રત્નાદપિ ચ યોષિતામ્ ॥
યુવા સર્વસ્વહર્તા ચેત્પ્રાણેભ્યોઽપિ પરઃ પ્રિયઃ

યુવાનં સુન્દરં દૃષ્ટ્વા હ્યાર્તા ભવતિ પુંશ્ચલી ॥
વિશેષતઃ સુવેષં ચ દૃષ્ટ્વૈવ હતચેતના

નિમેષરહિતા તસ્ય લોચનાભ્યાં પિબેન્મુખમ્ ॥
યોનૌ જલં ક્ષરેત્તસ્યાઃ સદ્યઃ કુણ્ડૂયનં ભવેત્

મનોઽતિલોલમસ્થૈર્યં સર્વાઙ્ગાનિ ચકમ્પિરે ॥
જડીભૂતં શરીરં ચ પ્રદગ્ધં મદનાનલાત્

સંપ્રાપ્ય તં ચેદ્રહસિ સાઽઽલાપં કુરુતે સ્ફુટમ્ ॥
સકટાક્ષં સ્મેરવક્ત્રં દર્શયિત્વા પુનઃ પુનઃ

તથા યદિ વશં કર્તું ન શશાક જિતેન્દ્રિયમ્ ॥
સ્વમઙ્ગં દર્શયિત્વા તમન્તર્વાક્યં સ્ફુટં વદેત્

દુઃસાધ્યે નાયકે દુઃખં ભવેદાજન્મજન્મનિ ॥
તત્તુલ્યં તત્પરં પ્રાપ્ય તં વિસ્મરતિ પુંશ્ચલી

પુંશ્ચલીનામપ્રિયઃ કઃ કઃ પ્રિયો વા મહીતલે ॥
યોઽતિશૃઙ્ગારનિપુણઃ સ ચ પ્રાણાધિકઃ પ્રિયઃ

પૂર્વજારં પતિં પુત્રં ભ્રાતરં પિતરં પ્રસૂમ્ ॥
વિશિષ્ટં નૂતનં પ્રાપ્ય સર્વં ત્યજતિ લીલયા

ન દાનેન ન માનેન સત્યેન સ્તવનેન વા ॥
નોપકારેણ પ્રીત્યા વા સા સાધ્યા સુરતિં વિના

શયને ભોજને ચાપિ સ્વપ્ને જ્ઞાને દિવાનિશમ્ ॥
નિત્યં સત્પુરુષાશ્લેષં સ્મરન્તિ કુલટા સ્ત્રિયઃ ॥

શૃઙ્ગારનિપુણાનાં ચ ધ્યાનસાધ્યા ચિરં પરમ્॥
દારુણા પુંશ્ચલી જાતિઃ પ્રાર્થયેચ્ચ નવંનવમ્

સર્વાસાં કુલટાનાં ચ ચરિત્રં કથિતં મયા ॥
અકથ્યં ગોપનીયં ચ મમ હૃદ્વચનં શૃણુ

મમ સન્તિ પ્રિયતરા ગન્ધર્વેષુ સુરેષુ ચ॥
યુવાનો રતિશૂરાશ્ચ કામશાસ્ત્રવિશારદાઃ

વિશેષતઃ શશધરે સ્નેહો મે વિદ્યતે પરઃ ॥
તતોઽતિરિક્તઃ સર્વસ્માદપિ કામઃ પ્રિયો મમ

પ્રિયો મે કામસદૃશો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥
સ્મરસ્ય સ્મરણાત્તૂર્ણં સુસ્નિગ્ધં માનસં મમ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વમાત્મનો યોષિતામપિ ॥
આજ્ઞાં કુરુ મહારાજ યાસ્યામિ ચન્દ્રસન્નિધિમ્

ચન્દ્રસ્થાનાત્તવ સ્થાનં સમાગત્ય સુનિશ્ચિતમ્॥
સંતોષં તવ દૈત્યેન્દ્ર કરિષ્યામિ ન સંશયઃ

શ્રુત્વૈવં બલિપુત્રશ્ચ જહાસોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ ॥
સા વક્રચક્ષુષાઽઽલોક્ય તં જહાસ સ્મરાતુરા

છલેન દર્શયામાસ કઠિનં સ્તનયોર્યુગમ્ ॥
ચારુચમ્પકવર્ણાભં વર્તુલં પીનમુચ્છ્રિતમ્

શ્રોણીં સુકઠિનાં રમ્યાં રમ્ભાસ્તમ્ભવિનિન્દિનીમ્ ॥
સકટાક્ષં સ્મેરમુખ કપોલં પુલકાઞ્ચિતમ્

રહઃસ્થાનં સમાસાદ્ય કામેન હતચેતના ॥
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગી લોચનાભ્યાં પપૌ મુખમ્

તસ્ય રૂપં ચ વેષં ચ દર્શંદર્શં પુનઃપુનઃ ॥
મુખસ્યાચ્છાદનં ભાવાત્કુર્વર્તી સૂક્ષ્મવાસસા

અતિકામાતુરાં દૃષ્ટ્વા સુપ્રાજ્ઞો બલિનન્દનઃ ॥
પપ્રચ્છ કામિનાં કામી ભાવં વિજ્ઞાતુમુત્સુકઃ

સાહસિક ઉવાચ ॥
કિં કરિષ્યસિ માં સત્યં વદ પઙ્કજલોચને॥
કાર્યાન્તરં કરિષ્યામિ સુચિરં સ્થાતુમક્ષમઃ

કામિનીષુ બલાત્કારો ન ધર્મો ધર્મિણાં પ્રિયે॥
વિશેષતોઽતિવિદુષાં નાસ્માકં સ્વકુલોચિતઃ

શૃઙ્ગારં દેહિ વા ગચ્છ રતિં કર્તું સુરાન્તિકે ॥
કઃ ક્ષમો વા વશીકર્તું પુંશ્ચલીં બહુગામિનીમ્

દાનવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા ॥
આત્માનમધમંમન્યા ભિદ્યમાના સ્મરાસ્ત્રતઃ

તિલોત્તમોવાચ ॥ ॥
કથમેવં બ્રૂહિ ત્વં મે કાન્તઃ પ્રાણાધિકઃ પ્રિયઃ ॥
કથં વા કોપયુક્તોઽસિ કુરુ કાર્યં મનીષિતમ્

ત્વામેવં વિમુખં કૃત્વા યામિ ચન્દ્રાન્તિકં યદિ ॥
તવાભિશાપાત્તત્રૈવ સદ્યો વિઘ્નો ભવિષ્યતિ

વિહારં કુરુ ભદ્રં તે કરિષ્યતિ હરિઃ સ્વયમ્ ॥
પદેપદે શુભં તસ્ય યઃ સ્ત્રીમાનં ચ રક્ષતિ ॥૧ ૦૮॥
અવમન્ય સ્ત્રિયં મૂઢો યો યાતિ પુરુષાધમઃ ॥
પદેપદે તદશુભં કરોતિ પાર્વતી સતી

તિલોત્તમાવચઃ શ્રુત્વા જહાસ બલિનન્દનઃ ॥
કામશાસ્ત્રેષુ નિષ્ણાતસ્તદ્ભાવં બુબુધે સુધીઃ

ભાવં વિજ્ઞાય ભાવજ્ઞઃ કામશાસ્ત્રવિશારદઃ ॥
કરે ધૃત્વા સમાશ્લિષ્ય ચુચુમ્બ મુખપઙ્કજમ્

જગામ ચ તયા સાર્ધં ગન્ધમાદનગહ્રરમ્ ॥
દદર્શ તત્ર ગત્વા ચ સ્થાનં જન્તુવિવર્જિતમ્

સંસ્થાપ્ય રત્નદીપાંશ્ચ ધૂપં ચ સુમનોહરમ્ ॥
શય્યાં રતિકરીં કૃત્વા સુષ્વાપ ચ તયા સહ

નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારં ચકાર કામમોહિતઃ ॥
તિલોત્તમા તં બુબુધે સુરાદપિ વિચક્ષણમ્

વિપરીતરતૌ તુષ્ટા બભૂવ રસિકેશ્વરી ॥
દિવાનિશં ન બુબુધે નવસંગમમૂર્ચ્છિતા

તિલોત્તમા કામભાવાદ્બલિપુત્રમુવાચ હ॥
કૃત્વા વક્ષસિ પ્રાણેશં સ્તનયોરન્તરે મુદા

તિલોત્તમોવાચ ॥
કદા દ્રક્ષ્યામ્યહં કાન્ત મુખચન્દ્રં મનોહરમ્ ॥
એવંભૂતં શુભદિનં કદા મે ભવિતા પુનઃ

અયિ કિં રૂપમાશ્ચર્યં ગુણો વા તવ દાનવ ॥
ધ્રુવં શૃઙ્ગારનિપુણસ્ત્વત્પરો નાસ્તિ કશ્ચન

માં વિસ્મરસિ કાલેન પુરુષઃ ષટ્પદો યથા ॥
સ્ત્રીણાં સત્પુરુષાશ્લેષ આજીવં મનસિ સ્થિતઃ

સત્સંગમઃ શુભદિને પુણ્યાત્પુણ્યવતાં ભવેત્ ॥
સદ્વિચ્છેદો દુઃખહેતુર્મરણાદતિરિચ્યતે

પીયૂષભોજનાત્સ્વર્ગવાસાદપિ ચ દુર્લભઃ ॥
સત્સંગમઃ સુખમયોઽપ્યસત્સઙ્ગો વિષાધિકઃ

ક્ષણં તિષ્ઠ મહારાજ પુનરાલિંગનં કુરુ ॥
ત્વયા સાર્ધં મમ પ્રાણા યાસ્યન્તિ ચેતસા સહ

ઇત્યેવમુક્ત્વા કુલટા કૃત્વા વક્ષસિ સાદરમ્ ॥
પુમંગસંગોત્પુલકા મૂર્ચ્છામાપ સુખેન ચ

કુલટાલિંગનાલાપાત્સોઽતિકામી બભૂવ હ ॥
યથા દીપ્તઃ કૃષ્ણવર્ત્મા વર્ધતે હવિષાઽધિકમ્

પુનશ્ચકાર શૃંગારમસુરોઽષ્ટવિધં મુને ॥
ચુંબનં ચ નવવિધં યથાસ્થાને યથોચિતમ્

નખદન્તકરૈઃ ક્રીડાં ચકાર વિવિધાં પુનઃ ॥
કિંકિણીનાં કંકણાનાં બભૂવ શબ્દ ઉલ્બણઃ ॥
મુનેર્દુર્વાસસસ્તેન ધ્યાનભઙ્ગો બભૂવ હ

અદૃષ્ટસ્ય તયોસ્તત્ર વલ્મીકાચ્છાદિતસ્ય ચ ॥
યોગાસનં કુર્વતશ્ચ ગન્ધમાદનગહ્વરે

ધ્યાયતશ્ચરણાંભોજં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
ન પપાત તયોર્દૃષ્ટિઃ સમીપસ્થે મહામુનૌ ॥
કામાત્મનોર્ન હિ જ્ઞાનં કામેન હતચેતસોઃ

સહસા ચેતનાં પ્રાપ્ય પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા ॥
દદર્શ પુરતસ્તૌ તુ મુનિરુન્મીલ્ય લોચને

દિવાનિશં ન જાનન્તૌ સંયુક્તૌ કામમોહિતૌ ॥
દૃષ્ટ્વા ચુકોપ તેજસ્વી રુદ્રાંશો ભગવાન્વિભુઃ

ઉવાચ તૌ વિહારાન્તે રક્તપઙ્કજલોચનઃ ॥
ધ્યાનપ્રાપ્તપદામ્ભોજવિચ્છેદોદ્વિગ્નમાનસઃ

દુર્વાસા ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠ ગર્દભાકાર નિર્લજ્જ પુરુષાધમ ॥
ભક્તપ્રધાનસ્ય બલેઃ પુત્રઃ પશુસમપ્રભઃ

દેવો વા માનવો વાઽપિ દૈત્યગન્ધર્વરાક્ષસાઃ ॥
લજ્જાં કુર્વન્તિ સતતં સ્વજાતૌ ચ પશૂન્વિના

જ્ઞાનલજ્જાવિહીના ચ ખરજાતિર્વિશેષતઃ ॥
તસ્માત્ત્વં દાનવશ્રેષ્ઠ ખરયોનિં વ્રજાધુના

તિલોત્તમે ત્વમુત્તિષ્ઠ લજ્જાહીના ચ પુંશ્ચલી ॥
એતાદૃશી સ્પૃહા દૈત્યે વ્રજ યોનિં ચ દાનવીમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મુનિસ્તસ્થૌ તત્ર રુષા
જ્વલન્ ॥ તૌ ચ તુષ્ટુવતુર્ભીતાવુત્થાય વ્રીડિતૌ મુનિમ

સાહસિક ઉવાચ ॥
ત્વં બ્રહ્મા ત્વં ચ વિષ્ણુશ્ચ ત્વં ચ સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ ॥
હુતાશનસ્ત્વં સૂર્યશ્ચ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારકઃ

ક્ષમાપરાધં ભગવન્કૃપાં કુરુ કૃપાનિધે ॥
મૂઢાપરાધં સતતં યઃ ક્ષમેત્સ સદીશ્વરઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા દૈત્યેન્દ્રો રુરોદોચ્ચૈઃ પુરો મુનેઃ ॥
કૃત્વા તૃણાનિ દશને પપાત ચરણામ્બુજે

તિલોત્તમોવાચ ॥
હે નાથ કરુણાસિન્ધો દીનબન્ધો કૃપાં કુરુ ॥
વિધિસૃષ્ટૌ ચ સર્વેષાં મૂઢા સ્ત્રીજાતિરેવ ચ

તતોઽતિમત્તા કુલટા સદા કામાતુરા પરા ॥
લજ્જાભીતિશ્ચેતના ચ ન સન્તિ કામુકે વિભો

ઇત્યુક્ત્વા રોદનં કૃત્વા જગામ શરણં મુનેઃ ॥
વિના વિપત્તૌ કેષાંચિજ્જ્ઞાનં ભવતિ ભૂતલે ॥
તયોર્દૃષ્ટ્વા ચ વૈકલ્યં બભૂવ કરુણા મુનેઃ

દુર્વાસા ઉવાચ ॥
અતિશાપઃ પ્રસાદો વા ભવેદ્દૈવેન દાનવ ॥
સત્કીર્તિરપકીર્તિર્વા પ્રાક્તનપ્રભવા ધ્રુવમ્

વિષ્ણુભક્તબલેઃ પુત્રઃ સદ્વંશપ્રભવો
જનઃ ॥ જનકાદ્વિષ્ણુભક્તોઽસિ જાનામિ ત્વાં સુનિશ્ચિતમ્

જનકસ્ય સ્વભાવો હિ જન્યે તિષ્ઠતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
યથા શ્રીકૃષ્ણપાદાઙ્કઃ કાલીયવંશમસ્તકે

સંપ્રાપ્ય ગાર્દભીં યોનિં વત્સ નિર્વાણતાં વ્રજ ॥
પૂર્વં કૃષ્ણાર્ચનફલં ન હિ લુપ્તં સતાં ચિરાત્

વૃન્દારણ્યં તાલવનં વ્રજ શીઘ્રં વ્રજાન્તિકમ્ ॥
પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા હરેશ્ચક્રાન્મુક્તિં પ્રાપ્સ્યસિ નિશ્ચિતમ્

તિલોત્તમે ભારતે ત્વં બાણપુત્રી ભવિષ્યસિ ॥
શ્રીકૃષ્ણપૌત્રશ્લેષેણ પુનઃ પૂતા ભવિષ્યસિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મુનિર્વિરરામ મહામુને ॥
તૌ જગ્મતુર્યથાસ્થાનં પ્રણમ્ય મુનિપુંગવમ્

ઇત્યુક્તં સર્વવૃત્તાન્તં દૈત્યસ્ય ખરજન્મનઃ ॥
તિલોત્તમા બાણપુત્રી હ્યુષાઽનિરુદ્ધકામિની

ઇતિ શ્રીબહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે તિલોત્તમાબલિપુત્રયોર્બ્રહ્મશાપપ્રસ્તાવો નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ