બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.131

અધૈ કત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
શૌનક ઉવાચ
અત્યપૂર્વમુપાખ્યાનં શ્રુતં પરમમાદ્ભુતમ્ ।
સુગોપ્યં ચ સુગોપ્યં રમ્યં રમ્યં નવં નવમ્

કિમનિર્વચનીયં ચ કમનીયં મનોહરમ્ ।
સુદુર્લભા કથા પ્રોક્તા પુરાણેષુ પુરાતની

એવંભૂતં ચ સુદિનં કદાઽસ્માકં ફવિષ્યતિ ।
તજ્જન્મ સફલં ધન્યં યત્ર વૈષ્ણવસંગમઃ

ગર્ભવાસોચ્છેદનં ચ કર્મમૂલનિકૃન્તનમ્ ।
હરિદાસ્યપ્રદં શુદ્ધં ભક્તાનાં ભક્તિવર્ધનમ્

અસાધુસઙ્ગદુર્બુદ્ધિપાપોન્મૂલનકારણમ્ ।
ગણેશજન્મોપખ્યાનં પુરાણેષુ સુદુર્લભમ્

તુલસીરાધિકાખ્યાનં કિમપૂર્વ શ્રુતં પરમ્ ।
અન્યદ્યદ્યદ્ગોપનીયં વ્યક્તમવ્યક્તમીપ્સિતમ્

સર્વં શ્રુતં મહાભાગ પરિબૂર્ણં મનોહરમ્ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ વહ્નેરુત્પત્તિમીપ્સિતામ્
સ્વર્ણસ્ય ચ મહાભાગ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

સૂત ઉવાચ
સામગ્રીકરણં સૃષ્ટેર્જલમેવ હુતાશનઃ ।
તથૈવ પ્રકૃતિર્નિત્યા મહાનેવ તથૈવ ચ

યથા દિશો મહાકાશો યયૈવ સૃષ્ટિગોલકમ્ ।
પ્રકૃતેર્મહતશ્ચ સ્યાદ્ય થાઽહંકાર એવ ચ

યથૈવ શબ્દસ્તન્માત્રં તથૈવ ચ હુતાશનઃ ।
તથાઽપિ તત્સમુત્પત્તિં કથયામિ નિશામય

એકદા સૃષ્ટિકાલે ચ બ્રહ્માનન્તમહેશ્વરાઃ ।
શ્વેતદ્વીપં યયુઃ સર્વે દ્રષ્ટું વિષ્ણું જગત્પતિમ્

પરસ્પરં ચ સંભાષાં કૃત્વા સિંહાસનેષુ ચ ।
ઊચુઃ સર્વે સભામધ્યે સુરમ્યે પુરતો વિભોઃ

વિષ્ણુગાત્રોદ્ભવાસ્તત્ર કામિન્યઃ કમલાકલાઃ ।
તત્ર નૃત્યન્તિ ગાયન્તિ વિષ્ણુગાથાશ્ચ ॥
સુસ્વરમ્

તાસાં ચ કઠિનાં શ્રોણિં કઠિનં સ્તનમણ્ડલમ્ ।
સસ્મિતં મુખપદ્મં ચ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા સુકામુકઃ

મનોનિવારણં કર્તું ન શશાક પિતામહઃ ।
વીર્યં પપાત ચચ્છાદ લજ્જયા વાસસા વિભુઃ

તદ્વીર્યં વસ્ત્રસહિતં પ્રતપ્તં કામતાપતઃ ।
ક્ષીરોદે પ્રેરયામાસ સંગીતે વિરતે દ્વિજ

જલાદુત્થાય પુરુષઃ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા ।
ઉવાસ બ્રહ્મણઃ ક્રોડે લજ્જિતસ્ય ચ સંસદિ

એતસ્મિન્નન્તરે રુષ્ટો જલાદુત્થાય સત્વરઃ ।
પ્રણમ્ય વરુણો દેવાન્બાલં નેતું સમુદ્યતઃ

બાલો દધાર બ્રહ્માણં બાહુમ્યાં ચ ભયાદ્રુદન્ ।
કિં ચિન્નોવાચ જગતાં વિધાતા લજ્જયા દ્વિજ

બાલકસ્ય કરે ધૃત્વા ચકારઽઽકર્ષણં રુષા ।
વરુણશ્ચ સભામધ્યે તં ચિક્ષેપ પ્રજાપતિઃ

પપાત દૂરતો દેવો વરુણો દુર્બલસ્તતઃ ।
મૂર્છાં સંપ્રાપ મૃતવત્કોપદૃષ્ટ્યા વિધેરહો

ચેતનં કારયામાસામૃતદૃષ્ટ્યા ચ શંકરઃ ।
સંપ્રાપ્ય ચેતનં તત્ર તમુવાચ જલેશ્વરઃ

વરુણ ઉવાચ
બાલો જલે સમુદ્ભૂતો મમ પુત્રોઽયમીપ્સિતઃ ।
અહં ગૃહીત્વા યાસ્યામિ બ્રહ્મા માં તાડયેત્કથમ્

બ્રહ્મોવાચ
વાલકઃ શરણાપન્નો મયિ વિષ્ણો મહેશ્વર ।
કથં દાસ્યામિ ભીતં ચ રુદન્તં શરણાગતમ્

શરણાગતદીનાર્તં યો ન રક્ષેદપણ્ડિતઃ ।
પચ્યતે નિરયે તાવદ્યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

ઉભયોર્વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મધુસૂધનઃ ।
ઉવાચ તત્ર સર્વજ્ઞઃ સર્વેશશ્ચ યથોચિતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
દૃષ્ટ્વા તુ કામિનીશ્રોણિં વીર્યં ધાતુઃ પપાત તત્ ।
લજ્જયા પ્રેરયામાસ ક્ષીરોદે નિર્મલે જલે

તતૌ બભૂવ બાલશ્ચ ધર્મતો વિધિપુત્રકઃ ।
ક્ષેત્રજ્ઞશ્ચ સુતઃ શાસ્ત્રે વરુણસ્યાપિ ગૌણતઃ

મહાદેવ ઉવાચ
યો વિદ્યાયોનિસંબન્ધો વેદેષુ ચ નિરૂપિતઃ ।
શિષ્યે પુત્રે ચ સમતા ચેતિ વેદવિદો વિદુઃ

મન્ત્રં દદાતુ વરુણો વિદ્યાંચ બારકાય ચ ।
પુત્રો વિધાતુર્વઙ્નિશ્ચ શિષ્યશ્ય વરુણસ્ય ચ

વિષ્ણુર્દદાતુ બાલાય દાહિકાં સક્તિમુજ્જ્વલામ્ ।
સર્વદગ્ધો હુતાશશ્ચ નિર્વાણો વરુણેન ચ

વિષ્ણુશ્ચ દાહિકાં શક્તિં દદૌ તસ્મૈ શિવાજ્ઞયા ।
મન્ત્રં વિદ્યાં ચ વરુણો રત્નમાલાં મનોહરામ્

ક્રોડે કૃત્વા ચ તં બાલં ચુચુમ્બ માયયા સુરઃ ।
બ્રહ્મણે ચ દદૌ સાક્ષાદ્વિષ્ણુશંકરયોરપિ

પ્રણમ્ય વિષ્ણું બ્રહ્મા ચ યયૌ શંભુઃ સ્વમન્દિરમ્ ।
અગ્ન્યુત્પત્તિશ્ચ કથિતા સ્વર્ણોત્પત્તિં નિશામય

વિલોક્ય રમ્ભાં સુશ્રોણિં સકામો વહ્નિરેવ ચ ।
પપાત વીર્યં ચચ્છાદ લજ્જયા વાસસા તથા

વિલોક્ય રમ્ભાં સુશ્રોણિં સકામો વહ્નિરેવ ચ ।
પપાત વીર્ય ચચ્છાદ લજ્જયા વાસસા તથા

ઉત્તસ્થૌ સ્વર્ણપુઞ્જશ્ચ વસ્ત્રં ક્ષિપ્ત્વા જ્વલત્પ્રભઃ ।
ક્ષણેન વર્ધયામાસ સ સુમેરુર્બભૂવ હ

હિરણ્યરેતસં વહ્નિં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારાદનાઓ
વહ્નિસુવર્ણોત્પત્તિર્નામૈકત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ