બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.105

અથ પઞ્ચાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
અથ વૈદર્ભરાજેન્દ્રો મહાબલપરાક્રમ્ ।
વિદર્ભદેશે પુણ્યાશ્ચ સત્યશીલશ્ચ ભીષ્મકઃ

રાજા નારાયણાંશશ્ચ દાતા ચ સર્વસંપદામ્ ।
ધર્મિષ્ઠસ્ચ ગરીયાંશ્ચ વરિષ્ઠશ્ટાપિ પૂજિતઃ

તસ્ય કન્યા મહાલક્ષ્મી રુક્મિણી યોષિતાં વરા ।
અતીવ સુન્દરી રમ્યા રમા રામાસુ પૂજિતા

નવયૌવનસંપન્ના રત્નાભરણભૂષિતા ।
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા તેજસોજ્જ્વલિતા સતી

શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપા સા સત્યશીલા પતિવ્રતા ।
શાન્તા દાન્તા નિતાન્તા ચાપ્યનન્તગુણશાલિની

ઇન્દ્રાણી વરુણાની ચ ચન્દ્રનારી ચ રોહિણી ।
કુબેરપત્ની સૂર્યસ્ત્રી સ્વાહા શાન્તા કલાવતી

અન્યાસુ રમણીયાસુ શ્રેષ્ઠા ચ સુમનોહરા ।
રુક્મિણ્યા ભીષ્મકન્યાયાઃ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્

તાં દૃષ્ટ્વા રાજરાજેન્દ્રો વાલક્રીડારતાં પરામ્ ।
બાલાં સુશોભાં કુર્વન્તીં યથાઽભ્રેષુ વિધોઃ કલામ્

શરત્પૂર્ણેન્દુશોભાઢ્યાં શરત્કમલલોચનામ્ ।
વિવાહયોગ્યાં યુવતીં લજ્જાનમ્રાનનાં શુભમ્

સહસા ચિન્તિતો ધર્મો ધર્મશીલશ્ચ સુવ્રતઃ ।
સુતાં પપ્રચ્છ પુત્રાંશ્ચ બ્રાહ્મણાંશ્ચ પુરોહિતાન્

કં વૃણોમિ સુતાર્ધ ચ વરાહં પ્રવરં વરમ્ ।
મુનિપુત્રં દેવપુત્રં રાજેન્દ્રસુતમીપ્સિતમ્

વિવાહયોગ્યા કન્યા મે વર્ધમાના મનોહરા ।
શીઘ્રં પશ્ય વરં યાગ્યં નવયૌવનસંસ્થિતમ્

ધર્મશીલં સત્યસંધં નારાયણપરાયણમ્ ।
મહાકુલપ્રસૂતં ચ સર્વત્રૈવ પ્રતિષ્ઠિતમ્

કરોષિ રાજપુત્રં ચેદ્રણશાસ્ત્રવિશારદમ્ ।
મહારથં પ્રતાપાર્હં રણમૂર્ધ્નિ ચ સુસ્થિરમ્

કરોષિ દેવપુત્રં ચેદ્દેવં ગુણયુતં તથા ।
કરોષિ મુનિપુત્રં ચેચ્ચતુર્વેદવિશારદમ્

વાવદૂકં વિચારજ્ઞં સિદ્ધાન્તેષુ નિતાન્તકમ્ ।
નૃપેન્દ્રવચનં શ્રુત્વા તમુવાચ મુનેઃ સુતઃ

ગોતમસ્ય શતાનન્દો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
આપ્તઃ પ્રવક્તા વિજ્ઞશ્ચ ધર્મી કુલપુરોહિતઃ ॥
પૃથિવ્યાં સર્વતત્ત્વજ્ઞો નિષ્ણાતઃ સર્વકર્મસુ

શતાનન્દ ઉવાચ
રાજેન્દ્ર ત્વં ચ ધર્મજ્ઞો ધર્મશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
પૃર્વાખ્યાનં ચ વેદોક્તં કથયામિ નિશામય

ભુવો ભારાવતરણે સ્વયં નારાયણો ભુવિ ।
વસુદેવસુતઃ શ્રીમાન્પરિબૂર્ણતમઃ પ્રભુઃ

વિધાતુશ્ચ વિધાતા ચ બ્રહ્મેશશેષવન્દિતઃ ।
જ્યોતિઃસ્વરૂપઃ પરમો ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહઃ

પરમાત્મા ચ સર્વેષાં પ્રાણિનાં પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
નિર્લિપ્તશ્ચ નિરીહપ્તશ્ચ સાક્ષી ચ સર્વકર્મણામ્

રાજેન્દ્ર તસ્મૈ કન્યાં ચ પરિપૂર્ણતમાય ચ ।
દત્ત્વા યાસ્યસિ ગોલોકં પિતૄણાં શતકૈઃ સહ

લભ સારૂપ્યમુક્તિં ચ કન્યા દત્ત્વાં પરત્ર ચ ।
ઇહૈવ સર્વપૂજ્યશ્ચ ભવ વિશ્વગુરોર્ગુરુઃ

સર્વસ્વં દક્ષિણાં દત્ત્વા મહાલક્ષ્મીં ચ રુક્મિણીમ્ ।
સમર્પણં કુરુવિભો કુરુષ્વ જન્મખણ્ડનમ્

વિધાતા નિખિતો રાજન્સંબન્ધઃ સર્વસંમતઃ ।
દ્વારકાનગરે કૃષ્ણં શીઘ્રં પ્રસ્થાપય દ્વિજમ્

કૃત્વા શુભક્ષણં તૂર્ણ સર્વેષામપિ સંમતમ્ ।
આનીય પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

ધ્યાનાનુરોધહેતું ચ નિત્યદેહમનુત્તમમ્ ।
દૃષ્ટિમાત્રાત્કુરુ નૃપ સ્વજન્મકર્મખણ્ડનમ્

યં ન જાનન્તિ ચત્વારો વેદાઃ સંતશ્ચ દેવતાઃ ।
સિદ્ધેન્દ્રાશ્ચ મુનીન્દ્રાશ્ચ દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા

ધ્યાયન્તે ધ્યાનપૂતાશ્ચ યોગિનો ન વિદન્તિ યમ્ ।
સરસ્વતી જડીભૂતા વેદાઃ શાસ્ત્રાણિયાનિ ચ

સહસ્રવક્ત્રઃ શેષશ્ચ પઞ્ચવક્ત્રઃ સદાશિવઃ ।
ચતુર્મુખો જગદ્ધાતા કુમારઃ કાર્તિકસ્તથા

ઋષયો મુનયશ્ચૈવ ભક્તાઃ પરમવૈષ્ણવાઃ ।
અક્ષમાઃ સ્તવને યસ્ય ધ્યાનાસાધ્યશ્ચ યોગિનામ્

બાલકોઽહં મહારાજ તદ્ગુણં કથયામિ કિમ્ ।
શતાનન્દવચઃ શ્રુત્વા પ્રફુલ્લવદનો નૃપઃ

આનિઙ્ગનં દદૌ તસ્મૈ સમુત્થાય જવેન ચ ।
નાનારત્નં મુવર્ણ ચ વસ્ત્રં ચ રત્નભૂષણમ્

દદૌ તસ્મૈ પ્રદાનં ચ પ્રસાદસુમુખો નૃપઃ ।
ગજેન્દ્ર તુરગં શ્રેષ્ઠં રથં ચ મણિનિર્મિતમ્

રત્નસિહાસનં રમ્યં ધનં ચ વિપુલં તથા ।
ભૂમિં ચ સર્વસસ્યાઢ્યાં શશ્વદ્વૃષ્ટિકરીં શુભામ્

અકૃષ્ટસાધ્યાં પૂજ્યાં ચ ગ્રામં સર્વપ્રશંસિતમ્ ।
એતસ્મિન્નન્તરે રુક્મિશ્ચુકોપ નૃપનન્દનઃ

કમ્પિતોઽધર્મયુક્તશ્ચ રક્તાસ્યો રક્તલોચનઃ ।
ઉવાચ પિતરં વ્રિપ્રં સભાયામસ્થિરસ્તદા

ઉત્યાય તિષ્ઠન્પુરતઃ સર્વેષાં ચ સભાસદામ્

રુક્મિરુવાચ
શ્રૃણુ રાજેન્દ્ર વચનં હિતં તથયં પ્રશંસિતમ્ ।
ત્યજ વાક્યં ભિક્ષુકાણાં લોભિનાં ક્રોધિનામહો

નર્તકાનાં ચ વૈશ્યાનાં ભટ્ટાનામર્થિનામપિ ।
કાયસ્થાનાં ચ ભિક્ષૂણામસત્યં વચનં સદા

ઘટકાનાં નાટકાનાં સ્ત્રીલુબ્ધાના ચ કામિનામ્ ।
દરિદ્રાણાં ચ મૂર્ખાણાં સ્તુતિપૂર્વ વચઃ સદા

નિહત્ય કાલયવનં રાજેન્દ્રં દૂરતો ભિયા ।
ઉવાયેન મહાબાહો લબ્ધં કૃષ્ણેન તદ્ધનમ્

દ્વારકાયા ધની કૃષ્ણો યવનસ્ય ધનેન ચ ।
જરાસંધભયેનૈવ સમુદ્રાભ્યન્તરે ગૃહી

જરાસંધશતં ચૈવ ક્ષણેનૈવ ચ લીલયા ।
ક્ષમોઽહં હન્તુમેકાકી રાજ્ઞશ્ચાન્યસ્ય કા કથા

દુર્વાસસશ્ચ શિષ્યોઽહં રણશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
ધ્રુવં ભીષ્મક તેનૈવ વિશ્વં સંહર્તુમીશ્વરઃ

મત્સમઃ પર્શુરામશ્ચ શિશુપાલશ્ચ મત્સમઃ ।
સખા ચ બલવાઞ્છૂરઃ સ્વર્ગં જેતું સ ચ ક્ષમઃ

મહેન્દ્રં સગણં જેતુમહમીશઃ ક્ષણેન ચ ।
જિત્વા યુદ્ધે જરાસંધં દુર્બલં યોગિનં નૃપ

અહંકારયુતઃ કૃષ્ણો પીરં સ્વં મન્યતે ધિયા ।
યદ્યાયાસ્યતિ મદ્ગ્રામં વિવાહં કર્તુમીપ્સિતમ્

ધ્રુવં પ્રસ્થાપયિષ્યામિ ક્ષણેન યમમન્દિરમ્ ।
અહો નન્દસ્ય વૈશ્યસ્ય તસ્મૈ ગોરક્ષકાય ચ

સાક્ષાજ્જારાય ગોપીનાં ગોપાલોચ્છિષ્ટભોજિને ।
કરોષિ કન્યાસ્વીકારં દેવયોગ્યાં ચ રુક્મિણીમ્

દાતુમિચ્છસિ વાક્યેન ભિઙુકસ્ય દ્વિજસ્ય ચ ।
રાજેન્દ્ર બુદ્ધિહીનોઽસિ વચનાદ્વદ્ગ(દુર્બ) લસ્ય ચ

મા રાજપુત્રો માશૂરો મ કુલીનશ્ચ મા શુચિઃ ।
મા દાતા મા ધનાઢ્યશ્ચ મા યોગ્યો મા જિતેન્દ્રિયઃ

કન્યાં દેહિ સુપુત્રાય શિશુપાલાય ભૂમિપ ।
બલેન રુદ્રતુષ્ટાય રાજેન્દ્રતનયાય ચ

નિમન્ત્રણં કુરુ નૃપ નાનાદેશભવાન્નૃપાન્ ।
બાન્ધવાંશ્ચ મુનીન્દ્રાંશ્ચ પત્રદ્વારા ત્વરાન્વિતઃ ૫૫ ॥
અઙ્ગં કલિઙ્ગં મગધં સૌરાષ્ટ્રં વલ્કલં વરમ્ ।
રાટં વરેન્દ્રં વઙ્ગં ચ ગુર્જરટિં ચ પઠેરમ્

મહારાષ્ટ્રં વિરાટં ચ મુદ્ગલં ચ મુરઙ્ગકમ્ ।
ભલ્લકં ગલ્લકં ખર્વ દુર્ગં પ્રસ્થાપય દ્વિજમ્

ઘૃતકુલ્યાસહસ્રં ચ મધુકુલ્યાસહસ્રકમ્ ।
દધિકુલ્યાસહસ્રં ચ દુગ્ધકુલ્યાસહસ્રકમ્

તૈલકુલ્યાપઞ્ચશતં ગુડકુલ્યાદ્વિલક્ષકમ્ ।
શર્કરાણાં રાશિશતં મિષ્ટાન્નાનાં ચતુર્ગુણમ્

યવગોધૂમચૂર્ણાનાં પિષ્ટરાશિશતં શતમ્ ।
પૃથુકાનાં રાશિલક્ષમન્નાનાં ચ ચતુર્ગુણમ્

અથ શ્રુત્વા ચ તદ્વાક્યં રાજેન્દ્રઃ સપુરોહિતઃ ।
ચકાર મન્ત્રણાં તૂર્ણ નિર્જને મન્ત્રિણા સહ

દ્વિજં પ્રસ્થાપયામાસ દ્વારકાં યોગ્યમીપ્સિતમ્ ।
કૃત્વા ચ શુભલગ્નં ચ સર્વેષામભિવાઞ્છિતમ્

રાજા સંભૃતસંભારો બભૂવ સત્વરં મૃદા ।
નિમન્ત્રણં ચ સર્વત્ર ચકાર ચ સુતાજ્ઞયા

વિપ્રઃ સુધર્માં સંપ્રાપ્ય નૃપૈર્દેવૈશ્ચ વેષ્ટિતામ્ ।
પ્રદદી પત્રિકાં ભદ્રામુગ્રસેનાય ભૂભૃતે

પ્રફુલ્લવદનો રાજા શ્રુત્વા પત્રં સુમઙ્ગલમ્ ।
સુવર્ણાનાં સહસ્રં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

દુંદુભિં વાદયામાસ દ્વારકાયાં ચ સર્વતઃ ।
દેવાન્મુનીન્નૃપાંશ્ચૈવ જ્ઞાતિવર્ગાશ્ચ બાન્ધવાન્

ભટ્ટાંશ્ચ ભિક્ષુકાંશ્ચૈવ ભોજયામાસ સાદરમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણસ્ય સૃવેષં ચ કારયામાસ ભૂપતિઃ

અતીવ રમ્યમતુલં ત્રેષુ લોકેષુ દુલ્રભમ્ ।
યાત્રાં ચ કારયામાસ જગતાં પ્રવરં વરમ્

વેદમન્ત્રેણ રમ્યેણ માહેન્દ્રે સુમનોહરે ।
આદૌ બ્રહ્મા રથસ્થશ્ચ સાવિત્ર્યા સહિતો યયૌ

રથસ્યશ્ચ મહાહૃષ્ટો ભવાન્યા ચ ભવઃ સ્વયમ્ ।
શેષશ્ચાપિ દિનેશશ્ચ ગણેશશ્ચાપિ કાર્તિકઃ

મહેન્દ્રશ્ચતથા ચન્દ્રો વરુણઃ પવનસ્તથા ।
કુબેરશ્ચ યમો વહ્નિરીશાનોઽપિ યયૌ મુદા

દેવાનાં ચ ત્રિકોટ્યશ્ચ મુનીનાં ષષ્ટિકોટયઃ ।
રાજેન્દ્રાણાં ત્રિલક્ષં ચ શ્વેતચ્છત્રં ત્રિલક્ષકમ્

ઉગ્રસેનો બભૌ રાજા નક્ષત્રેષુ યથા શશી ।
યયૌ પ્રસન્નવદનઃ કુણ્ડિનાભિમુખો બલી

રત્નનિર્માણયાનેન બલદેવો મહાબલઃ ।
વસુદેવશ્ચોદ્ધવશ્ચ નન્દોઽક્રૂરશ્ચ સાત્યકિઃ

ગોપાલા યાદવેન્દ્રાશ્ચ ચન્દ્રવંશ્યાશ્ચ તે યયુઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસુતાઃ સર્વે દુર્યોધનપુલોગમાઃ

યુધિષ્ઠિરસ્તથા ભીમઃ ફાલ્ગુનો નકુલસ્તથા ।
સહદેવશ્ચ યાનૈશ્ચ પ્રયયુઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ

ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચાપ્યશ્વત્થામા મહાબલઃ ।
કૃપાચાર્યશ્ચ શકુનિઃ શલ્યશ્ચપ્રયયૌ મુદા

ભટાનાં ચ ત્રિકોટ્યશ્ચ વિપ્રાણાં શતકોટયઃ ।
સંન્યાસિનાં સહસ્રં ચ યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્

દ્વિસહસ્રં જિતક્રોધાશ્ચાવધૂતાસ્તથૈવ ચ ।
ઉત્પલાનાં સહસ્રં ચ સહસ્રં પુષ્પકારિણામ્

નાનાશિર્પકરાશ્ચૈવ વિચિત્રં ચિત્રમેવ ચ ।
લક્ષં ચ વાદ્યભાણ્ડાનાં નર્તકાનાં ચ લક્ષકમ્

ગન્ધર્વાણાં ગાયકાનાં લક્ષમેવ તુ નારદ ।
તત્ર કલ્પે ભક્ત્યેવ ગન્ધર્વશ્ચોપબર્હણઃ

પઞ્ચાશત્કામિનીભિશ્ચ ત્વમેવ તેષુ મધ્યગઃ ।
વિદ્યાધરીણાં લક્ષં ચ લક્ષમપ્સરસાં તથા

કિન્નરાણાં ત્રિલક્ષં ચગન્ધર્વાણાં ત્રિલક્ષકમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ રુક્મિણ્યુદ્વાહે
પઞ્ચાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ