બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.104

અથ ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા ભવાન્યા ચ ભવઃ સ્વયમ્ ।
અનન્તશ્ચાપિ ધર્મશ્ચ ભાસ્કરશ્ચ હુતાશનઃ

કુબેરો વરુણશ્ચૈવ પવનશ્ચ યમસ્તથા ।
મહેન્દ્રશ્ચપિ ચન્દ્રશ્ચ રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવ તે

અન્યે દેવાશ્ચ મુનયો વસવઃ સપ્ત એવ ચ ।
આદિત્યાશ્ચાપિ દૈત્યાશ્ચ ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાસ્તથા

આયયુર્દ્વારકાં દ્રષ્ટું શ્રીકૃષ્ણં ચ બલં તથા ।
આગચ્છન્તં ચ સહસા વટમૂલં મનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા ચ દેવતાઃ સર્વાસ્તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્ ।
આકાશાચ્ચ વિમાનૈશ્ચ સંપ્રાપ્ય વટમૂલકમ્

દદૃશુર્દ્વારકાં રમ્યામતીવ સુમનોહરમ્ ।
મુક્તામાણિક્યહીરેણા રત્નરાજિવિરાજિતામ્

પરિતશ્ચતુરસ્રાં ચ શતયોજનસંમિતામ્ ।
સપ્તભિઃ પરિખાભિશ્ચ ગમ્ભીરાભિશ્ચ વેષ્ટિતામ્

પ્રાકારૈર્નવભિર્યુક્તાં લક્ષૈઃ ક્રીડાસરોવરૈઃ ।
મનોહરૈઃ સપદ્મૈશ્ચ સહિતૈશ્ચ મધુવ્રતૈઃ

શોભિતાં સર્વતોભદ્રૈઃ પુષ્પોદ્યાનત્રિલક્ષકૈઃ ।
પ્રફુલ્લપુષ્પૈઃ પવનૈઃ સર્વત્ર સુરભીકૃતામ્

આમોદિતાં ચ શીતેન મન્દચન્દનવાયુના ।
તરુભિર્નારિકેલાણાં શોભિતાં શતકોટિભિઃ

ગુવાકાનાં ચ વૃક્ષૈશ્ચ ભૂષિતાં તચ્ચતુર્ગુણૈઃ ।
ચતુર્ગુણૈર્ગુવાકાનાં યુક્તામામ્રમહીરુહૈઃ

પરીતાં પનસાનાં ચ વૃક્ષૈરામ્રસમૈર્મુને ।
સુશોભિતાં ચ તાલાનાં દ્રુમૈરામ્રસમૈર્મુને

અશ્વત્થૈર્બદરીભિશ્ચ બિલ્વૈરામ્રાતકૈર્વટૈઃ ।
શાલ્મલીભિશ્ચ જમ્બૂભિઃ કદમ્બૈશ્ચાપિ શોભિતામ્

વંશૈશ્ચ તિન્તિડીભિશ્ચ ચમ્પકૈર્બકુલૈસ્તથા ।
નાગેશ્વરૈર્નાગરઙ્ગૈર્જમ્બીરૈર્દાડિમૈર્યુતામ્

ખર્જુરૈરર્જુનૈઃ પિષ્ટૈરિક્ષુભિઃ કાઞ્ચનૈરપિ ।
હરીતકીભિર્ધાત્રીભિરિન્દુભિઃ પરિતઃ પ્લુતામ્

શાલૈઃ પ્રિયાલૈર્હિન્તાલૈઃ શિરીષૈઃ સપ્તપર્ણકૈઃ ।
અન્યૈર્નાનાદ્રુમૈરિષ્ટૈરિષ્ટાં યુક્તાં પરિપ્લુતામ્

અસંખ્યૈર્મન્દિરૈ રમ્યૈરત્યુચ્ચૈરપિ સંસ્કૃતામ્ ।
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણૈર્મુક્તામાણિક્યભૂષિતૈઃ

માણિક્યહીરકૈશ્ચિત્રૈઃ સદ્રત્નકલશાન્વિતૈઃ ।
મણિભિર્નિર્મિતૈરિષ્ટૈઃ સોપાનનિકરૈર્વરૈઃ

કપાટૈઃ કઠિનૈર્દવ્યૈરર્ગલાકીલકૈર્યુતામ્ ।
હરિન્મણીનાં સ્તમ્ભાનાં કદમ્બૈરપિ સંયુતૈઃ

નાનાચિત્રૈર્વિચિત્રૈશ્ચ સુચિત્રૈશ્ચ પરિષ્કૃતૈઃ ।
દર્પણૈઃ સૂક્ષ્મવસ્ત્રૈશ્ચ શોભિતૈઃ શ્વેતચામરૈઃ

પ્રાઙ્ગણૈઃ પદ્મરાગાદ્યરિન્દ્રનીલપરિષ્કૃતામ્ ।
વીથીભી રત્નખચિતૈરાજમાર્ગૈઃ સમન્વિતામ્

ગ્રીષ્મધ્યાહ્નસૂર્યાભાં જ્વલિતાં રત્નતેજસા ।
ગવાક્ષલક્ષૈઃ સંયુક્તાં વાજિશાલાપરિષ્કૃતામ્

દૃષ્ટ્વા ચ દ્વારકાં રમ્યાં તે દેવા વિસ્મયં યયુઃ ।
પ્રસન્નવદનો દેવો લાઙ્ગલી ભગવાનજઃ

સસ્માર યદુવંશાનાં સમૂહમુગ્રસેનકમ્ ।
વસુદેવં દેવકીં ચ પાણ્ડવાંશ્ચ સમાતૃકાન્

નન્દં યશોદાં ગોપાલાન્રાજેન્દ્રમુનિપુંગવામ્ ।
ગન્ધર્વાન્કિન્નરાંશ્ચૈવ સહિતો યદુપુંગવૈઃ

નન્દો યશોદા ગોપાશ્ચ જનન્યા સહ પાણ્ડવાઃ ।
ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ વિદ્યાધર્યશ્ચ નારદ

કિન્નર્યશ્ચાપિ નર્તક્યો ગાયકા વાદ્યભાણ્ડકાઃ ।
ભિક્ષુકા ભાણ્ડકાશ્ચૈવ ભટ્ટાશ્ચગણકાસ્તથા

નાનાદેશો દ્ભવા ભૂપા વૈદ્યાશ્ચાન્યે ચ માનવાઃ ।
સંન્યાસિનશ્ચ યતયોઽવધૂતા બ્રહ્મચારિણઃ

આયયુર્મુનયઃ સર્વે સશિષ્યાઃ સિદ્ધપુંગવાઃ ।
સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ ત્તીયશ્ચ સનાતનઃ

સનત્કુમારો ભગવાઞ્જ્ઞાનિનાં ચ ગુરોર્ગુરુઃ ।
શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધ પઞ્ચવર્ષા દિગમ્બરઃ

શિષ્યૈસ્ત્રિલક્ષૈઃ સહિતો દુર્વાસા ભગવાનજઃ ।
લક્ષશિષ્યૈઃ કશ્યપશ્ચ વાલ્મીકિશ્ચ ત્રિલક્ષકૈઃ

લક્ષશિષ્યૈર્ગૌ તમશ્ચ કૌટિભિશ્ચ બૃહસ્પતિઃ ।
શુક્રસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધ ભરદ્વાજશ્ચ લક્ષકૈઃ

શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધમઙ્ગિરા ભગવાનજઃ ।
વસિષ્ઠઃ કોટિભિઃ શિષ્યૈઃ પ્રચેતાઃ કોટિભિસ્તથા

ત્રિલક્ષૈશ્ચ પુલસ્ત્યશ્ચાપ્યગસ્ત્યઃ કોટિભિઃ સહ ।
પુલહો લક્ષશિષ્યૈશ્ચ ક્રતુર્લક્ષૈસ્થૈવ ચ

અત્રિસ્ત્રિકોટિભિઃ શિષ્યૈર્ભૃગુશ્ચ પઞ્ચકોટિભિઃ ।
ત્રિકોટિભિર્મરીચિશ્ચ શતાનન્દઃ સહસ્રકૈઃ

સાર્ધ ત્રિકોટિભિઃ શિષ્યૈરૃષ્યશૃઙ્ગો વિભાણ્ડકઃ ।
પાપિનિઃ કોટિભિઃ શિષ્યૈર્લક્ષૈઃ કાત્યાયનસ્તથા

યાજ્ઞવલ્ક્યઃ સહસ્રૈશ્ચ વ્યાસઃ શિષ્યત્રિકોટિભિઃ ।
શિષ્યૈર્લક્ષૈશ્ચ સહિતો ગર્ગઃ કુલપુલોહિતઃ

ગાલવશ્ચ સહસ્રૈશ્ચ સહસૈઃ સૌભરિસ્તથા ।
ત્રિકોટિભિર્લોમશશ્ચ માર્કણ્ડેયસ્ત્રિકોટિભિઃ

કોટિભિર્વામદેવશ્ચ જૈગીષવ્યસ્ત્રિકોટિભિઃ ।
સાંદીપનિર્દેવલશ્ચ સચ્છિષ્યૈશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ

વોઢુઃ શિષ્યૈઃ કોટિભિશ્ચ લક્ષૈઃ પઞ્ચશિખસ્તથા ।
અહં નારાયણશ્ચૈવ નરો મમ સહોદરઃ

શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધં વિશ્વામિત્રશ્ચ કોટિભિઃ ।
ત્રિકોટિભિર્જરત્કારુરાસ્તીકશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ

ત્રિકોટિભિઃ પર્શુરામો વત્સો લક્ષૈશ્ચ શિષ્યકૈઃ ।
દક્ષસ્ત્રિલક્ષૈઃ શિષ્યૈશ્ચ કપિલઃ પઞ્ચકોટિભિઃ

સંવર્તશ્ચ ત્રિલક્ષૈશ્ચાપ્યુતથ્યશ્ચ તથૈવ ચ ।
સહસ્રૈર્જૈમિનિશ્ચૈવ પૈલો લક્ષૈસ્તથૈવ ચ

સુવણંશ્ચ સહસ્રૈશ્ચ વૈશમ્પાયન એવ ચ ।
શિષ્યૈર્લક્ષૈઃ સમેતશ્ચ વ્યાસશિષ્યઃ પુરોગમઃ

લક્ષૈઃ શિષ્યૈસ્તથા શૃઙ્ગી ચોપમન્યુસ્તથૈવ ચ ।
સહસ્રૈશ્ચ ગૌરમુખઃ કચો લક્ષૈર્ગુરોઃ સુતઃ

અશ્વત્થામા તથા દ્રોણઃ કૃપાચાર્યઃ સશિષ્યકઃ ।
ભીષ્મઃ કર્ણશ્ચ શકુની રાજા દુર્યોધનસ્તથા ॥
નૃપસ્ય ભ્રાતરઃ સર્વે ચાન્યે ભૂપા જગદ્ગુરુમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
શુભકર્મણિ નિષ્પન્ને યાસ્યન્તિ યે સમાગતાઃ ।
શિવબ્રહ્માદયો દેવા મુનયશ્ચ તથાઽપરે

ભવાશ્ચ યાદવૈઃ સાર્ધં પ્રવિશ દ્વારકાં પુરીમ્ ।
મત્પિત્રા માતૃભિઃ સાર્ધ માહેન્દ્રે ચ ક્ષણે નૃપ

અપરે યદવોઽન્યે ચ યાસ્યન્તિ મથુરાં પુરીમ્ ।
શ્રુત્વેતિ વિરસો રાજા તમુવાચ ભયાકુલઃ

ઉગ્રસેન ઉવાચ
વાસુદેવ ન યાસ્યામિ ભૂમિં તાં પૈતૃકીં પુનઃ ।
સર્વતીર્થપરાં શુદ્ધાં દૈવે કર્મણિ પૈતૃકે

પાવકે ભૂમિદેશે ચ પિતૄણાં નિર્વપેત્તુ યઃ ।
તદ્ભૂમિઃ સ્વામિપિતૃભિઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ હન્યતે

પિતૄણાં નિષ્ફલં શ્રાદ્ધં દેવાનામપિ પૂજનમ્ ।
કિંચિત્ફલપ્રદં ચૈવ સંપૂર્ણે પૈતૃકે સ્થલે

પુત્રપૌત્રકલત્રેભ્યઃ પ્રાણેભ્યઃ પ્રેયસી સદા ।
દુર્લભા પૈદૃકી ભૂમિઃ પિતુર્માતુર્ગરીંયસી

તત્સત્યં ચ પવિત્રં ચ દૈવે કર્મણિ પૈતૃકે ।
ક્રીડાં ચ દત્તે દાનં ચ પરદત્તમશુદ્ધકમ્

મ્રિયતે પૈતૃકીભૂમ્યં તીર્થતુલ્યફલં લભેત્ ।
ગઙ્ગાજલસમં પૂતં પતૃખાતોદકં હરે

તત્ર સ્નાત્વા જલે પૂતે ગઙ્ગાસ્નાનફલં લભેત્ ।
પિતણાં તર્પણાં તત્ર પવિત્રં દેવપૂજનમ્

પૈતૃકી જન્મભૂમિશ્ચેદ્દ્વિગુણં તત્ફલં લભેત્ ।
પૈતૃકીભૂમિતુલ્યાચ દાનભૂમિઃ સતામપિ

વાસુદેવ ઉવાચ
ભોગાસ્તે વચનં કિં વા નિષેકઃ કેન વાર્યંતે ।
પૈતૃકી તીર્થતુલ્યા સા કિં તીર્થં દ્વારકાપરમ્

સર્વતીર્થપરા શ્રેષ્ઠા દ્વારકા બહપુણ્યદા ।
યસ્યાઃ પ્રવેશમાત્રેણ નરાણાં જન્મખણ્ડનમ્

દાનં ચ દ્વારકાયાં ચ શ્રાદ્ધં ચ દેવપૂજનમ્ ।
ચતુર્ગુણં ચ તીર્થાનાં ગઙ્ગાદીનાં ચ ભૂમિપ

ગચ્છ બ્રહ્મદિભિઃ સાર્ધ મુનિભિર્યાદવૈઃ સહ ।
રાજેન્દ્રભવનં તત્ર ગૃહાણાં સાદરં પુનઃ

કરોતિ શશ્વન્ન્યક્કારં મહેન્દ્રસ્યામરાવતીમ્ ।
નિવસ ત્વં સુધર્માયાં માહેન્દ્રે ચ ક્ષણે નૃપ

જમ્બુદ્વીપસ્થિતા ભૂપા રાજેન્દ્રમણ્ડલેશ્વરાઃ ।
કરં દાસ્યન્તિ તુભયં ચ મહેન્દ્રાય સુરા યથા

ભૂયાજ્જિતઃ કુબેરશ્ચ ધનેન ધનસંપદા ।
તેજસા ભાસ્કરશ્ચાપિ મહેન્દ્રઃ સંપદઃ તથા

દેવા જિતા રણેનૈવ પુણ્યેન મુનયો જિતાઃ ।
તપસ્વિનશ્ય તપસા વ્રતીનશ્ચ વ્રતેન ચ

ઉગ્રસેનસમો રાજા ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ।
સભાયાં યસ્ય ભગવાન્બલદેવો મહાબલઃ

વિશ્વં ચ યસ્ય શિરસાં સહસ્રાણં નરેશ્વર ।
એકસ્મિઞ્શિરસિ ન્યસ્તં શૂર્પે ચ સર્ષપો યથા

ન હ્યનન્તસમો દેવો બલેન બલવત્તરઃ ।
યદ્ગુણાનાં ચ નાસ્ત્યન્તસ્તેનાનન્તં જગુર્બુધાઃ

વસવોઽષ્ટૌ મહાભાગા રુદ્રાશ્ચ શંકરં વિના ।
બલિનો દ્વાદશાદિત્યા મહેન્દ્રશ્ચ સુરૈઃ સમઃ

ન સમર્થા ધ્રુવં જેતુમુગ્રસેનં નૃપેશ્વરમ્ ।
કૃષ્ણસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રસન્નવદનો નૃપઃ

પ્રયયૌ યાદવૈઃ સાર્ધ મહેન્દ્રભવનાત્પરમ્ ।
સ્વાલયં દ્વારકામધ્યે જ્વલન્તં મણિતેજસા

સહસ્રૈદ્વરિપાલૈશ્ચ શૂલિભિર્દણ્ડહસ્તકૈઃ ।
નિયુક્તૈ રક્ષિતં દ્વારં દદર્શ માનવેશ્વરઃ

અભ્યન્તરે ચ શિબિરં દ્વારેભ્યઃ ષડ્ભ્ય એવ ચ ।
મન્દિરાણાં ચ શતકૈ રત્નાનાં પરિભૂષણમ્

કોટિં મત્તગજેન્દ્રાણાં દદર્શ ગજમન્દિરે ।
ચતુર્યુગં ગજૌઘં ગજાનાં ષડ્ગુણં તથા

મહાબલાંશ્ચ તુરગાન્સૂર્યાશ્વં ચ હસન્તિ યે ।
ગજેન્દ્રરાજં સર્વેષાં વાહનાનામપીશ્વરમ્

હસત્યૈરાવતં શશ્વન્મહેન્દ્રસ્ય ચ નારદ ।
અત્યુચ્ચૈરુચ્ચૈઃશ્રવમાં દદર્શ કોટિમીપ્સિતમ્

ખરાણાં દશકોટિં ચ પાદાતં ષડ્ગુણં તથા ।
નિર્માણં રત્નસારાણાં તથાનાં પઞ્ચલક્ષકમ્

પઞ્ચલક્ષં સારથીનાં તત્રાશ્વં ષડ્ગુણં તથા ।
અશ્વવાટં તત્સમં ચ સુધર્માં ચ સભામપિ

દદર્શામ્યન્તરે રમ્યે દેવૌઘમુનિસંયુતામ્ ।
વહ્નિશુદ્ધાશુકૈ રમ્યૈર્ભૂષિતાં રક્તકમ્બલૈઃ

રત્નસિંહાસનૈ રમ્યૈર્ભૂષિતાં રક્તપિઙ્ગલૈઃ ।
અમૂલ્યરત્નનિર્માણવીથીનાં તેજસોજ્જ્વલામ્

વેષ્ટિતાં ચ મહાભીતૈઃ કિંકરૈઃ શતકોટિભિઃ ।
પ્રવિવેશ સભાં રમ્યાં શ્રુત્વા શઙ્ખધ્વનિં શુભમ્

વાદ્યં ચ દુંદુભીનાં ચ મુનીનાં વેદમન્ત્રકમ્ ।
દૃષ્ટ્વા નૃપં સમુત્તસ્થૌ વેગેન સબલો હરિઃ

બ્રહ્મા મહેશ્વરશ્ચૈવ શેષશ્ચ દેવપુંગવાઃ ।
સમુત્તસ્થુઃ સુરાઃ સર્વે મુનયશ્ચ મહાવ્રતાઃ

રાજેન્દ્રાશ્ચાપિ સિદ્ધેન્દ્રા વસુદેવપુરોગમાઃ ।
રત્નસિંહાસને રમ્યે ચોગ્રસેનો મહાબલઃ

સમુવાસ મહેન્દ્રસ્ય મુનીનામાજ્ઞયા હરેઃ ।
દેવાનાં ચ ગુરૂણાં ચ ગર્ગસ્યાપિ તથૈવ ચ

સપ્તતીર્થોદકેનૈવ પૂર્ણકુમ્ભેન નારદ ।
જકાર વેદમન્ત્રૈશ્ચ નૃપસ્યાપ્યભિષેચનમ્

તસ્મૈ વસ્ત્રયુગં દત્તં વહ્નિશુદ્ધં મનોહરમ્ ।
વરુણેન પુરા દત્તં કૃષ્ણાય પરમાત્મને

માલ્યં ચ પારિજાતાનાં ચન્દનં રત્નભૂષણમ્ ।
રત્નચ્છત્રં દદૌ તસ્મૈ બલદેવો મહાબલઃ

બ્રહ્મા કમણ્ડલું ચૈવ શૂલં ચાપિ મહેશ્વરઃ ।
પાર્વતી રત્નમાલ્યં ચ હારં ચ માલતી સતી

અન્યે દેવાશ્ચ મુનયો રાજેન્દ્રાઃ સિદ્ધપુંગવાઃ ।
યૌતકં ચ દદૌ તસ્મૈ ક્રમેણ ચ પૃથક્પૃથક્

વસુદેવો દદૌ તસ્મૈ શુભદં શ્વેતચામરમ્ ।
પવનેન પુરા દત્તં કૃષ્ણાય પરમાત્મને

નન્દો દદૌ ચ સુરભિં કામધેનું ચ પૂજિતામ્ ।
યશોદા દેવકી તસ્મૈ રત્નશ્રેષ્ઠં દદૌ મુદા

સપ્તભિઃ કિંકરૈશ્ચાપિ સૈવિતઃ શ્વેતચામરૈઃ ।
દધાર ચ્છત્રમક્રૂરો ભક્ત્યા ચૈવાઽઽજ્ઞયા હરેઃ

રત્નસિહાસને રમ્યે દદર્શ રત્નદર્પણમ્ ।
અતીવ પુણ્યાવાપ્યં ચ હરિણાં ચ પુરસ્કૃતઃ

ચક્રુઃ સ્તુતિં ચ ભટ્ટાશ્ચ ભિઙુકા બ્રાહ્મણાસ્તથા ।
દદુઃ શુભાશિષં તસ્મૈ દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા

બ્રહ્મણેમ્યો દદૌ રાજા રત્નકોટિં ચ ભક્તતઃ ।
ભટ્ટભ્યો રત્નશતકં ભિક્ષુકેમ્યસ્તથૈવ ચ

અભિષિચ્ય નૃપેન્દ્રં ચ દેવાંશ્ચ મુનિપુંગવાન્ ।
સંપૂજ્ય બ્રાહ્મણાંશ્ચાપિ ભટ્ટાન્ભિક્ષું દ્વિજં ગુરુમ્

સ્વાલયં ચ યયુઃ સર્વે યાદવાશ્ચ મુદાઽન્વિતાઃ ।
યે યે હરેઃ પાર્ષદાશ્ચ તે સર્વે સ્વાલયં યયુઃ

પ્રભાતે ચાઽઽયયુઃ સર્વે સુધર્મા ચ સભાં હરેઃ ।
નમસ્કૃત્ય નૃપેન્દ્રં ચ ચોષુઃ સર્વે ચ સંસદિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારાદનાઓ દ્વારકાપ્રવેશ
ઉગ્રસેનાભિષેકો નામ ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ