બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.103

અથ ત્ર્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
અથાઽઽગત્ય મધુપુરીં પ્રણમ્ય પિતરં વિભુઃ ।
સબલો વટમૂલે ચ સસ્માર ગરુડં હરિઃ

સાદરં લવણોદં ચ વિશ્વકર્માણમીપ્સિતમ્ ।
તત્યાજ ગોપવેષં ચ નૃપવેષં દધાર સઃ

એતસ્મિન્નન્તરે ચક્રમાજગામ્ હરિં સ્વયમ્ ।
પરં સુદર્શનં નામ સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્

તેજસા હરિણા તુલ્યં પરં વૈરિવિમર્દનમ્ ।
અવ્યર્થમસ્ત્રમસ્ત્રાણાં પ્રવરં પરમં પરમ્

રત્નયાનં પુરઃ કૃત્વા ગરુડો હરિસંનિધિમ્ ।
વિશ્વકર્મા સશિષ્યશ્ચ જલધિઃ કમ્પિતસ્તથા

હરિં પ્રણેમુસ્તે સર્વે મૂર્ધ્ના ચ ભક્તિપૂર્વકમ્ ।
સસ્મિતઃ સાદરં યત્નાત્તાનુવાચ ક્રમાદ્વિભુઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
હે સમુદ્ર મહાભાગ સ્થલં ચ શાતયોજનમ્ ।
દેહિ મે નગરાર્થં ચ પશ્ચાદ્દાસ્યામિ નિશ્ચિતમ્

નગરં કુરુ હે કારો ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભમ્ ।
રમણીયં ચ સર્વેષાં કમનીયં ચ યોષિતામ્

વાઞ્છિતં ચાપિ ભક્તાનાં વૈકુણ્ઠસદૃશં પરમ્ ।
સર્વેષામપિ સ્વર્ગાણાં પરં પારમભીપ્સિતમ્

દિવાનિશં ખગશ્રેષ્ઠ સંનિધૌ વિશ્વકર્મણઃ ।
સ્થિતિં કુરુ મહાભાગ યાવન્નિર્માતિ દ્વારકામ્

દિવાનિશં ચ મત્પાર્શ્વે ચક્રશ્રેષ્ઠ સ્થિતિં કુરુ ।
ઓમિત્યુક્ત્વા તુ પ્રયયુઃ સર્વે ચક્રં વિના મુને

કંસસ્ય પિતરં ભદ્રમુગ્રસેનં મહાબલમ્ ।
નૃપં ચકાર નગરે ક્ષત્રિયાણાં સતામપિ

વિજિત્ય ચ જરાસંધં નિહત્ય યવનં તથા ।
ઉપાયેન મહાભાગ નિર્માણક્રમમીશ્વરઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
શતયોજનપર્યન્તં નગરં સુમનોહરમ્ ।
પદ્મરાગૈર્મરકતૈરિન્દ્રનીલૈરનુત્તમૈઃ

રુચકૈઃ પારિભદ્રૈશ્ચ પલઙ્કૈશ્ચ સ્યમન્તકૈઃ ।
ગન્ધકૈર્ગાલિમૈશ્ચૈવ ચન્દ્રકાન્તાદિભિસ્તથા

સૂર્યકાન્તાદિભિશ્ચૈવ પુત્રૈશ્ચ સ્ફટિકાકૃતૈઃ ।
હરિદ્વર્ણૈશ્ચ મણિભિઃ શ્યામૈર્ગૌરમુખૈશ્ચષૈઃ

ગોરોચનાભિઃ પીતૈશ્ચ દાડિમીબીજરૂપકૈઃ ।
પદ્મબીજનિભૈશ્ચૈવ નીલૈઃ કમલવર્ણકૈઃ

મણિભિઃ કજ્જલાકારૈરુજ્જ્વલૈશ્ચ પરિષ્કૃતૈઃ ।
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભૈસ્તપ્તકાઞ્ચનસંનિભૈઃ

સ્વર્ણમૂલ્યશતગુણૈરીષદ્રક્તૈઃ સુશોભનૈઃ ।
ગરિષ્ઠૈશ્ચ વરિષ્ઠૈશ્ચ મણિશ્રેષ્ઠૈશ્ચ પૂજિતૈઃ

યથાવિધાનં યદ્યોગં યત્ર યન્મુક્તમીપ્સિતમ્ ।
મણીનાં હરણં ચૈવ યક્ષસંઘા હિમાલયાત્

દિવાનિશં કરિષ્યન્તિ યાવન્નિર્માણપૂર્વકમ્ ।
યક્ષૈશ્ચ સપ્તભિર્લક્ષૈઃ કુબેરપ્રેરિતૈરપિ

વેતાલલક્ષૈઃ કૂષ્માણ્ડલક્ષૈઃ શંકરયોજિતૈઃ ।
દાનવૈર્બ્રહ્મરક્ષોભિઃ શૈલકન્યાનિયોજિતૈઃ

કુરુ દિવ્યં ચ પત્નીનાં સહસ્રાણાં ચ ષોડશ ।
અન્યપત્નીજનસ્યાપિ ચાષ્ટાધિકશતસ્ય ચ

શિબિરં પરિખાયુક્તમુચ્ચૈઃ પ્રાકારવેષ્ટિતમ્ ।
યુક્તદ્વાદશશાલં ચ સિંહદ્વારપરિષ્કૃતમ્

યુક્તં ચિત્રૈર્વિચિત્રૈશ્ચ કૃત્રિમૈશ્ચ કપાટકૈઃ ।
નિષિદ્ધવૃક્ષરહિતં પ્રસિદ્ધૈશ્ચ પરિષ્કૃતમ્

સુલક્ષણં ચન્દ્રવેધં પ્રાઙ્ગણં ચ તથૈવ ચ ।
યદૂનામાશ્રમં દિવ્યં કિંકરાણાં તથૈવ ચ

સર્વત્ર સિદ્ધં નિલયમુગ્રસેનસ્ય ભૂભૃતઃ ।
આશ્રમં સર્વતોભદ્રં વસુદેવસ્ય મત્પિતુઃ

વિશ્વકર્મોવાચ
કે તે વૃક્ષાઃ પ્રશસ્તાશ્ચ નિષિદ્ધાશ્ચાપિ કેચન ।
ભદ્રાભદ્રપ્રદાશ્ચાપિ તાન્વદસ્વ જગદ્ગુરો

કેષામસ્થિનિયુક્તં ચ શિબિરં ચ શુભાશુભમ્ ।
દિશિ કુત્ર જલં ભદ્રમભદ્રં ચ વદ પ્રભો

ભદ્રપ્રદશ્ચ કો વૃક્ષો દિશિ કૃત્ર પ્રવર્તતે ।
કિં પ્રમાણં ગૃહાણાં ચ પ્રાઙ્ગણાનાં સુરેશ્વર

મઙ્ગલં કુસુમોદ્યાનં દિશિ કુત્ર તરોસ્તથા ।
પ્રાકારાણાં કિં પ્રમાણં પરિખાણાં સુરેશ્વર

દ્વારાણાં ચ ગૃહાણાં ચ પ્રાકારાણાં પ્રમાણકમ્ ।
કસ્ય કસ્ય તરોઃ કાષ્ઠં પ્રશસ્તં શિબિરે પ્રભો

અમઙ્ગલં વા કેષાં ચ સર્વં માં વક્તુમર્હસિ

શ્રીભગવાનુવાચ
આશ્રમે નારિકેલશ્ચ ગૃહિણાં ચ ધનપ્રદઃ ।
શિબિરસ્ય યદીશાને પૂર્વે પુત્રપ્રદસ્તરુઃ

સર્વત્ર મઙ્ગલાર્હશ્ચ તરુરાજો મનોહરઃ ।
રસાલવૃક્ષઃ પૂર્વસ્મિન્નૃણાં સંપત્પ્રદસ્તથા

શુભપ્રદશ્ચ સર્વત્ર સુરકારો નિશામય ।
બિલ્વશ્ચ પનસશ્ચૈવ જમ્બીરો બદરી તથા

પ્રજાપ્રદશ્ચ પૂર્વસ્મિન્દક્ષિણે ધનદસ્તથા ।
સંપત્પ્રદશ્ચ સર્વત્ર યતો હિ વર્ધતે ગૃહી

જમ્બૂવૃક્ષશ્ચ દાડિમ્બઃ કદલ્યામ્રાતકસ્તથા ।
બન્ધુપ્રદશ્ચ પૂર્વસ્મિન્દક્ષિણે મિત્રદસ્તથા

સર્વત્ર શુભદશ્ચૈવ ધનપુત્રશુભપ્રદઃ ।
હર્ષપ્રદો ગુવાકશ્ચ દક્ષિણે પશ્ચિમે તથા

ઈશાને સુખદશ્ચૈવ સર્વત્રૈવ નિશામય ।
સર્વત્ર ચમ્પકઃ શુદ્ધો ભુવિ ભદ્રપ્રદસ્તથા

અલાબુશ્ચાપિ કૂષ્માણ્ડમાયામ્બુશ્ચ સકિંશુકઃ ।
ખર્જૂરી કર્કટી ચાપિ શિબિરે મઙ્ગલપ્રદા

વાસ્તૂકકારબિલ્વશ્ચ વાર્તાકશ્ચ શુભપ્રદઃ ।
લતાફલં ચ શુભદં સર્વં સર્વત્ર નિશ્ચિતમ્

પ્રશસ્તં કથિતં કારો નિષિદ્ધં ચ નિશામય ।
વન્યવૃક્ષો નિષિદ્ધશ્ચ શિબિરે નગરેઽપિ ચ

વટો નિષિદ્ધઃ શિબિરે નિત્યં ચોરભયં યતઃ ।
નગરેષુ પ્રસિદ્ધશ્ચ દર્શનાત્પુણ્યદસ્તથા

નિષિદ્ધઃ શાલ્મલિશ્ચૈવ શિબિરે નગરે પુરે ।
દુઃખપ્રદશ્ચ સતતં ભૂમિપાનાં સદાઽપિ ચ

ન નિષિદ્ધઃ પ્રસિદ્ધશ્ચ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ ।
વિદ્યામતિનિષિદ્ધસ્તુ સતતં દુઃખદસ્તદા

હે કારો તિન્તિડીવૃક્ષો યત્નાત્તં પરિવર્જયેત્ ।
શતેન ધનહાનિઃ સ્યાત્પ્રજાહાનિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્

શિબિરેઽતિનિષિદ્ધશ્ચ નગરે કિંચિદેવ ચ ।
ન નિષિદ્ધઃ પ્રસિદ્ધશ્ચ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ

વિદ્યામતિનિષિદ્ધશ્ચ પ્રાજ્ઞસ્તં પરિવર્જયેત્ ।
ખર્જૂરશ્ચ ગહુશ્ચૈવ નિષિદ્ધઃ શિબિરે તથા

ન નિષિદ્ધઃ પ્રસિદ્ધશ્ચ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ ।
વૃક્ષશ્ચ ચણકાદીનાં ધાન્યં ચ મઙ્ગલપ્રદમ્

ગ્રામેષુ નગરે ચાપિ શિબિરે ચ તથૈવ ચ ।
ઇક્ષુવૃક્ષશ્ચ શુભદઃ સંતતં શુભદસ્તથા

અશોકશ્ચ શિરીષશ્ચ કદમ્બશ્ચ શુભપ્રદઃ ।
કચ્ચિદ્ધરિદ્રા શુભદા શુભદશ્ચાઽઽર્દ્રકસ્તથા

હરીતકી ચ શુભદા ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ ।
ન વાદ્યા ભદ્રદા નિત્યં તથા ચાઽઽમલકી ઘ્રુવમ્

ગજાનામસ્થિ શુભદમશ્વાનાં ચ તથૈવ ચ ।
કલ્યાણમુચ્ચૈઃશ્રવસાં વાસ્તૌ સ્થાપનકારિણામ્

ન શુભપ્રદમન્યેષામુચ્છિન્નકારણં પરમ્ ।
વાનરાણાં નરાણાં ચ ગર્દભાનાં ગવામપિ

કુક્કુરાણાં શૃગાલાનાં માર્જારાણામભદ્રકમ્ ।
ભેટકાનાં સૂકરાણાં સર્વેષાં ચ શુભપ્રદમ્

ઈશાને ચાપિ પૂર્વસ્મિન્પશ્ચિમે ચ તથોત્તરે ।
શિબિરસ્ય જલં ભદ્રમન્યત્રાશુભમેવ ચ

દીર્ઘે પ્રસ્થે સમાનં ચ ન કુર્યાન્મન્દિરે બુધઃ ।
ચતુરસ્રે ગૃહે કારો ગૃહિણાં ધનનાશનમ્

દીર્ઘપ્રસ્થઃ પરિમિતો નેત્રાઙ્કેનાપિ સંહૃતમ્ ।
શૂન્યેન રહિતં ભદ્રં શૂન્યં શૂન્યપ્રદં નૃણામ્

પ્રસ્થે હસ્તદ્વયાત્પૂર્વં દીર્ઘે હસ્તત્રયં તથા ।
ગૃહાણાં શુભદં દ્વારં પ્રાકારસ્ય ગૃહસ્ય ચ

ન મધ્યદેશે કર્તવ્યં કિંચિન્ન્યૂનાધિકે શુભમ્ ।
ચતુરસ્રં ચન્દ્રવેધં શિબિરં મઙ્ગલપ્રદમ્

અભદ્રદં સૂર્યવેધં શિબિરં મઙ્ગલપ્રદમ્ ।
અભદ્રદં સૂર્યવેધં પ્રાઙ્ગણં ચ તથૈવ ચ

શિબિરાભ્યન્તરે ભદ્રા સ્થાપિતા તુલસી નૃણામ્ ।
ધનપુત્રપ્રદાત્રી ચ પુણ્યદા હરિભક્તિદા

પ્રભાતે તુલસીં દૃષ્ટ્વા સ્વર્ણદાનફલં લભેત્ ।
માલતી યૂથિકા કુન્દં માધવી કેતકી તથા

નાગેશ્વરં મલ્લિકાં ચ કાઞ્ચનં બકુલં શુભમ્ ।
અપરાજિતા ચ શુભદા તેષામુદ્યાનમીપ્સિતમ્

પૂર્વે ચ દક્ષિણે ચૈવ શુભદં નાત્ર સંશયઃ ।
ઊર્ધ્વં ષોડશહસ્તેભ્યો નૈવ કુર્યાદ્ગૃહં ગૃહી

ઉર્ધ્વં વિંશતિહસ્તેભ્યઃ પ્રાકારં ન શુભપ્રદમ્ ।
સૂત્રધારં તૈલાકારં સ્વર્ણકારં ચ હીરકમ્

વાટીમૂલે ગ્રામમધ્યે ન કુર્યાત્સ્થાપનં બુધઃ ।
બ્રાહ્મણં ક્ષત્ત્રિયં વૈશ્યં સચ્છૂદ્રં ગણકં શુભમ્

ભટ્ટં વૈદ્યં પુષ્પકારં સ્થાપયેચ્છિબિરાન્તિકે ।
પ્રસ્થે ચ પરિખામાનં શતહસ્તં પ્રશસ્તકમ્

પરિતઃ શિબિરાણાં ચ ગમ્ભીરં દશહસ્તકમ્ ।
સંકેતપૂર્વકં ચૈવ પરિખાદ્વારમીપ્સિતમ્

શત્રોરગમ્યં મિત્રસ્ય ગમ્યમેવ સુખેન ચ ।
શાલ્મલીનાં તિન્તિડીનાં હિન્તાલાનાં તથૈવ ચ

નિમ્બાણાં સિન્ધુવારાણાં બદરીણામભદ્રકમ્ ।
ધત્તૂરાણાં વટાનાં ચાપ્યેરણ્ડાનામવાઞ્છિતમ્

એતેષામતિરિક્તાનાં શિબિરે કાષ્ઠમીપ્સિતમ્ ।
વૃક્ષં ચ વજ્રહસ્તં ચ ભૂધરો વર્જયેદધઃ

પુત્રદારધનં હન્યાદિત્યાહ કમલોદ્ભવઃ ।
કથિતં લોકશિક્ષાર્થં કુરુ કાષ્ઠં વિના પુરીમ્

શુભક્ષણં ચાપ્યધુના ગચ્છ વત્સ યથાસુખમ્ ।
વિશ્વકર્મા હરિં નત્વા જગામ્ પક્ષિણા સહ

સમુદ્રસ્ય સમીપં ચ વટમૂલં મનોહરમ્ ।
સુષ્વાપ તત્ર નક્તં ચ કારુશ્ચ પક્ષિણા સહ

સ્વપ્ને દ્વારવતીં રમ્યાં દદર્શ ગરુડસ્તથા ।
યત્કિંચિત્કથિતં કારું કૃષ્ણેન પરમાત્મના

તદેવ લક્ષણં સર્વં દદર્શ નગરે મુને ।
કારું હસન્તિ સ્વપ્ને ચ સર્વે તે શિલ્પકારિણઃ

ગરુડં ગરુડાશ્ચાન્યે બલવન્તશ્ચ પક્ષિણઃ ।
બુદ્ધો દદર્શ ગરુડો વિશ્વકર્મા ચ લજ્જિતઃ

અતીવ દ્વારકાં રમ્યાં શતયોજનવિસ્તૃતામ્ ।
બ્રહ્માદીનાં ચ નગરં વિજિત્ય ચ વિરાજિતામ્ ॥
તેજસાઽઽચ્છાદિતાં સૂર્યં રત્નાનાં ચ પરિષ્કૃતામ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ દ્વારકાનિર્માણારમ્ભે ત્ર્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧૦૩