બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.12

નારાયણ ઉવાચ ॥
દુર્ગા તદ્વચનં શ્રુત્વા સસ્માર હરિમીશ્વરમ્ ॥
ઈશ્વરેચ્છાવશીભૂતં જગદેવેત્યુવાચ હ

સા ચ દેવી દૈવવશા શનિં પ્રોવાચ કૌતુકાત્॥
પશ્ય માં મચ્છિશુમિતિ નિષેકઃ કેન વાર્ય્યતે

પાર્વત્યા વચનં શ્રુત્વા શનિર્મેને હૃદા સ્વયમ્ ॥
પશ્યામિ કિં ન પશ્યામિ પાર્વતીસુતમિત્યહો ॥
યદિ બાલો મયા દૃષ્ટસ્તસ્ય વિઘ્નો ભવેદ્ધ્રુવમ્

અન્યથા સુપ્રશસ્તં ચ પુરતઃ સ્વાત્મરક્ષણમ્ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા ધર્મિષ્ઠો ધર્મં કૃત્વા તુ સાક્ષિણમ્॥
બાલં દ્રષ્ટું મનશ્ચક્રે ન તુ તન્માતરં શનિઃ

વિષણ્ણમાનસઃ પૂર્વં શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકઃ॥
સવ્યલોચનકોણેન દદર્શ ચ શિશોર્મુખમ્

શનેશ્ચ દૃષ્ટિમાત્રેણ ચિચ્છિદે મસ્તકં મુને ॥
ચક્ષુર્નિમીલયામાસ તસ્થૌ નમ્રાનનઃ શનિઃ

તસ્થૌ ચ પાર્વતીક્રોડે તત્સર્વાઙ્ગં સલોહિતમ્॥
વિવેશ મસ્તકં કૃષ્ણે ગત્વા ગોલોકમીપ્સિતમ્

મૂર્ચ્છા સંપ્રાપ સા દેવી વિલપ્ય ચ ભૃશં મુહુઃ॥
મત્તેવ ચ પૃથિવ્યાં તુ કૃત્વા વક્ષસિ બાલકમ્

વિસ્મિતાસ્તે સુરાઃ સર્વે ચિત્રપુત્તલિકા યથા ॥
દેવ્યશ્ચ શૈલા ગન્ધર્વાઃ સર્વે કૈલાસવાસિનઃ

તાન્સર્વાન્મૂર્ચ્છિતાન્દૃષ્ટ્વૈવારુહ્ય ગરુડં હરિઃ ॥
જગામ પુષ્પભદ્રાં સ ચોત્તરસ્યાં દિશિ સ્થિતામ્

પુષ્પભદ્રાનદીતીરે હ્યપશ્યત્કાનને સ્થિતમ્ ॥
ગજેન્દ્રં નિદ્રિતં તત્ર શયાનં હસ્તિનીયુતમ્

તથોદક્છિરસં રમ્યં મૂર્ચ્છિતં સુરતશ્રમાત્ ॥
પરિતઃ શાવકાત્કૃત્વા પરમાનન્દમાનસમ્

શીઘ્રં સુદર્શનેનૈવ ચિચ્છિદે તચ્છિરો મુદા ॥
સ્થાપયામાસ ગરુડે રુધિરાક્તં મનોહરમ્

ગજચ્છિન્નાઙ્ગવિક્ષેપાત્પ્રબોધં પ્રાપ્ય હસ્તિની ॥
શાવકાન્બોધયામાસ ચાશુભં વદતી તદા ॥
રુરોદ શાવકૈઃ સાર્દ્ધં સા વિલપ્ય શુચાતુરા

તુષ્ટાવ કમલાકાન્તં શાન્તં સસ્મિતમીશ્વરમ્ ॥
શંખચક્રગદાપદ્મધરં પીતામ્બરં પરમ્ ॥
ગરુડસ્થં જગત્કાન્તં ભ્રામયન્તં સુદર્શનમ્

નિષેકં ખણ્ડિતું શક્તં નિષેકજનકં વિભુમ્ ॥
નિષેકભોગદાતારં ભોગનિસ્તારકારણમ્

પ્રભુસ્તત્સ્તવનાત્તુષ્ટસ્તસ્યૈ વિપ્ર વરં દદૌ ॥
મુણ્ડાતુણ્ડં પૃથક્કૃત્ય યુયુજેઽન્યગજસ્ય ચ

જીવયામાસ તં તત્ર બ્રહ્મજ્ઞાનેન સર્વવિત્ ॥
સર્વાંગે યોજયામાસ ગજસ્ય ચરણામ્બુજમ્

ત્વં જીવાકલ્પપર્ય્યન્તં પરિવારૈઃ સમં ગજ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ મનોયાયી કૈલાસં હ્યાજગામ સઃ

આહૃત્ય પાર્વતીહસ્તાદ્બાલં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ ॥
રુચિરં તચ્છિરસ્સમ્યગ્યોજયામાસ બાલકે

બ્રહ્મસ્વરૂપો ભગવાન્બ્રહ્મજ્ઞાનેન લીલયા ॥
જીવયામાસ તં શીઘ્રં હુંકારોચ્ચારણેન ચ

પાર્વતીં બોધયિત્વા તુ કૃત્વા ક્રોડે ચ તં શિશુમ્ ॥
બોધયામાસ તાં કૃષ્ણ આધ્યાત્મિકવિબોધનૈઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
બ્રહ્માદિકીટપર્ય્યન્તં ફલં ભુઙ્ક્તે સ્વકર્મણઃ ॥
જગદ્બુદ્ધિસ્વરૂપાઽસિ ત્વં ન જાનાસિ કિં શિવ

કલ્પકોટિશતં ભોગી જીવિનાં તત્સ્વકર્મણા ॥
ઉપસ્થિતો ભવેન્નિત્યં પ્રતિયોનૌ શુભાશુભૈઃ

ઇન્દ્રઃ સ્વકર્મણા કીટયોનૌ જન્મ લભેત્સતિ ॥
કીટશ્ચાપિ ભવેદિન્દ્રઃ પૂર્વકર્મફલેન વૈ

સિંહોઽપિ મક્ષિકાં હન્તુમક્ષમઃ પ્રાક્તનં વિના ॥
મશકો હસ્તિનં હન્તું ક્ષમઃ સ્વપ્રાક્તનેન ચ

સુખં દુઃખ ભયં શોકમાનન્દં કર્મણઃ ફલમ્ ॥
સુકર્મણઃ સુખં હર્ષમિતરે પાપકર્મણઃ

ઇહૈવ કર્મણો ભોગઃ પરત્ર ચ શુભાશુભૈઃ ॥
કર્મોપાર્જનયોગ્યં ચ પુણ્યક્ષેત્રં ચ ભારતમ્

કર્મણઃ ફલદાતા ચ વિધાતા ચ વિધેરપિ ॥
મૃત્યોર્મૃત્યુઃ કાલકાલો નિષેકસ્ય નિષેકકૃત્

સંહર્તુરપિ સંહર્ત્તા પાતુઃ પાતા પરાત્પરઃ ॥
ગોલોકનાથઃ શ્રીકૃષ્ણઃ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્

વયં યસ્ય કલાઃ પુંસો બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
મહાવિરાડ્યદંશશ્ચ યલ્લોમવિવરે જગત્

કલાંશાઃ કેઽપિ તદ્ધર્મે કલાશાંશાશ્ચ કેચન ॥
ચરાચરં જગત્સર્વં તત્ર તસ્થૌ વિનાયકઃ

શ્રીવિષ્ણોર્વચનં શ્રુત્વા પરિતુષ્ટા ચ પાર્વતી ॥
સ્તનં દદૌ ચ શિશવે તં પ્રણમ્ય ગદાધરમ્

તુષ્ટાવ પાર્વતી તુષ્ટા પ્રેરિતા શંકરેણ ચ ॥
કૃતાઞ્જલિપુટા ભક્ત્યા વિષ્ણું તં કમલાપતિમ્

આશિષં યુયુજે વિષ્ણુઃ શિશું ચ શિશુમાતરમ્ ॥
દદૌ ગલે બાલકસ્ય કૌસ્તુભં ચ સ્વભૂષણમ્

બ્રહ્મા દદૌ સ્વમુકુટં ધર્મો વૈ રત્નભૂષણમ્॥
ક્રમેણ દેવ્યો રત્નાનિ દદુઃ સર્વે યથોચિતમ્

તુષ્ટાવ તં મહાદેવશ્ચાત્યન્તં હૃષ્ટમાનસઃ ॥
દેવાશ્ચ મુનયઃ શૈલા ગન્ધર્વાઃ સર્વયોષિતઃ

દૃષ્ટ્વા શિવાઃ શિવા ચૈવ બાલકં મૃતજીવિતમ્ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ તત્ર કોટિરત્નાનિ નારદ

અશ્વાનાં ચ ગજાનાં ચ સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ॥
બન્દિભ્યઃ પ્રદદૌ તત્ર બાલકે મૃતજીવિતે

હિમાલયશ્ચ સંતુષ્ટો હૃષ્ટા દેવાશ્ચ તત્ર વૈ ॥
દદુર્દાનાનિ વિપ્રેભ્યો બન્દિભ્યઃ સર્વયોષિત

બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ કારયામાસ મઙ્ગલમ્ ॥
વેદાંશ્ચ પાઠયામાસ પુરાણાનિ રમાપતિઃ

શનિં સંલજ્જિતં દૃષ્ટ્વા પાર્વતી કોપશાલિની ॥
શશાપ ચ સભામધ્યેઽપ્યઙ્ગહીનો ભવેતિ ચ

દૃષ્ટ્વા શપ્તં શનિં સૂર્ય્યઃ કશ્યપશ્ચ યમસ્તથા ॥
તેઽતિરુષ્ટાઃ સમુત્તસ્થુર્ગામુકાઃ શઙ્કરાલયાત્

રક્તાક્ષાસ્તે રક્તમુખાઃ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરાઃ ॥
તાં ધર્મસાક્ષિણં કૃત્વા વિષ્ણું સંશપ્તુમુદ્યતાઃ

બ્રહ્મા તાન્બોધયામાસ વિષ્ણુના પ્રેરિતઃ સુરૈઃ ॥
રક્તાસ્યાં પાર્વતીં ચૈવ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરામ્

બ્રહ્માણમૂચુસ્તે તત્ર ક્રમેણ સમયોચિતમ્ ॥
ભીરવો દેવતાઃ સર્વે મુનયઃ પર્વતાસ્તથા

કશ્યપ ઉવાચ ॥
દુર્દૃષ્ટોઽયં પ્રાક્તનેન પત્નીશાપેન સર્વદા ॥
બાલં દદર્શ યત્નેન તસ્ય વૈ માતુરાજ્ઞયા

શ્રીસૂર્ય્ય ઉવાચ ॥
તં ધર્મં સાક્ષિણં કૃત્વા સૂનોર્વૈ માતુરાજ્ઞયા ॥
યત્પુત્રોઽતિપ્રયત્નેન હ્યપશ્યત્પાર્વતીસુતમ્

યથા નિરપરાધેન મત્પુત્રં સા શશાપ હ ॥
તત્પુત્રસ્યાંગભંગશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

યમ ઉવાચ ॥
પ્રદાય સ્વયમાજ્ઞાં ચ શશાપેયં સ્વયં કથમ્ ॥
વયં શપામઃ કોઽધર્મો જિઘાંસોશ્ચ વિહિંસને

બ્રહ્મોવાચ ॥
શશાપ પાર્વતી રુષ્ટા સ્ત્રીસ્વભાવાચ્ચ ચાપલાત્ ॥
સર્વેષાં વચનેનૈવ ક્ષન્તુમર્હન્તુ સાધવઃ

દુર્ગે દત્ત્વા ત્વમાજ્ઞાં ચ પુત્રદર્શનહેતવે ॥
કથં શપસિ નિર્દોષમતિથિં ત્વદ્ગૃહાગતમ્

ઇત્યુક્ત્વા શનિમાદાય બોધયિત્વા ચ પાર્વતીમ્ ॥
તાં તં સમર્પણં ચક્રે શાપ મોચનહેતવે

બભૂવ પાર્વતી તુષ્ટા બ્રહ્મણો વચનાન્મુને॥
શાન્તા બભૂબુસ્તે તત્ર દિનેશયમકશ્યપાઃ

ઉવાચ પાર્વતી તત્ર સન્તુષ્ટા તં શનૈશ્ચરમ્ ॥
પ્રસાદિતા શિવેનૈવ બ્રહ્મણા પરિસેવિતા

પાર્વત્યુવાચ ॥
ગ્રહરાજો ભવ શને મદ્વરેણ હરિપ્રિયઃ ॥
ચિરજીવી ચ યોગીન્દ્રો હરિભક્તસ્ય કા વિપત્

અદ્યપ્રભૃતિ નિર્વિઘ્ના હરૌ ભક્તિર્દૃઢાઽસ્તુ તે ॥
શાપોઽમોઘસ્તતો મેઽદ્ય કિઞ્ચિત્ખઞ્જો ભવિષ્યસિ

ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતી તુષ્ટા બાલં ધૃત્વા ચ વક્ષસિ ॥
ઉવાસ યોષિતાં મધ્યે તસ્મૈ દત્ત્વા શુભાશિષઃ

શનિર્જગામ દેવાનાં સમીપં હૃષ્ટમાનસઃ ॥
પ્રણમ્ય ભક્ત્યા તાં બ્રહ્મન્નમ્બિકાં જગદમ્બિકામ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે શનિકૃતગણેશદર્શન તજ્જાતગણેશશિરઃપતન વિષ્ણુકૃતગણેશશિરોયોજન શનિશાપાદિકથનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ