બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.62

નારદ ઉવાચ ॥
કથં રાજા મહાજ્ઞાનં સંપ્રાપ મુનિસત્તમાત્ ॥
વૈશ્યો મુક્તિં મેધસશ્ચ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ધ્રુવસ્ય પૌત્રો બલવાન્નન્દિરુત્કલનન્દનઃ ॥
સ્વાયમ્ભુવમનોર્વંશ્યઃ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ

અક્ષૌહિણીનાં શતકં ગૃહીત્વા સૈન્યમેવ ચ ॥
કોલાં ચ વેષ્ટયામાસ સુરથસ્ય મહામતેઃ

યુદ્ધં બભૂવ નિયતં પૂર્ણમબ્દં ચ નારદ ॥
ચિરંજીવી વૈષ્ણવશ્ચ જિગાય સુરથં નૃપઃ

એકાકી સુરથો ભીતો નન્દિના ચ બહિષ્કૃતઃ ॥
નિશાયાં હયમારુહ્ય જગામ ગહનં વનમ્

દદર્શ તત્ર વૈશ્યં ચ પુષ્પભદ્રાનદીતટે ॥
તયોર્બભૂવ સંપ્રીતિઃ કૃતબાન્ધવયોર્મુને

વૈશ્યેન સાર્દ્ધં નૃપતિરગચ્છન્મેધસાશ્રમમ્ ॥
પુષ્કરં દુષ્કરં પુણ્યક્ષેત્રં વૈ ભારતે સતામ્ ॥

દદર્શ તત્ર નૃપતિર્મુનિં તં તીવ્રતેજસમ્ ॥
શિષ્યેભ્યશ્ચ પ્રવોચન્તં બ્રહ્મતત્ત્વં સુદુર્લભમ્

રાજા નનામ વૈશ્યશ્ચ શિરસા મુનિપુઙ્ગવમ્ ॥
મુનિસ્તૌ પૂજયામાસ દદૌ તાભ્યાં શુભાશિષમ્

પ્રશ્નં ચકાર કુશલં જાતિનામ પૃથક્પૃથક્ ॥
દદૌ પ્રત્યુત્તરં રાજા ક્રમેણ મુનિપુઙ્ગવમ્

સુરથ ઉવાચ ॥
રાજાઽહં સુરથો બ્રહ્મંશ્ચૈત્રવંશસમુદ્ભવઃ ॥
બહિર્ભૂતઃ સ્વરાજ્યાચ્ચ નન્દિના બલિનાઽધુના ॥

કિમુપાયં કરિષ્યામિ કથં રાજ્યં ભવેન્મમ ॥
તન્માં બ્રૂહિ મહાભાગ ત્વામેવ શરણાગતમ્

અયં વૈશ્યઃ સમાધિશ્ચ સ્વગૃહાચ્ચ બહિષ્કૃતઃ ॥
પુત્રૈઃ કલત્રૈર્દૈવેન ધનલોભેન ધાર્મિકઃ

બ્રાહ્મણાય દદૌ નિત્યં રત્નકોટિં દિને દિને ॥
નિષિદ્ધ્યમાનઃ પુત્રૈશ્ચ કલત્રૈર્બાન્ધવૈરયમ્

કોપાન્નિરાકૃતસ્તૈશ્ચ પુનરન્વેષિતઃ શુચા ॥
અયં ગૃહં ચ ન યયૌ વિરક્તો જ્ઞાનવાઞ્છુચિઃ

પુત્રાશ્ચ પિતૃશોકેન ગૃહં ત્યક્ત્વા યયુર્વનમ્ ॥
દત્ત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યો વિરક્તાઃ સર્વકર્મસુ

સુદુર્લભં હરેર્દાસ્યં વૈશ્યસ્યાસ્ય ચ વાઞ્છિતમ્ ॥
કથં પ્રાપ્નોતિ નિષ્કામસ્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીમેધા ઉવાચ ॥
કરોતિ માયયા ચ્છન્નં વિષ્ણુમાયા દુરત્યયા ॥
નિર્ગુણસ્ય ચ કૃષ્ણસ્ય ત્રિગુણા વિશ્વમાજ્ઞયા

કૃપાં કરોતિ યેષાં સા ધર્મિણાં ચ કૃપામયી ॥
તેભ્યો દદાતિ કૃપયા કૃષ્ણભક્તિં સુદુર્લભામ્

યેષાં માયાવિનાં માયા ન કરોતિ કૃપાં નૃપ ॥
માયયા તાન્નિબધ્નાતિ મોહજાલેન દુર્ગતાન્

નશ્વરેઽનિત્યસંસારે ભ્રામયેદ્બર્બરા સદા ॥
કુર્વન્તી નિત્યબુદ્ધિં ચ વિહાય પરમેશ્વરમ્

દેવમન્યં નિષેવન્તે તન્મન્ત્રં ચ જપંતિ ચ ॥
મિથ્યા કિઞ્ચિન્નિમિત્તં ચ કૃત્વા મનસિ લોભતઃ

સપ્તજન્મસુ સંસેવ્ય દેવતાશ્ચ હરેઃ કલાઃ ॥
તદા પ્રકૃત્યા કૃપયા સેવન્તે પ્રકૃતિં તદા

સપ્તજન્મસુ સંસેવ્ય વિષ્ણુમાયાં કૃપામયીમ્ ॥
શિવે ભક્તિં લભન્તે તે જ્ઞાનાનન્દે સનાતને

જ્ઞાનાધિષ્ઠાતૃદેવં ચ હરેસ્સંસેવ્ય શઙ્કરમ્ ॥
અચિરાદ્વિષ્ણુભક્તિં ચ પ્રાપ્નુવન્તિ મહેશ્વરાત્

સેવન્તે સગુણં સત્ત્વં વિષ્ણું વિષયિણં તદા ॥
સત્ત્વજ્ઞાનાચ્ચ પશ્યન્તિ જ્ઞાનં વૈ નિર્મલં નરાઃ ॥

નિષેવ્ય સગુણં વિષ્ણું સાત્ત્વિકા વૈષ્ણવા નરાઃ ॥
લભન્તે નિર્ગુણે ભક્તિં શ્રીકૃષ્ણે પ્રકૃતેઃ પરે

ગૃહ્ણન્તિ સન્તસ્તદ્ભક્તા મન્ત્રં તસ્ય નિરામયમ્ ॥
નિષેવ્ય નિર્ગુણં દેવં તે ભવન્તિ ચ નિર્ગુણાઃ

અસંખ્યબ્રહ્મણાં પાતં તે ચ પશ્યન્તિ વૈષ્ણવાઃ ॥
દાસ્યં કુર્વન્તિ સતતં ગોલોકે ચ નિરામયે

કૃષ્ણભક્તાત્કૃષ્ણમન્ત્રં યો ગૃહ્ણાતિ નરોત્તમઃ ॥
પુરુષાણાં સહસ્રં ચ સ્વપિતૄણાં સમુદ્ધરેત્

માતામહાનાં સાહસ્રમુદ્ધરેન્માતરં તથા ॥
દાસાદિકં સમુદ્ધૃત્ય ગોલોકં સ પ્રયાતિ ચ

ભવાર્ણવે મહાઘોરે કર્ણધારસ્વરૂપિણી ॥
દીનાન્પારયતે નિત્યં કૃષ્ણભક્ત્યા ચ નૌકયા

સ્વકર્મબન્ધનં છેત્તું વૈષ્ણવાનાં ચ વૈષ્ણવી ॥
તીક્ષ્ણશસ્ત્રસ્વરૂપા સા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

વિવેચિકા ચાવરણી શક્તેઃ શક્તિર્દ્વિધા નૃપ ॥
પૂર્વં દદાતિ ભક્તાય ચેતરાય પરાત્પરા

સત્યસ્વરૂપઃ શ્રીકૃષ્ણસ્તસ્માત્સર્વં ચ નશ્વરમ્ ॥
બુદ્ધિર્વિવેચિકેત્યેવં વૈષ્ણવાનાં સનાતની

નિત્યરૂપા મમેયં શ્રીરિતિ ચાવરણી ચ ધીઃ ॥
અવૈષ્ણવાનામસતાં કર્મ્મભોગભુજામહો

અહં પ્રચેતસઃ પુત્રઃ પૌત્રશ્ચ બ્રહ્મણો નૃપ ॥
ભજામિ કૃષ્ણમાત્માનં જ્ઞાનં સંપ્રાપ્ય શઙ્કરાત્

ગચ્છ રાજન્નદીતીરં ભજ દુર્ગાં સનાતનીમ્ ॥
બુદ્ધિમાવરણીં તુભ્યં દેવો દાસ્યતિ કામિને

નિષ્કામાય ચ વૈશ્યાય વૈષ્ણવાય ચ વૈષ્ણવી ॥
બુદ્ધિં વિવેચિકાં શુદ્ધાં દાસ્યત્યેવ કૃપામયી

ઇત્યુક્ત્વા ચ મુનિશ્રેષ્ઠો દદૌ તાભ્યાં કૃપાનિધિઃ ॥
પૂજાવિધાનં દુર્ગાયાઃ સ્તોત્રં ચ કવચં મનુમ્ ॥

વૈશ્યો મુક્તિં ચ સંપ્રાપ તાં નિષેવ્ય કૃપામયીમ્ ॥
રાજા રાજ્યં મનુત્વં ચ પરમૈશ્વર્ય્યમીપ્સિતમ્

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં દુર્ગોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સુખદં મોક્ષદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિ
ખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે દુર્ગોપાખ્યાને સુરથમેધસ્સંવાદે સુરથવૈશ્યયોરભિલષિતસિદ્ધિર્નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ